Regelgeving en ethiek
Wat moet, wat mag en wat mag niet?
Wettelijke voorschriften
De wetgeving schrijft voor dat dieren alleen mogen worden gebruikt als er geen andere manier is om de vraag die men zich stelt, te onderzoeken. Indien men dezelfde vraag kan beantwoorden zonder proefdieren, moet het dus zonder. Anderzijds verplicht de wet in een aantal gevallen het gebruik van proefdieren. Sommige producten mogen pas worden gebruikt bij mensen als ze eerst getest zijn bij dieren. De filosofie achter de wetgeving is dus: niets mag, behalve wanneer het niet anders kan of wanneer het moet.
De wet stelt ook dat het dierenwelzijn maximaal moet worden gerespecteerd, dat men moet kiezen voor dieren met de laagste graad van neurofysiologische gevoeligheid, dat nodeloos lijden moet worden vermeden en dat het aantal dieren minimaal moet worden gehouden. In het najaar van 2010 wordt een nieuwe Europese richtlijn gestemd, die bindend zal zijn voor alle lidstaten en die strengere eisen zal stellen in verband met, bijvoorbeeld, de behuizing van proefdieren (de ‘kooivoorschriften’).
- Een overzicht van de Belgische wetgeving en de Europese regelgeving in verband met proefdierenonderzoek.
- REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and restriction of CHemicals) is een Europese regelgeving die bepaalt aan welke veiligheidscriteria chemische producten moeten voldoen om te mogen worden gebruikt bij mensen. Testen op proefdieren zijn in dat kader verplicht om de veiligheid van de producten te garanderen.
Procedures voor werken met proefdieren
Enkel onderzoeksgroepen met een erkenning van de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid om te werken met proefdieren, kunnen een aanvraag indienen bij de ethische commissie van de KU Leuven. Aan de KU Leuven zijn er ca. 70 onderzoeksgroepen die zo’n erkenning hebben aan de faculteiten Geneeskunde, Bio-ingenieurswetenschappen, Wetenschappen, Psychologie en Pedagogische Wetenschappen en Farmaceutische Wetenschappen.
Nieuw in de wetgeving is een evaluatieformulier dat - binnenkort verplicht - moet worden ingevuld na afsluiting van een experiment. De KU Leuven past die procedure al toe. De onderzoeker moet daarin antwoorden op vragen als:
- Hebt u de onderzoeksvraag kunnen beantwoorden? Hebt u de verhoopte fundamentele kennis en/of klinisch relevante gegevens kunnen verzamelen?
- Had u de impact op het dier (lijden en letsel) correct ingeschat?
Rapportering aan de overheid
Elk proefdierencentrum rapporteert verplicht aan de overheid. De overheid bundelt alle rapporten over de gebruikte dieren over heel België. Dat rapport, dat aangeeft hoeveel muizen, ratten, ..., in België gebruikt werden in het afgelopen jaar, wordt openbaar gemaakt.
Ethische Commissie Dierproeven
De Ethische Commissie Proefdieren bewaakt de naleving van de ethische code in verband met proefdieren aan de KU Leuven. In de commissie zetelen mensen met verschillende achtergrond: professoren, een laborant, de inspecteur Dierenwelzijn, een ethicus.
De Commissie hanteert onder meer het principe dat steeds moet worden gewerkt met de laagst mogelijke diersoort. Onderzoek naar organen of systemen die bij hogere en lagere diersoorten sterk op elkaar lijken, gebeurt dus bij de laagste diersoort. Wat kan bij wormen gebeurt niet bij gewervelde dieren of zoogdieren, en wat kan bij muizen of katten gebeurt niet bij apen.
