Een onmetelijke schatkamer

Leven en bidden met de Bijbel

JEAN BASTIAENS, Een onmetelijke schatkamer. Leven en bidden met de Bijbel. KBS, ’s Hertogenbosch/Mechelen, 2009, 132 blz.

Dit boek wil een introductie zijn in de bijbelse geloofstaal en wil helpen om biddend met de Bijbel om te gaan. In de inleiding vindt de lezer twee manieren om met de Bijbel te bidden. De lectio divina wil vooral een persoonlijk bijbels gebed zijn: lectio, meditatio, oratio, contemplatio. De contemplatieve dialoog is eerder bidden in groep. Daartoe wordt een scenario aangereikt.

Het boek bevat vervolgens tien hoofdstukken. Elk hoofdstuk bevat een inleidend artikel, dat de lezer helpt om de eigenheid van de Bijbel te ontdekken. Vervolgens zijn er een bijbeltekst, ‘lectio’ – wat achtergrond bij de tekst, meditatio – enkele vragen die helpen om jezelf in de tekst te herkennen, oratio – een passend gebed. De oratio kan uiteraard ook een persoonlijk bidden zijn, waarbij de stilte de woorden omgeeft.

De tien hoofdstukken zijn uitgewerkt rond volgende themata:

Begrijp je ook wat je leest?
De Bijbel leren lezen – een wegwijzer.
Het Oude Testament – steen des aanstoots of fundament?
Het Nieuwe Testament – een nieuw verbond met Israël en de mensheid.
De Bijbel in de zondagsliturgie.
Bidden met heel je wezen – bijbelse liturgie.
Eerste verkondiging in de Bijbel – Hoor Israël!
Evangeliseren? Met welke woorden?
Bijbel op maat? – de zin en onzin van knip- en plakwerk.
Had God een voorkeur voor Hebreeuws of Grieks? – het cultuurstempel van de Bijbel.

Luisteren naar Gods spreken

Tien stuk voor stuk boeiende hoofdstukken bieden samen een gedegen introductie in de Bijbel. Ze nodigen uit tot actieve ontvankelijkheid om God te laten spreken.

Hopelijk worden veel mensen door dit boek geholpen om de Bijbel te lezen als openbaring van God: niet alleen een spreken van en over God, maar een ontmoeting met de Levende, die zich hier en nu aan mensen openbaart.

Hopelijk gaan ook groepen met dit boek aan de slag. Dat kunnen groepen zijn van mensen die de Bijbel beter willen leren kennen. Dat kunnen ook groepen zijn die actief zijn in de pastoraal, bijvoorbeeld in het godsdienstonderwijs. Die groepen kunnen starten met de hoofdstukken die gericht zijn op verkondiging (7 en 8). Daarna kunnen ze de andere hoofdstukken ter hand nemen. Ook mensen die instaan voor het pastoraal beleid in de kerk, vinden in dit boek een hulp bij hun werk. Wanneer ze eigen theorieën en strategieën durven loslaten om te luisteren naar Gods eigen spreken, vinden ze ongetwijfeld verrassend nieuwe wegen voor de toekomst van de kerk.

Vertrouwd worden met de Bijbel

Het is belangrijk dat mensen vandaag vertrouwd worden met de taal van de Bijbel. Die taal doet een beroep op de hele mens, niet alleen op de ratio. Het is evenzeer nodig vertrouwd te worden met de realiteit van de Bijbel, zowel de realiteit waarin de bijbelboeken geschreven zijn, als de werkelijkheid waarin ze nu worden gelezen.

Een bijbelse vorming door studie én biddend omgaan met de Bijbel kan niet beperkt worden tot een cursus van tien sessies. Het is een permanente vorming, die een deel van het leven wordt, zowel van een gelovige als van een gelovige gemeenschap. De auteur gebruikt het beeld van ‘een huis met vele woningen’, die allemaal te verkennen zijn. Ze geven hun geheimen gaandeweg prijs. We kunnen er een heel leven mee voort. Mensen die dat huis binnengaan en steeds weer verkennen, zijn – net als Israël destijds – instrument van Gods liefde en instrument van Gods plan met de mensheid.

Het boek waarschuwt echter ook. De Bijbel kan niet gebruikt worden voor het eigen gelijk en voor het eigen beleid. Niemand kan zijn eigen interpretatie voorstellen als ‘Woord van God’. Wie de Bijbel leest, kan alleen God laten spreken. Niemand mag God voor zijn eigen kar spannen.

Als God spreekt …

Als God spreekt, gebeurt er iets, gebeurt er veel. Het boek gebruikt een prachtig beeld om dat uit te leggen.

Veel van wat God zegt, is te lezen in het Hebreeuws. In die taal worden alleen de medeklinkers geschreven. De lezer moet er zelf de klinkers aan toevoegen. Er is dus veel interpretatiewerk nodig. Zo blijkt hoe God zich verbonden heeft aan mensen. God spreekt en mensen lezen en interpreteren; een samenwerking die nooit eindigt.

Veel van wat God zegt, is geschreven in het Grieks, in die tijd een wereldtaal. Vooral de woorden van Jezus zijn uit het Aramees in het Grieks neergeschreven. Het is een beeld van openheid op de grote wereld. Het particuliere en het universele zijn broeder en zuster van elkaar, geen vijanden.

Wie de ervaring heeft Bijbel te lezen in groepen, waarin ook niet kerkelijke mensen zitten, weet dat verschillende betrokkenheid zeer verrijkend kan zijn, net zoals in Jezus’ tijd. Toen waren er Joden (de binnenste kern), proselieten (nauwe verwanten) en godvrezenden (aan de rand). Het is belangrijk dat ieders positie gerespecteerd wordt. Niet iedereen moet worden zoals wij. Wel wordt iedereen uitgenodigd God te ontmoeten.

… en wij luisteren

Als God spreekt en wij luisteren, gebeurt er iets, gebeurt er veel. De bisschop van Gent, die een voorwoord schreef voor het boek, spreekt daar van een ‘ontmoeting’. Mensen kunnen God ontmoeten in zijn Woord. Er groeit een relatie van liefde. De lectio divina is daartoe een goede weg.

In de lectio divina schuilt echter ook een valkuil. Niemand is gebaat bij een vroom, geborgen ‘onderonsje’ tussen God en mens. Het spreken van God en het luisteren van de mens leidt ook tot een ontmoeting tussen mensen. In het delen bij Gods Woord ontmoeten mensen elkaar en groeit er gemeenschap, in de beste aloude joodse leerhuistraditie.

In het samen lezen van de Bijbel in groepen met mensen, heb ik leren geloven, leren leven, leren bidden, leren kiezen. Mensen die geen bijbelspecialisten zijn hebben mij daarbij geholpen. Hun onbevangen spreken bij een bijbeltekst heeft vaak mijn kennis en studie over een tekst opengetrokken. Ze hebben mijn clichés in het verstaan van een tekst al vaak ontmaskerd. Zij maken mij telkens weer gevoelig voor het verrassende spreken van God, dat vaak anders is dan wat ik verwacht of verlang.

Bron van leven

Dominee Willem Barnard schreef ooit: "Wat hebben wij van de Schrift gemaakt? We hebben de verhalen herleid tot een klomp abstractie, ze fijngemalen tot instant-openbaring, dan aangemaakt met spraakwater en opgediend als een preek."

Dit boek mag zeker aanbevolen worden om een andere weg te kiezen. De Bijbel mag een ontmoetingsplaats zijn tussen God en mensen en tussen mensen onderling. God zelf wordt dan Bron van leven, Bron van toekomst. Kerk en pastoraal hebben die Bron meer dan ooit nodig.

Luc Maes