Karakter. Tijdschrift van Wetenschap

NUMMER 12 - 2005

Coproductie in de democratische stad - Michiel Dehaene

Al enkele jaren wordt er in Vlaanderen flink gedebatteerd over de stad en de rol van de stedenbouw. Burgerparticipatie lijkt het codewoord en wordt geprezen als basis voor een dynamische en duurzame democratische samenleving, het middel om de kloof tussen burger en overheid te dichten. Maar is dit wel zo? Het middenveld ontpopt zich evenzeer tot een krachtenveld waar antidemocratische mechanismen van uitsluiting en structurele ongelijkheid worden versterkt.

Kunstmatige mensen en metalen - Rienk Vermij

Sinds eeuwen droomt de mens ervan goud en homunculi te creëren. De zeventiende-eeuwse experimentele wetenschap is een loutere voortzetting van de middeleeuwse alchemie, beweert William Newman. Rienk Vermij is het daar niet helemaal mee eens: middeleeuwse alchemisten werkten binnen een totaal ander denkkader dan moderne natuurwetenschappers en gingen uit van heel wat theologische vooronderstellingen. De wetenschappelijke revolutie bracht een heel nieuwe visie op 'de natuur' en 'het natuurlijke'.

Conservatieve verlichting - Wijnand Mijnhardt

De idee dat de verlichting vooral een frans verschijnsel was, gedomineerd door een atheïstisch korps van philosophes die uit waren op de vernietiging van troon en altaar, heeft al een kwarteeuw afgedaan. in haar speurtocht naar de ontwikkelingsgeschiedenis van het britse denken over deugd en moraal neemt de amerikaanse historica gertrude himmelfarb resoluut maar niet echt overtuigend stelling in het verlichtingsdebat.

Niet eenmaal hetzelfde - Jean-Jacques Cassiman

Wie of wat we zijn, wordt in grote mate beslist door onze genen. De simplistische visie dat ons DNA echter alles bepaalt, moeten we loslaten. onderzoek toont aan dat omgevingsfactoren een cruciale rol spelen en ons genetisch materiaal kunnen moduleren. Het DNA heeft zijn geheimen nog lang niet prijsgegeven.

Bureaucratische machtshonger - Peter van Nuffelen

Volgens Max Weber zegt de aard van de administratie iets over de staat waarin ze functioneert. De bureaucratie in het laat-Romeinse Rijk was in heel wat opzichten 'moderner' dan gedacht. Dat blijkt uit de autobiografische geschriften van ene Johannes Lydus, bureaucraat in Konstantinopel. De administratie als belichaming van de staat was geen machine in dienst van de keizer. Tegelijkertijd echter stond ze slechts open voor een klein - welstellend - deel van de bevolking.

De verborgen agenda van een taaltest - Katrien Bultynck en Tineke Padmos

Het lijkt een doeltreffende oplossing: verplicht nieuwkomers een basiscursus Nederlands te volgen, laat ze een flink deel van de kosten betalen en gebruik een taaltest als controle. dan haken deelnemers aan taalcursussen niet langer massaal af en betaalt de overheid minder voor meer rendement. Toch kan zo'n maatregel op protest uit taalkundige hoek rekenen. Is dat een nawee van het 'pamperbeleid' of is er meer aan de hand?

Een fantastisch brein - Frans Verstraten

Biografieën gaan als warme broodjes over de toonbank. De schrijver van zo'n biografie heeft veel macht: hij bepaalt immers hoe de persoon door de buitenwacht wordt waargenomen. Een biograaf moet dan ook wikken en wegen, onderzoeken en controleren, analyseren en integreren, en vooral zoeken naar een manier van presenteren die de persoon in kwestie recht doet. Frans Verstraten ergert zich aan de tendentieuze manier waarop Vittorio Busato Piet Vroon heeft geportretteerd.

Lezende naties - José de Kruif

Boekgeschiedenis wint aan populariteit. Wat was de invloed van de drukpers op onze denkwereld en cultuur? Hoe heeft het boek historische ontwikkelingen bepaald? Dat valt niet makkelijk te meten - te meer daar de boekgeschiedenis zich op methodologisch vlak bevindt in het stadium waar de astronomie stond voor de telescoop. Bestaande inzichten en methodes uit aanpalende disciplines moeten dringend worden geïntegreerd.