Geloof of wetenschap: een vals dilemma?

Jaak Poot

Creationisten zoeken ijverig naar gaten in de wetenschap waarlangs ze God kunnen laten infiltreren. Voor hen is de evolutieleer een atheïstische ideologie. Aan het andere uiteinde van het spectrum is er de neo-darwinistische atheïstische religiekritiek die nieuwere wetenschappelijke evolutionaire inzichten gebruikt om godsdienst te bestempelen als een gevaarlijk — en dus te bestrijden — product van de evolutie.

Begin dit academiejaar werd het ‘Universitair overlegplatform voor de studie van de verhouding tussen geloof en wetenschap’ actief. Het bestaat uit theologen, filosofen, mens- en natuurwetenschappers en wil onderzoek stimuleren naar een genuanceerde kijk op de verhouding tussen geloof en wetenschap.
Voorzitter is professor Lieven Boeve, verbonden aan de Onderzoekseenheid Systematische Theologie: “In de jaren zeventig-tachtig dachten we dat de problematiek over de verhouding tussen geloof en wetenschap was uitgeklaard. Elk had zijn eigen terrein en ze gingen niet met elkaar in concurrentie. De laatste jaren echter flakkerde de discussie weer op met controversiële standpunten van fundamentalistische pinksterkerken, bepaalde islamtheologen en neodarwinisten. Het Overlegplatform wil zich evenwel niet beperken tot een enge discussie ‘voor of tegen’ de evolutietheorie. We zoeken veeleer naar het bredere, levensbeschouwelijke kader van deze discussie. Daarom activeren we de interdisciplinaire dialoog tussen de deelnemers aan het platform en treden we naar buiten met publieksactiviteiten.”
Dr. Taede A. Smedes schetst in een lezing voor een breed publiek hoe we historisch evolueerden naar de huidige schijnbare conflictsituatie: “Ik begin met het harmonische model van de middeleeuwen en leg uit hoe geloof en wetenschap steeds meer uit elkaar groeiden. Het resultaat was een volledige boedelscheiding: geloof en wetenschap hadden kennelijk niets meer met elkaar te maken. En vandaag gaan wetenschappers en theologen weer op zoek naar raakpunten.”

Schijnconflicten
“Veel van de conflicten tussen geloof en wetenschap zijn schijnconflicten. Beide zijn niet volledig onafhankelijk van elkaar, er is een subtiele interactie, die niet gemakkelijk te omschrijven valt. Elk heeft een eigen taal, vormt een eigen discours. De delicate interactie uit zich bijvoorbeeld in hoe je denkt over het wezen van de mens. De samenleving denkt daar anders over dan twee- of driehonderd jaar geleden. Het wetenschappelijke verhaal speelt nu een duidelijke rol in de maatschappij en dat heeft ook zijn invloed op de theologie.”
“Volgens de evolutieleer is de mens een deel van de natuur. Veel milieubewegingen vertalen dat als: de mens mag niet ingrijpen in de natuur. Maar kijk naar apen en otters. Die zijn onderdeel van de natuur, maar grijpen er ook op in, bijvoorbeeld door het maken van instrumenten. De mens kreeg — ook vanuit de Bijbel — het vermogen om technologie te ontwikkelen, als onderdeel van de natuur. Neem gentechnologie, dat kun je niet bij voorbaat verbieden, je moet erover praten en uitzoeken of en hoe je het als mens verantwoord kunt gebruiken, ook vanuit een theologische optiek. Uiteraard moet je dat doen zonder te vervallen in het andere extreem: de mens die ongebreideld beschikt over de natuur.”
“Geloof is voor mij een houding tegenover de werkelijkheid die in taal tot uiting komt”, zegt Taede Smedes nog. “Wetenschappers hebben een andere houding en gebruiken daarvoor een andere taal. Het zijn twee fundamenteel verschillende disciplines. In mijn lezing ga ik in op de huidige stand van zaken in de discussie die de laatste jaren zowel op Europees niveau — onder meer binnen de European Society for the Study of Science and Theology of ESSSAT) — als wereldwijd steeds meer aandacht krijgt.” (jp)

Lezing door Taede A. Smedes, 17 april, 20u, Aula Pieter de Somer, Debériotstraat, Leuven
http://theo.kuleuven.be/page/overlegplatform
http://www.tasmedes.nl