Karakter. Tijdschrift van Wetenschap

NUMMER 9 - 2005

De psychologie van de bewuste wil - Stefaan Cuypers

Eén van de klassieke, filosofische problemen is dat van vrijheid en determinisme. De kwestie is of we werkelijk scheppers van onze eigen wil zijn en persoonlijke verantwoordelijkheid dragen. In het licht van één of andere vorm van determinisme - fysisch, biologisch, psychologisch, sociaal, theologisch of fatalistisch van aard - is dat immers bepaald niet vanzelfsprekend. De psycholoog Daniel Wegner poneerde onlangs de stelling dat dit probleem in wezen een schijnprobleem is. Een filosoof dient hem van repliek.

Een kwestie van leven en dood - Patrick Callaerts

Nieuwe inzichten uit biodemografisch onderzoek wijzen erop dat we ons niet langer hoeven neer te leggen bij een maximale levensduur. Langer leven wordt mogelijk door gezond gedrag, door vooruitgang in de medische wetenschap én door potentiële mutaties die genetische mechanismen in gang zetten die het verouderingsproces vertragen. Misschien houdt Genesis een voorspelling in: 'Zo waren al de dagen van Methusalah negenhonderd negenenzestig jaren, en hij stierf.'

Waarom huisvrouwen modern zijn - Sofie de Caigny

De introductie van stromend water, elektriciteit, toilet en badkamer na de Eerste Wereldoorlog betekende een revolutie in het huishouden. Toch kreeg deze omwenteling geen prominente plaats in de geschiedenis van de moderniteit. Avontuur en vooruitgang speelden zich af in de publieke ruimte, het huis was de plek van rust en geborgenheid, waar moeder tradities in ere hield. Het is tijd om die clichés de wereld uit te helpen.

Een wonderjaar in de fysica - Raf Dekeyser en Christian Maes

In een reeks van vijf opmerkelijke artikelen liet Albert Einstein zien dat atomen echt bestaan, presenteerde hij zijn relativiteitstheorie en zette hij de kwantumfysica op poten. Dat alles binnen een tijdspanne van één jaar, nu precies honderd jaar geleden. Was er na die prestatie van een zesentwintigjarige klerk in een patentbureau nog werk voor de fysica of ging het slechts om het uitwerken van details?

Etniciteit en groepsdenken - Peter Vermeersch

Spanningen tussen etnische groepen lijken vandaag alomtegenwoordig, en vaak gaan ze gepaard met brutaal geweld. Politieke wetenschappers zoeken naar verklaringen. Maar in hun analyses is opvallend weinig ruimte voor een kritische inspectie van de begrippen waarmee wordt gewerkt. Wat maakt een groep eigenlijk 'etnisch'? en is het zo vanzelfsprekend dat etnisch conflict een conflict is tussen 'etnische groepen'?

Archeologie tussen geloof en wetenschap - Tom Boiy en Jan Tavernier

Opgravingen in Palestina dienden aanvankelijk vooral als bevestiging van de waarheid van de bijbel. Met de evolutie van opgravingstechnieken werd de archeologie steeds onafhankelijker van de bijbelstudie. Maar de spanning tussen geloof en wetenschap bleef. Een associatie met de bijbel doet de waarde van antiquiteiten flink stijgen. De politieke situatie vraagt bovendien om een historische rechtvaardiging van de claim op een eigen territorium.

Het Japanse mirakel - Dimitri Vanoverbeke

De snelle ontwikkeling van Japan blijft economen en historici bezighouden. Hoe konden de nieuwe keizer Meiji en zijn bestuurders in zo'n korte tijd de Japanse samenleving naar westers model organiseren? Nieuw onderzoek wijst uit dat de breuk met het verleden veel minder groot was dan men altijd heeft gedacht. Op het Japanse platteland zette zich al vanaf het einde van de achttiende eeuw een vernieuwing in.

De doodstraf: Amerika versus Europa - Erik Claes en Tom Daems

De discussie over de afschaffing van de doodstraf begint op een dovemansgesprek te lijken. Amerika en Europa staan in deze kwestie lijnrecht tegenover elkaar. Volgens de Amerikanen is de keuze voor doodstraf een onderdeel van de eigen bestraffingspolitiek en dus een interne zaak. De Europeanen beschouwen het vraagstuk echter als een mensenrechtenthema, dat vraagt om een internationale aanpak. Een betere analyse van de standpunten kan de patstelling misschien doorbreken.