Scriptura project

Doelstellingen

1. Vertrouwd worden met de Bijbel als een tekstgegeven. Ervaren dat teksten naast hun betekenis ook voorwerpen zijn van de materiele wereld.
2. Ervan bewust worden dat elke overgang naar andere tekstdragers (van papyrus naar perkament, papier en digitale media) zonder meer ook een impact heeft op de inhoud.
3. Bewust worden van het feit van verschillende handschriften en van verschillende vertalingen van de Bijbel en van het feit dat de Bijbeluitgaven die wij vandaag hebben al sterk bewerkt zijn wat betreft vertaling, hoofdstuk- en versindeling, tussentitels, aantekeningen (zie bijlage).
4. Gevoelig worden voor de band tussen heilige teksten en de respectvolle en esthetische presentatie ervan.
5. Zelf binnen treden in het proces van de overlevering van de tekst.
6. Zich bewust worden van de kansen en problemen die verbonden waren/zijn aan de overlevering van de Bijbeltekst.
7. Door het overschrijven van teksten in aanraking komen met hun inhoud.
8. De omgang met de Bijbel beleven als een gemeenschappelijk gebeuren.
9. Ervaren van eenheid in verscheidenheid, d.w.z. dat ondanks de afspraken in verband met het overschrijven frappante verschillen naar voren komen in de aard van het gekozen papier, de inkt, het persoonlijk handschrift en de door sommigen toegevoegde versieringen van initialen en vrije plekken.
10. Kennis maken met de tradities en voorschriften wat betreft het “kopiëren” van teksten in andere religieuze tradities, bijvoorbeeld elke synagoge dient een met de hand geschreven torahrol te gebruiken voor het voorlezen van de tekst tijdens de vieringen. Het maken van een torahrol is toevertrouwd aan professionele schrijvers (sefer torah) (zie: De Torá-rol en Sefer Torah (Wikipedia)). Voor de koran als handgeschreven boek, zie: Handschriften van de Koran.

Methode voor het maken van een codex

1. De deelnemers vertrouwd maken met de ontstaansgeschiedenis van de Bijbel als tekst met onderscheid tussen mondelinge, geschreven, gedrukte en digitale drager van de boodschap.
2. De deelnemers vertrouwd maken met de geschiedenis van de verschillende Nederlandse Bijbelvertalingen en met de kanalen van beschikbaarheid van deze Bijbelvertalingen (incunabelen, gedrukte boeken, op internet) en een bewuste keuze maken welke vertaling iedereen zal gebruiken bij het overschrijven.
3. Men kiest een boek van de Bijbel dat aangepast is aan de groep, qua inhoud, bekendheid en lengte en men kiest voor een bepaald type.
   
   
   1. Het type unciaal (hiervoor hebben we voor Mc en Joh gekozen):
      Hierbij imiteert men de vroege Griekse handschriften ondanks het feit dat men een Nederlandse vertaling kopieert: alles in hoofdletters, geen spaties, geen leestekens, in kolommen (volg deze link voor een hanteerbaar sjabloon), scriptio continua (men vult alle regels zonder alinea's, aan het einde van een regel stopt men gewoon met de laatste letter die er nog past en schrijft in de volgende regel verder, dus geen afbreken van woorden). Hierbij is het toch aangewezen dat men (verschillend met de uncialen) toch de nummers van verzen en hoofdstukken overneemt.
      Het voordeel van dit type is dat er een zeker vervreemdingseffect is. De misschien zeer vertrouwde tekst wordt op een nieuwe manier ervaren. Dit type is dus minder aangewezen bij deelnemers die niet of weinig vertrouwd zijn met de Bijbel.
   2. Het type gedrukte Bijbel:
      Bij het overschrijven wordt de layout van een hedendaagse gedrukte Bijbel (Willibrord of Nieuwe Bijbelvertaling) geïmiteerd.
      Dit type is vooral aangewezen bij deelnemers die niet of weinig vertrouwd zijn met de Bijbel.
   3. Het type polyglotBijbel:
      Men kan elke zin of elk hoofdstuk in een andere taal overschrijven.
      Dit type is vooral aangewezen als men ook taalvakken bij het project wenst te betrekken.

   Wat het proces van het overschrijven in groep betreft, zijn er ook verschillende modellen denkbaar:

   1. Het simultaan model:
      Iedereen schrijft een bepaald aantal verzen over, bijvoorbeeld 5 of 10. Dit model heeft het voordeel dat iedereen min of meer tegelijk (simultaan) eraan kan werken (onafhankelijk van de plaats) en dat het zo sneller kan worden afgewerkt. Het nadeel is dat de individuele pagina's altijd gedeeltelijk leeg blijven en niet iedereen deze ruimtes gebruikt voor miniatuurkunst.
      
      NB: praktisch is om te kiezen voor 10 verzen per deelnemer omdat dit ongeveer een pagina vult (soms meer, soms minder - en dat is een probleem). 10 verzen is al een zware opdracht om dit keurig te doen. Vaak moeten de deelnemers verschillende keren opnieuw beginnen. Om frustraties te voorkomen kan men ook minder dan 10 verzen per deelnemer vragen. Eventueel kan ook overwogen worden om in plaats van het evangelie een korter boek van het Nieuwe Testament te kiezen, zoals een brief van Paulus (vooral als de groepen kleiner zijn).
      
      
   2. Het estafette model:
      De deelnemers schrijven hun deel telkens de een na de ander over. Als de ene klaar is geeft zij/hij de tekst door aan de volgende die het overschrijven verder zet waar de vorige gestopt was. Het voordeel is dat men tot een meer homogeen geheel komt. Het nadeel is dat het langer duurt voordat men klaar is. Dit model wordt soms georganiseerd met een publieke overschrijfplaats in de kerk of de klas/school waar mensen elkaar aflossen bij het overschrijven terwijl in de buurt andere evenementen doorgaan.

   Ook qua aanpak moet men een beslissing nemen:

   1. De historisch-realistische aanpak:
      Deelnemers worden aangewezen in het geval van fouten niet opnieuw te beginnen, maar verkeerde woorden of letters te doorstrepen en vergeten woorden of zinsdelen in de marge of tussen de regels toe te voegen. De rationale hiervoor is dat dit in de vroege eeuwen zo gebeurde omdat de dragers te duur waren om opnieuw te beginnen.
      
   2. De kalligrafische aanpak:
      Deelnemers worden aangewezen een zo perfect mogelijke kopie af te geven en men kiest voor het gehele project een kalligrafisch lettertype met een voorbeeldpagina die iedereen volgt.
      
   3. De aanpak miniatuurkunst:
      Deelnemers worden aangewezen beginletters of tussenruimtes met miniatuurkunst te versieren. Dit is aangewezen als men samenwerkt met het vak 'tekenen' of 'plastische opvoeding'.
      
      
4. De deelnemers uitnodigen om het gekozen evangelie integraal persoonlijk of in groep in de gekozen vertaling te lezen.
   
5. De deelnemers kennis laten maken met de Bijbel als manuscript, met voorbeelden.
   
6. De deelnemers de betekenis uitleggen van het Scriptura project.
   
7. Praktische afspraken maken: verdelen van de perikopen, uitleggen aan welke regels de tekst moet voldoen en creatieve voorbeelden geven. Deadline afspreken. Eventueel kan aan iedereen bijgaande sjabloon ter beschikking gesteld worden om de tekst te structureren.
8. De verschillende perikopen bij elkaar brengen en aan de groep in zijn geheel ter beschikking stellen.
   
9. Samen bekijken van de codex en bespreken wat dit proces betekent voor de omgang met de Bijbel.
   
10. De codex een symbolische plaats geven.

Tips

Bij stap 1: zie bijvoorbeeld Griekse handschriften

Bij stap 4: Het Marcusevangelie kan ongeveer in twee lesuren integraal voorgelezen worden.

Bij stap 5: Hier kan men een aantal voorbeelden van mooie manuscripten geven, zie onder andere de volgende links:

• A Site Inspired By The Encyclopedia of New Testament Textual Criticism
• Ancient Greek Manuscripts on the WWW: A Component of the Greek Language and Linguistics Gateway
• Voorbeelden van de vroegste handschriften
• Pagina uit de Gutenbergbijbel

Bij stap 6: Zie hiervoor de doelstellingen.

Bij stap 7: Samenwerking met het vak 'tekenen' of 'plastische opvoeding' is hier mogelijk.

Bij stap 8: Dit kan door de codex mooi in te binden, door alle pagina's in kleur te kopiëren, in te scannen en op een CD-rom of een website te plaatsen.

Bij stap 9: Het gaat hier niet zozeer over een subjectieve appreciatie van de kwaliteit van de verschillende perikopen maar om communicatie en reflectie met het oog op de Bijbeldidactische doelstellingen (cfr. supra).

Bij stap 10: Dit kan op de website van de school zijn of in de kapel van de school. De codex kan geschonken worden aan de plaatselijke parochie of bij een speciale gelegenheid als geschenk gegeven worden aan de godsdienstleerkracht, de schoolpastor, de directeur,...

Aanknopingspunten bij het leerplan rooms-katholieke godsdienst

3de graad 1ste jaar: TSO/KSO - Terrein: Samenlevingsopbouw tussen inspiratie en appèl

1. gemeenschappen van nu confronteren met een Bijbelse kijk op samen leven

3de graad 1ste jaar: ASO - Terrein: Bemind worden en liefhebben

1. het christelijk spreken over het zich door God bemind weten op het spoor komen en omschrijven
2. vanuit de Bijbel het elkaar beminnen — met een voorkeurliefde voor de arme — als een roeping verduidelijken

3de graad 2de jaar: ASO - Terrein: Leven als christen

1. door bespreking op het spoor komen van de eigenheid van verschillende levensstijlen
2. het karakteristieke van een christelijk leven verwoorden vanuit het Marcusevangelie

4de graad - Terrein: Beginnend levensbeschouwelijk engagement

1. Bijbelverhalen als neerslag van Gods- en levenservaringen van mensen ontsluiten.