NIEUWSBRIEF UNIVERSITEITSGESCHIEDENIS

LETTRE D’INFORMATION SUR L’HISTOIRE DES UNIVERSITÉS

(2001, nr. 2)

Nieuwe publicaties / Publications récentes

 

	Erasmus, een portret in brieven. Vertaald en bezorgd door Jan Papy, Marc van der Poel, Dirk Sacré
	Pierre Delsaerdt, Suam Quisque Bibliothecam. Boekhandel en particulier boekenbezit aan de oude Leuvense universiteit, 16de – 18de eeuw
	Paedagogica Historica, 37, 2001, 2
	Jahrbuch für Universitätsgeschichte, 5, 2002

Erasmus, een portret in brieven. Vertaald en bezorgd door Jan Papy, Marc van der Poel, Dirk Sacré (Boom; Amsterdam, 2001), isbn 90-5352-668-4, 280 p., 1272 bef.

Het beeld van Desiderius Erasmus van Rotterdam (1469-1536) is vaak eenzijdig dat van de satiricus uit de 'Lof der Zotheid' gebleven. Dit boek wil de humanist recht doen door een complementair beeld te schetsen aan de hand van een gevarieerde selectie van zijn 'programmatische' brieven waarin zijn visies op de antieke filosofie, de pedagogie, de wetenschap, de politiek, de maatschappij en de opvoeding van de vrouw naar voren komen, maar waarin men ook de grootse kosmopoliet Erasmus ontmoet met zijn pacifistische verzuchtingen en vaak controversiële en 'zelfstandige' stellingnames in het verscheurde Europa van religieuze twisten en oorlogen.

In een uitvoerige inleiding van de hand van Jan Papy wordt, op basis van de modernste inzichten in de Erasmus-studies, een heldere balans opgemaakt van Erasmus als humanistisch briefschrijver, pedagoog, 'filosoof', maatschappijcriticus, kosmpoliet en christen-humanist.  Elke brief wordt bovendien nog eens apart ingeleid door een korte inleiding over zijn thema en respectievelijk belang in Erasmus' denken; verwijzingen naar moderne literatuur zetten de geïnteresseerde lezer hier verder op weg. In heldere voetnoten worden correspondenten en figuranten, alsook realia en literaire verwijzingen uit de doeken gedaan. Een uitvoerig namen- en zakenregister met aandacht voor belangwekkende personen en thema's in Erasmus' correspondentie geeft de lezer de mogelijkheid dit boek, dat niet enkel een leesboek maar ook een studieboek wil zijn, gemakkelijk open te slaan op passages die speciale interesse hebben gewekt.  Een chronologisch overzicht van Erasmus' wooelige leven vol peripetieën biedt de lezer een welkom houvast.

(top of page)

Pierre Delsaerdt, Suam Quisque Bibliothecam. Boekhandel en particulier boekenbezit aan de oude Leuvense universiteit, 16de – 18de eeuw (Universitaire Pers Leuven; Leuven, 2001) Symbolae Facultatis Litterarum Lovaniensis – Series A - Deel 27, 16x24 cm., gebonden met stofwikkel, 860 p., ill., isbn 90-5867-169-0

Dit boek handelt over de wetenschappelijke informatievoorziening aan de oude Leuvense universiteit, van de 16de tot de 18de eeuw. De vraagstelling is dubbel: welke boeken hadden Leuvense hoogleraren in huis, en over welke commerciële infrastructuur beschikten ze om dat boekenbezit op te bouwen? Door de geringe ontwikkeling van het universitaire bibliotheekwezen waren academici bij de uitoefening van hun onderwijs- en onderzoekstaken vooral op hun eigen boekencollectie aangewezen. Volgens Erycius Puteanus bezat elke hoogleraar daarom een substantiële bibliotheek: 'Inter professores suam quisque possidet bibliothecam, et aestimat.' Het gecombineerde onderzoek naar boekhandel en particulier boekenbezit is daarom een geschikte invalshoek om het wetenschappelijke referentiekader van de Leuvense professoren te reconstrueren.

Het eerste hoofdstuk is opgevat als een inventaris van de voornaamste factoren die de Leuvense boekcultuur een eigen gelaat bezorgden. Veel aandacht gaat daarbij uit naar het informatiebeleid van de universiteit. Na dit oriënterende hoofdstuk valt het boek uiteen in twee delen van telkens drie hoofdstukken, respectievelijk gewijd aan de universitaire boekhandel en aan een aantal Leuvense professorenbibliotheken.

In de behandelde periode waren boekverkopers vaak ook actief als drukker en/of boekbinder, en vice versa. Het tweede hoofdstuk schetst daarom een panorama van het integrale Leuvense boekbedrijf: wie waren de boekverkopers, drukkers en binders, waar waren ze gevestigd, door welke familiebanden waren ze met elkaar verbonden, en hoe speelden ze in op de universitaire regelgeving? Het derde hoofdstuk spitst zich toe op de concrete inhoud van een Leuvense boekhandel in het midden van de zestiende eeuw. Uit 1543 is nl. een inventaris bewaard van het assortiment van de universitaire 'librarius' Hieronymus Cloet. Zijn winkel was gevestigd naast het humanistische centrum van de universiteit, het Collegium Trilingue. Het laatste hoofdstuk in dit deel is gewijd aan het tweedehandse circuit van de boekenveilingen. Hier komen aan bod: de vroegste geschiedenis van de Leuvense boekenveilingen, de reglementering die de universiteit terzake uitwerkte, en de opkomst van gedrukte veilingcatalogi. Ook wordt de concrete veilingpraktijk beschreven aan de hand van de veilingadministraties van Georgius Lipsius (1608–1682) en Joannes Franciscus van Overbeke (1727–1810), twee boekverkopers die op de tweedehands boekenmarkt zeer actief waren. Daaruit blijkt o.m. dat veilingcatalogi zeer behoedzaam te gebruiken zijn als bron voor de reconstructie van privé-bibliotheken.

De boekencollecties van Leuvense hoogleraren vormen het onderwerp van het tweede deel. In elk van de drie hoofdstukken komt een collectie uit één van de behandelde eeuwen ter sprake. De selectie tracht recht te doen aan de verschillende soorten bronnen die hiervoor aangewend kunnen worden. De bibliotheek van de professor in de artes- en de theologische faculteit Henricus Crockaert (†1581) wordt beschreven aan de hand van een post mortem-inventaris. Van de bibliotheek van de filosoof en theoloog Libertus Fromondus (1587–1653) is geen inventaris bekend, maar dankzij de boekhouding van veilingmeester Georgius Lipsius weten we welke boeken uit zijn bibliotheek geveild werden, wie er op de veiling aanwezig was én welke prijs er voor de boeken geboden werd. Voor de achttiende eeuw worden een twaalftal professorenbibliotheken serieel benaderd met behulp van de veilingadministratie van Joannes Franciscus van Overbeke; daarnaast wordt de bibliotheek van de jurist Guilielmus Leunckens (1700–1773) ook in de diepte beschreven. De omvang van de bibliotheken, de ouderdom en de geografische herkomst van de boeken, de talen waarin ze geschreven waren, de auteurs en de onderwerpen die er het sterkst in vertegenwoordigd waren, blijken zeer revelerend te zijn voor de breedte van de intellectuele horizon waarbinnen de academici hun onderwijs- en onderzoekstaken uitvoerden.

Bij de tekst zijn verschillende bijlagen gevoegd. Zo bevat het boek een uitgebreid repertorium van Leuvense drukkers, boekbinders en boekverkopers, en een lijst met alle Leuvense boekenveilingen waarvan een spoor werd teruggevonden. Ook de besproken boekhandels- en bibliotheekinventarissen werden kritisch uitgegeven.

Pierre Delsaerdt (Leuven, 1963) studeerde Moderne Geschiedenis aan de Katholieke Universiteit Leuven en Informatie- en Bibliotheekwetenschappen aan de Universitaire Instelling Antwerpen. Verschillende jaren was hij als wetenschappelijk medewerker verbonden aan de K.U.Leuven. Sinds 1991 is hij in Antwerpen archivaris en conservator van de historische collecties van de UFSIA. Hij publiceerde vooral op het terrein van de boekgeschiedenis, is voorzitter van de Vlaamse Werkgroep Boekgeschiedenis, en als gastdocent verbonden aan de Universitaire Instelling Antwerpen. Het boek 'Suam Quisque Bibliothecam' is gebaseerd op zijn proefschrift, waarmee hij in 2001 aan de K.U.Leuven promoveerde tot Doctor in de Geschiedenis.

(top of page)

Paedagogica Historica, 37, 2001, 2

• Patrick J. Devlieger, 'Handicap' and Education in the United States of the 1930s: Discursive Formations in the New York Times

• M. Miles, Including Disabled Children in Indian Schools, 1790s-1890s: Innovations of Educational Approach and Technique

• Ursula Dluhosch & Ralph Rotte, Das Kultusministerium als Machtfaktor in der NS-Schulpolitik:  Bürokratischer Friktionen am Beispiel Bayerns

• Heinz Stübig, Diesterweg und das Problem der deutschen Nationalerziehung

Debate

• Jan Van Wiele, The Necessity for a Contextual Approach in the Methodology of Religious School Textbook Analysis. A Case Study on the Basis of the Theme Islam

Book Reviews

• Andreas Gestrich, Vergesellschaftungen des Menschen. Einführung in die Historische Sozialisationsforschung

• Uwe Sander & Ralf Vollbrecht (Hrsg.), Jugend im 20. Jahrhundert. Sichtweisen - Orientierungen - Risiken

• Edwin Keiner, Erziehungswissenschaft 1947-1990. Eine empirische und vergleichende Untersuchung zur kommunikativen Praxis einer Disziplin 

• Hans Van Crombrugge, Verwantschap en verschil. Over de plaats en de betekenis van het ouderschap in de moderne pedagogiek

• Roy Porter (Ed.), Rewriting the Self. Histories from the Renaissance to the Present

• Aleida Assmann, Erinnerungsräume. Formen und Wandlungen des kulturellen Gedächtnisses

• Roger I. Simon, Sharon Rosenberg & Claudia Eppert (Eds.), Between Hope and Despair. Pedagogy and the Remembrance of Historical Trauma

• Barnes Gorell Giles, Paul Thompson, Gwyn Daniel & Natasha Burchardt, Growing Up in Stepfamilies

• Annemieke van Drenth & Francisca de Haan, The Rise of Caring Power. Elizabeth Fry and Josephine Butler in Britain and the Netherlands

• Craig Campbell, Carole Hooper & Mary Fearnley-Sander, Toward the State High School in Australia. Social histories of state secondary schooling in Victoria, Tasmania and South Australia, 1850-1925

• Margaret Crocco Smith, Petra Munro & Kathleen Weiler, Pedagogies of Resistance. Women Educator Activists, 1880-1960

• William W. Cutler III, Parents and Schools: The 150-Year Struggle for Control in American Education 

• Uwe Kordes, Wolfgang Ratke (Ratichius, 1571-1635). Gesellschaft, Religiosität und Gelehrsamkeit im frühen 17. Jahrhundert

• Peter Emanuel, Geselligkeiten. Literatur, Gruppenbildung und kultureller Wandel im 18. Jahrhundert

• Hans Jürgen Apel, Klaus-Peter Horn, Peter Lundgreen & Uwe Sandfuchs (Hrsg.), Professionalisierung pädagogischer Berufe im historischen Prozeß

• Bernhard Möller (Hrsg.), Geschichte der Pädagogik an der Universität Oldenburg in Selbstdarstellungen. Band 1

• Steven R. Welch, Subjects or Citizens? Elementary School Policy and Practice in Bavaria, 1800-1918

• Edgar Weiss, Friedrich Paulsen und seine volksmonarchistisch-organizistische Pädagogik im zeitgenössischen Kontext. Studien zu einer kritischen Wirkungsgeschichte

• Andreas Pehnke, Gabriele Förster & Wolfgang Schneider (Hrsg.), Anregungen international verwirklichter Reformpädagogik. Traditionen, Bilanzen, Visionen

• Luis Bello, Viaje por las escuelas de Castilla y León, edición y estudio introductorio de Agustín Escolano; Luis Bello, Viaje por las escuelas de Madrid, edición y estudio introductorio de Agustín Escolano; Luis Bello, Viaje por las escuelas de Andalucía, edición y estudio introductorio de Agustín Escolano Benito

• 'L'Ecole des Roches. Creuset d'une éducation nouvelle', Les Etudes Sociales, n. 127-128 (1998)

• Madeleine Lassère, Victorine Monniot ou l'éducation des jeunes filles au XIXe siècle. Entre exotisme et catholicisme de combat

• Annali di Storia dell' educazione e delle Istituzioni scolastiche, n. 6; Annali  di Storia dell'educazione e delle Istituzioni scolastiche, n. 7

• Giorgio Chiosso (dir.), Il libro per la scuola tra Sette e Ottocento

• Pietro Siciliani, Rivoluzione a pedagogia moderna, a cura di Hervé A. Cavallera

• Dipartimento di Scienze dell'Educazione dell'Università degli Studi di Torino, Dalla metodica alle scienze dell'educazione. 150 anni di insegnamenti pedagogici nell'Università di Torino

• Julian Dybiec, Uniwersytet Jagiellonski 1918-1939 [Jagiellonian University 1918-1939]

• Peter Gay, Meine deutsche Frage. Jugend in Berlin 1933-1939

• Elisabeth Kraus, Die Familie Mosse. Deutsch-jüdisches Bürgertum im 19. und 20. Jahrhundert

• Henry A. Giroux, The Mouse that Roared. Disney and the End of Innocence

(top of page)

Jahrbuch für Universitätsgeschichte, 5, 2002

Universität und Kunst. Gastherausgeber: Horst Bredekamp, Gabriele Werner

Abhandlungen

• Detlev Ganten, Universität und Kunst. Der Dreiklang aus Wissenschaft, Kunst und Humanität

• Ernst Peter Fischer, Wissenschaft und Kunst. Über die Rolle der Bilder in der Ausübung und Vermittlung von Naturwissenschaft

• Angela Fischel, Bildfehler und Fehler der Natur. Bildtheorie und Erkenntnistheorie bei Ulisse Aldrovandi

• Elke Schulze, 'Einführung in die Kunst des Zeichnens zum Zweck bewussten Sehens'. Das Lektorat Akademisches Zeichnen an der Friedrich-Wilhelms-Universität

• Andrea von Hülsen-Esch, Gelehrte als uomini famosi in Oberitalien im 14. und 15. Jh.

• Kathrin Hoffmann-Curtius, Das Kriegerdenkmal der Berliner Friedrich-Wilhelms-Universität 1919-1926: Siegexegese der Niederlage

• Johannes Bauer, Gipsabgußsammlungen an deutschsprachigen Universitäten. Eine Skizze ihrer Geschichte und Bedeutung

• Andrea Meyer Ludowisy, The Académie Royale de Peinture et de Sculpture and the native roots of its didactic traditions

• Franz-Joachim Verspohl, Über den 'Mangel an Gemälden und andern Kunstwerken auf deutschen Universitäten'. Preußische Aufklärung

• Gudrun Kühne, Rainer Dietz, Kunst und Klinik. Die Galerie der Franz-Volhard-Klinik in Berlin-Buch

• Marek Podlasiak, Paul Ssymank – Chronist der deutschen Studentengeschichte

• Patricia Mazón, Die Auswahl der 'besseren Elemente'. Ausländische und jüdische Studentinnen und die Zulassung von Frauen an deutschen Universitäten 1890-1909

Editionen

• Folker Reichert, Max Webers Abschied von Heidelberg

Miszellen

• Thomas Henne, Carsten Kretschmann, Friedrich Carl von Savignys Antijudaismus und die 'Nebenpolitik' der Berliner Universität gegen das preußische Emanzipationsedikt von 1812. Anmerkungen zu einem berühmten Fall der Universitätsgerichtsbarkeit.

• Michael Borgolte, Marc Bloch und sein Studium in Berlin

Aus den Universitätsarchiven

• Winfried Schultze, Nachlässe im Archiv der Humboldt-Universität zu Berlin. Schriftgut persönlicher Herkunft als Bereicherung der Verwaltungsakten

Rezensionen

• Matthias Middell, Zur Nachkriegsgeschichte deutscher Universitäten 1945-1949 (Heidelberg, Freiburg, Bonn)

• Matthias Steinbach, 'Die permanente Erfindung einer Tradition.' Neuerscheinungen zur Universität Tübingen in Kaiserreich und Weimarer Republik

• Wolfgang Eric Wagner, 'Landesuniversität' und 'Auslandsstudium'. Neue sozialgeschichtliche Untersuchungen der Universitätsbesucherschaft im spätmittelalterlichen Reich

• Klaus Meyer, Die Universitätsgeschichte Petersburgs im Streit

• Marc Schalenberg, Finanzierung von Universität und Wissenschaft in Vergangenheit und Gegenwart. Ein Tagungsbericht

(top of page)