Dit is een zéér delicaat onderwerp. Iedere speleo heeft zo zijn eigen voorkeuren, en je zal dus nooit een éénduidig advies krijgen. Op deze pagina vind je dus wel een goed basisoverzicht, maar fanatics zoals het zothuis kunnen hier nog bijkomende info aan toevoegen. In de bijgevoegde tabel vind je een richtprijs, met een voorstel voor gefaseerd aankopen. We houden er rekening mee dat je het afdaalgerief een tijdlang van de club kunt lenen. Daar gaat-ie dan.
 

Speleo botten
Waarom geen gewone laarzen: speleo botten hebben een dieper profiel en zijn vanbinnen NIET bekleed met stof, waardoor ze sneller drogen. Koop gewoon wat er in de speleowinkel voorhanden is, er zijn niet echt betere / minder goede soorten. Let op voor de maat (zie verder).

Sokken
Grote luxe zijn neopreen sokken (5 mm dik, zonder zool!): ze kosten niet zoveel (decathlon of een speleo winkel), en je hebt nooit meer koude voeten. Nadeel hiervan is dat neopreen sokken snel slijten (de hiel verdwijnt zeer snel). De sokken blijven dan relatief warm, maar je loopt wel op blote hielen in jouw laarzen. Daarom is het een goed idee om een gewoon paar sokken overheen de neopreen sokjes aan te trekken. In droge grotten draag je twee paar dikke wollen sokken. Neem de sokken  mee naar de winkel als je botten koopt, anders kom je met de verkeerde maat thuis.

Onderpak
De modelletjes veranderen regelmatig, maar wat je precies koopt is niet zo belangrijk: ze zijn steeds gemaakt uit kunstvezels, slorpen weinig water op, zijn zeer snel droog, zijn warm (ook als ze nat zijn). De goeie hebben een rits met 3 sluitingen zodat je op alle mogelijke manieren uw behoeften kunt doen zonder dat je het onderpak uit moet trekken. Neem niet het super warmste onderpak, dat is in Belgische grotten veel te warm en eigenlijk alleen geschikt in hooggebergte grotten.
 

Kraagje
Een halsverwarmertje aanschaffen hoeft niet meer: de nieuwe onderpakken hebben al een verhoogde kraag.

Texair
Er zijn twee soorten pakken:
1. De gele (of rode) pakken in puur plastic (polyamide), met ineengesmolten naden.
2. De pakken uit nylon geweven stof hebben meerdere kleuren (ook blauw,
groen, …), de naden zijn gestikt. Vaak zitten er kniestukken in andere kleuren in verwerkt.

Mijn persoonlijke voorkeur gaat uit naar de eerste soort, ik neem het door de meeste spekullers gedragen gele model Styx van TSA. Deze pakken hebben als voordeel tov de nylonpakken dat ze 100% waterdicht zijn, en ze nemen geen modder op (dus makkelijk proper te krijgen). Nadeel tov de tweede soort is dat de gele pakken harder worden door de kou (dus minder soepel om aan te trekken), en dat je harder zweet omdat ze niet permeabel zijn. Beide soorten zijn praktisch even sterk. Welke maat nemen: zorg ervoor dat je goed kunt bewegen (neem de texair dus niet te klein), maar neem hem ook niet te groot: dan kan je ook niet soepel meer bewegen, en de texair zal overal achter blijven hangen en dus sneller scheuren.

Handschoenen
Koop de blauwe TSA handschoenen. Probeer de maat door ze alle drie eens te passen (small, medium of large). De speleo winkels hebben niet steeds alle maten in voorraad: laat je niet vangen door de verkeerde maat te kopen. Ook deze handschoenen hebben als nadeel dat ze stijf worden van de kou. Knip met een schaar achter in de handschoenen een rond gat dwars doorheen de twee zijden van de handschoenen met een diameter van 1,5 cm. zodat je de handschoenen kunt ophangen aan een musketon tijdens het topograferen, fotograferen of andere delicate werkjes onder de grond. Maak geen vierkant gat, want dat scheurt door. Let er steeds op dat je de handschoenen bij het uittrekken binnenstebuiten trekt, zodat ze binnenin goed kunnen drogen, en was ze regelmatig uit. Anders vormt zich zeer snel een mottige zwarte schimmel, die al snel op uw handen overgaat. En dat stinkt, stinkt, …

Helm
Ook hier weer vele modelletjes. Het momenteel meest gekozen model is Petzl Ecrin Roc, die ook ineens met voorgemonteerde verlichting te kopen is onder de naam Petzl Ecrin Explorer. Deze helm is makkelijk te regelen (twee gele wieltjes aan de zijkanten), zit comfortabel en is niet te groot in de étroitures.

Verlichting
Helaas, Petzl is zowat de enige fabrikant en het laatste model is nogal delciaat.
De electrische verlichting (fixo-duo) heeft een ingewikkeld systeem om open te maken, met een soort rupssysteem. Je kan kiezen tussen twee lampjes. Het ergste is de batterijdoos: deze is voor 4 batterijtjes gemaakt, er zijn dus 8 contactjes nodig die allemaal kapot kunnen gaan. Gelukkig zijn ook de oude dozen voor platte batterijen ook nog te verkrijgen. Als het nieuwe spul kapotgaat, dan kan je zo’n oude batterijdoos aanschaffen, deze worden nog geleverd. De karbuurverlichting (Acéto) is goed. Beide systemen worden gecombineerd, je kan voorgemonteerde helm + de twee soorten verlichting kopen.

Over andere types van verlichting (alleen electrisch, oplaadbaar) zullen we het later eens hebben. Karbuur geeft nog steeds een betere verlichting dan electrische, en is, alhoewel in sommige beschermde Belgische grotten verboden, noodzakelijk in het buitenland.

Karbuurpot
Het delicaatste punt in dit artikel. Een Ariane (plastic, zwart) of een Fisma (staal) kopen? De auteur van dit artikel is vurige voorstander van Fisma. Er is minder prul aan, dus makkelijker schoon te maken, gaat altijd open (een Ariane vervormt als er teveel karbuur in zit) en is bedrijfszekerder. Nadeel van de Fisma is dat hij iets zwaarder is, dat hij makkelijker het water verliest als hij in etroitures horizontaal ligt, en hij roest door na een aantal jaren. Hij doet ook meer zeer als je hem ondersteboven hangend tegen uw kop krijgt. Van Ariane weet ik nogal wat collega’s die halfweg de grot ‘wacht eens een momentje’ roepen, en dan beginnen het ding open te vijzen, te blazen, de darm uit te kuisen, …
Bij expé is er zopas een Fisma-achtig model verschenen dat uit inox bestaat: mogelijk is dat de ideale combinatie? Moeten we dringend eens uitproberen!

Nog een tip voor de Fisma bezitters: vervang de plastic slang door een bruine gasdarm (te koop in winkels voor ijzerwaren), die is soepeler en trekt uw hoofd niet zo naar achteren als de stijve plastic darm die meegeleverd wordt. Steek een nylonkous in de karbuurpot, voor je de karbuur erin doet. Na gebruik valt het afvalstof door de kous heen, de blokjes die nog goed zijn blijven over. Tweede tip: knip een groen schuursponsje (de dunne van een 5-tal mm dikte) op maat, en duw dat bovenop de karbuur, zodat de watertoevoer niet verstopt geraakt. Kuis uw karbuurpot ALTIJD goed uit.

Je kan de karbuurpot aan uw gordel hangen, maar ik vind het handiger dat hij aan een lint over de schouder hangt. Je kan dan beter met de karbuurpot manoevreren in etroitures zonder dat je hem moet afhaken. Nadeel is dan weer dat je hem bij rare bewegingen (je hangt ondersteboven, de karbuurpot zit ergens geklemd, en plots schieten hij los) tegen uw tanden kunt krijgen. Hang de karbuurpot met een musketon aan het lint vast. Een eenvoudige en dus goedkope musketon (lage treksterkte, zonder schroef) volstaat. Gebruik deze musketon alléén om de karbuurpot op te hangen: na een tijdje slijt deze musketon in omdat het staal van de karbuurpot harder is. Om geen vergissingen te begaan is het daarom zeker aangewezen om voor de karbuurpot een ander soort musketon te gebruiken.

Zitgordel
Petzl of Tsa, beiden hebben goede gordels. Koop geen klimgordel, die is niet geschikt om te jumaren en kan niet tegen water en modder, en is ook niet slijtvast. Mijn voorkeur gaat uit naar de Fractio Petzl, maar de Enduro Tsa of Explo Tsa zijn even goed.

Delta
Koop een driehoekige delta, geen halfronde. Bij een driehoekige blijft het materiaal netjes in de punt zitten, een halfronde draait. Een stalen delta is het goedkoopst en verslijt niet, maar laat die dan niet in een natte zak zitten om roest tegen te gaan. Draai de delta een aantal keren op en dicht voor je hem het eerst onder de grond gebruikt, in het begin zitten er nog bramen op de schroef waardoor je de delta mogelijk niet meer met de hand open krijgt. Smeer de schroef met een puntje siliconenvet of vaseline.

Borstharnas
Het eenvoudigste is een binnenband van een fiets, die je achteraan je zitgordel vastmaakt. Kost niks, en heeft het voordeel dat een rubberen band als een elastiek reageert en de krol dus goed tegen het lichaam aandrukt. Een kleine driehoek vormige maillon rapide voorzien om het harnas aan de krol vast te maken. Span de band zo strak mogelijk aan, tot hij je een beetje voorovergebogen trekt. Tijdens het stappen kan je één ‘bretel’ overheen je schouder trekken om meer bewegingsruimte te hebben.

Iets professioneler oogt een lint (‘torse’) met bevestigingsbeugel dat je kruiselings overheen het bovenlichaam hangt. Ook hier een maillon rapide gebruiken om de krol vast te maken. Met de beugel kan je het lint eenvoudig losser maken tijdens het stappen.

De derde mogelijkheid is een volledig borstharnas gebruiken. Opgelet: dit is géén klim-borstharnas! Ze worden recent terug gemaakt, maar zijn niet in elke winkel te vinden. Met een schroefmusketon wordt de krol vastgemaakt. Tijdens het stappen maak je deze musketon los, waardoor de krol los aan je delta komt te hangen, wat handig kan zijn in ertroitures.

Ik werk al jaren met de derde optie, maar er zijn spekullers die beter kunnen jumaren met een lint als borstharnas.

Leeflijn
Ook hierover is nogal wat discussie. Petzl verkoopt speciaal voorgeprepareerde leeflijnen die uit lint gemaakt zijn. Er wordt beweerd dat je een leeflijn uit dun touw moet maken, omdat (negen!) knopen in dunne touwen steviger zouden zijn.

Persoonlijk kies ik voor 11 of 12 mm dynamisch touw, met achtknopen. Je hebt  zeker  3 meter touw nodig.  De korte leeflijn maak je zo kort mogelijk: maximum een
5-tal cm touw tussen de deltaknoop en de eindknoop. De lange leeflijn maak je zo lang dat je ongehinderd het pedaal zo hoog mogelijk kunt opschuiven tijdens het jumaren. Smelt het overschot van het touw af met een in het vuur gloeiend gemaakt keukenmes, zodat het niet als een spaghetti tussen het stijgmateriaal geklemd kan raken. Stel de knopen bij nadat je de leeflijn een eerste keer gebruikt hebt. Vervang elke twee jaar het touw.

Voor de twee musketons neem je een model ZONDER schroef (zodat je snel kunt inpikken). Niet noodzakelijk maar wel handig is een model waarbij de klem licht gebogen is, of waar er een inkeping in de klem zit (zodat je nog sneller kunt inpikken). Koop alléén UIAA tested musketons (geen beta-versies of oostblok experimenten die snel kapotgaan). Koop geen ultra-lichtgewicht klimmusketons: musketons slijten af onder de grond! Kies een sterkte van 25 kN (meer mag ook).

Om ervoor te zorgen dat de musketons op hun plaats blijven aan de leeflijn koop je er een paar ijzeren of lederen klemmetjes bij. Er zijn ook musketons met een vast ijzeren staafje voorzien. 

Rem, Krol, Afdaler
Van Petzl dus. Voor de krol is er maar één model. Voor de rem koop je het model ZONDER  handvat. Een model met handvat is duurder en zit in elke etroituur in de weg. Bovendien heb je daarmee de neiging om tijdens het jumaren op het handvat te trekken, wat fout is: jumaren is benenwerk. Ook voor de afdaler koop je het eenvoudigste model, dat wil zeggen zonder autoblokkeerder. Met blokkeerder is duurder en gevaarlijker: iemand die in paniek slaat heeft de neiging om zich vast te klampen, en zal hiermee het blokkeersysteem openzetten, en daar ga je dan… Ook het argument dat een autoblokkeerder een buiten bewustzijn rakende afdalende  speleo zou blokkeren klopt niet helemaal: de blokkeerder mag niet gebruikt worden om te remmen, want dan gaat het touw kapot.

Pedalen
Ook hier zijn er weer verschillende mogelijkheden. Petzl maak speciale pedalen, of je kunt er zelf maken van lint of touw. Ikzelf verkies twee aparte pedalen. Met twee voeten jumaren gaat in grote putten beter dan met één voet, aparte pedalen hebben als voordeel dat je de beide benen afzonderlijk kunt bewegen (kan handig zijn om je aan de wand af te stoten of om in evenwicht te blijven), je kan bij het fractioneren één ven de pedalen gebruiken en de tweede opzij aan je gordel laten hangen, en je kan er één uitlenen als een collega er een verliest. Als je ze bovendien in degelijk touw maakt, dan kan je er één laten hangen op een delicaat punt waarvoor je geen touw voorzien had. Je kan er ook één gebruiken om het sleeptouw van de kitbag te verlengen.

Gebruik statisch touw, bij voorkeur van 7 mm. Maak aan beide uiteinden een even grote lus, dan doet het er niet toe welke kant je beetpakt, beiden zijn goed. Je hebt toch een 5-tal meter nodig voor twee pedalen.

De perfecte lengte van de pedalen is super-belangrijk om goed te kunnen jumaren: verkeerd afgesteld materiaal (lengte pedalen + goed aansluitende zitgordel + strak gespannen borstgordel) kunnen een grot dubbel zo zwaar maken! Lengte pedalen = je kan je benen volledig strekken bij het jumaren. Smelt daarom het pedaaltouw niet onmiddellijk af, maar jumaar eerst een aantal keren. Koop daarom uw eigen pedalen, en ontleen deze niet van de club. Een stukje touw kost toch niet veel.

Musketons
Je hebt één stalen ovoiet-vormige musketon met schroef nodig voor het afdalen, en om in de rem de klikken.

Om het pedaal en de afdaler te bevestigen heb je nog eens twee musketons uit zicral met schroef nodig. Ikzelf heb er steeds drie bij, enerzijds als reserve, anderzijds ook om de kitbag aan te hangen, of om de twee pedalen afzonderlijk te kunnen bevestigen.

Je kunt kiezen tussen D-vormige en O-vormige modellen. De D-vormige zijn sterker (D-vormige zijn minstens 25 kN tov een O-vormige 22 kN), maar een O-vormige heeft als voordeel dat ze makkelijker te gebruiken zijn bij het persoonlijk gerief. Mijn voorkeur gaat uit naar O-vormige (momenteel heb ik D-vormige, omdat er geen goede O-vormige waren in de winkel).

Neopreen
Wie zich een neopreenpak aanschaft, kan best een canyon model kiezen. Deze deze  hebben versterkte knieën en ellebogen. Op een echt duikpak kan je in de duikwinkel ook verstevigingen laten aanbrengen, maar dat zal een pak meer kosten.

Kies bij voorkeur voor een broek (long john, dwz een broek die ook het bovenlichaam bedekt, zonder mouwen) én een vest. Duikpakken in één stuk zijn warmer, maar je kan dan niet één stuk uitlaten. Bij speleo of in canyons zit je niet altijd geheel in het water, en als het te warm is kan je dan de vest uitdoen en in een kitbag meenemen. 

Neem geen te dik pak, dat beweegt niet soepel genoeg (duikers hoeven nooit te stappen). Kies bijvoorbeeld voor 5 mm; ter hoogte van de borst heb je dan 10 mm (long john + vest). Een goed duikpak heeft aan enkels en polsen een aanspannend stuk, zodat het water niet zo gemakkelijk in en uit het duikpak loopt. Kies ook een pak dat goed aanpast: een speleo stapt dikwijls in en uit het water, het pak loopt leeg en terug vol, en zo koel je af.

Kies een vest met kap: een kap is handig bij het zwemmen en onder watervallen.

Wie wil dat zijn duikpak niet verslijt, trekt zijn texair aan boven het duikpak. Het is de vraag of je dan nog zult kunnen bewegen. Ik gebruik knie- en ellebooglappen, dat gaat ook. Na een aantal jaren moet je toch het duikpak vervangen; de neopreen wordt na jaren intensief gebruik toch dun (dus koud) en stijf (dus moeilijker te bewegen). Let hierop als je een tweedehands pak koopt: het kan er nog goed uitzien (geen scheuren), maar is het niet stijf en dun geworden?

Neopreen handschoenen kunnen nuttig zijn wanneer je lang moet zwemmen in koud water, bijvoorbeeld bij het canyonnen in de winter. Maar onder de grond zijn de speleohandschoenen meestal beter.

Drinkfles
Ideaal zijn de groene plastic legerflessen. Ze gaan niet kapot. Te koop in de AS adventure.

Knielappen
De gele knielappen met neopreen zijn de beste. Ellebooglappen zijn weinig nuttig, eigenlijk alleen boven een neopreenpak ter bescherming tegen beschadiging.

Veiligheidsdeken
Eigenlijk mag het niet, maar je kan het deken het best in de helm steken. Neem ALTIJD een deken mee, de folie weegt niks en het is echt niet duur. Er zijn twee soorten: flinterdun (60 gr.) en iets dikker, herbruikbaar (200 gr).

Reservebatterij, Reservelampjes
Ook ALTIJD meenemen. Kan in de texair / helmverlichting opgeborgen worden.
 

Top