NIEUWSBRIEF UNIVERSITEITSGESCHIEDENIS

LETTRE D’INFORMATION SUR L’HISTOIRE DES UNIVERSITÉS

(2001, nr. 2)

Musea en tentoonstellingen / Musées et expositions

Het vergeten Fenomeen: Sebald J. Brugmans (1763 – 1819)

Verzamelaar tussen koning, keizer en universiteit

Leiden, 25 oktober 2001 t/m 20 mei 2002

Een alwetende supermanager met enorme verdiensten voor het land. Dan toch nog vergeten. Dat was het lot van Sebald J. Brugmans. Zijn veelzijdigheid was inderdaad fenomenaal. Tijdens zijn leven bracht Brugmans één van de grootste natuurhistorische collecties van Europa bijeen. Niet alleen was hij lange tijd de drijvende kracht van de Leidse universiteit, ook vervulde hij sleutelfuncties in de samenleving. Pas 35 jaar oud kreeg hij een ministerpost aangeboden, die hij weigerde. In zijn reactie wees hij – niet zonder gevoel voor drama - naar zijn toga: 'Nimmer heb ik een ander kleed begeerd dan dit!'. 

Op 15-jarige leeftijd schreef Sebald Brugmans zich in als student aan de universiteit van Groningen. Na drie jaar studeren promoveerde hij al tot meester in de kunsten en doctor in de wijsbegeerte. Op het hoogtepunt van zijn carrière bezette Brugmans aan de Leidse universiteit niet minder dan vier leerstoelen: die voor botanie, voor natuurlijke historie en voor scheikunde en geneeskunde. Als geleerde beschouwt men hem als een typische Hollandse exponent van de Verlichting, voor wie rationaliteit, kennis en nut centraal stond.

Ook maatschappelijk vervulde Brugmans voorname ambten. Als Rector Magnificus leidde hij de Leidse universiteit door de zware periode van de Napoleontische bezetting. Daarnaast was Brugmans arts van koning Lodewijk Napoleon, lid van 23 genootschappen en één van de samenstellers van het eerste landelijke receptenboek voor apothekers: de Pharmacopoea Batava. Verder was hij voorzitter van de Leidse kunstacademie, prefect van de Leidse Hortus Botanicus en was hij adviseur van de overheid met betrekking tot het veeartsenijkundig onderwijs. In de hoedanigheid van Inspecteur-generaal van de Militair Geneeskundige Dienst organiseerde hij na de Slag bij Waterloo de opvang van circa 40.000 dode en gewonde militairen. Maar boven de talloze nevenfuncties voelde hij zich vooral geleerde, met de academische wereld als zijn werkterrein. 

In de tentoonstelling Het vergeten Fenomeen wordt aan de hand van de persoon Brugmans het wetenschappelijke en politiek-culturele klimaat in het 19de–eeuwse Holland in beeld gebracht. Naast het genootschapsleven, militaire geneeskunde en de Leidse universiteit komt vooral Brugmans' verzamelwoede aan bod. Van de originele, indrukwekkende collectie van circa 4000 naturalia, is een groot gedeelte voor het eerst sinds twee eeuwen weer voor het publiek te bewonderen: mensenharten, hoornen, huiden, beenderen, dierlijke skeletten en soldatenschedels waaraan allerlei verwondingen te zien zijn. Ook vervaardigde Brugmans vele preparaten op sterkwater, en een hoogtepunt is misschien wel een opgezette tijger.

Met de persoon Brugmans komt ook een overzicht van ruim vijftig jaar nationaal bestuur in beeld. Een periode in de nationale geschiedenis waarin de staatsvorm nogal eens veranderde. Geboren onder stadhouder Willem V, maakte Brugmans de Bataafse Republiek mee, koning Lodewijk Napoleon, vervolgens de inlijving bij Frankrijk en ten slotte koning Willem I. Wie er ook aan de macht was, steeds behoorde Brugmans tot de bekende Nederlanders. Komend half jaar is hij er in ieder geval een in Museum Boerhaave.

Museum Boerhaave Lange St. Agnietenstraat 10, 2312 WC Leiden, tel. + 31 (0)71-5214224, fax + 31 (0)71-5120344, www.museumboerhaave.nl

Openingstijden: di t/m za 10.00 - 17.00 uur, zon & feestdagen 12.00 - 17.00 uur, gesloten op maandagen en op nieuwjaarsdag

(overgenomen van de website van Museum Boerhaave:

www.museumboerhaave.nl)

(top of page)