‘Vlaanderen spoelt weg': onderzoek naar erosiearme landbouw in OverLeven

Minder erosie dankzij minimale bodembewerking

Gert Gielen

Elk jaar spoelt 1,5 tot 2 miljoen ton grond van de Vlaamse akkers. Driehonderdduizend ton daarvan komt in rivieren terecht. Alleen al in Leuven moet jaarlijks 10.000 tot 15.000 m³ slib geruimd worden om te voorkomen dat de bedding van de Dijle 10 tot 15 cm hoger komt. En zelfs eindeloze baggerwerken en een investering van 18 miljoen euro per jaar van de Vlaamse Overheid kunnen niet voorkomen dat weggespoelde grond de rivieren vervuilt, en het risico op overstroming verhoogt. Een omgekeerd geval van water naar de zee dragen dus. Eind deze maand brengt het Canvas-programma OverLeven een reportage over dit probleem.

Zowel in Vlaanderen als op Europees niveau groeit het besef dat de bodemerosie zelf moet worden aangepakt. In het kader van het Europees project Soil and Water Protection (Sowap) wordt in België, het Verenigd Koninkrijk en Hongarije onderzoek gedaan naar de effecten van zogenaamde conservatielandbouw.
De directe oorzaak van het massaal wegspoelen van aarde is immers duidelijk de manier waarop landbouwers hun — hellende — velden bewerken, zegt geograaf Gerard Govers (Afdeling Fysische en Regionale Geografie): “Omdat de aarde wordt omgeploegd, krijgen we een kale bovenlaag, die heel gevoelig is voor erosie. Door de grond wel los te maken, maar niet om te keren, zorgen we ervoor dat de restgewassen en ander organisch materiaal bovenaan blijven. Zo wordt de erosie tot tien keer kleiner. De bedoeling van het Sowap-project is nauwkeurig alle effecten van niet-kerende bewerking op met name bodem en waterspiegel in kaart te brengen. Dat gebeurt met experimenten op bestaande velden, in samenspraak met de landbouwers.”
De opbrengst per hectare blijkt met deze methode — waarbij dus niet echt geploegd wordt — niet lager te zijn: “Wel moet de landbouwer wat meer alert zijn en het tijdstip en de diepte van de grondbewerking aanpassen aan het weer en andere omstandigheden. Dat luistert vrij nauw: een veld met plaatselijke compactheid door tractorsporen zal misschien wat dieper omgewoeld moeten worden.”
De Vlaamse Overheid probeert deze erosiearme landbouw te stimuleren met premies van 80 euro per hectare en subsidies voor de speciale zaaimachines die hiervoor nodig zijn. Maar is dat genoeg om de landbouwers te overtuigen? “Het idee van minimale bodembewerking is niet nieuw. Toen wijlen Jan de Ploey hier jaren geleden experimenten in die zin deed, reageerden landbouwers en hun organisaties heel terughoudend. Vandaag is dat toch anders. Landbouwers zien ook dat het niet kan dat andere dorpsbewoners overspoeld worden door modder omdat zij stroomopwaarts aan bietenteelt doen. Ook al waren hun bietenvelden er misschien voordat die mensen er woonden.”

‘Vlaanderen spoelt weg', op donderdag 30 december om 22u15 in OverLeven op Canvas