Visietekst

Situering

Hoofdstuk I, artikel 6, paragraaf 1 van het organiek reglement van de KU Leuven bepaalt dat de Inrichtende overheid:

1. de opdrachtverklaring en de visietekst goedkeurt;
2. de strategie en het beleid op lange termijn (globaal beleidsplan) bekrachtigt.

Dat houdt in dat de opdrachtverklaring van de KU Leuven vertaald moet worden in een visietekst en een globaal beleidsplan. Het voorliggende document is de visietekst. Hij is gebaseerd op de uitdagingen en opties zoals de academische overheid die vandaag percipieert. Deze uitdagingen en opties kunnen en zullen uiteraard evolueren.

Dit document bevat geen globaal beleidsplan. Het is de opdracht van de nieuwe rectorale ploeg om haar eigen strategie en beleid op lange termijn in een globaal beleidsplan te ontwikkelen, de voorliggende visietekst, waar nodig, aan dat plan of aan gewijzigde omstandigheden aan te passen en beleidsplan en - in voorkomend geval - gewijzigde visietekst door de bevoegde organen te laten goedkeuren.

Uitgangspunt

De KU Leuven vervult haar opdrachten in een uitdagende en dynamische context:

1. van de universiteit wordt steeds meer rekenschap gevraagd over haar bijdrage tot de culturele, maatschappelijke en sociale vooruitgang;
2. voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs en voor de overige universitaire opdrachten wordt de competitie tussen de universiteiten sterker, zowel Europees als op wereldvlak;
3. wat studenten en medewerkers betreft, krijgt de universiteit een steeds duidelijkere internationale dimensie.

Tegen die achtergrond is de KU Leuven het aan zichzelf en aan de nationale en internationale gemeenschap verplicht hoge ambities te koesteren. Zowel op het vlak van wetenschappelijk onderzoek en onderwijs als op het vlak van maatschappelijke dienstverlening wil zij tot de groep van toonaangevende Europese universiteiten behoren. Daarbij laat zij zich inspireren door de rijke christelijke traditie en inzichten. Als katholieke universiteit wil zij een kritisch denkcentrum zijn dat begaan is met de verhouding tussen wetenschap en geloof. Haar christelijke inspiratie verplicht tot bijzondere aandacht voor wetenschappelijk onderzoek ten bate van minderbedeelde bevolkingsgroepen en gebieden in de wereld. Haar onderzoek moet steeds, in doelstelling en methodologie, rekening houden met de eisen van de deontologie en de humaniteit. De KU Leuven wil bij uitstek de plaats blijven waar, buiten onderwijs en onderzoek, bijzondere aandacht wordt besteed aan de volledige persoonsvorming van jonge mensen. Om deze opdrachten uit te voeren zal de KU Leuven ten volle gebruik maken van haar statuut van vrije instelling. Zij zal dit statuut blijven verdedigen en versterken.

De leden van de universitaire gemeenschap dragen de universiteit. De KU Leuven kan haar ambities slechts waarmaken, als haar leden zich in de kennisruimte van de universiteit en in een positieve en innoverende werksfeer ten volle kunnen ontplooien. De KU Leuven voert een actief gelijkekansenbeleid en zorgt voor een gezond financieel kader.

De uitbouw van de universiteit heeft een regionale en een Europees-internationale dimensie. Voor het beleid van de KU Leuven in Vlaanderen is de Campus Kortrijk een bijkomende troef Voor een in de universiteit geïntegreerde uitbouw van onderwijs, onderzoek en wetenschappelijke dienstverlening op de Campus moeten daarom de nodige inspanningen worden gedaan. Via de Associatie KU Leuven wil de universiteit haar prominente positie in het Vlaamse hogeronderwijslandschap consolideren. Zij wil een breed toegankelijke en attractieve studieplaats zijn voor reguliere voltijdse studenten, maar aarnaast ook oog hebben voor de toegang tot het hoger onderwijs van bijzondere doelgroepen.

Internationaal bouwt de KU Leuven haar Europese positie vooral uit via de League of European Research Intensive Universities (LERU) en de Coimbragroep. In Europa streeft ze ernaar door haar kwaliteit en internationale gerichtheid attractief te zijn voor zeer goede en gemotiveerde studenten. Een sterke positie van de KU Leuven in Europa komt alle studenten ten goede en resulteert in een sterkere positie van Vlaanderen in Europa.
Als Katholieke Universiteit maakt ze deel uit van de Fédération Internationale des Universités Catholiques (FIUC).

Uitdagingen

De KU Leuven wordt met drie bijzondere uitdagingen geconfronteerd.

De eerste uitdaging is het consolideren en het versterken van de leidende positie die de KU Leuven vandaag reeds heeft in de Europese onderzoeksruimte. Mede op grond van de voortrekkersol die zij gespeeld heeft bij de totstandkoming van de League of European Research Intensive Universities wil zij op Europees niveau een erkende topspeler blijven op onderzoeksvlak. Om de kwaliteit van haar wetenschappelijk onderzoek voortdurend te verbeteren, wil de KU Leuven duidelijke keuzes maken bij de uitbouw en de versterking van onderzoeksgroepen in hun streven naar uitmuntendheid. Tegelijk staat ze voor de uitdaging om jonge, beloftevolle onderzoekers aan te trekken en te ondersteunen die de nuclei moeten worden van de onderzoeksdomeinen en -groepen van de toekomst.

De tweede uitdaging betreft de verdere uitwerking van de hervormingen in het kader van de Europese onderwijsruimte. Die hervormingen hertekenen grondig zowel de opdracht als de structuur van het Europese landschap in het hoger onderwijs. Door de hervormingen wordt‘ levenslang leren’ een centraal gegeven in de Europese kennismaatschappij. De KU Leuven heeft daarbij in Vlaanderen het voortouw genomen, zowel bij het uittekenen van de bama-structuur als bij de vorming van de Associatie. De verdere uitbouw van die leidende positie in Vlaanderen maakt het mogelijk de attractiviteit van ons onderwijs, ook voor internationale studenten te versterken. Op internationaal niveau staan we immers voor de uitdaging om in toenemende mate competente studenten aan te trekken.

De derde uitdaging is de aanwezigheid van de KU Leuven in het proces van op wetenschap gebaseerde culturele, maatschappelijke en economische dienstverlening. Maatschappij en overheid verwachten expliciet van de universiteit dat ze naast haar opdrachten van onderzoek en onderwijs ook een actieve rol speelt op het vlak van dienstverlening. De faculteiten en departementen van de KU Leuven hebben terzake een lange traditie. Daarnaast heeft de KU Leuven haar dienstverlenende opdracht geprofessionaliseerd via de Universitaire Ziekenhuizen KU Leuven en via KU Leuven Research & Development. Dat beleid moet op een professioneel hoogstaande wijze voortgezet worden.
Bovendien wil de KU Leuven de leden van de academische gemeenschap stimuleren om vanuit hun wetenschappelijke inzichten deel te nemen aan het complexe maatschappelijke debat.

De drie basisopdrachten

1. Onderzoek

Wetenschappelijk onderzoek is het onmisbare draagvlak voor onderwijs en dienstverlening. De KU Leuven wenst zich in Vlaanderen, Europa en de wereld te profileren als een onderzoeksintensieve universiteit die in de eerste plaats uitstekende kwaliteit van onderzoek nastreeft en zo tot de beste universiteiten van Europa en de wereld gerekend kan worden. Alleen zo kan ze immers haar drievoudige opdracht optimaal vervullen.

Haar onderzoek moet hooginnovatief zijn en voldoen aan de strengste kwaliteitseisen en de eisen van de deontologie en de humaniteit. Dit stelt met name aan de leden van het academisch personeel hoge eisen. Vooral bij de vaste benoeming moeten zij reeds een degelijke zelfstandige onderzoeksbekwaamheid hebben bewezen en in staat en bereid zijn om hun onderzoeksopdrachten verder op een excellente wijze te vervullen, in combinatie met hun andere universitaire opdrachten. Bij bevordering naar de hoogste graden van het academisch personeel wordt van hen verwacht dat ze uitmuntend zijn in hun onderzoeksopdracht. Leden van het tijdelijk academisch personeel die de universiteit na afloop van een mandaat of een project verlaten, moeten op grond van hun onderzoekservaring als ‘ambassadeurs’ van het onderzoek aan de KU Leuven kunnen functioneren.

Het onderzoek aan de KU Leuven is gericht op kennisverwerving in een breed gamma van disciplines, steeds met respect voor de academische vrijheid en het eigen initiatief van de onderzoeker. Binnen de brede universitaire opdracht wordt het onderzoek gevoed en ondersteund door de begeleiding van studenten en vooral van doctoraatsstudenten en jonge onderzoekers. De KU Leuven wil uitdrukkelijk in voldoende middelen voorzien om jonge kwaliteitsvolle onderzoekers de nodige kansen te geven een eigen onderzoeksagenda en onderzoeksteam uit te bouwen.

Bij de evaluatie van de onderzoeksprojecten, onderzoeksgroepen en onderzoekers is de kwaliteit van het onderzoek van primordiaal belang en speelt de vergelijking met en beoordeling door andere toponderzoekers een essentiële rol (‘peer review’). De Onderzoeksraad is daarbij een belangrijk autonoom adviesorgaan voor de hele universitaire gemeenschap. Zijn leden worden geselecteerd op basis van hun onderzoekskwaliteit en hun integriteit in de beoordeling van het wetenschappelijk onderzoek van hun collega’s. Het onderzoeksbeleid van de KU Leuven beschikt voor de uitbouw en de stimulering van het onderzoek over een ruime waaier aan instrumenten, gaande van individuele mandaten over beperktere projecten tot en met grote onderzoeksprogramma’s en excellentiepolen.

Daarnaast kan het universiteits- en groepsbestuur onderzoeksgroepen die reeds een hoog niveau van internationaal erkende uitmuntendheid hebben bereikt, ook extra ondersteunen via bijzondere financieringsvormen. Geregeld wordt ook financiële ruimte gecreëerd om de onderzoeksinfrastructuur van de KU Leuven voldoende impulsen te geven. Selectiviteit en sturing moeten de KU Leuven toelaten om de internationale toppositie van een aantal speerpunten, die reeds een hoog niveau van uitmuntendheid bereikt hebben, te consolideren. Sturing en selectiviteit komen daarbij niet in de plaats van organisch gegroeide uitmuntendheid, maar moeten die versterken. De onderzoeksafdelingen zijn de creatieve basis van het onderzoek in de KU Leuven terwijl de departementen en de daarmee gelijkgestelde entiteiten de organisatie van het onderzoeksbeleid binnen de KU Leuven organisatorisch ondersteunen. De KU Leuven coördineert bovendien het onderzoek in de Associatie KU Leuven. Ze zorgt ervoor dat de middelen voor onderzoek zo efficiënt mogelijk ingezet worden en dat versnippering voorkomen wordt.

Samengevat wil de KU Leuven in de Europese onderzoeksruimte een toppositie bekleden inzake onderzoek. Die ambitie vereist een duidelijke visie op de selectie, evaluatie en financiering van uitmuntende onderzoekers en onderzoeksgroepen.

2. Onderwijs

Het onderwijs van de KU Leuven is ingebed in haar wetenschappelijk onderzoek. Daardoor is de KU Leuven vandaag in vele domeinen van het universitair onderwijs toonaangevend in Vlaanderen en, dankzij de Associatie KU Leuven, ook in het Vlaamse hoger onderwijs in het algemeen. Ze wil die positie consolideren en verder versterken. Dat vereist een volgehouden beleid inzake onderwijskwaliteit; alleen zo kan de KU Leuven in Vlaanderen en internationaal haar reputatie als verstrekker van academisch onderwijs van het hoogste niveau behouden. De grote aandacht voor nieuwe leertechnologieën en goede studentenbegeleiding dragen daartoe bij. Studenten en ouders moeten ervan overtuigd blijven dat Leuven een plaats is waar vorming en opleiding worden verstrekt die de studenten alle kansen bieden op een succesvolle toekomst. Doelgerichte en efficiënte communicatie over het onderwijsaanbod en de vormingsopdracht van de KU Leuven is daarom uitermate belangrijk.

Uiteraard moet in de eerste plaats de kwaliteit van de opleidingen voortdurend worden opgevolgd en waar nodig verbeterd. De permanente onderwijscommissies (POC’s) en de visitatiecommissies zijn de organisatorische hoekstenen in dat opvolgings- en verbeteringsproces. De POC’s zijn nauw verweven met de facultaire organisatie, maar moeten waar nodig ook aandacht hebben voor faculteitsoverschrijdende aspecten van het onderwijs.

Het totaalconcept Begeleide zelfstudie is de ruggengraat van het onderwijs en het onderwijsbeleid van de KU Leuven. De KU Leuven wil studenten vormen die in staat zijn hun professionele en maatschappelijke verantwoordelijkheid op een ethisch verantwoorde wijze op te nemen. Begeleide zelfstudie impliceert de overgang van een onderwijsopzet waar kennisoverdracht primeert naar een model waarin de nadruk ligt op kennisverwerving en waarin de student mede verantwoordelijk is voor het leerproces. De KU Leuven is ervan overtuigd dat haar onderzoeksgebaseerde onderwijs de beste garantie is voor de verwezenlijking van haar onderwijsdoelstellingen.

Flexibilisering van de opleidingen en levenslang leren zijn andere centrale elementen in het onderwijsbeleid. Elke opleiding moet nagaan hoe ze op de verschillen tussen studenten in een voortdurend heterogener wordende studentenpopulatie kan inspelen. Concreet moet iedere opleiding bepalen hoe ze de toename van het aantal niet-traditionele studenten opvangt, welke implicaties die toename heeft voor haar onderwijsaanpak, welke technologische middelen daarbij gebruikt kunnen worden en, ten slotte, hoe en in welke mate de onderwijsstructuren flexibeler kunnen worden gemaakt.

De doorgedreven internationalisering van het onderzoek en de algemene globalisering betekenen
voor onze opleidingen een uitdaging om de Vlaamse context te overstijgen. De internationalisering van een opleiding kan op verscheidene manieren gebeuren: door participatie aan anderstalige opleidingsonderdelen of zelfs aan volledige anderstalige opleidingen samen met buitenlandse studenten, door een aanpassing van de doelen en de inhouden van de opleiding, door uitwisseling van docenten en studenten, door de ontwikkeling van studiemateriaal met buitenlandse collega’s of door studiebezoeken.

In het kader van de associaties tussen hogescholen en universiteiten worden de hogeschoolopleidingen van twee cycli geacademiseerd. Academisering is in de eerste plaats een taak voor de hogescholen. De KU Leuven heeft zich echter duidelijk geëngageerd om het academiseringsproces en de inbedding van de hogeschoolopleidingen in het onderzoek te doen slagen.

Samengevat: op basis van de hoge kwaliteit van haar onderwijsaanbod wil de KU Leuven haar leidende rol in het academische onderwijs in Vlaanderen consolideren en verder versterken. De kwaliteit van dat aanbod wordt gegarandeerd door de POC-werking en de visitatiecommissies. Het pedagogische concept van Begeleide zelfstudie is de hoeksteen van de Leuvense visie op universitair onderwijs. Ook het onderwijsaanbod van de Associatie KU Leuven is aan die visie aangepast. De rekrutering van buitenlandse studenten dient verder te worden bevorderd. Daarbij gelden kwaliteitscriteria: een kwaliteitsvol onderwijsaanbod voor de competente buitenlandse student die aangetrokken wordt door de reputatie van de KU Leuven als Europese
topuniversiteit.

3. Dienstverlening

Overheid en gemeenschap verlangen van de universiteiten in ruil voor de middelen die hun voor onderwijs en onderzoek worden toegekend in toenemende mate een maatschappelijk relevante‘ return’.

Daardoor is een derde academische opdracht ontstaan, met name de socio-culturele en maatschappelijk-economische dienstverlening. Het wordt steeds duidelijker dat de universiteit deze opdracht maar met succes kan uitvoeren als zij voor haar basisopdrachten van onderzoek en onderwijs een voldoende grootte-orde en kwaliteit bereikt. Hoge kwaliteit in de uitvoering van de basisopdrachten leidt automatisch tot kansen op het gebied van de dienstverlening. De universiteit moet die dienstverlening professioneel ondersteunen door een kader van bestuurlijke autonomie, transparantie en opvolgbaarheid te creëren. Daartoe zijn een geschikte organisatie en de daarbij horende beleidsinstrumenten nodig om, bijvoorbeeld, een beleid te voeren rond intellectuele eigendom, rond spin-offs, rond socio-culturele projecten, rond de werking van steunpunten voor beleidsondersteunend onderzoek. Ook de permanente vorming moet, met het oog op het concept levenslang leren, als een belangrijke vorm van dienstverlening worden beschouwd en ondersteund.

Samengevat: de KU Leuven wil haar dienstverlening professioneel en resultaatsgericht uitbouwen. Zij heeft ook hier de ambitie in Vlaanderen en Europa prominent aanwezig te zijn wat de valorisatie en de exploitatie van het onderzoek betreft, zowel maatschappelijk als sociocultureel en economisch. Daartoe ontwikkelt ze de nodige bestuurlijke organisatievormen en dienstverleningsmechanismen.

Studentenbeleid

Uitmuntendheid in onderzoek en onderwijs zijn de belangrijkste troeven waarmee de KU Leuven haar studenten wil aantrekken om ze voor te bereiden op een professionele of wetenschappelijke loopbaan en op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Studentenbeleid houdt echter ook in dat alle studenten een beroep kunnen doen op goed uitgebouwde ondersteuning en voorzieningen. Daarnaast moeten zij ten volle bij het universitaire leven worden betrokken, o.a. door een volwaardige participatie aan besluitvorming die hen betreft en door de uitbouw van goede culturele en sportieve voorzieningen. Er is extra aandacht voor de opvang van nieuwe studenten en voor de contacten met de alumni, die ook nadat ze Leuven hebben verlaten, bij de KU Leuven betrokken moeten blijven.

De studenten kunnen voor, tijdens en aan het einde van hun verblijf aan onze universiteit een beroep doen op een ruim begeleidings- en adviesaanbod dat op de scharniermomenten van hun loopbaan als student belangrijk is. Bijzondere aandacht gaat naar specifieke doelgroepen.

De visie van de KU Leuven op studentenbeleid vertrekt vanuit de noodzaak dat beleid tegen de achtergrond van een tweevoudige doelstelling te bekijken:

1. algemene doelstelling: studenten met behoeften die met hun verblijf aan de universiteit
   samenhangen, informeren, opvangen en begeleiden.
2. bijzondere doelstelling: het gelijkekansenbeleid of de democratisering van het universitair onderwijs actief bevorderen. Dat beleid streeft ernaar aan alle jongeren dezelfde ontplooiingskansen te bieden wanneer die over de nodige capaciteiten tot vorming en intellectuele ontplooiing beschikken, ongeacht hun afkomst, financiële mogelijkheden of socio-cultureel milieu. Daarbij gaat bijzondere aandacht naar (1) mindervermogende studenten, (2) studenten met een functiestoornis, een chronische aandoening of een handicap, (3) buitenlandse studenten en (4) studenten van wie de levenssituatie of achtergrond gelijke kansen op participatie aan de universitaire gemeenschap in de weg staat.

Kortom: het studentenbeleid aan de KU Leuven streeft ernaar voor het geschikte kader te zorgen waarin de studenten op een constructieve en toekomstgerichte manier betrokken en ondersteund worden. Daarnaast wil het studentenbeleid op eigentijdse wijze gestalte geven aan het gelijkekansenbeleid en de democratisering van het onderwijs.

Universitaire Ziekenhuizen KU Leuven

De Universitaire Ziekenhuizen beschikken binnen de KU Leuven over een ruime mate van bestuurlijke autonomie om hun opdrachten te vervullen. In symbiose met de Groep Biomedische wetenschappen willen zij hun drieledige opdracht – (1) patiëntenzorg, (2) onderzoek en ontwikkeling en (3) onderwijs – onverminderd verder uitvoeren. Zij fungeren daarbij als actieve werkomgeving voor de Groep Biomedische wetenschappen en voor de andere faculteiten die studierichtingen en onderzoek organiseren in het domein van de biomedische wetenschappen. In die optiek steunen zij onvoorwaardelijk de plannen om de campus Gasthuisberg tot een geïntegreerde ‘health sciences’-campus te laten uitgroeien, met oog voor en betrokkenheid bij de grensverleggende multidisciplinaire ontwikkelingen die de biomedische wereld vandaag kenmerken. De Universitaire Ziekenhuizen wensen hun leidinggevende positie in de Vlaamse gezondheidszorg te behouden. Middelen waarover zij daartoe beschikken, zijn de verdere intensifiëring van de samenwerking (‘netwerking’) in het Vlaams Ziekenhuisnetwerk KU Leuven en de uitbouw van een netwerk met de huisartsen en de lokale ziekenhuizen in Oost-Brabant. Internationaal willen de Universitaire Ziekenhuizen zowel op gebied van patiëntenzorg als van onderzoek en opleiding hun huidige positie als een van de toonaangevende academische centra consolideren. Wat patiëntenzorg en opleiding betreft, richten zij zich tot de hele Vlaamse regio, onder meer dankzij hun intense samenwerking in het Vlaams Ziekenhuisnetwerk KU Leuven met een aantal vooraanstaande regionale ziekenhuizen.

De Universitaire Ziekenhuizen voeren een christelijk geïnspireerd beleid, met een centrale plaats voor de patiënt als persoon in het zorgaanbod. Eerbied voor de menselijke waardigheid, respect voor de levensbeschouwelijke opvattingen van de patiënt en gelijke toegang tot een optimale behandeling zonder onderscheid van persoon zijn de hoekstenen van dit beleid. De Universitaire Ziekenhuizen streven ernaar een positieve en innoverende werksfeer te creëren waarin hun medewerkers zich optimaal kunnen ontplooien. Door mensen en middelen efficiënt in te zetten en gerichte beleidskeuzes te maken, willen zij hun opdrachten blijven uitvoeren in een financieel gezond kader.

Klantgerichte diensten Algemeen beheer

De diensten Algemeen beheer zijn verantwoordelijk voor de algemene logistieke, administratieve en financiële organisatie van de universiteit en houden financieel en administratief toezicht op de personeelsformatie. Ze doen dat vanuit het perspectief van dienstverlening en zorgen ervoor die dienstverlening efficiënt en klantvriendelijk te organiseren, in functie van de basisopdrachten van de universiteit. Daartoe beschikken de diensten Algemeen beheer over de nodige structuren en middelen. Ze staan in opdracht van het universiteitsbestuur in voor de uitwerking en implementatie van de meest efficiënte administratieve beheersprocessen. Door de zich voortzettende evolutie naar een dienstenverlenend bedrijf wordt van de medewerkers een grote mate van professionalisering verwacht. De ontwikkeling en implementatie van een modern en transparant beheerskader voor het financiële management, het personeelsbeleid, de informatisering en de logistieke processen van de KU Leuven zijn de kerntaak. De technische diensten hebben de taak op efficiënte wijze in te staan voor het onderhoud en de ontwikkeling van het patrimonium van de KU Leuven.

De diensten Algemeen beheer ontwikkelen in opdracht van het universiteitsbestuur en met de groepsbesturen het investeringsplan van de universiteit dat, na de goedkeuring van de investeringsprioriteiten door de respectieve bestuurlijke niveaus, wordt uitgevoerd.

De administratieve verplichtingen die door de overheid worden opgelegd, zijn voortdurend toegenomen. Toch blijft het een basisopdracht van de diensten Algemeen beheer om voor de universitaire gemeenschap zoveel mogelijk administratieve vereenvoudiging in werkprocessen en procedures na te streven. Dat vereist niet enkel een verdere professionalisering van de ondersteuning: de diensten Algemeen beheer moeten van de opdrachtgevende overheden meer duidelijkheid en eenvoud eisen en daarnaast zoeken naar de nodige middelen om hun dienstverlenende opdracht zo goed mogelijk te onderbouwen en uit te bouwen (bv. door correcte overheadregelingen na te streven).