NIEUWSBRIEF UNIVERSITEITSGESCHIEDENIS

LETTRE D’INFORMATION SUR L’HISTOIRE DES UNIVERSITÉS

2000, nr. 1

Mededelingen  / Communications

 

575 jaar K.U.Leuven – L’U.C.L. a 575 ans

Op 9 december 1425 vaardigde paus Martinus V de stichtingsbul van de Leuvense universiteit uit, reden voor de K.U.Leuven om haar 575ste verjaardag te vieren. Hetzelfde doet ook haar zusteruniversiteit, de Université catholique de Louvain die sinds de roemruchte Splitsing gevestigd is in Louvain-la-Neuve, in het Waalse landsgedeelte. Voor beide universiteiten is immers het grootste deel van hun geschiedenis gemeenschappelijk erfgoed. Overeenkomstig die geschiedenis wordt een deeltje van de viering in samenwerking georganiseerd, maar blijft de hoofdmoot van het gebeuren in eigen beheer.

K.U.Leuven

Aan de K.U.Leuven is het feesten en herdenken al begonnen bij het patroonsfeest van het lopende academiejaar, op 2 februari 2000, en men gaat vrolijk door tot het einde van het volgende academiejaar in september 2001. In het begin is het ook zo gegaan: eind 1425 hadden de Leuvense stadsmagistraat en de betrokken leden van het Sint-Pieterskapittel wel in Rome de handtekening van de paus gekregen, maar het duurde tot april 1426 eer de bul ook werkelijk in Leuven aankwam. En pas in september van dat jaar waren er wat professoren aangeworven en lokalen in gereedheid gebracht zodat de eerste lessen konden beginnen. Strikt genomen zouden de Leuvenaars dus nu zelfs tot september 2002 kunnen vieren.

We lichten hier enkel wat punten uit een zeer uitgebreid programma, met voorbijgaan van concerten, colloquia en tentoonstellingen die het etiket '575 jaar' opgeplakt krijgen, en van evenementen zoals de opvoering van een middeleeuws Paasspel en een groots personeelsfeest tot ietwat minder academische manifestaties als een groot bloementapijt en een massacantus begeleid door de beiaard van de eerbiedwaardige Universteitsbibliotheek (zie voor het volledige programma http://www.kuleuven.ac.be/575/).

We noteren wel dat er ter gelegenheid van het patroonsfeest een bijeenkomst van de leden van de Coïmbragroep plaats vond met als thema de relatie stad-universiteit. Verder schijnt de strikt universiteitshistorische retrospectieve benadering van het 575-jarig bestaan van de Leuvense universiteit zich vooral te uiten in de publicatie van een reeks boeken en de organisatie van een drietal tentoonstellingen. De boeken worden alle met meer dan gewone aandacht uitgegeven door Universitaire Pers Leuven, en zullen naargelang van hun verschijnen (vanaf september 2000) ook uitgebreider in deze Nieuwsbrief gesignaleerd worden. Volgende publicaties (werktitels) staan op stapel:

De stichtingsbul van de Leuvense Universiteit, 1425-1914 (M. Nelissen m.m.v. E. van Mingroot en J. Roegiers)
(Studie van de stichtingsoorkonde van de Leuvense universiteit: voorbereiding van de aanvraag in Leuven, lobbying in Rome, vervaardiging van de bul in de kanselarij, met als inhoudelijk en vormelijk voorbeeld de stichtingsbul van de universiteit van Rostock uit 1419).

Justus Lipsius’ Lovanium (Jan Papy)
Herdruk in facsimile van de Latijnse tekst (1605) met Nederlandse vertaling, met reproductie van de gravures van Leuven uit Lipsius’ Lovanium

Diva Lovaniensis by Justus Lipsius (J. de Landtsheer)
(Teksteditie, Engelse vertaling met annotatie en inleiding van een tot nu onbekend traktaat van Justus Lipsius, over de Sedes sapientiae, bewaard in de Leuvense Sint-Pieterskerk en door de universiteit gebruikt als embleem)

Wereldwijs. Wetenschappers rond keizer Karel. (Tineke Padmos en Geert Vanpaemel)
(Wetenschappelijke catalogus bij de tentoonstelling, Leuven, 22 september - 3 december 2000)

Nostalgia Lovaniensis (Rik Uytterhoeven)
(Oude foto's van Leuven en de universiteit met commentaar; samenbundeling en herwerking van vroeger verschenen bijdragen in de Campuskrant, het huisblad van de K.U.Leuven)

Geschiedenis van de Leuvense studentenbeweging 1834-2000 (L.Gevers en L.Vos)
(Synthese over de Vlaamse studentenbeweging te Leuven, vanaf haar ontstaan halfweg de 19de eeuw tot nu. Voor vernieuwende illustratie wordt geput uit het Archief en Museum van het Vlaamse Studentenleven, dat beheerd wordt door het Universiteitsarchief van de K.U.Leuven).

De Leuvense universiteitsgebouwen 1425-2000  (M.Derez e.a.)

De Leuvense Universiteitsbibliotheek, 1425-2000 (Jan Roegiers e.a.)

Behalve deze boeken, wordt het feestjaar ook luister bijgezet met enkele tentoonstellingen. De eerste daarvan, onder de titel Wereldwijs. Wetenschappers rond keizer Karel heeft tot thema de wetenschappelijke renaissance in de Nederlanden ten tijde van keizer Karel, en is te bezichtigen in Leuven van 22 september tot 3 december 2000 (zie ook de aankondiging in deze Nieuwsbrief). Twee andere tentoonstellingen worden opgezet in samenwerking met de Franstalige zusteruniversiteit (zie verder).

U.C.L.

Le 575e anniversaire de l'Université catholique de Louvain offre l'occasion de se pencher sur le passé mais surtout d'ouvrir la réflexion sur le rôle d'une université au troisième millénaire.   Quel sens a l'existence d'une université aujourd'hui ? Quel est son rôle en matière de recherche et d'enseignement ? Comment s'implique-t-elle ou doit-elle s'impliquer dans la société civile ? C’est sous le sceau de ces questionnements que se dérouleront les festivités du 575ème à Louvain-la-Neuve.

Elles débuteront le 18 septembre 2000 avec la publication de l'ouvrage Une aventure universitaire, sous la direction de Gabriel Ringlet (cfr article dans ce numéro du Bulletin).  Une double exposition accompagnera la sortie du livre, aux Halles Universitaires à Louvain-la-Neuve, du lundi 18 septembre au dimanche 8 octobre, et à la bibliothèque de la Faculté de médecine de l'UCL à Bruxelles, du lundi 4 décembre au samedi 23 décembre. Le 2 mai 2001, l'UCL inaugurera la Grande Aula, à la fois auditoire et salle polyvalente de 1200 places, symbole de l'aboutissement du transfert de l'université et de sa confiance en l'avenir.

Tout au long de cette année, les Facultés organiseront des événements frappés du label du 575e anniversaire.  Signalons entre autres :

Gezamenlijke activiteiten / Activités conjointes

In februari - maart 2001 wordt een tentoonstelling opgezet op neutraal terrein, in de Koninklijke Bibliotheek in Brussel. Onder de (werk)titels Verrassend Verre Oosten - Orientalia presenteren de bibliotheken van beide zusterinstellingen er hun Oosterse collecties met stukken uit Korea, China, Tibet en Japan. 

Le 19 mars 2001, la Poste émettra un timbre commémoratif consacré à l’Université de Louvain.  Une pré-émission et une exposition seront organisées à Louvain-la-Neuve et à Leuven le week-end du 16 et 17 mars 2001.

Enfin, qui dit université dit ville. Ville ancienne et ville contemporaine, lieux de création et de "renaissance" d'une université.  Deux villes avec un sentiment différent de l’espace.  Une exposition-promenade, commune aux deux universités, 'Leuven – Louvain-la-Neuve – Aller retour – Town and Gown – Kennis maken', visera à faire découvrir ces deux villes et l’histoire commune des deux universités, du 15 juin au 23 septembre 2001.  La fin de l’exposition coïncidera avec le début de l’année académique 2001/2002. L’intinéraire de découverte réciproque sera doublé d’une liaison aisée du point de vue des transports en commun (liaison ferroviaire IC et navette routière).

Zoals al gezegd volgt in volgende nummers van de Nieuwsbrief nog verder bericht. Wie meer wil weten, kan natuurlijk (voor de K.U.Leuven) een kijkje nemen op de al genoemde website http://www.kuleuven.ac.be/575/ of contact opnemen met de coördinator op volgend adres: Isabel Penne, Coördinatie 575 jaar K.U.Leuven, Algemeen Beheer, Krakenstraat 3, 3000 Leuven, tel. +32 16 324144, fax +32 16 324167, e-mail : Isabel.Penne@alum.kuleuven.ac.be.

Pour plus de renseignements (U.C.L.) visiter les sites internet : http://www.ucl.ac.be et http://www.ucl.ac.be/575/ ou encore contacter Anne Bauraind, bauraind@reul.ucl.ac.be

(Marc Nelissen / Brigitte van Tiggelen)

(Top of page)

 425 jaar Universiteit Leiden

In 2000 wordt gevierd dat de Leidse universiteit 425 jaar geleden is gesticht. Het was de eerste universiteit in de gebieden van het tegenwoordige Nederland. Op 8 februari 1575 werd de universiteit geopend nadat Willem van Oranje anderhalve maand eerder hiertoe een voorstel had gedaan. Hij zou aan Leiden als vestigingsplaats hebben gedacht vanwege het dappere verzet dat de Leidse burgers in 1574 tegen de Spanjaarden hadden geboden. Willem van Oranje besefte dat een universiteit een zekere bestaanszekerheid kon bieden aan de rebellerende provincie van het Spaans-Habsburgse rijk die Nederland anno 1575 nog was. Niet verbazend werd het motto van de universiteit 'Praesidium Libertatis', oftewel 'Bolwerk van de Vrijheid'.

Dat de universiteit de eerste jaren als symbool wellicht belangrijker was dan als onderwijsinstelling bleek uit de verre van rooskleurige onderwijssituatie. Studenten waren er niet, hoogleraren nauwelijks. Een definitief gebouw werd in 1581 gevonden. Het klooster aan het Rapenburg, op dat moment gesloten door de reformatorische hervormingen, vormde het eerste onderkomen voor de protestantse universiteit. Tot op de dag van vandaag vinden in dit Academiegebouw alle officiële gebeurtenissen plaats. 

Zo onzeker als de beginjaren waren, zo snel groeide de universiteit in de volgende eeuwen en de Leidse universiteit verwierf bekendheid in binnen- en buitenland. Beroemde wetenschappers werden aangetrokken en ook studenten kwamen van heinde en verre. Daar de universitaire voertaal Latijn was, konden buitenlandse studenten moeiteloos in de collegebankjes aanschuiven. Grote aantrekkingskracht ging ook uit van de faciliteiten van de Hortus Botanicus en de Sterrewacht. De vrijstelling voor studenten van accijnzen op bier en wijn vormde trouwens ook een belangrijke trekpleister.

Na een terugval in de achttiende eeuw, een neerslag van de verslechterende economische situatie in de Republiek, kreeg de universiteit in de negentiende eeuw een nieuw elan. In 1839 ontstaat de eerste officiële studentenvereniging; het Leids Studenten Corps. In 1873 schrijft de eerste vrouwelijke student zich in: Fanny Berlinerblau. In 1902, 1913 en 1924 worden Nobelprijzen in de wacht gesleept door respectievelijk Lorentz, Kamerlingh Onnes en Einthoven.

In de twintigste eeuw zette de groei van de universiteit bijna onafgebroken door, onderbroken door de Tweede Wereldoorlog. Naar aanleiding van de beroemde protestrede van professor Cleveringa als reactie op het ontslag van zijn joodse collega Meijers werd de universiteit voor onbepaalde tijd gesloten.

Symposium

Symposium Worlds of learning in het Netherlands Institute for Advanced Study in the Humanities and Social Sciences (NIAS) te Wassenaar, 18-20 september. Informatie: mw. C. Berkvens-Stevelinck, +31 (0)71-5272850. 

Zie voor het programma de rubriek Lezingen en congressen verderop in deze Nieuwsbrief.

Publicaties

In de volgende Nieuwsbrief zal hieraan meer aandacht worden besteed.

Het Album Amicorum van Janus Dousa

De Universiteitsbibliotheek zal een tweedelige uitgave publiceren van het Album Amicorum van Janus Dousa. Janus Dousa (1545-1604) was de eerste curator en bibliothecaris van de Leidse Universiteit. De publicatie bestaat uit een facsimile-deel en een commentaardeel van de hand van prof.dr. C.L. Heesakkers. 

Het facsimile-deel bevat de bijdragen van het geleerde 'netwerk' van Dousa: 134 personen die in de loop van zo'n 35 jaar gedichten in diverse talen (Latijn, Grieks, Nederlands etc.) in het album schreven. Daarnaast bevat het boek 29 geschilderde familiewapens, vijf tekeningen en twee ingeplakte gravures. In de commentaarband geeft de neolatinist Chris Heesakkers een transcriptie en vertaling van de teksten en een toelichting op de auteurs ervan.

Voor informatie en bestellingen: Universiteitsbibliotheek, Witte Singel 27, Postbus 9501, 2300 Leiden, email: Bouwman@library.leidenuniv.nl

Het bolwerk van de vrijheid

Onlangs heeft Willem Otterspeer, bijzonder hoogleraar voor de geschiedenis van de Leidse universiteit, het eerste deel gepresenteerd van een vierdelig werk over de Leidse universitaire geschiedenis: Groepsportret met dame. Otterspeer doet de eerste serieuze poging tot geschiedschrijving van de Leidse universiteit sinds Siegenbeeks Geschiedenis der Leidsche hoogeschool uit de jaren 1829-1832. Het eerste deel beslaat de periode 1575-1672 en heeft als titel: Het bolwerk van de vrijheid (499 p.; fl.58,50). De delen verschijnen bij Uitgeverij Bert Bakker.

Altijd een vonk of twee. De Universiteit Leiden van 1975 tot 2000

In juni 2000 is de bundel De Universiteit Leiden van 1975 tot 2000 verschenen. Dit geïllustreerde boek behandelt de laatste kwarteeuw van de geschiedenis van de universiteit. 

Alle faculteiten, maar ook studenten, het bestuur, het bureau, de Universiteitsbibliotheek, de Mare, het LAK en tal van andere onderdelen van de universiteit worden besproken. Meer dan dertig, veelal bekende Leidse auteurs leverden bijdragen. De redactie is in handen van prof.dr. H.J. de Jonge en prof.dr. W. Otterspeer.

(Marc Wingens
Website Lustrum 2000, www.leidenuniv.nl/lustrum/)

(Top of page)

25 Jaar Onderwijs in de Farmaceutische Wetenschappen
Universitaire Instelling Antwerpen (1973-1998)

À Anvers se prépare l’édition d’un livre consacré à l’enseignement de la pharmacie à l’U.I.A. durant ces vingt-cinq dernières années.  L’ensemble comptera environ 200 pages réparties en deux volets.  L’un, relativement classique, est consacré à la présentation historique de la structure et des projets de recherche successifs, à l’évolution du personnel et du nombre d’étudiants du département, ainsi qu’aux prix scientifiques et aux projets au Rwanda.  L’autre volet consiste en un Liber Memorialis, qui fournira les notices bio bibliographiques et les portraits des personnalités du département durant ces vingt-cinq dernières années.

La sortie de cette brochure est prévue pour l’automne au plus tard. Pour tout renseignement, on peut s’adresser au Professeur Henrik Deelstra, UIA, Universiteitsplein, 1, B-2610 Wilrijk.

(Brigitte Van Tiggelen)

(Top of page)

History of Universities - een nieuwe start

Het jaarboek History of Universities is voor al wie al enige tijd aan universiteitsgeschiedenis doet een begrip. In 1981 verscheen het eerste nummer, met de expliciete wens om universiteitsgeschiedenis zo breed mogelijk te benaderen, wereldwijd en comparatief. Lange tijd was History of Universities de enige periodiek verschijnende publicatie die enkel en alleen aan universiteitsgeschiedenis gewijd was. De laatste jaren is daar echter verandering in gekomen, wat misschien wel bewijst dat universiteitsgeschiedenis zich tot een volwaardig werkterrein voor historici ontwikkeld heeft: in vroegere afleveringen van deze Nieuwsbrief, die overigens zelf ook in deze evolutie in te passen valt, werd u al op de hoogte gebracht van het ontstaan en de inhoud van een Italiaans en een Duits jaarboek voor universiteitsgeschiedenis: de Annali di Storia delle Universitá Italiane, (eerste nummer in 1997, zie Nieuwsbrief, 4(1998)1, p. 31 en 5(1999)1, p. 38-39) en het Jahrbuch für Universitätsgeschichte (eerste nummer in 1998, zie Nieuwsbrief, 5(1999)2, p. 50-52).

Binnen deze veranderende context moet ook het eerbiedwaardige History of Universities zich verjongen. De al eerder in deze Nieuwsbrief aangekondigde operatie, waarbij het tijdschrift onder auspiciën van de Commission Internationale pour l'Histoire des Universités kwam, is nu afgerond. Het tijdschrift zou nu twee keer per jaar moeten verschijnen. Er is een nieuwe kernredactie, die onafhankelijk van de CIHU werkt, maar wel een beroep kan doen op leden van de Commissie om het internationale karakter van de publicatie te vrijwaren. Bij deze wordt ook een beroep gedaan op de medewerking van de universiteitshistorici (in de hier gebruikelijke brede zin van het woord) van de Lage Landen om op een of andere manier bij te dragen.

Wie een artikel wil voorleggen wordt ten zeerste aangemoedigd om zulks te doen (peer review is voorzien). Men kan zich daarvoor best wenden tot de nieuwe hoofdredacteur, Prof Mordechai Feingold, Lane Hall, Virginia Polytechnic Institute, Blacksburg VA 24061-0227, +1 540 231-8472 (phone), +1 540 231-7013 (fax), maar bij voorkeur via e-mail: feingold@vt.edu

Voor aanbieden van boeken ter bespreking kan men terecht bij de review editor, Prof. Mark J. Lilley, School of History, University of Glasgow, 2 University Gardens, Glasgow G12 8QQ Scotland, e-mail M.Lilley@modhist.arts.gla.ac.uk. Wie graag een boek in History of Universities zou bespreken, kan zich op hetzelfde adres bekend maken.

Voor het aanleveren van bibliografie is Marc Nelissen het internationale aanspreekpunt, maar voor de Lage Landen blijft het vroeger bestaande schema behouden. Titels van publicaties over universiteitsgeschiedenis in de Lage Landen kunnen zoals vroeger doorgegeven worden aan Hilde De Ridder-Symoens, die de zesmaandelijkse lijst in deze Nieuwsbrief verzorgt; jaarlijks wordt daaruit de bijdrage voor History of Universities gedistilleerd. Publicaties over universiteitsgeschiedenis die op het buitenland betrekking hebben, kunnen best rechtstreeks doorgegeven worden aan Marc Nelissen, Universiteitsarchief K.U.Leuven, Mgr. Ladeuzeplein 21, 3000 Leuven, België, e-mail Marc.Nelissen@bib.kuleuven.ac.be. Overigens wordt al wie denkt dat hij op regelmatige basis voor een bepaald deelgebied of een bepaalde regio of land bibliografie kan aanleveren, vriendelijk verzocht zich eveneens op dat adres kenbaar te maken.

(Marc Nelissen)

(Top of page)

History of Intellectual Culture
Call for Papers

History of Intellectual Culture is a new international electronic journal which publishes peer-reviewed research papers on the socio-historical contexts of ideas and ideologies and their relationships to community and state formation, physical environments, human and institutional agency, and personal and collective identity and lived experience. The journal will highlight the viability and vibrancy of intellectual history as a scholarly field, present new perspectives for research and analysis, and stimulate critical discussion amongst scholars and students across disciplines.

The editors invite submissions of historical and interdisciplinary papers based on original research in the following broad areas:

  1. the contextual development of social, philosophical, scientific, political, and economic ideas, ideologies, and discourses;

  2. histories of cultures, communities, and social movements based on shared ideas;

  3. histories of higher education including analyses of teaching, research, professorial and administrative activity, resource allocation, political and intellectual milieus, and department and discipline construction;

  4. issues in the history of state and community formation;

  5. ideas and discourses in the historical construction of race, gender, ethnicity, religion, nationalism, and multiculturalism;

  6. histories of women and intellectual culture;

  7. historical contexts of ideologies in science and technology, and media and communication;

  8. biographies and studies of agency and historical development; and

  9. new methodologies, approaches, and historiographies in the history of thought, state, culture, institutions, education, and community.

For further information, including the guidelines for submissions, please visit the website of History of Intellectual Culture at http://www.ucalgary.ca/hic/

(overgenomen uit STUDIUM)

(Top of page)