Reiner Van Hove

In Groot-Brittannië kreeg de film ‘Harry Potter en de Geheime Kamer' het etiket ‘Niet voor arachnofoben' opgekleefd, vanwege de gigantische spinnen die op het witte doek verschijnen. Potter-fans met spinnenangst laten een cinemabezoek maar beter voorafgaan door een bezoek aan het Instituut voor Stress en Werk (ISW), dat een therapie voor arachnofoben op (acht) poten zette.

Het ISW is een snel groeiende spin-off van de K.U.Leuven, die bestaat uit een team van academisch geschoolde psychologen en psychotherapeuten, gespecialiseerd in welzijn op het werk, stress en andere werkgerelateerde psychische problemen. Gedragspsychologe Tine Daeseleire, verantwoordelijk voor vorming en opleiding, organiseert in de zomermaanden voor de derde keer een spinnentherapie.
Daeseleire: “We hebben de therapie destijds opgestart op vraag van het Centrum voor leerpsychologie en gedragstherapie van de K.U.Leuven. Zij deden onderzoek naar fobieën, en kwamen bij ISW terecht omdat er hier heel wat geschoolde gedragstherapeuten rondlopen. Ze vroegen ons om een groepstherapie voor spinnenfobie op te starten, en na te gaan of die methode verbetering oplevert. Wij richten ons op mensen die echt last ondervinden van hun angst: ze voelen zich bijvoorbeeld gespannen tijdens het spinnenseizoen, of mijden bepaalde plaatsen zoals de kelder en de zolder, of durven niet blootsvoets over het gras te lopen.”
Een eerste stap in de behandeling is een individueel gesprek. Daeseleire: “Tijdens dat gesprek gaan we na hoe groot de angst precies is. De meeste spinfobici zien hun angst niet als een taboe, en praten er vrijuit over. Het zijn wel vooral vrouwen die zich inschrijven. Waarschijnlijk durven zij sneller voor hun angst uitkomen, en voelen mannen meer sociale druk om zonder hulp een oplossing te vinden.”
Na het kennismakingsgesprek volgen drie sessies van twee uur. Daeseleire: “Het is een korte en effectieve therapie. We leren de mensen in stappen omgaan met hun angst. In de eerste sessie confronteren we hen met een foto van een spin, later halen we er levende exemplaren bij. Op die manier krijgen de deelnemers stelselmatig controle over hun angst. We leggen er steeds de nadruk op dat de therapie in een veilige context plaatsvindt en dat er geen stappen worden genomen waar deelnemers nog niet aan toe zijn. Er zijn dan ook weinig mensen die vroegtijdig afhaken.”

Spin op een karretje
Debora Vansteenwegen, postdoc aan het Centrum voor leerpsychologie en gedragstherapie, evalueert de therapie van ISW aan de hand van drie tests. “Eerst leggen we de spinfobici een vragenlijst voor, waarmee we hun fobie in cijfers kunnen omzetten. Vervolgens is er een praktische proef: we plaatsen een bakje met een redelijk grote spin erin op een karretje, vragen de deelnemers om dat naar zich toe te trekken, en kijken hoever ze kunnen gaan. In de derde test tonen we een aantal beelden van spinnen, en gaan we na hoe de fobici lichamelijk reageren. We leggen die tests af op drie momenten: vóór de therapie, vlak na de therapie en tijdens een follow-up drie maanden na de therapie.”
De cijfers bewijzen dat de therapie beduidende vooruitgang oplevert. Vansteenwegen: “Drie maanden na de therapie konden we op basis van de vragenlijst een klinisch significante verbetering bij 24 van de 28 deelnemers vaststellen: zij behoren niet meer tot de spinfobici. Ook de praktische proef levert bemoedigende resultaten op: vóór de therapie durfden maar drie deelnemers de bak met de spin aanraken, na de drie sessies waren er dat zesentwintig. En twaalf gewezen fobici durfden de spin zelfs aanraken.”

Niet meer hysterisch
Tot daar de cijfers. Wat het effect van de therapie is, kan je uiteraard best vragen aan de deelnemers zelf. Valerie Sanctorum uit Ekeren ondervond lange tijd veel hinder van haar angst. “Voor ik in een kamer ging waar er spinnen zouden kunnen zitten, keek ik altijd eerst goed rond. En als ik onder een boom liep, bukte ik me, want er zou wel eens een spin in kunnen zitten. Kwam ik toch in contact met een spin, dan begon ik te huilen en werd ik echt hysterisch. Dat leverde soms gevaarlijke situaties op: als ik in mijn auto een spin zag, was ik in staat om een ongeval te veroorzaken.”
Valeries vader las een krantenartikel over de therapie van ISW, en bracht zijn dochter op de hoogte. De therapie verliep aanvankelijk heel vlot voor Valerie: “De eerste twee sessies van de therapie vond ik best leuk. We kregen gewoon foto's van spinnen te zien, en we moesten er onze hand op leggen. Daar had ik geen probleem mee. Maar tijdens de volgende sessie plaatsten de therapeuten een spin in een potje op een stoeltje, en daar moesten we dan naartoe stappen. Dat ging goed, tot die spin bewoog. Dat bleek het grootste probleem voor mij: pas als ze bewegen, krijg ik schrik. We kregen ook opdrachten mee naar huis: we moesten een spin in een potje bewaren, en daar af en toe mee schudden zodat ze zou bewegen. En die oefeningen hadden ook echt effect. Op het einde van de therapie moesten we proberen om een spin over een hand te laten lopen. Ik heb daar staan schreeuwen, maar het is me wel gelukt.”
Valerie is bijzonder enthousiast over de therapie: “Ik sta echt veel verder nu. Ik word niet meer hysterisch. Als ik een spin in huis zie, pak ik ze zelf en zet ik ze buiten. En als ik ze niet kan vangen, dan kan ik daarmee leven. Vroeger bleef ik zitten met die angst: er zit een spin in huis! Vorige week heb ik trouwens zelf mijn tuinhuisje uitgekuist. Ik had wel kippenvel, maar ik deed het toch maar mooi. En dat heb ik aan de therapie te danken.”

• Alle info over de spinnentherapie en andere initiatieven van ISW: ISW Leuven, Tiensevest 40, 3000 Leuven, (t) 016 20 85 96, (f) 016 20 86 60, info@isw.be, http://www.isw.be
• In samenwerking met de universiteit organiseert ISW nu ook een cursus ‘stressbeheersing'. In 6 lessen van 2 uren leren mensen die (soms) last hebben van stress-klachten hoe ze die zelf kunnen aanpakken. Cursussen zijn er het hele jaar door; meer informatie bij ISW of op http://www.isw.be.