Wereldprimeur voor Faculteit Geneeskunde

Hartaandoeningen voorspellen met eenvoudige bloedtest

Joke Depuydt

De Faculteit Geneeskunde heeft een wereldprimeur op het terrein van hart- en vaatziekten. Professor Paul Holvoet van de Afdeling Atherosclerose en Metabolisme ontwikkelde een test om het risico op hartziekten vroeger op te sporen. Een enorme stap vooruit, niet alleen voor de volksgezondheid maar ook voor het diagnostisch onderzoek en de kosten van de gezondheidszorg in het algemeen…

Holvoet: “Met de test slagen we erin geoxideerd LDL op te sporen in het bloed. Al een tijdje bestond het vermoeden dat LDL — de zogenaamde ‘slechte’ cholesterol — op zich niet ‘slecht’ is. Proefdierexperimenten toonden wel aan dat het een rol speelt bij het ontstaan van hart- en vaatziekten wanneer het geoxideerd is. Het probleem was dat dit vermoeden bij de mens niet kon worden bevestigd omdat een specifieke test om geoxideerd LDL in het bloed op te sporen, ontbrak. Gezien de complexiteit van de processen die leiden tot oxidatie en daarmee gepaard gaande veranderingen in de LDL-structuur, was het niet eenvoudig om een antistof te vinden om een test mee uit te voeren. Die test hebben we nu ontwikkeld en in samenwerking met het National Institute of Aging in Maryland hebben we als eersten aangetoond dat geoxideerd LDL in het bloed het risico op een hartinfarct voorspelt, zelfs na correctie voor alle bekende risicofactoren. Er werden patenten aangevraagd en toegekend.”
“Uit het uitvoeren van de test op bloedstalen van proefpersonen van alle leeftijden en rassen blijkt dat bij een heleboel mensen van wie de LDL- en HDL-cholesterolwaarden volledig normaal zijn, verhoogd geoxideerd LDL wordt opgespoord. Andere factoren spelen dus ook een rol, onder meer obesitas en type II-diabetes, dat vroeger werd beschouwd als ouderdomsdiabetes, maar nu steeds vroeger optreedt, zelfs bij jongeren onder de twintig. Jammer genoeg bestrijkt het probleem een steeds grotere bevolkingsgroep. Het goede nieuws is dat vermageren of een gezondere levenswijze, zelfs na een hartinfarct, gelijkstaat met een verlaging van het geoxideerd LDL.”

Niet enkel hartinfarcten
Het ontwikkelen van de test heeft belangrijke maatschappelijke gevolgen. Holvoet: “Aanvankelijk dachten we dat de test vooral belangrijk kon zijn voor klinische diagnose. Ondertussen zijn we overtuigd van het maatschappelijke belang van de test met het oog op preventie. Mensen met hoog risico kunnen met de test heel vroeg worden opgespoord — ik denk dan aan een leeftijd vanaf vijftien jaar. Ook bij ouderen tot boven de tachtig heeft de test zijn efficiëntie bewezen, meer bepaald voor een algemene risicoanalyse. Verhoogd geoxideerd LDL voorspelt verlies aan bewegingsmogelijkheden binnen de vijf jaar, heel waarschijnlijk omdat het bijdraagt tot ontsteking. Niet alleen op coronair vlak, meer bepaald wat betreft het voorspellen van hartinfarcten, maar ook op andere vlakken, ik denk aan het functioneren van halsslagader en de onderste ledematen, blijkt de test waardevol.”
Het zal nog even duren voor de test bij de huisarts beschikbaar is. Holvoet: “We hebben nog een lange weg af te leggen. Eerst was er het idee, dat uiteraard moest worden beschermd. Maar dat is niet voldoende, het moest ook worden gevalideerd. Meer dan 3.000 bloedstalen werden daartoe verzameld. Het was erg zinvol om met een Amerikaans instituut samen te werken, niet alleen omdat in de VS vanwege het specifieke systeem van gezondheidszorg meer aandacht is voor risicoanalyse, maar ook omdat we er een smeltkroes van allerlei rassen terugvinden. Zwarte vrouwen en vrouwen van Mexicaanse oorsprong blijken het grootste risico te lopen. Het verband met de levenswijze is duidelijk, het gaat om een groep die minder interesse heeft voor een gezonde levenswijze en minder adequaat wordt behandeld, zowel op medisch als sociaal vlak.”
“De bloedstalen werden hier dan getest door laborante Michèle Landeloos, die ook de test mee ontwikkelde. Daarna volgde een evaluatie door het National Institute of Health, en uiteindelijk de erkenning. Vervolgens werd onder sublicentie een commerciële kit ontwikkeld, die we samen met de ploeg van professor Russell Tracy uit Vermont hebben gevalideerd. De positieve resultaten verschijnen binnenkort in Clinical Chemistry.”
“Tot nu toe gebeurde het testen van de bloedstalen manueel. Wij kunnen er zo honderdvijftig per dag testen, wat uiteraard veel te weinig is. Nu is het wachten op de medewerking van de grote firma’s voor de automatisering van de testkit. Vanuit farmaceutische hoek merken we al belangstelling, vooral dan bij die bedrijven die cholesterolverlagende producten op de markt brengen.”
Vandaar ook het belang van octrooien? Ivo Roelants van de K.U.Leuven Research & Development: “Uiteraard. Momenteel worden de test voor geoxideerd LDL en het diagnostische gebruik ervan beschermd door twee octrooifamilies waarvan er in Europa en in de Verenigde Staten al octrooien werden toegekend. Ze zijn eigendom van de K.U.Leuven. Ik wil wijzen op het belang van de verschuiving van de blockbustermedicijnen naar de diagnostiek, waarbij veel gerichter wordt gewerkt. De farmaceutische industrie is veel minder goed geplaatst om zich daarop toe te spitsen. De universiteit daarentegen kan dat wel. Een concept of een vinding in de systeembiologie zoals een nieuwe biomerker moet echter worden vertaald naar iets technisch zoals een test, iets wat je kan claimen. Ideeën niet alleen beschermen, maar vooral hard maken, dat is hierbij de boodschap.”