Beademend stil

De weg van de stilte leren

Inhoudstafel

• Inleiding
• Impuls A: Het wennen aan de stilte
• Impuls B: Je overgeven aan de stilte ... een waagstuk?
• Impuls C: Stilte is op 'adem' komen
• Impuls D: In stilte aanschouwen
• Impuls E: Natuurbeleving in stilte
• Impuls F: Into Great Silence
• Impuls G: Het lichaam openen voor stilte
• Impuls H: Ruimte voor stilte
• Impuls I: Verhalen over het Geheim in de stilte van de berg
• Reacties

Inleiding

1. De rijkdom van de stilte

Enige tijd geleden werd een radiojournalist er op uitgestuurd met de opdracht om ergens in Vlaanderen vijf minuten stilte op te nemen. Maanden is de man overdag en 's nachts in de weer. Maar altijd werd zijn bandopname verstoord door een trein, een wagen een vliegtuig, radio's, sirenes enz. De journalist slaagde er uiteindelijk niet in om zijn opdracht te vervullen  en keerde terug met de constatering dat in Vlaanderen geen vijf minuten stilte meer te vinden zijn. Ons leven is zo jachtig geworden en we worden zo overstelpt door impulsen die van alle kanten op ons afkomen, dat we nergens nog echt tijd voor hebben.  De volgende opdracht roept nog voor de huidige klaar is. We haasten ons voort. Onthaasting is een hot item geworden (zie ook de in de kijker voor het secundair onderwijs over onthaasting).

Zo zijn we geleidelijk van de stilte vervreemd geworden. Ook kinderen. Jan Nieuwenhuis en Klemens Tilmann konden vijfentwintig jaar geleden nog schrijven dat kinderen de natuurlijke gave van meditatief aanwezig te kunnen zijn bij de werkelijkheid, nog niet verleerd hebben. Vandaag merken we bij kinderen veel concentratiestoornissen, een grote vraag naar flitsende beelden en een drang naar afwisseling. Muziekclips switchen om de seconde naar een ander beeld, bij elke beweging van een computerspel hoort een typerend geluid, tv-beelden worden aangevuld met geluiden, jingles en muziektunes.
Hoewel we nog veel grenzeloze verwondering in de open monden en glinsterende ogen van kinderen kunnen bespeuren, moeten kinderen de rijkdom van de stilte weer opnieuw leren ontdekken. Samen met de kinderen moeten we weer leren onszelf tot zwijgen te brengen.

Stilte wordt in den beginne vaak opgevat als het ontbreken van geluid. Men ervaart een tekort, er is vooral iets niet, geen geluiden, geen sprekende stemmen, geen handelingen.... Doordat alles 'stilvalt' wordt men onzeker en voelt men angsten opkomen, angst voor de leegte. Daarom vlucht men er snel uit weg en gaat men op zoek om het gemiste terug te halen. De leegte moet weer gevuld worden met geluid, beweging, gelach, beelden... 

Stilte wordt ook vaak opgevat als opgelegd en afgedwongen. In het verleden werden kinderen gedwongen om stil te zijn, in de rij niet te praten, stil te zitten op de bank, stil te staan… Het is een vorm van onderdrukken van natuurlijkheid en spontaneïteit.

Stilte heeft eerder iets met vrijmaken en ruimte creëren te maken dan met inperking en onderdrukking.

2. Actuele aandacht voor Stilte

Meer en meer nemen mensen het op voor de stilte. Enkele organisaties nemen daarin het voortouw. De aandacht voor stilte laat zich horen op diverse fronten. Enkele voorbeelden.

Stiltegebieden in de natuur

Auto's, vliegtuigen, muziek, de drukte van een mensenmassa ... we worden er bijna vierentwingtig uur per dag aan blootgesteld. We zijn het zo gewoon maar snakken steeds meer naar een moment van rust en stilte. Om te kunnen ontsnappen aan het vaak hectische leven van de eenentwingiste eeuw zoekt de moderne mens in zijn vrije tijd steeds meer verre bestemmingen op. In Vlaanderen hebben we geen grote natuurparken waar je dagenlang in kunt verdwalen, maar er zijn nog wel kleinere, lokale plaatsen waar je rust kunt vinden. Die unieke gebieden noemen we 'stiltegebieden'. Als onze 24-uur samenleving op volle toeren blijft draaien, komen misschien ook wel deze plaatsen in het gedrang. Daarom is het belangrijk om samen zorg te dragen voor die kleine, maar o zo waardevolle oases van rust. Ook in drukke steden vinden we rustige plekken waar we even op adem kunnen komen zoals kloosters, begijnhoven, binnenpleinen en parken.

Pedagogische studiedagen rondom Stilte op school

Op 27 en 28 maart 2007 organiseerde het Hospitaalmuseum in kader van 'Stil als wit' twee pedagogische studiedagen over stilte-educatie.

Een boek: Maschwitz G., Met kinderen stilte ontdekken, Ankh-Hermes, 2005.

In contrast met onze hectische samenleving ontdekken steeds meer ouders het belang van rust en stilte in het leven van kinderen en gaan op zoek naar wegen om hier concreet aandacht aan te besteden. Dit boek voorziet precies in deze behoefte. Het biedt onderwijsgevenden en ouders vooral concrete en praktische handreikingen om meer met aandacht en stilte te doen. Aandacht bevordert de concentratie en voorkomt oppervlakkigheid.
Het waarnemen van stilte herstelt de balans tussen rust en activiteit. Stilte maakt de 'religieuze' dimensie van het leven tastbaar. De aangereikte oefeningen zijn talrijk en goed uitgewerkt en getuigen behalve van variëteit ook van creativiteit. Het gaat niet alleen om het individuele kind maar vooral ook om een intensiever en vervulder gemeenschappelijk ervaren van aandacht en stilte.

Uitgever: Ankh-Hermes, ISBN: 9020260553, maart 2005

Virtuele stilte op de KRO-site

De Nederlandse tv-zender KRO opende een internetsite waar men virtueel kan genieten van de stilte. Onder het motto 'Even weg uit de drukte' kunnen bezoekers vanachter de computer ontsnappen uit de alledaagse hectiek. Op de site staan rustgevende video's, statements van Bekende Nederlanders over de stilte en radiomaker Peter van Bruggen zorgde voor een aantal geluidscollages met rustgevende muziek en citaten over de stilte.

Ga voor rust naar de website van de KRO.

"Even een paar minuten wegzinken in de stilte? Op zoek naar wat rust op een hectische dag? Bekijk dan op uw gemak één van onze zeven rustgevende Stiltevideo's. De video's zijn gerelateerd aan de elementen Lucht, Aarde, Licht, Water en Vuur, Zonsopgang, Wind en Zon in de Nacht." 

Leerplandoelen

Hieronder worden in grote lijnen de leerplandoelen m.b.t. 'stilte' omschrijven De meer concrete aanduidingen zijn te vinden via de opzoekfunctie van het leerplan godsdienst door het woord Stilte in te tikken.

Omdat kinderen denken en handelen vanuit onmiddellijke betrokkenheid op hun omgeving lijken ze heel extravert. Maar ook het introverte element is aanwezig, zij het minder opvallend. Kinderen kunnen deugd beleven aan stilte. Ze verwerken soms heel wat op momenten dat ze ongestoord bij zichzelf kunnen zijn. De introverte pool verdient aandacht, omdat deze vaak minder tot zijn recht komt in de hedendaagse, jachtige, prestatiegerichte levenssfeer. Vanuit deze introverte pool kunnen kinderen zich openen voor hun eigen innerlijkheid en van daaruit voor het religieuze en het godsdienstige. Ook voor de ontwikkeling van het geweten is die aandacht voor het introverte nodig

De stilte in de natuur ervaren en zelf stil kunnen worden in en bij de natuur (bezinning, gebed, celebratie). Ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens. Leren stil worden bij een tekst, een beeld, een foto, muziek. Stilstaan bij een gebeurtenis uit hun leven en uitspreken wat er in hen omgaat wanneer ze stil worden en zich bezinnen. Kinderen ontdekken de waarde van stilte en bezinning. Ze ontdekken dat ze bij stilte en bezinning openkomen voor wat in hun leven belangrijk is.

Naast de stilte rondom kinderen, is er ook de innerlijke stilte. Kinderen hebben het soms moeilijk om tot rust te komen. Het is belangrijk dat kinderen kunnen en mogen houden van de stilte, zowel buiten als binnen zichzelf. Zo worden zij ontvankelijk voor wat er gebeurt, voor een woord, voor een gebaar...: een hele rijkdom van leven en samenleven.

Ook de onderwerpen 'ontvankelijkheid en stilte en 'levensadem' zijn met elkaar verwant. Er kunnen ook aanzetten gegeven worden om in stilte, bezinning en gebed contact te zoeken met de levensadem van God.

Spreken over stilte, bezinning en gebed vraagt een fijngevoelige aanpak. Wie gelovig is, richt zich in een gebed tot God. Wie niet in God gelooft, kan nooit gedwongen worden om te bidden. Wel kan men in de klas een kader creëren, waarin alle kinderen stil kunnen staan bij de zin van wat in en om hen heen gebeurt. Binnen dit kader kunnen kinderen tot bezinning of gebed komen. Wanneer de kinderen van een klas van elkaar mogen horen hoe zij zich bezinnen of hoe zij bidden, kunnen zij elkaar hierin ook waarderen. In stilte, bezinning en gebed kunnen alle kinderen groeien in ontvankelijkheid.

Kinderen leren naar het voorbeeld van Jezus hoe Jezus 'levensadem' vindt bij God: in de stilte, op een berg,.... Ze leren hoe Jezus zich vaak terugtrok in de stilte van de natuur om tot zijn Vader te bidden.

3. Stilte, wat ben je ermee?

Wat kan je leren aan de stilte? Wat kan je er als mens mee, hoe word je er rijker, beter van. Hoe helpt het kinderen vooruit in de klas? Wat van onderstaande mogelijke effecten van 'stilte' wil je kinderen leren? Wat lijkt je boeiend? Welke sluiten het meest aan bij de leerplannen? Welke wil je bijkomend aan kinderen leren?

Mindfulness: brede zorg en meditatie

Vandaag in de gezondheidszorg en in het begeleiden van het menselijke welbevinden, ook dat van kinderen, wordt bijzondere aandacht gegeven aan de werkzaaamheid van meditatie. Het is in Vlaanderen bekend geraakt onder het woord 'Mindfulness'.

"Eenvoudig gezegd is mindfulness: oplettendheid, je van elk moment bewust zijn. Oplettendheid wordt ontwikkeld door doelbewust aandacht te schenken aan dingen waar we gewoonlijk niet bij stilstaan. Het is een systematische aanpak om nieuwe manieren van controle en wijsheid in ons leven te ontwikkelen, gebaseerd op ons innerlijk vermogen tot ontspanning, aandacht, bewustzijn en inzicht."

http://www.mindfulness.be/
http://www.mindfulness.be/NL/

Stilte en meditatie

Stilte roept het mediteren wakker. Als we willen mediteren, worden we stil. De beide elementen reiken elkaar de hand. Ze helpen en versterken elkaar. Ze hebben een gezamenlijk terrein. Via het verkennen van de stilte kan je als leerkracht bij de kinderen ook een verbinding maken met meditatie, bezinning en gebed.

Stilte is meer dan de afwezigheid van geluid. Stilte is het resultaat van verstillen. Het is een proces van vertragen, verlangzamen, onthaasting, stilvallen, stil staan…  Het is tegelijk ook vereenvoudigen, versimpelen, versoberen, verminderen, verkleinen, loslaten… Het is in het eigen drukke bezig zijn, ruimte en tijd maken voor… iets anders. Die tijd kan er in bestaan om gericht en overdacht stil te staan bij het eigen handelen, de richting in je leven, tijd van bezinning. Die tijd kan ook gebruikt worden om ontvankelijk te zijn voor wat zich in deze 'stilte' in deze vrijgekomen ruimte aandient. Kinderen gevoelig helpen worden: voor wat mogelijk op hen toekomt, hen toevalt, voor het buitengewone in het gewone,  voor het nieuwe, het onbekende, het onvanzelfsprekende, het toekomstige, voor het geheimnisvolle, het heilige…  dit alles is in de religieuze ontwikkeling een 'wezenlijk' gegeven. Vanuit de stilte-ervaringen met kinderen betreden we heel natuurlijk en spontaan de wereld van het meditatieve, het spirituele, het mystieke… . de zgn. mystagogische component van het godsdienstonderwijs. Deze in de kijker reikt kleine opstapjes, oefeningen en verdiepende suggesties aan om met kinderen hier rond op weg te gaan.

Mediteren in het eigen leven: praten met collega's

Het woord meditatie en gebed roept vaak een hoogheilige sfeer van kerken of moskeeën op, beelden van verstilde in zichzelf gekeerde mensen die met handen gevouwen en met de ogen dicht, geknield met God spreken, of van naar boven zwevende kale monniken aan de andere kant van de wereld. Bij bidden met kinderen op de basisschool verschijnen beelden van het klassikaal opzeggen van het Weesgegroet of Onzevader waarmee de les traditioneel begint. Het beeld van de op God gerichte vragende en smekende mens past voor velen niet meer in deze tijd. Het opdreunen van gebeden die niet van de kinderen zelf uitgaan en voor hen onverstaanbaar zijn, wordt door velen niet langer als zinvol aanzien, terwijl weer anderen het vanzelfsprekend vinden. Het is een dilemma dat zich in basisscholen laat voelen. In de ene klas bidt een leerkracht met heel de klas. In een andere klas klinken bezinningsteksten. Weer een andere leerkracht doet helemaal niets, terwijl nog iemand anders volop met nieuwe meditaties experimenteert. De vraag rijst of meditatie en gebed vandaag nog iets te betekenen kunnen hebben. Heeft meditatie en gebed een meerwaarde in mijn leven of in deze samenleving? Zijn er andere vormen van meditatie en gebed die zinvoller zijn?  Hoe kan dit gestalte krijgen in een multi-levensbeschouwelijke klas van een christelijke school? Kunnen we iets leren uit andere religies? Wat zegt het leerplan? Hoe moeten we dit nu verstaan? En vooral: wat kan ik wel en niet doen? Vele vragen rijzen er in een schoolteam.

Vele betekenissen van meditatie

De term mediteren dekt vele ladingen en er zijn vele omschrijvingen van. Mediteren is stilstaan bij het nu. Mediteren is zich openstellen voor wat er in uw innerlijke omgaat. Mediteren is invoelend luisteren. Mediteren is je bewust worden van je omgeving. Mediteren is iets overdenken. Mediteren is inzicht verwerven in wie je bent en waar het met je leven naar toe gaat. Mediteren is ergens goed over nadenken. Mediteren is eerst en vooral ontspannen. Mediteren is alle gedachten loslaten. Meditatie is gericht op zelfaanvaarding, op tot rust komen in jezelf. Mediteren is gewoon zitten en zijn. Mediteren is zitten in uiterste rust en verzonken zijn. Mediteren is met heel je wezen aanwezig zijn. Mediteren kan al lachend, al dansend, al zingend, al gaand... Mediteren is je geest leeg maken. Mediteren is je lichaam, je geest, je ziel in harmonie brengen. Mediteren is handelen volgens je ziel en uitdrukking geven aan je creativiteit. Mediteren is nieuwe energie opdoen. Mediteren is zichzelf verwonderen. Mediteren is de wereld op zijn onvanzelfsprekendheid beschouwen. Mediteren is in om het even welk voorwerp, dier of mens of de wereld zien zoals deze is, namelijk oneindig. Mediteren is zich openstellen voor het mysterieuze in en van het leven. Mediteren is achter de sluier der zichtbare dingen de onzichtbare wereld zien. Mediteren is 'n zoektocht naar verlichting...

Als je de term meditatie voor jezelf zou omschrijven, wat benoem je dan allemaal als mediteren? Welke van bovenstaande betekenisvelden herken je? Ken je? Doe je ooit wel eens, soms, dikwijls aan meditatie? Welke dingen zeggen je niets? Wat begrijp je niet? Wat trekt je wel aan? Wat wil je leren kennen? Welke aspecten van meditatie lijken je voor kinderen waardevol? Wat zou de betekenis van meditatie voor kinderen kunnen zijn?

Christelijke meditatie

Stille meditatie is voor christenen een weg naar jezelf, naar de andere, naar God. De menselijke geest wordt zich in diepe stilte bewust van zijn eigen bron, dit is de geest die in ons woont, de Geest van Liefde. Dagelijkse meditatie hervormt en verdiept het leven en geluk. In de meditatie zoeken christenen bij God te zijn, bij Jezus, bij de Heilige Geest. In de meditatie laten ze hun gedachten los, zelfs 'vrome' gedachten. Meditatie is niet begaan met 'denken' maar met zijn. Het doel in de christelijk meditatie is de mysterieuze en stille aanwezigheid van God in de mens toe te laten. In aanvang bestaat ze erin onze verstrooide geest tot rust, stilte en aandacht te brengen. De meditatie brengt christenen mogelijk tot de ervaring van liefde en zet aan die liefde aan anderen door te geven in het dagelijks leven. Wat denk je hierbij? Wat herken, wat boeit je? Wat ervaar je als zinvol voor kinderen?

Stilte roept het mediteren in ons wakker. Als we willen mediteren worden we stil. De beide elementen reiken elkaar de hand. Helpen en versterken elkaar. Ze hebben een gezamenlijk terrein. Via het verkennen van de stilte kan je als leerkracht bij de kinderen ook een verbinding maken met meditatie, bezinning en gebed.

Mediteren en bidden?

Sommige mensen benoemen het nadenken, zich bezinnen over de eigen handelingen of het terugblikken op de voorbije dag met het woord 'bidden'. Anderen noemen het 'mediteren' of 'zich bezinnen' of 'nadenken', 'een gesprek met zichzelf'... Bepaalde mensen zoeken de rust op in de natuur, op een hoge berg, aan zee of in een verlaten kerkje of kapel en noemen dit bidden of mediteren. Wegdeinen op de tonen van sfeervolle muziek wordt ook mediteren of bidden genoemd. Weer anderen noemen bidden iets, jezelf toevertrouwen aan het leven en weer anderen vertrouwen iets toe aan de God van het leven. Wat is voor jou bidden en mediteren? Wat van bovenstaande dingen doe jij ook of je dit nu bidden noemt of niet? Als je aan bidden denkt wat komt er dan bij je op aan situaties uit je eigen leven, aan  bedenkingen, aan gevoelens? Zijn er momenten van meditatie en gebed in je leven geweest die je als zinvol en deugddoend ervaren hebt?  Zijn er ervaringen die je zinloos vond? Ervaringen die je als kind zijn bijgebleven? Bidt jij (nog) wel eens, regelmatig, nooit? In welke situaties? Wat doe je dan? Wat noem je bidden? Wat versta je er onder?

Meerdere vormen van meditatie en gebed

Stilte maken en aandacht geven, mediteren en bidden liggen in elkaars verlengde en lang niet iedereen verstaat onder deze woorden hetzelfde.

1. In moeilijke situaties bij ziekte of bij examens duimen mensen voor elkaar, ze steken dan soms een kaars aan. Doe je dat ook? Of je huisgenoten? Is dit een vorm van bidden of mediteren?
2. Midden op de dag de kinderen even loslaten, hen laten uitwaaien of een muziekje opzetten en alleen maar luisteren en wegdromen, of  bewust naar adem happen om tot rust te komen, buiten even in het gras gaan liggen of samen kijken naar het sneeuwen…Heeft dat iets met stilte, meditatie of gebed van doen?
3. In jeugdbewegingen, op bos en zeeklassen, op kampen of op week-eindes wordt er vaak gezongen. Liederen in alle talen over liefde, verbondenheid, onrecht, verlangen... Dat groeit soms uit tot sfeervolle momenten. Zou je dit mediteren of bidden kunnen noemen? Waarom wel of niet?
4. Overal in de wereld zie je vormen van protest tegen onrecht, tegen oorlog en geweld. De wenende moeders van Buenos Aires, de optocht van straatkinderen in Brazilië en India, de witte mars in België, hongerstakingen van vluchtelingen die het land worden uitgezet. Stille optochten met foto's van verdwenen mensen... Zijn dit op één of andere manier vormen van meditatie of gebed?
5. Kan bidden of mediteren de vorm aannemen van een traan van ontroering, een zucht van verlichting, een rustpauze tijdens het werk, een kreet van ergernis, een vloek van verontwaardiging, een sprong van blijdschap, een nauwlettend gadeslaan, een minuut stilte, een spandoek, een excuus voor een stommiteit, een geneuried liedje, een open mond van verwondering, een 'neen'  van verzet...? Wat past bij jou en wat niet? Wat wil je kinderen hiervan leren? Wat is een aandachtspunt voor je klas? Waar wil je samen met je collega's werk van maken?

Bidden in vele gestalten

Bidden komt voort uit de behoefte je hart te luchten over belevenissen die je raken, boeien, overkomen, dwars zitten, je leven zuur maken, je leven de moeite waard maken, je uitdagen, je oproepen, je met de onvolkomenheid van jezelf en de wereld confronteren.
Bidden komt voort uit het verlangen om je hart af te stemmen op het boeiende, het ongrijpbare, het storende, het zinvolle, het uitdagende, het nastrevenswaardige, het volmaakte, het ware...
Bidden is trachten daar voeling mee te krijgen, daar open voor te staan, daar op in te gaan, daar z'n zinnen op richten, z'n leven op afstemmen, daar vertrouwen in te krijgen...
Het is proberen contact te krijgen met de kracht van het leven, de heelheid van het Al, met de grondzin van het bestaan, met de God van het leven, met de levensadem, de stem in het gebeuren, de vreemdeling, de rechtvaardige, de liefdevolle, de medelijdende, de onnoembare, de naamloze, de bevrijder, de vader, de moeder... met of zonder Hoofdletter.
Bidden is je er stilaan op vertrouwen, je er aan durven overgeven, je laten drijven op de stroom van het leven, op de energie van die kracht, je verlaten op de dragende werking van de grondzin, de zorgende handen van God.
Bidden is niet enkel knielen, het is lachen, zingen, dansen, werken, wenen, strijden, protesteren, ademen, murmelen, mijmeren, vloeken, wegdromen, betogen, vragen, zwijgen, fluisteren, twijfelen, hulp roepen, musiceren, veranderen, een act van hoop, geloof, liefde, vrede.......
"Bidden is niet enkel knielen, 't is in huis van onbeminden, die in grauw miserie zielen, stil verborgen liefde vinden." Alice Nahon

Vanuit de ervaringen van 'stilte' is het niet moeilijk om ook ruimte te maken voor gebed in de klas. Zorg dat het ook voor gelovige kinderen geen verplichtend karakter krijgt, dat er ruimte is voor diversiteit om zich uit te drukken. Zorg ervoor dat ongelovigen en andersgelovigen voldoende in hun eigenheid gerespecteerd worden. In deze in de kijker, die zich richt op 'stilte' vind je enkel wat opstapjes en aanzetten vanuit 'stilte' naar het bidden met kinderen, maar niets belet je om dit verder uit te diepen.

4. Bibliografische gegevens

Meer over stilte op THOMAS

Viering: De Stilte
Foto's

Links

Stilte.org
Spiritualiteit.net
Stilte-educatie.nl
De oogstplaats
Meditatie in de Pyreneeën
Site of Silence
Interreligieuze meditatie bisdom Hasselt
Portaal van de Silte

Boeken

Frans Hartensveld, De dynamiek van de stilte, Gooi en sticht, Baarn, 1995
Hans Jeths, Praktische meditatie, Bres, Amsterdam 1996.
Klemens Tilmann, Opvoeding van de kinderen tot mediteren, Patmos, Antwerpen, 1964.
Marcel Messing, De stilte die tot ons spreekt, Uitg. Ankh-Hermes Deventer 1981
Willi Massa, Ontwaak in stilte, Patmos, Antwerpen, 1977.
E. Lasalle, Zen-Meditatie, Ambo, Bilthoven, 1971.
Pieter Langedijk, Lichaamsoefeningen, om de concentratie en het leren te verbeteren, Ankh-Hermes, Deventer, 1978.
Hans Jeths, Praktische meditatie, Bres, Amsterdam 1996.
Henri Nouwen, Met open handen; Notities over het gebed, Lannoo, Tielt, 1988.
E.Tolle, De Stilte spreekt
Richard kirsten Daiensai, Smile, 365 opgewekte meditaties, Uitgeverij BZZToH.

Impuls A: Het wennen aan de stilte

Omgaan met onwennigheid

Vooraleer  kinderen de ervaring van stilte 'als een levende aanwezigheid' kunnen ervaren moeten ze eerst door de ervaring van stilte als 'afwezigheid' heen gaan.
Als je kinderen onderdompelt in een bad van stilte (vb. probeer eens drie minuten stil te zijn en te luisteren naar die stilte) komen er bij hen vaak onbewuste reacties los waarmee ze hun onwennigheid met de stilte aangeven of waarmee ze wegvluchten uit die leegte. Kinderen maar ook volwassenen gaan onbewust kuchen, keel schrapen, kleine of grote bewegingen maken, giechelen, lachen, schuiven enz. Ze gaan elkaar aanstoten of grimassen trekken om zich niet alleen te weten.
Als begeleider heb je aandacht voor deze onwennige reacties op de ervaring van gemis aan geluid en beweging. Door er erkenning voor op te brengen en ze te verwoorden geef je aan dat het heel normaal is. Dat het bij het proces hoort.

Een bad van stilte

Stilte is meer dan afwezigheid van geluid. Het is o.a. rust brengen in de eigen activiteiten en aandacht geven aan wat je omringt. De werkelijkheid om je heen laten spreken. In die zin raakt stilte aan mediteren. Mediteren is o.a. met aandacht aanwezig zijn bij wat er is.  Laat kinderen eerst even proeven van 'de afwezigheid van geluid' en van de stilte die er ontstaat. Vraag hen één tot drie minuten stil te zijn. Geef zelf de tijd aan. Geef de opdracht recht op hun stoel te zitten en rustig te ademen. De ogen sluiten kan een goed hulpmiddel zijn in het begin. Geef ook de opdracht aandacht te geven aan wat er gebeurt bij hen zelf, aandacht aan wat de stilte met hen doet. Wanneer je kinderen vraagt om even te luisteren en te proeven van de 'stilte', zijn er vaak eerst de onwennigheden en het vluchtgedrag wat de kop opsteekt. Toon hier ruim begrip voor.  Als je hieraan voorbij gaat,  begin je de ervaring van stilte met 'geen aandacht geven' en 'niet luisteren' naar wat er is. Ondersteun de kinderen, zeg dat het normaal is, geef stap voor stap het gewenste gedrag aan en de bedoeling van de oefening. Anders krijg je een geforceerde, opgelegde stilte. Het tegenovergestelde van wat men wil bereiken.

In de nabespreking van de ervaring van het 'bad van stilte' kan je dit best ter sprake brengen.
Was het moeilijk om zolang naar de stilte te luisteren? Had je soms zin om er mee te stoppen? Vond je het onwennig, vervelend, prettig, spannend, langdradig, tijdverlies? Welke geluiden heb je horen maken door andere kinderen die volgens jou de stilte stoorden? Welke geluiden heb je zelf gemaakt? Welke andere geluiden stoorden de stilte nog? Welke geluiden niet? Wat is de reden daarvan?
Als begeleider kan je ook aangeven hoe weinig we stilte in deze samenleving nog gewoon zijn.

Om deze onwennige reacties te ondervangen, kun je er voor kiezen om kinderen stapsgewijs te laten kennismaken met stilte, zodat ze er geleidelijk mee vertrouwd raken. Onwennige reacties zullen hierbij niet te vermijden zijn; ze behoren eigenlijk ook tot het eigene van het beluisteren van de stilte.

Haast en stilte verkennen

Tijd en ruimte maken tussen de drukte en het lawaai: doen we dat wel eens? Wanneer? Voor wie of wat? Is er in de klas plaats om te mijmeren en te dromen?

• Aan de hand bandopnamen van geluiden uit het stadsverkeer, speelplaatsgeluiden, eetzaal lawaai enz. stilstaan bij wat men hoort en voelt.
  
• (Fragmenten uit) het liedje 'Opzij, opzij, opzij' van Herman van Veen beluisteren
  'Opzij, opzij, opzij.. maak plaats, maak plaats, maak plaats,
  wij hebben ongelofelijke haast,
  we moeten rennen, springen, vliegen, vallen, duiken, opstaan en weer doorgaan,
  we kunnen hier niet blijven, we kunnen hier niet langer blijven staan,
  een andere keer misschien...'(fragment)
  
• (Fragmenten uit) het gedicht 'Meneer Hazewind' van Mies Bouhuys beluisteren.
  Meneer Hazewind... wat heeft hij een haast, hij rent door de straten, hij hijgt en hij raast, als ik te laat ben dan zit ik ernaast...
  hij vliegt over het plein, laat me erdoor ik moet ergens zijn...
  altijd op jacht, geen tijd dat hij kijkt, geen tijd dat hij lacht...
  Maar toen kwam die steen... brak hij zijn been
  En nu in een stoel van riet, hij lacht nu en geniet
  omdat hij eindelijk weer alles ziet...'(fragmentjes)
  
• Luisteren naar het verhaal van Mevrouw Holle
  Mevrouw Holle dacht 's morgens als ze opstond al aan 's middags en 's middags vroeg ze zich af wat ze 's avonds zou doen. Als ze op straat liep dan zei ze bij zichzelf:' ik moet nog even...dit doen en nog gauw even langs die winkel langs en dan nog even daar iets ophalen en nog even....'  Op een dag kwam ze even... een dokter tegen die haar staande hield en zei:' Mevrouw Holle u bent erg ziek.' 'Geen tijd dokter' zei ze 'want ik moet nog even...'' Zie je' zei de dokter 'je laat telkens de 'L' liggen.' 'Wat laat ik liggen dokter?' want ze dacht dat ze weer even wat vergeten was.' De 'L' voor  'even''. 'Goed dokter' zei ze en ze was weer weg. Maar ze schrok zich wel een hoedje toen ze bij zichzelf zei: "ik moet nog 'L' even... " en ik kan nog net 'L' even... Daar moest ze even van gaan zitten. Het heeft toen lang geduurd eer ze weer is opgestaan.(samenvatting)

Doe het eens wat zachter

Veel van onze handelingen maken erg veel lawaai, zeker in groeps - of klasverband.
Doe een aantal dingen eens zo stil mogelijk. Het weg steken van boeken, het verplaatsen van stoelen, het verlaten van de klas of het binnen komen. Zo zachtjes mogelijk lopen, niets aanstoten, iets neerleggen zonder enig geluid. Het vraagt om zachte, trage, voorzichtige, bewegingen en .... het vraagt tijd. Maak er spannende uitdagingen van om zo geluidloos mogelijk de handelingen te stellen of leg de nadruk op de liefdevolle, zachte omgang met het voorwerp als was het je zachtste, tederste knuffel. Zo zachtjes lopen dat je de vloer of het gras geen pijn doet. Het is niet alleen pure stilte, het gaat ook om een andere houding en verhouding waardoor je anders naar de werkelijkheid kijkt. De werkelijkheid waarin je je beweegt, de voorwerpen die je hanteert krijgen een andere waarde wanneer je ze met rust, stilte, zwijgen, zachtheid en traagheid behandelt.

De geluiden van een schilderij

Oudere kinderen kunnen kennismaken met het volgend model om de overgang van geluid naar stilte te laten ervaren. De kinderen maken kennis met twee schilderijen. Met Le Moulin de la Galette van P. A. Renoir waarop een soort volks avondfeest te zien is, mensen op terrasjes die praten, lachen, drinken, keuvelen, dansen, flaneren

en vervolgens met 'Impression: soleil levant ' van C. Monet waarop een zachte kleurige zonsopgang te zien is boven de zee met vaag zichtbaar een varend bootje op de voorgrond.

Aan de kinderen wordt eerst gevraagd: 'Wat is er te zien' en daarna: 'Wat is er te horen?'
Vervolgens bied je de kinderen enkele muziekfragmenten aan en vraagt hen: 'Wat roept dit bij je op'. En daarna vraag je de kinderen of ze het muziekfragment met één van de schilderijen kunnen verbinden en waarom.

In groepjes gaan kinderen nu mogelijke geluiden bij elkaar zoeken, die uit het schilderij kunnen klinken wanneer het tot leven zou komen. De kinderen maken een geluidsband bij het schilderij door zelf lichaamsgeluiden, eventueel versterkt met allerlei voorwerpen of eenvoudige muziekinstrumentjes op te nemen.
Het zal opvallen hoe verschillend de beide geluidsbanden bij de verschillende schilderijen zijn. Laat kinderen de verschillen verwoorden en aangeven waar ze stilte ervaren en waar niet. Vraag of in het schilderij van Renoir ook niet bepaalde vormen van stilte te zien, te vinden, te vermoeden zijn. En omgekeerd of er mogelijk geen felle geluiden in het schilderij van Monet te vinden zijn. Kunnen ze geluidsbanden maken waarbij het schilderij van Renoir verstilt en dat van Monet meer geluiden maakt. Zo leren kinderen op welke wijze stilte doorbroken kan worden en hoe lawaai kan verstillen. Daarbij kunnen ze mogelijk daardoor anders naar de schilderijen kijken. (Ontwikkeld door Maaike Bert, Jonas De Smet en Nathalie Van Renthergem)

Kringgesprek over stilte-ervaringen

In een kringgesprek kunnen volgende vragen sturing geven: 

• Waar en wanneer heb je al eens stilte ervaren? Wilde je die stilte rap verjagen of heb je ervan genoten?
• Heb je soms stilte nodig? Wanneer? Maak je soms tijd voor 'stilte'? Zoek je soms stilte op? Wat doe je dan in die stilte?
• Zijn er soms momenten dat je graag zou hebben dat anderen stil zijn? Vraag je het dan of laat je het gebeuren? Ben je dan geprikkeld?
• Wat versta je onder stilte? Wat is stilte eigenlijk? Zijn er soorten 'stilte'?
• Voel je soms vanzelf aan dat je stil moet zijn? Dan loop je heel zachtjes of ga je fluisteren, zonder erbij na te denken. Heb je dat al eens meegemaakt?
• Zijn er plaatsen in huis, tuin, omgeving die je opzoekt omwille van hun stilte?

Impuls B: Je overgeven aan de stilte… een waagstuk?

"Stilte is een spiegel waarin je jezelf ziet en leert kennen", zegt Han Fortmann. In de stilte kan je jezelf niet ontlopen. Je wordt geconfronteerd met de vraag wie je bent en wat je doet en wat de zin ervan is. Vragen die we vaak ontwijken, we worden dan bang voor onszelf. "We zijn vreemden geworden in ons eigen huis" concludeert Han Fortmann, "we zijn vaak uithuizig, omdat we ons onwennig voelen en zoeken uitvluchten om er weer eens uit te zijn. Stilte is eens thuis blijven." Willen we de waarde van de stilte leren ervaren dan moeten we onszelf tot zwijgen brengen. Onszelf aan de stilte wagen, ons aan de stilte uit handen geven. Ons toevertrouwen aan een stilte, niet aan een doodse stilte, die met geweld tot zwijgen is gebracht. Maar aan een levende stilte waarin het leven ademhaalt.

Luisteren naar het geluid van de stilte

Aan kinderen wordt gevraagd stil te worden, tafels worden vrij gemaakt, men gaat goed rechtop zitten en sluit de ogen, of men legt het hoofd geborgen in de armen op de tafels.
De begeleider geeft de doelen aan, nl. luisteren naar geluiden die er dagelijks zijn maar die we vaak niet meer horen omdat ze overstemd worden door geluid dat we zelf maken. Daarna geeft hij met zachte stem met ruime tussenpozen volgende instructies:

• Luister naar geluiden buiten het gebouw. Welke geluiden hoor je, welke herken je wel en niet?
• Luister naar geluiden van het gebouw zelf (deuren die open en dicht gaan, suizen van de verwarming...)
• Luister naar geluiden in de klas: schuifelen van voeten, een kuch, geritsel van kleding
• Luister naar geluiden van jezelf: een beweging, je ademhaling, je maag die knort, een kloppend hart
• Luister naar stemmen in jezelf: gedachten, gevoelens, herinneringen, gewaarwordingen...

Stilte langzaam afbouwen en ervaringen uitwisselen. Wat heb je allemaal gehoord, wat niet?
Hoe heb je zitten luisteren, wat ging er door je heen bij zoveel stilte? Stilte en toch zoveel geluiden is dat niet vreemd? "De stilte der natuur is vol geluiden", dicht Henriëtte Roland Holst, wat zou ze daarmee bedoeld hebben?

Aandacht geven

Laat kinderen in een ontspannen houding, met een rechte rug op een stoel zitten en beide voeten op de grond. Schouders en armen los, handen op de dijen, hoofd rechtop. De ogen mogen open blijven, maar richt de blik op één vast punt. Als je de ogen sluit ben je minder snel afgeleid. Rustig ademen. Laat de kinderen zich bewust worden van al hun gedachten. Laat gedachten in je opkomen. Sla ze gade en laat ze weer los. Laat de volgende gedachte weer toe, geef ze even aandacht en laat ze weer gaan of wuif ze uit. Daarna vraag je de kinderen zich bewust te worden van hun gevoelens. Hoe voelen ze zich vandaag, Boos, blij, verdrietig, angstig, onzeker, enthousiast... Word je bewust van je gevoel, laat het even sterker worden en vervolgens weer wegglijden. Welke gewaarwordingen aan je lichaam trekken je aandacht, laat ze toe en geef er aandacht aan en laat ze daarna weer los.
Door aandacht te geven aan wat er is, door getuige te zijn van je ervaringen en belevingen geef je er ruimte aan. Het is een manier van zorgzame omgang die rustgevend is, want ook waarderend. Omdat we stil zitten vaak verleerd hebben, komen bij deze oefeningen ook allerlei spanningen naar boven: zenuwachtigheid, zweten, kriebelingen, jeuk, trillingen.... Vraag de kinderen daar ook aandacht naar toe te laten gaan, ze te verwelkomen als: 'hé ik krijg kriebels, hé ik vind dat vervelend, maar eigenlijk is dat heel normaal, dag kriebeling'.
Zoals gedachten in je geest verschijnen, en weer verdwijnen als je ze niet vasthoudt, zo komen ook kriebels op. Probeer ook deze los te laten en niet vast te houden.

De rust van een meer

Als hulp om tot rust en stilte te komen, kan je kinderen vragen de ogen te sluiten en zich een mooie, kristalhelder meer voor te stellen. Dwars over het meer vaart een boot die golven maakt. De boot verdwijnt uit het zicht en de golven komen langzaam naar de kust toe en worden steeds kleiner en kleiner. Op het einde slechts zachte rimpeltjes tot het hele meer helemaal stilligt, helder en bewegingloos. Vraag te genieten van de schoonheid, de stilte en de rust van het meer. Daarna na enige tijd de ogen weer openen.

Met de hulp van een belletje of klankschaal

De periode van stilte aanzetten met een goedklinkend koperen belletje of klankschaal waarbij in het begin de opdracht komt: Probeer zolang mogelijk naar het belletje te luisteren tot er niets meer te horen is, beluister dan het niets… Het geluid van het belletje of de klankschaal neemt de aanwezige geluiden zoals geschuifel en geroezemoes met zich mee, door het helle geluid zijn ze niet meer te horen.

De kinderen worden met hun aandacht gefocust op het prachtige belgeluid en meegenomen door het langgerekt verstillen ervan. Ze worden mee stil met de stiller wordende bel of klankschaal.

Kies voor een belletje met een heldere klank met een lang nawerkende galm. Werk niet met een koebel of schoolbel, die zijn vaak 'klepperig' of klinken staalhard. Het geluid valt ook snel stil.
Een gong of cymbaal (mogelijk van een drumstel) kunnen ook zeer goed werken. Een klankschaal is een muziekinstrument in de vorm van een schaal, vervaardigd uit een legering van verschillende metalen. Ze ontwikkelen een langdurige klank na het aanslaan met een slagstok of roemer. Klankschalen zijn rijk aan boventonen en weergalmen. Ze worden toegepast als een bron van rustgevende klanken en meditatie. Klankschalen zijn afkomstig uit de Himalaya. Ze worden gebruikt als eetkommen, offerschalen, instrumenten, relaxators… Elke klankschaal heeft een eigen karakter, toonzetting en klankkleur. Naast het aankloppen van een klankschaal kan je ook haar boventonen beluisteren door het aanroeren ervan. Dat laatste vraagt enige handigheid en ervaring.

Een ervaring met kleuters

De juf steekt het wierookstokje aan. De kinderen weten wat er moet gebeuren: "En nu uitblazen juf!". In de ene hand de klankschaal, in de andere de roemer. Eerst oogjes open, luister maar. De roemer wordt over de rand van de klankschaal bewogen en de klank groeit, zwelt aan. De kinderen  kijken en luisteren in stilte. En nu met de oogjes toe. "Ik had mijn oogjes al toe, juf". Met gesloten ogen luisteren de kinderen geconcentreerd, naar de nog verder aanzwellende klank. "En dan moet je weten", vertelt juf Sonja, "dat in het begin van de week het luidruchtig verliep en dat één van de kinderen nooit de ogen dicht deed en zich ontspande en nu gaat hij er helemaal in op..." (Katelijne Verleyen)

Impuls C: Stilte is op 'adem' komen

Bewust worden van mijn adem

Zoek een ruimte waar kinderen vrij in kunnen bewegen of maak je klaslokaal helemaal vrij.
Zorg dat kinderen ook allemaal uitgestrekt op de grond kunnen liggen zonder elkaar te hinderen. Vraag hen eventueel een matje of een deken mee te brengen als de ondergrond er niet voor geschikt is. Laat kinderen vrij door de ruimte lopen op een gewoon ritme. Maak hen op hun ademhaling opmerkzaam. Waar situeert zich hun ademhaling: hoog bij hun keel, boven in hun borst, bij hun middenrif, in hun buik. Laat ze er even hun hand opleggen terwijl ze verder wandelen om goed te voelen waar het is.  Laat de kinderen hun pas langzaam versnellen, tot ze bliksemsnel door elkaar heen lopen. Roep stop en laat kinderen hun adem voelen met hun hand.
Sta in kleine groepjes kort stil bij verschillen en overeenkomsten en wissel ervaringen uit. Daarna kinderen opnieuw op eigen ritme laten rondlopen en vragen hun lopen langzaam te vertragen, heel langzaam tot ze uiteindelijk helemaal stil staan. Laat hen opmerkzaam zijn van hun tot stilstand komen. Hoe het voelt om zo stil te staan als een standbeeld. Laat ze zich bewust worden van hun ademhaling. Valt die ook stil? Daarna weer heel langzaam millimeter per millimeter in beweging komen en hun standbeeld achterlaten als een schelp waar ze uit te voorschijn zijn gekomen. Gewoon ritme, gewoon ademen. Oefening afbouwen en belevingen uitwisselen.

Loslaten

Kinderen leggen zich languit op hun rug neer op de grond (matje of deken). De armen naast het lichaam, de benen niet opgetrokken maar languit neergelegd. Kinderen moet je soms wat helpen. Vaak beseffen ze niet dat ze er wat gekromd of met de benen over elkaar bijliggen. Vooraleer met ademhalingsoefeningen te beginnen, kan het goed zijn om wat spannings- en ontspanningsoefeningen te doen, bijvoorbeeld als volgt.
Span je linkervoet helemaal op en hou die spanning kort vast, daarna plots los laten. Dat doe je twee maal. Spannen... en loslaten... Dan neem je de linkerbeen. Je spant het op en laat weer los, tweemaal; Voel het verschil tussen de twee benen. Daarna doe je hetzelfde met de rechtervoet en het rechterbeen. En zo verder: het bekken, de buik, de borst de schouder. Dan de ene arm en de hand. Voel weer of er een verschil is. Dan de andere arm en de hand. Als laatste komt het hoofd. Ten slotte span je het hele lichaam op en laat het dan weer los. Telkens twee maal en in een rustig tempo.

De stilte accentueren

Stilte ervaren gebeurt vaak door de stilte te accentueren zoals 'elk woord de stilte vernieuwt die het breekt' (Martinus Nijhoff). Gebruik een zachte gong, een cymbaal, een klankschaal, tubular bells of kleine belletjes. De klank werkt als een douche die verfrist en de vervelende dingen wegspoelt. Trillingen kunnen je geest zuiveren zodat je nog meer ontspannen kan voelen. Het lijkt ook alsof de stilte dieper is als die mooie klanken zijn weggestorven. Het is diezelfde lucht die aangetrild word,t die we straks bewuster gaan inademen. (zie ook impuls B)

Omdat we a.d.h.v. het natuurelement lucht door onze ademhaling stilte en diepte willen ervaren, kunnen we de lucht ook door onze neus (waarlangs we inademen) even accentueren. Dat kan door even of enige tijd wierook te branden, door een geurkaars aan te steken of wat munt of een etherische olie in warm water te doen. Het aangeuren van de lucht gebeurt met zorg en zachtheid, als een kort ritueel moment waarbij de tijd genomen wordt om heel de ruimte, van oost tot west, van zuid tot noord, deze geur aan te reiken. Hou dit aangeuren kort, zorg voor een zachte aangename geur. Laat dit aangeuren niet blijvend voortduren uit respect voor kinderen die deze geuren niet goed verdragen.

Geef bij deze oefeningen altijd aan dat bepaalde oefeningen voor iemand moeilijk kunnen zijn of erg onwennig. Wanneer kinderen zich hierbij niet lekker voelen, mogen ze altijd even gewoon weer recht komen zitten, of aangeven dat het moeilijk gaat. Om even uit te rusten of beter te gaan liggen en opnieuw te proberen. Elke vorm van dwang moet echt vermeden worden. Proeven van iets nieuws mogen we echt wel van elk kind verwachten maar niet tegen heug en meug.

Het ritme van de ademhaling

Vraag vervolgens aan kinderen met hun aandacht naar hun ademhaling te gaan en rustig de adem te laten op en af gaan. Door de neus inademen, door de mond uitademen. En zich bewust te worden hoe de adem binnenstroomt en weer naar buiten. Probeer de lucht te volgen hoe die je neus binnenstroomt door je keel naar je longen, hoe die gevuld worden en hoe de lucht er blijft. Voel welke delen met lucht gevuld worden, de bovenkant, onderkant de flanken. hoe je longen ritmisch of en neer gaan, hoe de lucht naar buiten stroomt, hoe vlug of langzaam die stroming loopt....Na enige tijd vraag je hun adem te verdiepen door de adem naar beneden te drukken naar het middenrif en de buik toe en deze inademing eerst één daarna twee, drie en vier tellen vast te houden en pas dan uit te ademen. Ieder kiest zijn eigen ritme. Het gaat niet om de prestatie wel om het trachten de ademhaling te verdiepen. Doe dit niet te lang want door diep in te ademen komt er veel meer zuurstof binnen wat prikkelend kan werken op de hersenen en duizeligheid veroorzaken. Daarna kan de aandacht gaan naar het uitademen. De kinderen worden gevraagd hun uitademing te rekken door zo goed en zo lang mogelijk uit te blazen. Daarna gaat de ademhaling weer langzaam over op een eigen ritme. Op het einde kan er het lied 'Adem' van Elly en Rikkert uit hun gelijknamige cd aan toegevoegd worden. De tekst op het ruisen van het zeewater luidt als volgt: 'Als jij ademt met mijn adem, is jouw adem als de zee, als jij ademt met mijn adem, ademt alles met ons mee'.  Ook gepast is 'Wind Song' uit de cd Relaxation & meditation with music en nature. Spreek het gedicht uit: 'Adem in Adem uit. Alles om je heen. Adem je in met haar en huid. Je bent nooit alleen.' van  Bram Vermeulen. Je kan deze zinnen ook een aantal keer samen zacht en ritmisch opzeggen.

Spiritus sanctus

Geef  met mondjesmaat en op niveau van de leeftijd van de kinderen ook wat inhoudelijke betekenislijnen tussendoor. Kies uit de hierbijgaande bewoordingen onderdelen en pas ze aan, aan je klasgroep.

Bij het inademen ontvangen we levensadem, zuurstof die ons bloed stimuleert en energie opdoet. Adem geeft warmte, adem geeft kracht. Bij het uitademen geven we datgene wat we verwerkt hebben, weer  prijs. Het wordt vermengd met de lucht van anderen, het is uitwisseling, communicatie, ook met planten en bomen die de lucht zuiveren. Het bewuste ademen heeft een vergeestelijkende werking. Ons woord 'inspratie' komt van het latijnse 'spiritus' en betekent adem maar ook geest. Een geest die helend is, een heilige geest.

Het ademen gaat eigenlijk vanzelf als het voldoende ruimte krijgt. Vaak verstikken we onze ademhaling door de haast en de verkrampte houdingen die we aannemen. Als we weer kunnen voelen hoe automatisch de adem verloopt groeit mogelijk ook het besef dat ik niet adem maar dat het ademt in mij. Zo kan ik mij verbonden weten met het kosmisch ritme dat mijn menszijn overstijgt. In de Hindoeïstische Veda's (heilige geschriften) kan men lezen dat de wereld ontstaat door de uitademing van God maar dat God onophoudelijk datgene wat hij heeft uitgeademd ook weer naar zich toehaalt en inademt. God is zoals een moeder, aanvankelijk draagt zij het kind in haar schoot, dan stoot zij, bij de geboorte het kind naar buiten om het daarna opnieuw aan haar hart te drukken. Zo is volgens de hindoes de levensadem van God.

Klanken uit ons binnenste

Een volgende oefening gaat verder op het ademen door. Het gewone uitademen gaan we versterken zodat onze uitademing hoorbaar wordt. Dat doen we een aantal keren. Daarna wordt aan de kinderen gevraagd hun uitademing te verklanken. Elke uitademing gaat dan, vanuit de diepte van de buik, klinken als  Ooooooooooooo. Ieder kind op het eigen ritme. Zo ontstaat er een zeer wisselend klankenspel dat uitermate mooi is om te beluisteren en een zeer rustgevend effect heeft. Maar het klinkt tegelijk ook grappig in het begin en kinderen (ook volwassenen) moeten dan vaak wat lachen. Omdat het best ook grappig is, mag lachen wel even maar het is niet de bedoeling ons daaraan te buiten te gaan. Belangrijk is niet de lach te onderdrukken maar door diep in en uit te adem hem weer op te nemen in ons zelf om dan weer te trachten deel te nemen aan het verklanken van het uitademen. Naast de Ooooo klank, kunnen we ook de de andere klinkers op die wijze verkennen en voelen wat het effect daarvan is in onszelf en bij het beluisteren van het klankenspel. We kunnen ook de klanken van het hindoeïstische 'Ohm' opnemen of de afzonderlijke klanken van het Joodse A-do-nai verkennen waarna we ze als einde weer samenvoegen en uitademend Adonai (wat 'Heer' betekent) uitspreken. Langzaam weer op de gewone ademhaling overgaan. Rond de oefeningen in alle rust af, door langzaam rechtop te komen. Als suggestie kan je aangeven dat je de weg van de minste inspanning moet volgen en enkel mag bewegen wij het uitademen. Nadien worden de belevingen en gewaarwordingen aan elkaar uitgewisseld.

Beademen

Vraag de kinderen goed recht te gaan zitten, hun aandacht naar hun ademhaling te laten gaan en rustig in en uit te ademen. Daarna even hun uitademing verdiepen. Daarna wordt aan de kinderen gevraagd bij de uitademing hun adem ergens naar toe te zenden. Naar een voorwerp, naar een persoon in het lokaal. Naar iemand uit de eigen familie of iemand uit de eigen omgeving. Naar een voorwerp, een persoon, een situatie, een gebeuren uit de dichtbije of verdere wereld rondom hen. Laat hen zelf bepalen hoeveel adem ze ergens naar toe sturen. Ook met heel de klas kan gevraagd worden naar iets of iemand gezamelijk onze levensadem naar toe te sturen. Er zijn aspecten in mezelf en in de wereld die om zorg en beademing vragen en waar ik intentioneel mijn levensadem wil en kan op betrekken. Dit kan als ritueel gebruikt worden bij de ziekte van een kind of bij het verlies van iemand.

Tot slot

Zing of neurie met de kinderen een zinsnede of gedichtregel over stilte of over ademen, lucht of geest.
Laat kinderen hun belevingen en ervaringen bij de verschillende oefeningen aan elkaar verwoorden. In het begin zal dat wat aarzelend verlopen, stimuleer hen heel eenvoudige ervaringen te vertellen. Verwacht niet onmiddellijk diepgaande bespiegelingen, waardeer elke ervaring. Waardeer en bespreek ook invoelend  wat tegenzit, niet lukt, moeite kost… Ook hier neem je als leerkracht voldoende de tijd om kinderen te laten groeien. Ook de stilte leren kennen, vraagt om een leerproces.

Impuls D: In stilte aanschouwen

In de huidige scholing van kinderen wordt vaak sterke nadruk gelegd op het observeren en analyseren, om op die manier greep te krijgen op de werkelijkheid. De werkelijkheid wordt opgeplitst in vakken en kinderen wordt geleerd deze zo objectiverend mogelijk te verkennen. Naast deze benadering zijn er nog andere manieren om de werkelijkheid tegemoet te treden. Eén daarvan is door 'schouwing'. "Bij de schouwende mens ontbreken verwachtingen en bedoelingen met betrekking tot de werkelijkheid, hij is open voor de dingen en bereid alles te horen wat de wereld hem te zeggen heeft.... Degene die schouwt, staat eenvoudigweg ontvangend, afwachtend, zonder bewuste bedoeling tegenover de wereld" zegt Pedersen, stichter van de Jenaplanmethodescholen. Deze manier van waarnemen gaat niet uit van de persoonlijke verwachtingen, noden en gevoelens. Eerder een deelnemende waarneming waarbij de persoon niet betekenissen oplegt maar ontvangt van de werkelijkheid die zich aan de persoon 'voordoet'.

Stilte vraagt om stilstand. Stilstaan bij het nu, bij wat zich aandient in mezelf en in de wereld rondom mij. Het is open waarnemer zijn. Met aandacht betrokken geraken. Met heel je wezen aanwezig zijn en invoelend luisteren. Sitlte maken wordt dan ook mediteren. Mediteren is je sterk bewust worden van je omgeving. Het is  verwonderend naderbij komen. Door stilte leggen we de dingen niet onze eigen interpretaties op, maar maken we ruimte opdat ze zelf sprekend zouden worden. Dan zien we de werkelijkheid vaak anders, dan worden de vensters van onze waarneming schoon-geveegd (William Blake) en kunnen we de wereld op zijn onvanzelfsprekendheid beschouwen, worden we visionair oplettend (Tjeu van den Berk). Mediteren wordt dan: in om het even welk voorwerp, dier of mens de wereld zien zoals deze is, namelijk oneindig (William Blake). Mediteren is zich openstellen voor het mysterieuze in (van) het leven. Mediteren is achter de sluier der zichtbare dingen de onzichtbare wereld zien (Klemens Tilmann). Deze wijze van schouwen, van aanwezig zijn vraagt om stilte en stilstand.

De stilte leren voelen en beleven

Schouwen is een vorm van vermoeden dat de werkelijkheid een geheim bevat en erbij wachten tot het zich openbaart, prijsgeeft. Het is ruimte creëren, ontvankelijk zijn voor het openbaar worden van het mogelijke mysterie, het goddelijk geheim...."Wij moeten worden als bomen. Die luisteren in den diepe grond. Dan zal een ruischen ons doorstroomen. En alle bladeren worden mond." (De Merode)  Suggesties voor meerdere werkvormen en ideeën rondom mediteren in de natuur zijn te vinden bij de in de Kijker: Symbomen tussen hemel en aarde.

Toeschouwend aanwezig zijn

Wanneer een kunstenaar een 'stilleven' schildert, presenteert hij de dingen in hun eenvoud, een steen, een kruik, een glas, wat brood, bloemen.. Het is alsof hij probeert de banalisering van de werkelijkheid tegen te gaan door de eenvoud van het Al-ene aan te geven. Als je naar zo'n schilderij kijkt, dan lijken de dingen je aan te kijken met de vraag: Zie me aan? Als je de tijd neemt om dat te doen, dan is het of er iets ontijdelijks verschijnt in het tijdelijke.

Schouwen

We maken in het klaslokaal een mooi ogend stil-leven. Bv. stenen. Schik met enkele soorten grote, ruwe stenen aangevuld met rivierkeien en kleine kiezelsteentjes. Of takken: diverse kleinere en grotere jonge takken en oude afgebroken of verzaagde boomstammetjes en wat schors en mos. Of brood: kies wat soorten brood, gesneden of gebroken met granen en halmen. Zorg voor een rustige, verzorgde achtergrond. Vertel de kinderen de doelen  en de werkwijze van de oefening.
Laat de kinderen de ruimte in stilte binnenkomen. Ze nemen plaats in een halve cirkel of U-vorm, op stoelen of op de grond. Vraag hen aandachtig te kijken naar wat er te zien is. Met aandacht met hun ogen uit te gaan naar de voorwerpen toe. Onbewust hebben we de neiging om de dingen te benoemen, dat is een kassei, een leisteen, marmer, kiezel. We vragen de kinderen dit niet teveel te doen want als we dingen benoemd hebben, houden we ze vaak voor bekeken. De essentie van meditatie is getuige zijn.
We nemen enkel waar, zonder taal, betekenis, oordeel of voorkeur. We vragen dat de kinderen alle elementen die er te zien zijn, wat van hun aandacht geven. We merken bij zo'n opstelling dat er onderdelen zijn die ons meer aanspreken dan andere. Toch vragen we de kinderen getuige te zijn van het geheel. En alles in stilte te aanschouwen alsof het voor hen optreedt als in een theater. "De kern van alle dingen is stil en eindeloos, alleen de dingen zingen...  ons lied is kort en broos" (Felix Timmermans).

Toeschouwen

Daarna vragen we kinderen te focussen op datgene wat meer dan het andere hun aandacht vraagt. In te zoemen op datgene wat het raakt, aanspreekt... We gaan met onze zintuigen uit naar die voorwerpen en gaan ze zeer nauwkeurig bekijken. Kleuren, randen, vormen, lijnen. Dan vragen we aan kinderen om woorden in hun zelf te laten geboren worden die zo juist mogelijk aangeven wat ze zien. Niet alle woorden die geboren worden passen bij datgene waar we naar kijken. Woorden die geboren worden maar niet echt blijken te passen, leggen we gewoon opzij. Woorden die passen, schrijven we op bv. geelgroene plek, scherpgeschuurde rand, vuildonker holletje, alleenliggend grijs... Wanneer kinderen een vijftal van die woorden bij elkaar gesprokkeld hebben, mogen ze deze met elkaar verbinden. Aan elkaar rijgen als een snoer bv. geelgroene plek, ver van de scherpgeschuurde rand, reikend naar een vuildonker holletje in het alleenliggend grijs. De kinderen kunnen de zinnetjes verwoorden naar het voorwerp toe, alsof ze hen aanspreken. Ondertussen wordt zoveel mogelijk de stilte bewaard.
In plaats van aaneengeregen woorden, kunnen kinderen ook metaforen maken. Oudere kinderen kunnen ook een echte 'haiku' maken. Een haiku is een oosterse dichtvorm die ontstaan is uit een meditatieve, schouwende aanwezigheid bij de werkelijkheid.

Belevingen

Een volgende oefening kan zijn: weer in te zoemen naar de opstelling en het geziene nu binnen te laten dringen. Bij de vorige oefening gingen we met onze ogen uit naar het voor werp toe; nu laten we het voorwerp via onze ogen bij ons binnen treden. Door binnen te treden maakt het voorwerp belevingen en gevoelens in ons los, het doet ons aan iets denken, het roept herinneringen op en wekt associaties op. Al deze dingen kunnen kinderen opschrijven en er een tekst of gedicht mee maken. Later aan elkaar vertellen of voorlezen.

Ruimte voor het alledaagse

In plaats van stilleven-opstellingen zoals beschreven, kunnen we ook eenvoudige voorwerpen binnen brengen: een bloem, een kaars,  een klokje, een appel, een boekentas... Het kan ook een oude of recente foto zijn of een krantenbericht, een stukje muziek, een lied of een gedicht.... Maar bij eerste kennismakingen met stilte en meditatie, is het goed om een rijke verscheidenheid aan. Een te grote overgang van veel flitsende beelden en verandering naar één eenvoudig voorwerp, is vaak moeilijk. Van belang is te zorgen voor voldoende schoonheid en verscheidenheid in de opstelling. Telkens ook de rust en het ritueel waarmee je dit begeleidt, goed uitbalanceren. Zorgzaamheid, vriendelijkheid, sfeer (mogelijk zachte of passende muziek op de achtergrond). Inleiden en afronden bv. met een kaars of een lichte gongslag...

Door kinderen te oefenen in het aandacht geven aan gewone dingen die we in de klas meer op de scène brengen, leren ze mogelijk meer aandacht geven aan het alledaagse. Zo kunnen ze gemakkelijker getroffen worden door de schoonheid van een door de lucht scherende vogel, verrassende snelheid van wegvluchtend wild, de grootsheid van een boom. Ze leren weer staren naar de eindeloze lucht en turen naar het uitzicht van op een heuvel Ze beleven het in gedachten verzonken zijn bij een kabbelend beekje of sfeervolle muziek en kunnen de aangename stilte ervaren na een geslaagde samenwerking, proeven van het wegdromen bij het haardvuur of het bekijken van een schilderij. Gezamelijk aandacht hebben en de tijd nemen.
"Elke ontdekking is in zoverre mysterieus, dat zij onthult wat zo verrassend voor de hand ligt, wat zo dichtbij is en al zolang bekend en vertrouwd". (Arthur Miller).

Impuls E: Natuurbeleving in stilte

Bij een natuurwandeling tijdens de les wereldoriëntatie kunnen we elementen uit de natuur op een schouwende, meditatieve wijze verkennen. Naast het bezig zijn met benoemen, onderscheiden, ontstaan en vergaan trachten we de werkelijkheid 'boom' op ook op andere wijzen te verkennen. Naast het aandachtig toeschouwer zijn, trachten we kinderen ook deel te laten nemen aan de werkelijkheid 'boom'. We willen ook gebruik maken van al onze zintuigen. Je kan starten met een kleine vooroefening

Eigenaardig

Ga in het bos eens op je hurken zitten en trek een vierkant van twee handpalmen groot op de grond. Doe je ogen dicht en adem even uit. Tast heel voorzichtig het plekje af, voel beetje voor beetje wat er ligt, streel het, betast het, omknel het. Probeer niet direct te zoeken wat het is, probeer alleen te voelen, te verkennen. Voel met je vinger, met je hele hand, met de rug van je hand, met je nagel. Houd wat je vindt tegen je wang, tegen je lippen. Hou je ogen dicht zolang het kan en zoek verder, er ligt nog zoveel. Had je gedacht zoveel dingen op een klein plekje bij elkaar te vinden? Zo ligt het hele bos vol.
Doe je ogen open en bekijk wat je hebt aangeraakt. Kijk ook naar de levende wezentjes die door je afgebakend stukje grond heen kruipen. Ze komen ongevraagd binnen en buiten gelopen...
Schrijf je belevingen en ervaringen op en wissel ze uit.

Boom

Laat elk kind in een bos een eigen boom uitkiezen en vraag hen op eigen ritme een aantal opdrachten te doen.

• Ga voor de boom staan maar zo dat je hem kunt aanraken en bekijk hem goed. De boom staat tussen de anderen. Hoe staat hij daar? Tegen welke achtergrond, struiken, lucht, weide? Hoe ziet hij eruit aan de voet, wat ligt en groeit er? De boom heeft wortels. Besef dat ze onder je doorlopen en zich vermengen met de wortels van andere bomen. Word je ervan bewust dat al de bomen gevest zijn in dezelfde grond.
• Ga heel dicht tegen de stam staan en kijk er langs omhoog. Wieg even mee met de top van de boom of met een tak. Steek je armen eens in de lucht als waren het takken die verder vertakken zoals je vingers. Kan je je boom horen suizen? Z'n bladeren horen ritselen?
• Let eens op je adem, ook een boom ademt. Wij ademen zijn zuurstof in  en koolzuurgas uit. Hij ademt  onze koolzuurgas in en geeft zijn zuurstof weer aan ons.
• Eigenlijk lijken mensen wel bomen, ze ademen als een boom, ze hebben ook een voet en staan rechtop, soms stevig, soms wankel, en vaak reiken wij onze armen wijd omhoog als willen we  de hemel raken....
• Omarm de boom. Wie houdt wie vast? Leg je hoofd eens vertrouwelijk tegen de stam.
  Hoor je z'n sappen stromen? Kan je ze misschien vermoeden?
• Streel eens zacht zijn huid, zijn schors. Hoe voelt die aan, ruw, korrelig, glad...
• Hoe ruikt je boom, besnuffel hem eens, snuif z'n geur diep in je op...
• Kun je erin klimmen? Hoe voelt je je als zijn takken jou dragen, kan je ver(der) kijken, voel je wat angst, hoogtevrees, prettig...
• Vertel eens iets tegen de boom, een boom voelt misschien van buiten wel hard aan maar binnen is de boom zacht als koekebrood. Vertel maar, wie weet vertelt hij wel iets terug.
  "Een boom vroeg me een eindje mee te lopen. Dat kan niet, zei ik, bomen kunnen niet lopen. Dan ook niet spreken, zei de boom. Toen was alles weer stil" (Hans Bouman)
• Aan een boom kan je van alles zien, zijn onderdelen, zijn eigenschappen, zijn geldelijke waarde... maar geeft hij jou ook de indruk van nog meer te betekenen dan wat er zo direct aan te zien is?
• Zet je neer aan de voet van de boom met je rug tegen de stam, hoe voelt dat? Schrijf terwijl je zo aan zijn stam zit wat je allemaal hebt gevoeld, ervaren, gedacht, geassocieerd. Heb je iets van stilte gevoeld? Waar heb je deel aan gehad?
• Neem afscheid van je boom. Wat draag je allemaal van hem mee?

Na de oefening wisselen kinderen hun belevingen aan elkaar uit.
Zie bijkomende oefeningen in de in de kijker Symbomen tussen hemel en aarde dl.1.

Gedicht bij een boom

Stilte-metaforen schrijven

Na hun ervaringen met stilte kunnen we kinderen vragen hun belevingen en indrukken weer te geven, dit kan in het aan elkaar vertellen van hun gevoelens, gewaarwordingen, afleidingen... Vraag hen of ze zich aanwezig hebben gevoeld, of ze zich getuige wisten of ze nu anders gezien hebben, geschouwd enz. of ze de werkelijkheid anders, dieper, schoner... hebben ervaren... mogelijk iets van mysterie, heelheid, God...

Vraag kinderen daar uitdrukking aan te geven door taal anders te gebruiken. Taal die naar hun ervaring verwijst. Beeldtaal, symbooltaal. Bijvoorbeeld aan de hand van metaforen.
Stilte is voor mij als een........ omdat.......
vb.: Stilte is als de nacht omdat die op mij wacht 

Stilte is voor mij zo...(kleur invullen) als....(voorwerp) om.... (werkwoord)
vb.: Stilte is voor mij zo zilver als mijn fiets om vlug weg te rijden

De stilte in....(plaats) is als het ...(kleurvariatie) van een .... (voorwerp)
vb.: De stilte in de natuur is als het binnenste blauw van een vuur (Weremeus Buning)

Vrije metafoor, een elfje, een haiko...
Na het schrijven kunnen de metaforen voorgelezen en besproken worden, samengebracht in een gedichtenbundel of opgehangen in een poëzie-boom....

Zo schreven kinderen over stilte

Wat betekent stilte voor mij?
Stilte maakt mij blij
Stilte is voor mij
Het geluid van een zoemende bij
Stilte in de klas
ik wou dat het altijd zo was
Ook stilte thuis
voor de eerste keer wonen
in een stil huis
maar altijd stilte
zou stilaan vervelend zijn

Stilte is horen
iets wat je elke dag hoort
doorboren

De stilte loopt rond in de klas
die suist door het woud
Die hangt te drogen tussen de was
maar soms loopt het fout

hij moet ook gaan slapen
ook loopt hij door de gangen
en hij kan ook gapen
hij is moeilijk te vangen

Stilte is voor mij een lekkernij
met vruchten en slagroom
het is bijna een droom

Stilte is voor mij iets heel vrij
je mag denken en dromen
over planten en bomen
dus stilte is voor mij iets heel speciaals

De stilte kan rustig zijn en misschien
hoor je vogels fluiten
Maar de stilte kan ook saai zijn
en misschien vooral 's nachts
als je niet kan slapen
Maar echte stilte bestaat niet denk ik
want er is altijd wel een geluid

de stilte is misschien zelf een geluid
maar een heel speciaal

Stilte is net
als een hele grote bom die
zonder geluid
honderden slachtoffers maakt
De stilte maakt een blanco blad zwart

Stilte is leuk om horen
't ontspant aan de oren

Impuls F: Into great silence

De film: Into great silence een uitdaging voor kinderen?

Met een hele klas kinderen deze film over de stilte van een klooster bekijken is niet vanzelfsprekend. Wellicht doe je dat ook beter niet. Toch zijn interessante activiteiten met kinderen rondom elementen uit deze film wel mogelijk en vormen ze een boeiende uitdaging. In deze impuls wordt de film kort toegelicht en via foto's geïllustreerd. Monseigneur Danneels, aartsbisschop van de Belgische katholieke kerk, licht de opmerkelijke elementen van de film toe. Enkele van deze elementen worden nadien in activiteiten voor kinderen omgezet en toegelicht. Deze impuls sluit naadloos aan bij impuls D en ook impuls E. Ook zonder de film zijn de activiteiten van deze impuls vlot uitvoerbaar.

Een woord van toelichting bij de film

Into Great Silence is een zeer nauwkeurige, gedeeltelijke stille meditatie over het kloosterlijke leven in een zeer pure vorm. Geen muziek, behalve de liederen in het klooster, geen interviews, geen commentaar, geen extra materiaal. Het veranderen van de tijd, de seizoenen en de steeds terugkerende elementen van de dag, van het gebed. Een film die bijna een klooster wordt, in plaats van er één weer te geven. Een film over bewustzijn, absolute aanwezigheid en het leven van mannen die hun leven hebben gewijd aan God in de allerpuurste vorm.

Into Great Silence is de eerste film ooit over het leven in La Grande Chartreuse, de vestiging van de legendarische Kartuizer Orde in de Franse Alpen. De monniken leven aan de hand van eeuwenoude regels en rituelen. De Kartuizer Orde is de meest gesloten orde van de rooms-katholieke kerk en is bijna helemaal verborgen voor de buitenwereld. Dat Philip Gröning toestemming heeft gekregen dit klooster als buitenstaander en vooral als filmer te betreden, is een unicum te noemen. Vóór Into Great Silence is er in La Grande Chartreuse nog nooit gefilmd en de laatste foto's die er genomen zijn, stammen uit de jaren 60...

Meer info op de website
Bekijk de trailer van de film
CD van de film

Kardinaal Danneels over de film Into Great Silence

Fragmenten uit een interview door Marijke de Roeck

Als kardinaal kent u de verschillende kloosterordes van de rooms-katholieke Kerk. Wat is er zo bijzonder aan de kartuizerorde?

De kartuizerorde is de strengste kloosterorde binnen de rooms-katholieke Kerk en tevens de meest authentieke. In duizend jaar tijd is ze nooit hervormd geweest. Het leven van een kartuizermonnik is hard en vergt een enorm sterke innerlijke kracht. Terwijl de broeders het zware werk, de handenarbeid verrichten buiten hun cel; brengen de priestermonniken het grootste deel van hun leven in afzondering en stilte door. Er is geen andere kloosterorde waar deze afzondering zo sterk en consequent wordt beleefd. De kartuizermonnik leeft alleen voor God. Ze hebben, in vergelijking met andere kloostermonniken, geen enkele 'praktische' missie. Ze prediken niet, organiseren geen retraites voor buitenstaanders, geven geen onderricht, moeten niets publiceren. Hun gebeden en zelfstudie zijn enkel gericht naar communicatie met God. Dit alles in volstrekte anonimiteit. Als er toch al eens een tekst gepubliceerd wordt is dat naamloos, ondertekend met "een kartuizer". Er bestaat geen hiërarchie in het klooster, iedereen is er gelijk.
Indrukwekkend, hoewel het beeld niet in de film voorkomt, zijn de kerkhoven van de kartuizers. Eenvoudige houten kruisjes, zonder naam. Geen versieringen, geen foto's, geen zerken, zelfs bijna niet onderhouden. Het is tekenend voor de levenswijze van de kartuizers: eenvoud en nederigheid. Ze zijn als kaarsen die opbranden voor God. Alles wat is en wat ze zijn, zit in de ziel….

Regisseur Philip Gröning zegt over 'Into Great Silence': "in plaats van een weergave te zijn van het kloosterleven werd de film zelf een klooster”. Hoe moeten we deze uitspraak begrijpen? Heeft u het zelf ook zo ervaren?

….
De film doet geen enkele concessie, past geen kunstgrepen toe, geen enkele toevoeging op gebied van belichting, geluid, commentaren,…
Het tempo van het monnikenleven is tevens het tempo van de film: alles wat we te zien krijgen duurt de tijd die in het in werkelijkheid duurt. Het knippen van een stuk stof in het naaiatelier, het vullen van een karaf water.
Het leven van een kartuizermonnik bestaat uit herhaling: steeds dezelfde gebeden, dezelfde strikte tijdsindeling, dezelfde rituelen. Via herhaling naar verdieping.
Repetitiviteit tekent eveneens 'Into Great Silence'. Citaten die regelmatig terugkeren, het dopen van de handen in het wijwatervat, het terugkeren van steeds dezelfde rituelen,… zonder enige toegeving aan het geduld van de 21ste eeuwse kijker krijgen we steeds dezelfde beelden opnieuw te zien. Ook de kijker wordt door de herhaling gestimuleerd om intenser te kijken.
Een prachtige vondst wat betreft tijdsbeleving vond ik het weergeven van de vier seizoenen. Voor de monniken die het grootste deel van hun leven in een cel doorbrengen waar de zon eigenlijk maar van mei tot eind september binnenschijnt betekenen de seizoenswisselingen veel. In het eeuwige repetitieve patroon zijn de seizoenen dan ook een belangrijk gegeven.
Alles in het kartuizerleven draait om essenties. De strenge ascese en de stilte helpt hen de ziel af te zonderen en in hun contemplatie niet gestoord te worden door allerlei wereldse en materiële bijkomstigheden. Dit accent op essenties is tevens kenmerkend voor de beeldtaal in de film.
Een trap is een trap. Parket is parket, en dat kraakt. Duisternis is donker en wordt dan ook niet anders voorgesteld, geen extra belichting alleen het eenvoudige vlammetje van de kaarsen die er branden.

De camera toont ons die essenties waardoor we als kijker de pure schoonheid zien van dingen waaraan we normaal gezien geen belang meer hechten. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de simpele schoonheid van de fruitschotel in de cel van één van de novicen.

En dan is er uiteraard de stilte. De regisseur respecteert de stilte en voegt geen enkel artificieel geluid toe, geen commentaarstem. Ieder geluid krijgt daarom betekenis. Iets waar wij als moderne mens niet meer bij stil staan. Het enige moment waarop we in de film, buiten de gebedsmomenten en de gezamenlijke wandelingen, een menselijke stem horen is wanneer één van de broeders met de katten praat. Een zeer mooi moment.

Wat we zien krijgen staat haaks op alles wat we als 21ste eeuwse mens kennen en verwachten: snelheid, materiële welvaart, carrière, individualisme, vrijheid, informatie,…
Is 'Into Great Silence' een moeilijke film?

Ja en nee. De film kan bij sommigen op weerstand stuiten omdat hij veeleisend is. Maar ik vergelijk hem met een okkernoot: de bast is hard en bitter maar eens je aan de binnenkant zit, is de okkernoot lekker. Men moet er willen doorbijten, er zich aan overgeven. De film is belangrijker dan je eigen smaak of goesting. En afstandelijkheid maakt hem dood. Dus de enige houding om deze merkwaardige en fascinerende film te smaken, is overgave. Het vraagt een zekere opoffering, we moeten onze eigen moderne tijdsbeleving opofferen. Ons overgeven aan de stilte van de duisternis in de bioscoop, geen ritme, geen beats. Het is een oefening in vertraging, op zich niet gemakkelijk maar zeker de moeite waard om het te proberen.

Tenslotte: wij als leken hebben nu de kans om via deze film even binnen te dringen in de wereld van de kartuizers en daardoor even stil te staan bij bepaalde essentiële vragen over het leven. Dus dat is zeker nuttig. Maar wat is het 'nut' van een dergelijk extreem contemplatief leven voor de mensheid?

Uiteraard is een contemplatief, zuiver geestelijk leven niet te beschrijven in termen van 'nut'. Je zou kunnen stellen dat de kartuizerorde een groot vraagteken is voor de mensheid. Het feit alleen al dat we ons de vraag stellen 'waarom zijn ze daar?' stimuleert ons om zelf het antwoord te zoeken. Hun bestaan zelf zet ons aan het denken. En bovendien is het niet zo dat niemand van hun bestaan afweet, elke dag passeren er mensen langs het klooster 'La Grande Chartreuse', en ze vragen zich af "wat doen die monniken daar", "hoe leven ze", "waarom maakt iemand die keuze"… ze horen de klokken luiden, ze weten dat ze er zijn. En dat zet hen aan het denken over 'het waarom'. Dat is trouwens ook het mooie aan de film, dat hij zelf de antwoorden niet tracht te geven, dat het geen 'verklarende documentaire' is maar ons de kartuizerorde als vraagteken toont.

Fragmenten van de film bekijken

Bekijk de film als leerkracht en selecteer enkele korte fragmenten die aansluiten bij de doelen die je wil nastreven en de activiteiten die je met de kinderen wil verkennen.
Vertel je kinderen over je doelen en nodig hen uit te proeven van de stilte die spreekt uit de gewone dingen van elke dag in een abdij.
Laat kinderen hun indrukken bij het filmfragment nadien in stilte uittekenen, in kleur en lijnenspel omzetten. Laat hen nadien aan de hand van hun tekening vertellen over hun beleving.

De taal van de gewone dingen

Samen met de kinderen doen we in de klas wat de regisseur van de film doet. De regisseur zegt: "Laat de dingen, de wereld rondom spreken door aandacht geven aan wat te zien is en wat zich laat zien".

Met kinderen de tijd nemen om naar voorwerpen te kijken, naar het spel van andere kinderen, naar mensen die voorbijlopen in de straat.  Aan het venster in de klas of elders op school zitten en naar buiten kijken. Het leven van alle dag aan je laten voorbijgaan zoals het is. Zonder je bedenkingen, zonder dat je er je eigen commentaren aan toevoegt. Het gewone als 'buitengewoon' beschouwen. Het is eenvoudigheid  'in the picture' plaatsen. In stilte aanwezig zijn bij wat er gebeurt. Probeer dit met kinderen in verschillende situaties en locaties. In groep, per twee en individueel. 

Zoek in het begin situaties waar voldoende te zien is. Voorbeeld: de spelende kleuters bekijken op de speelplaats, aan de straatramen gaan zitten en naar buiten kijken, een plek in een nabijgelegen natuurdomein of park opzoeken… De opdracht is: stil aanwezig zijn bij wat er zich aan je ogen voltrekt, de dingen, planten, dieren, mensen bekijken zoals ze zijn. Misschien kan je de kinderen de raad meegeven, te kijken met een zachte glimlach. 'Kijken met mededogen' zoals ook boeddhisten nastreven. Kijken naar de dingen met een gevoel van graag zien, met een gevoel van, 'ik ben blij dat jij er bent, zoals je bent'

Bespreek nadien kort de oefening naar de doelen. Beluister ook hoe ze de oefening beleefd hebben, geef ondersteunende en stimulerende commentaar.

Laat kinderen vertellen over momenten wanneer ze alleen in stilte zijn of teruggetrokken naar anderen  kijken, naar de natuur kijken, de lucht…. Laat hen vertellen wat ze dan doen en beleven. Hoe lang ze zo zitten, staan, kijken, luisteren… Wat er aan gevoelens en gedachten door hen heen gaan… Waar en wanneer ze die momenten hebben, op een eenzaam moment, liggend in het gras, 's avonds voor het slapen gaan… op weg naar huis, bij een lange autotrip, in de trein…

De stilte in beeld

Via foto, film en audio de stilte en eenvoud leren kennen

Kinderen leren kijken, luisteren en stil leren zijn bij het gewone, het kleine, het simpele, het alledaagse… is een heel leerproces. Je kan dat proces voor hen boeiend maken en intensifiëren door hen, zoals de regisseur, opnamen te laten maken van aspecten uit het leven die ze 'in stilte' aanschouwen. Vraag kinderen fotoapparaten, audio-cdspelers, of  een kleine filmcamera mee te brengen. Sommige kunnen hierbij ook gebruik maken van hun GSM.

Bekijk met de kinderen korte filmfragmenten

Leer kinderen stil te staan en aandacht te geven doorheen het fotografische vastleggen van beelden die het gewone, het alledaagse weergeven. Leer hen kijken doorheen hun kijken doorheen hun kiekjes die ze maken.  Leer hen luisteren naar de geluiden om hen heen, naar het lawaai en naar de stilte van geluiden.

Bekijk foto's van stillevens, uit de natuur en van kinderen en mensen in heel gewone activiteiten. Bekijk kwaliteitsvolle foto's van beroepsmensen. Er zijn vele fotoboeken in de bibliotheek te vinden, zeer mooi beeldmateriaal is op het internet te vinden en in de fotodatabank van Thomas.

In stilte op zoek naar stilte en eenvoud van alledag

Ga met kinderen na wat en waar ze zoal kunnen fotograferen, filmen of geluiden opnemen. Geef hen de raad eerst tijd te nemen om zelf eerst stil te worden op de plaats van de opname. Dan goed rond kijken en luisteren. Kijken met een glimlach, met mededogen, zoals de monniken in de abdij, of zoals boeddhisten…Daarna kijken op dezelfde wijze met de camera door de lens, maar nog zonder foto's trekken, zonder filmen. Luisteren met de micro in aanslag zonder op te nemen. Pas na enige tijd enkele opnames van het gekozen onderwerp maken.

Combineer deze activiteit met het leergebied muzische vorming. Vraag hierbij ondersteuning van ouders of kunstenaars in de buurt. Voorwaarde is wel dat deze mensen naast technische onderlegdheid ook iets van 'stilte' en meditatieve aanwezigheid verstaan.

Bezoek aan een klooster

Vele mensen worden spontaan aangetrokken door de omgeving van een klooster of een abdij. Kijk maar hoeveel bezoekers er op een zondag rondom de kloosters van de Norbertijnen in Tongerlo, Averbode of Postel, de Trappisten in Achel, de Benedictijnen van Maredsous… te vinden zijn.

Bezoek met kinderen een klooster waar ruimte en aandacht voor stilte is. Niet alle kloosters zijn evenveel op 'stilte' toegelegd. Kloosterorden als de Clarissen, Karmelieten, Benedictijnen of Trappisten zijn meer 'meditatief' en daar staat 'stilte' sterk centraal. Sommige kloosters zijn meer gericht op studie en wetenschap zoals de Jezuïeten en Dominicanen, anderen zijn bekend voor hun sociaal engagement zoals Fransiscanen of  Salesianen  Maar ook bij deze laatste orden is echt wel wat 'stilte' te vinden. Tracht bij zo'n bezoek kinderen intrinsiek te motiveren om de sfeer te verkennen, om de stilte te proeven. Doe dit aan de hand van kleine suggesties en opdrachtjes. Vermijd gedwongen situaties, forceer geen stilte, geef openheid en ruimte, geef alternatieve keuzemogelijkheden…

De omgeving

Rondom kloosters is het vaak een oase van rust en stilte. Met kinderen even rondwandelen en aandacht geven aan de sfeer die er hangt. Even proeven van de stilte door een zalige plek op het domein uit te zoeken waar de kinderen elk individueel of in groep (wat verspreid) de stilte kunnen voelen en meditatief aanwezig zijn. Het leven op en rondom een klooster straalt stilte uit en draagt die over op de mens. En uit deze ontmoeting, doorheen de stilte spreekt soms een 'stem', iets van een 'geheim' verschijnt in de aanwezigheid… mogelijk worden kinderen zich daarvan (heel even) bewust.

Wandelen doorheen de kloostergangen

Kloosters kennen indrukwekkende gangen. Omdat ze lang zijn, hoog of  breed. Omdat ze mooi en kunstig gebouwd zijn. Rondwandelen in deze ruimten waar veel stilte heerst maakt indruk op mensen, ze worden er door aangetrokken. In sommige abdijen en kloosters kan je ook tussen de gebouwen rondlopen of kan je in bepaalde kloostergangen vrij rondlopen of onder geleide bezoeken. Proef met kinderen de sfeer van de 'indrukwekkende' stilte. Proef iets van het geheim der dingen.
Laat kinderen binnen het domein van de gebouwen van het klooster die vrij mogen betreden worden, een eigen 'stilteplek', een 'heilige' plek, en 'plek van het geheim' kiezen. Vraag hen op die plaats een houding aan te nemen en er een vijftal of tiental minuten te blijven zitten om de sfeer te proeven. Laat de kinderen aan de 'gastenpater' vragen naar zijn heilige plek in het klooster. Laat hem vertellen, ze tonen…

Bijwonen van een gebedsmoment

Mee aanwezig zijn bij een gebedsmoment van paters of zusters in een abdij kan heel indrukwekkend zijn. Sommige abdijen hebben een zeer geoefend zangkoor (dat is helaas niet in alle abdijen het geval, kies ze dus met zorg uit) waarbij de sfeer van de gregoriaanse gezangen, het orgelspel, het samen zingen met velen betoverend kunnen werken.

Gesprek met een kloosterling(e)

Interview met kinderen een kloosterling(e) over haar/zijn positieve en negatieve ervaringen met stilte. Laat kinderen in kleine groepjes zo'n interview voorbereiden. Help hen vragen zoeken die bij hen leven en die de betekenis van de stilte kunnen helpen oproepen.

Heb je het graag stil rondom u? Altijd of  maar af en toe? Luistert u naar muziek, de radio, kijkt u naar TV, naar videoclips? Mag er geluid zijn in de stilte? Hoe stil moet het zijn? Wat mag en wat mag er niet? Zijn er veel regels over in een klooster? Wat is er prettig, goed, belangrijk, moeilijk, vervelend… aan de stilte? Wat ben je met stilte? Wat vind je er in? Moet je iets vinden? Heeft de stilte een stem? Wat is die stem? Kan je die horen? Met je oren of met je geest? Is dat de stem van God of van Boeddha?  Stil zijn met velen is dat niet moeilijk? Sommige monniken mogen niet spreken als ze aan tafel zitten, is dat niet gek? Waarom moeten ze dan stil zijn, is spreken met elkaar dan niet van belang om goed te kunnen samen leven? Samen zingen en bidden mag wel. Waarom dat wel en onder elkaar niet? Helpt het lange kleren aandoen bij het leven in stilte? Kan je God alleen vinden in de stilte? Kan je leren stil zijn? Welke raad kan je ons geven?

Waarom leef je als monnik in stilte en in afzondering?
Dat is hetzelfde als vragen waarom een laborant werkt in een laboratorium, of waarom een zeiler naar zijn boot gaat, of waarom een eend zwemt in het water. Waarom gaat iemand naar zijn slaapkamer en waarom kruipt hij in zijn bed als hij wil gaan slapen? Waarom vlijt hij zich niet neer in het midden van de straat? Een monnik zoekt stilte en eenzaamheid omdat zijn geest en zijn hart daar tot rust komen en hem een nieuwe kijk aanreiken; daar kan hij het Woord van God beluisteren en erover mediteren zonder gestoord te worden door nutteloze dingen en de commerciële wereld. De monnik is een man die in afzondering leeft, in stilte, ver van het lawaai en de verwarring van de drukke wereld. De monnik zoekt stilte en eenzaamheid omdat zoals een toepasselijk gezegde van de moslim soefis zegt: 'Een kip legt geen eieren op het marktplein'.

Stilte voor even

http://www.stiltevooreven.nl/

Een website die  je helpt kennismaken met diverse mogelijkheden in Nederland om een bezoek te brengen aan een klooster. Je ziet dat er heel veel gastvrije kloosters zijn die je voor een paar dagen als hun gast willen ontvangen.

Afronding

Bekijk opnieuw een fragment van de film ter afronding

Impuls G: Het lichaam openen voor stilte

Mensen leren elkaar van jongsaf aan om wezenlijke basishoudingen voor het leven over te nemen en in te oefenen. Iemand begroeten, dank u zeggen, respect tonen… Elke religie of godsdienst leert mensen houdingen aan die belangrijk zijn voor levensbeschouwelijke en godsdienstge aspecten van het leven. Zo leren ze ook houdingen die helpen om zich open stellen, te luisteren, te ademen, tijd te maken, rust te geven, je open te stellen voor de omgeving, een ander mens te worden, tijd te maken voor het wezenlijke, het waardevolle, te proeven van de stilte, de stem van het geheim te vermoeden, te luisteren naar God… Houdingen die de stilte helpen gestalte geven.

Die houdingen worden aangeleerd in en voor meditaties, gebedsmomenten en rituelen. Die lichaamshoudingen beïnvloeden het mens zijn. Door de houdingen aan te nemen, kunnen kinderen beter voelen wat het betekent, ze maken het mee, ze proeven ervan. Maar tegelijk leren ze zowel innerlijk als uiterlijk nieuwe waarden en nieuwe gedragingen aan. Meditatiehoudingen en stilteoefeningen helpen de mens lichamelijk voor te bereiden op de stilte en op wat in die stilte aan waardevolheid meegegeven wordt.

Proeven van lichaamshoudingen uit vele culturen en godsdiensten

Maak in je klas ruimte voor lichaamswerk. Zet de banken buiten of stapel ze op en verstop de grootste rommel onder mooie doeken, veeg de vloer, vraag kinderen een ligmatje of deken mee te brengen. Zorg voor wat sfeer, wat zachte religieuze muziek… Zet in het midden een grote kaars of lantaarn. Of een schaal met water en drijfkaarsen met wat bloemen…Vertel de kinderen wat je wil doen en geef aan dat het om 'proeven' gaat.  Een kort ervaringmoment om te voelen hoe iets is, wat je voelt,  denkt en gewaarwordt…  Daarna een vrije open uitwisseling van belevingen om daarover aan elkaar te vertellen en om te leren van elkaar.

Verken met de kinderen de diverse houdingen. Laat hen de houding een minuutje lang aanhouden. Geef opdracht stil te staan bij hoe het voelt en wat ze 'gewaar' worden.  Wat gebeurt er met de handen, het lichaam? Vraag hen aandacht te geven aan de stilte en wat de handen, het hoofd, het lichaam… aan de stilte vertellen, hoe het lichaam stil wordt, stilvalt, de stilte uitdrukt (of niet), hoe het lichaam helpt of stoort bij het stil worden, welke aspecten van het leven wakker geroepen worden door de aandacht van het lichaam….
Bepreek kort ook wat goed voelt en wat niet.  Wat gaat makkelijk, wat kost moeite? Wat ervaren ze als weldoend of als eerder pijnlijk.

Doe de houdingen goed aan de kinderen voor, geef mogelijke variaties aan. Dwing de kinderen niet, laat hen de houdingen ook aanpassen aan hun mogelijkheden. Er moeten geen lichamelijke prestaties geleverd worden.  Stil worden is aandacht geven aan wat er is of aanwezig treedt. Ruimte maken voor iets anders dan dagdagelijkse beslommeringen.

Deze verkenning van houdingen in stilte kan verder lopen in meditatie en gebed.  Kijk zelf goed wanneer kinderen daartoe in staat zijn, de sfeer ervoor aanwezig is, enz… Zorg voor verscheidenheid in uitdrukkingsvorm.

Open handen

Vraag kinderen hun handen open te leggen op hun eigen manier. Laat hen deze wijze voor zichzelf in stilte verkennen, mogelijk met gesloten ogen. Maak hen na een tijdje attent op de open handen van de andere kinderen. Welke gelijkenissen en verschillen zien ze. Laat ze elkaars houdingen uitproberen. Toon aan de kinderen welke houdingen je nog kan aannemen of toon verschillende vormen aan de hand van foto's. Bespreek met kinderen welke verschillende gevoelens er opkomen bij het voelen van de verschillende houdingen. Zich openen om te ontvangen (mogelijk het ontvangene visualiseren). Verbind de gevoelens en belevingen met vergelijkbare situaties uit het dagelijkse leven.

Met open handen zitten op een stoel, geknield op de grond zitten of rechtstaan, geeft opnieuw een andere beleving. Deze houdingen kunnen nog versterkt de stilte accentueren of oproepen.

Gevouwen en gekruiste handen

Vraag kinderen hun handen te vouwen, samen te houden, geef voorbeelden door zelf voor te doen en laat hen foto's zien waarop kinderen zijn afgebeeld. Bespreek een foto kort naar beleving en uitdrukking. Geef weer de doelen en de ingesteldheid aan. Doe de oefeningen zoals eerder werd aangegeven, verken de verschillen, verwoord de belevingen en gewaarwordingen en bespreek alles kort na. Vraag welke houdingen kinderen als meditatie of als gebed herkennen, welke ze zelf soms aannemen, wanneer ze dat doen…

Laat aan de hand van foto's zien hoe kinderen in verschillende culturen en godsdiensten, gelijkaardige of verschillende houdingen aannemen.

Lotus houding (eenvoudige)

Diamanthouding

De diamanthouding is een mediatiehouding die gewenning en oefening veronderstelt. Je kan ze tonen aan de kinderen omdat ze zo bekend is of tot de verbeelding spreekt. Voor de meeste westerse kinderen is deze houding als plaats voor stilte en meditatie niet aan te raden vermits het ongemak en de pijn bij deze houding het haalt boven ruimte, rust en stilte.

Orante houding

De handen zijn boven het hoofd verheven. Ze drukken openheid uit op wat de mens overstijgt, openheid op wat op de mens toekomt, de toekomst, openheid op het geheim, het mysterie van het bestaan, het goddelijke… Ze kunnen een verlangen of verwachting uitdrukken, blijheid en vreugde, ze kunnen ook dankbaarheid en contact uitdrukken, ze kunnen iets vragen of iets uitsturen. De open handen zijn meestal naar binnen gekeerd. Ze kunnen ook voor zich uit gehouden worden als een bescherming of zegening boven iemand uit. Zelden zijn ze naar buiten gekeerd, dan gelden ze eerder als afwering.
Verken ook hier zoals bij de voorgaande houdingen.  Vraag hoe deze houding de stilte oproepen, versterken, helpen….

Buigingen

Buigingen worden gehouden om eerbied te geven, om respect te tonen, om zichzelf klein te maken tegenover het andere dat groter is.

Je kan de houding ondersteunen door te buigen naar elkaar toe of door eerbied te geven aan een icoon, beeltenis, foto, heilig boek… Je kan kinderen vragen om samen te buigen naar iets of om in een rij voor een beeld te passeren en het te groeten met een kleine buiging.
Moslims ondersteunen de buiging vaak met de handen op de knieën. Hindoes combineren de buiging met de begroeting met de gevouwen handen voor de mond. Christenen buigen meestal alleen het hoofd of verbinden het met de gekruiste handen.

Knielen

Rechtop zitten, op de hurken, rechtuit kijken, gebogen, tot op de grond.

Eén minuut stilte

Een minuut stilte wordt gehouden om samen met vele mensen, soms over de grenzen heen een pijnlijke gebeurtenis of het overlijden van iemand te gedenken. Soms wordt één minuut stilte gehouden om belangrijke herinneringen levendig te houden. Deze houding van stilte is een heel neutrale en toch sterk sprekende houding die door vele mensen van allerlei gezindheden tegelijk aangenomen worden en die door mensen overal ter wereld verstaan wordt.

Ieder mens afzonderlijk krijgt temidden van velen de eigen rust en ruimte om zijn geest open te stellen op de indrukken, belevingen en gevoelens die in hem of haar bovenkomen. Eén minuut stilte houden kan een indrukwekkend gebeuren zijn.

Verken met kinderen het houden van één minuut stilte. Bepaal mogelijk ook een intentie waarvoor de stilte wordt gehouden. Laat de kinderen samen bepalen waarvoor ze die stilte willen houden. Bespreek nadien ook de indrukken, belevingen en gevoelens.

Dansen in stilte

Een dansvorm waarin lichaam, gevoel, verstand en spiritualiteit samenkomen. De muziek inspireert en de schoonheid van de bewegingen doet ons verstillen, geeft rust en ruimte. De dans bestaat uit eenvoudige bewegingen en passen waardoor in de herhaling rust, harmonie en verstilling kan ontstaan. De dansen zijn verschillend, ingetogen, uitbundig, ondersteund door klassieke of andere muziek. Maar steeds kun je op een eenvoudige manier mee doen, ook als je geen danservaring hebt. De dansen gebeuren in steun van elkaar en in verbondenheid met de ander. De dans en de muziek brengen je uiterlijk in beweging waardoor je ook innerlijk bewogen kunt worden. Het omgekeerde geldt eveneens: dat wat je innerlijk beweegt, kun je in de dans tot uitdrukking brengen. Deze dansen in stilte bewerken de stilte mee in jezelf en in de andere. Bewegingen verstillen en de aandacht gaat naar binnen en in verbondenheid naar elkaar. Er zijn vele dansen waarbij meditatiehoudingen en gebedshoudingen uit meerdere culturen in beweging worden gebracht.

Meer over meditatieve dansen: in andere IDK's
Didactische raadgevingen en dansbeschrijvingen van lichtdansen zijn hier en elders bij de IDK's te vinden.

Enkele sessies sacrale dans volgen en de dansen inoefenen om later met kinderen te doen in de klas is de aangewezen weg om dit te leren.

Afronding

Laat kinderen een houding uitkiezen waarin ze naar keuze een langduriger stiltemoment willen beleven. Maak rustig ruimte voor dit gebeuren. Geef begin en einde aan met een belletje, gong of klankschaal. Geef bij aanvang duidelijk in woorden aan: dat er door de stilte ook ruimte vrijkomt voor nieuwe belevingen en gevoelens, ruimte ook voor wat anders en groter is dan onszelf, ruimte voor het mysterie, het heilige, het geheim, God, Allah…  Bouw dit moment met de nodige aandacht en zorg op en beleef het zelf met de kinderen mee.

Impuls H: Ruimte voor stilte

Waardevolle 'stille', 'heilige' plaatsen

Eeuwenlang richten mensen bouwwerken op die de mens doen stilstaan bij zichzelf en bij de wereld rondom hem. Ze maken hem bewust hoe klein en nietig alle dagelijkse beslommeringen zijn in vergelijking met het grote heelal. Ze maken indrukwekkende bouwsels die de mens moeten imponeren zodat hij tot stilstand komt, tot rust, tot stilte. Zo kan er ruimte onstaan voor wat nog zoveel groter is dan waarvoor hij zich verbaast. De bouwwerken verwijzen naar de grotere werelden om ons heen, naar het heelal, het alomvattende, het goddelijk geheim.

  Stonehenge, Groot-Brittanië

Niet alleen in het verleden maar ook vandaag maken mensen nieuwe ruimten die de mens doen stilvallen  en die verwijzen naar het zoveel grotere dat een mens zo vaak vergeet. Meestal zijn het religieuze bouwwerken, maar niet altijd.

Sta met de kinderen stil welke bouwwerken bij hen stilte oproepen. Je kan werken met deze foto's of nog tal van andere heilige plaatsen, stille ruimten inbrengen. Laat kinderen in boeken en op het internet op zoek gaan naar wat voor hen bouwwerken zijn die 'stilte' oproepen en hen 'stil' doen staan bij meer dan de schoonheid van het gebouw alleen. Stilstaan bij een bouwwerk en voelen, denken aan meer dan dat. Geef enkele voorbeelden zodat ook kinderen die hier wat minder spontane feeling voor hebben ook op weg worden gezet. Kies voor haalbare voorbeelden. Voorbeeld: bij de foto met de blauwe onderwatergang. 'Het roept de droom op om onder het water te kunnen leven', 'Ik voel de schrik om door het water meegesleurd te worden', 'Zo voel ik precies beter dat de mens uit het water is voortgekomen', … .
Wat roept voor de kinderen stilte op in de foto's en wat niet? Waarom is dat?

  La Capelle de Ronchamps van Le Corbusier Frankrijk

  Sainte-Chapelle Parijs Frankrijk

  La Mezquita Cordoba, Spanje

  Tempozan, Osaka Japan

  Tentoonstelling The Gates van Christo USA

  Fushimi Inari Japan

  Het Pantheon Rome

  Vredeklok  Hirochima Japan

  Kerk van het licht Osaka Japan

  De Rotskoepel moskee Jeruzalem Palestina

  De Klaagmuur Jeruzalem Israël

  Stupa Ruwanweliseya, (Great Stupa) Anuradhapura, Sri Lanka.

  Uluru (Ayers Rock) Australië

Plekken van stilte in de eigen omgeving

Naast de grote bekende heiligdommen en plaatsen van stilte en meditatie, zijn er ook kleine stille plekken in de nabije omgeving te vinden. Speciale plekken en (ogenschijnlijk) heel gewone.
In Vlaanderen zien we dat mensen op vele plekken kleine kapelletjes voor streekheiligen oprichten. Vaak op stille plekken, bij een boom of bos, aan een bron of meer, bij een kruispunt van wegen waar mensen elkaar ontmoeten… Sommigen hebben zelfs een klein kapelletje aan huis.

Toch worden er ook andere monumentjes opgericht bij speciale plaatsen. Waar kinderen verdwenen zijn of vele oorlogslachtoffers zijn gevallen. Ook deze plekken zijn 'stille' plekken, plaatsen waar heelheid en gebrokenheid herdacht worden, heilige plekken dus.

Een stille plek op foto

Laat kinderen uit een hele reeks foto's die iets van stilte in zich dragen, er één of twee uitkiezen.
Welke foto's drukken iets uit van een 'stille, 'heilige' plek waar het kind zou voor kiezen?
Aan de hand van de foto's vertellen kinderen wat deze foto voor hen over stilte en stille plekken oproept.

Kinderen tekenen zichzelf zittend, staand, liggend op de 'stille plek' van de foto. Ze geven er zichzelf een plaats in. Kinderen tekenen hierbij ook een tekstballon met betekenisvolle woorden die door hen heen gaan als ze zich verbeelden op die stille plek aanwezig te zijn. Ze schrijven op een andere plaats eventueel nog verder uit wat stille plekken als deze op de foto en tekening voor hen betekenen.
Geef voldoende aandacht aan die kinderen die moeite hebben met 'stille plekken'.

Stille plekken in de omgeving

Ga met de kinderen op zoek naar stille, heilige, geheimnisvolle plekken in hun omgeving. Geef hen als huiswerk opdracht op zoek te gaan per twee, drie of vier kinderen, naar 'stille' plaatsen in het dorp, in de natuurlijke omgeving, in de stad of het park, die iets oproepen en waar een sterke sfeer van uitgaat. De kinderen mogen daar een korte reportage over maken. Foto, beeld, tekening, beschrijving, geluidsopname….  Bij het woord 'stille' plek gaat het over meer dan stil alleen. Het gaat over een stilte die spreekt, die iets wakker roept in de geest, de ziel, het gemoed van de mens. Zoals reeds in de vorige oefening werd aangegeven. Dat mag een binnen- of buitenruimte zijn…

Kinderen komen in de klas aan elkaar hierover vertellen. Samen met de andere kinderen wordt bekeken  of het aan de opdracht beantwoordt en/of er bijgestuurd moet worden. De kinderen moeten bij hun voorstelling ook aangeven 'wat' er mogelijk op deze plek te ervaren, te voelen, te beleven is.

De leerkracht geeft als volgende opdracht: De 'stille' ruimte zo accentueren dat ook andere mensen kunnen zien dat er 'iets' mee is.  Dit kan betekenen dat kinderen de plek 'omheinen' door enkele grotere  stenen er omheen te leggen, door kleine reepjes stof erbij te hangen, door met stoepkrijt een kleurenring in de omgeving te tekenen, door wegwijzers te maken…. Heel eenvoudige 'stille' markeringen aanbrengen, sober, ingehouden en respectvol. Geen vlaggetjes en ballonnentoestanden.

De kinderen bedenken een houding, gedrag of ritueel dat hoort bij deze plaats en bij het ervaren van stilte, heiligheid of geheimnisvolheid. Zoals in de moskee de schoenen worden uitgedaan en er bij een kapel  geknield wordt of een kaars aangestoken… zo zoeken kinderen een klein gebaar of woord dat past bij hun 'ruimte'.

Nadien wordt er in klasverband op uitstap gegaan naar deze 'stille', 'heilige', 'geheimnisvolle' plekken, mogelijk gekoppeld aan het vak wereldoriëntatie. En wordt er bij elke plaats op gepaste' wijze stilgehouden. Elk groepje kinderen geeft aan hoe dit dient te gebeuren.
Nadien geven de kinderen hun eigen belevingen en indrukken bij deze momenten van 'stilte' weer. Geen oordelen.

Afronding

De kinderen maken een affiche met 'reclame' voor de stille plekken in de schoolomgeving.
Ze maken hierover een webpagina op de internetsite van de school.
In navolging wordt ook gezamenlijk een plaats in de school gezocht die als 'stille ruimte' kan gemarkeerd worden. Er wordt ook een ritueel bij gezocht. Dit wordt voorgesteld in alle klassen door kleine groepjes kinderen.

Impuls I: Verhalen over het Geheim in de stilte van de berg

Bergen en de ervaring van stilte

Hoe hoger je een berg beklimt hoe leger en kaler het landschap wordt. Je ontmoet steeds minder mensen. Je hoort steeds minder geluiden, vaak alleen het waaien van de wind. Boven op de top van een berg aangekomen, wordt je vaak omgeven door een bijzonder soort 'stilte'.

In vele culturen wordt een berg aanzien als een plaats waar hemel en aarde elkaar raken. Een bergervaring wordt vaak als een ontmoeting beleefd. Een ontmoeting met datgene wat het gewoon menselijke overstijgt, te boven gaat. De top van een berg geeft je uitzicht, letterlijk en figuurlijk over zoveel meer … Een plaats waar je als mens iets van het grote geheim van de wereld, iets van het heilige, het mysterie, iets van God kan ervaren.

Met kinderen kan je deze betekenis van de stilte op een berg verkennen, uitgaande van hun eigen berg ervaringen. De inspanning, de hoogte, het uitzicht, de tevredenheid om de prestatie, het stilvallen, de weidsheid, het zich klein voelen, het raken aan oneindigheid…. Laat kinderen vertellen over hun belevingen in de bergen, het beklimmen van rotspunten of heuvels…
Gebruik fotomateriaal om hun herinneringen mee op te roepen en om zelf te vertellen.

Heilige bergen

In alle godsdiensten en culturen zijn bergen uitbeeldingen van de ontmoeting tussen de mens en het 'heilige', het 'geheimnisvolle', het 'goddelijke'. Zo zijn er vele heilige bergen over heel de wereld.

Wie een beetje bekend is met de toeristische plekken in China heeft zeker van Taishan of van Huashan gehoord, de twee beroemdste heilige bergen van China. De klim naar deze bergen is een bijzondere ervaring. Onderweg wordt de klimmer onthaald op wonderlijke vergezichten, oude taoïstische en boeddhistische tempels en historische plekken die gemarkeerd worden door opschriften in rotsen waar keizers en andere belangrijke historische personen gepasseerd zijn. De klim kan een ervaring van schoonheid zijn, soms een loutering, het is een reis door de tijd, voor velen wordt het een mystieke eenwording met het universum.

  Taishan (China)

  Huashan (China)
 

  De Uluru (Ayers Rock) voor de Aboriginals


  De vulkaan Gunung Anung voor de hindoes uit Indonesië

  De berg Athos voor de Grieken

  De Canigu (Pyreneeën) voor Fransen en Spanjaarden

  De Sinaï of Horeb voor joden, christenen en moslims<

  Fujiyama: voor de Japanse shintoisten en boeddhisten

  Crough Patrick in Ierland: voor katholieken

  Scherpenheuvel: voor katholieke Vlamingen (België)

De berg Sion in de bijbel

De berg Sion komt in de bijbel heel dikwijls ter sprake.
Zowel in het nieuwe als oude testament.
Sion heeft een rijke symbolische betekenis:

Bespreking

Verzamel met de kinderen de belevingswerelden die 'een bergervaring'  teweegbrengt. Verzamel het gevoel, de fantasie, de beleving, de gedachte, de dromen… die bovenkomen bij de herinnering aan een bergklimming, tocht … Wat komt in een mens dan boven en wat gaat hen te boven? Wat roept dit alles mogelijk op?

Elia op de Horeb en het suizen van de stilte

Het bijbelverhaalfragment is een onderdeel van een groter verhaal. We geven hieronder een korte beschrijving hiervan weer uit het kinderbijbelboek van Joanna Klink, 'Het huis van licht, bijbels levensboek voor kinderen'. Bij de leeractiviteiten rondom het verhaal wordt enkel aandacht gegeven aan het verhaalfragment dat handelt over God en het 'suizen van de wind' vanuit het thema 'stilte'.

In een ademloze stilte

Honderden jaren later ging een andere profeet naar diezelfde berg van God.
Hij heette Elia. Hij was gevlucht voor de mensen.
Ze maakten het hem moeilijk en hij wilde helemaal alleen zijn. Het was een lange tocht.
Hij kwam in de wildernis waar geen mensen wonen.
En hij ging liggen bij een bremstruik om een beetje schaduw te vinden in de barre hitte.
Hij was zo moe en uitgeput, dat hij insliep.Toen droomde hij dat een engel bij hem kwam en zei: 'Sta op en éet!' Daar zag hij een koek, op gloeiende stenen gebakken, en een kruik water.
Hij at en dronk.Weer raakte de engel hem aan en zei: 'Sta op en eet, want de reis naar God zou anders te ver voor je zijn.' En hij at en dronk.
Toen hij wakker werd, voelde hij dat een ongewone kracht in hem gekomen was.
En in die kracht liep hij veertig dagen en veertig nachten, tot hij kwam aan de berg waar God eens aan Mozes verschenen was. Hij ging een grot binnen en bad tot God:
'0 Heer, ik heb de mensen verteld wat U wilt dat ze doen. Maar ze willen niet luisteren.
Nu zitten ze me achterna. Ik ben mijn leven niet zeker.' En hij hoorde: 'Ga naar buiten
en ga op de berg staan om God te ontmoeten.'

Elia ging de grot uit. Toen kwam er een sterke wind.
Het werd een zware storm die zelfs rotsen verbrijzelde, maar de Heer was niet in de storm.
Toen begon de aarde te beven, maar de Heer was niet in de aardbeving.
Daarna kwam er vuur, maar in het vuur was de Heer niet.
Toen het geweld op de aarde voorbij was, kwam er een zacht suizen.
En het werd ademloos stil.
Zodra Elia dat merkte, bedekte hij zijn gezicht met zijn mantel en ging staan bij de uitgang van de grot, roerloos. Toen hoorde hij diep in zichzelf de stem van God: 'Keer terug, Elia, naar de mensen.
Er zijn er toch nog veel, die naar je zullen luisteren. Vertel hun, wie hun God is en wat ze moeten doen.'
Zo gebeurde het dat Elia als profeet terugkeerde naar de mensen.

Uit: Joanna Klink, Het huis van licht, bijbels levensboek voor kinderen, Kampen, 1994, p. 31-32.

In andere kinderbijbels

Het hoogste woord (Dros e.a.) blz. 119, Sta op, Elia
Woord voor woord (Eykman) blz. 110, Horeb
Bijbel voor kinderen - OT (Busser/Schröder) blz. 121, Elia vlucht van huis; Elia ontmoet Elisa
Op weg (Offringa) blz. 132, Elia in de woestijn
Bijbelse verhalen voor jonge kinderen (Cramer-Schaap) blz. 214, Niet in de steek gelaten
Met God onderweg (Schindler) blz. 118,  In de woestijn
Het huis van licht - 1 (Klink) blz. 31,  In een ademloze stilte
Het geheim van de wereld (Klink) blz. 37,  Waar is God?
De boom van Jesse (Mc Caughrean) blz. 61 ev., De afgod en de zachte stem.
Het grote avontuur van God en mens (Kolet Janssen) blz. 87 ev., Elia op de Horeb

Voorstellingen uit de wereld van de kunst

Bekijk met kinderen de voorstelling die kunstenaars van het verhaalgebeuren gemaakt hebben.
Wat hebben ze in beeld gebracht? Wat kunnen kinderen herkennen aan het kleurgebruik, de houding van de figuren, de uitdrukkingen, de toegevoegde elementen…?

  Rembrandt

 
  Catrin Baisch

  S. Köder

  Icoon

Een stem van zachte stilte

Hoe kunnen we de bijbelwoorden van stilte, wind, adem, ruisen, bries… verstaan?
"Op de berg, de Horeb, ervaart Elia Gods mysterievolle aanwezigheid in 'het suizen van een zachte bries' (1 Koningen 19,12), zo letterlijk mogelijk vertaald: in 'een stem van zachte stilte'. Deze Godsverschijning is opmerkelijk en uniek in de bijbelse geschiedenis. Elia ervaart God anders dan in de gebruikelijke verschijnselen van storm, aardbeving en vuur. Bij het horen van deze 'stem van verfijnde stilte' (naar een vertaling van Willem Barnard), bedekt Elia zijn gezicht met zijn mantel, op dezelfde plaats waar Mozes zijn voeten ontschoeide." Overgenomen uit: Karmel Vlaanderen

In de kinderbijbel 'De boom van Jesse' spreekt men van 'de suizende stilte'. In de kinderbijbel 'Het grote avontuur van God en mens' spreekt de schrijfster van: 'het geluid van een zacht en vriendelijk windje' en verder 'een briesje dat de wangen van Elia aaide en zijn haar omhoog deed krullen'.

In de koran worden de winden 'verkondigers van goed nieuws' genoemd, die God voor zijn barmhartigheid uit zendt, opdat de mensen tot geloof komen (koran soera 25,48;27,63; 30,46)
Uit: Frans Hitchinson, Ontmoeting. De islam binnen de katholieke godsdienstlessen in het basisonderwijs. P.71.

Wind is dat 'onzichtbare' dat wel voelbaar aanwezig kan zijn, zichtbaar ook, in wat het in beweging brengt, een beeld van God in vele culturen. Het is tegelijk een immense macht die vernietigend kan toeslaan of een zachte kracht die omarmend nabij is en in stilte zachtjes stuwt. Lucht heeft geen vaste vorm, geur of kleur, lucht heeft iets luchtigs en speels, onvoorspelbaars zoals een ballon waaruit de lucht ontsnapt. De wind verwijst naar de geest (ruah), de spiritus, de dynamiek, de spirit die de mens drijft en inspireert, zoals de wind in de rug. Wind is tegelijk ook (goddelijke) levensadem, de lucht die in ons ademt, en waarmee wij een taal spreken of elkaar beademen. In de bijbel verwijst het beeld mogelijk naar de geest van God uit de scheppingsverhalen. De geest die over de chaos, de wateren zweeft (Gen 1,2) en de levensadem die God de mens in de neus blaast (Gen 2,7).

Voor oudere kinderen

Laat kinderen associëren en in beeld brengen hoe zij dit 'gefluister van een zachte bries' uit het bijbelfragment ervaren, aanvoelen, voorstellen, verstaan… Laat hen zelf op zoek gaan. Breng als leerkracht zelf vanuit bovenstaande inhoudelijke aspecten aanvullende elementen binnen. Laat hen verder op zoek gaan om dit gegeven zelfstandig te verkennen, te verruimen, te verdiepen door eigen belevingen en ervaringen daaraan vast te knopen en elementen mee te brengen uit de thuissituatie of elementen die ze elders verzameld hebben, naar de volgende lessituatie van verwerking toe.

Maak bij deze inhoudelijke verkenning gebruik van verdere elementen van deze impuls.

Ontwikkel ze in de vorm van hoekenwerk of reik ze aan als algemene verrijking of verdiepend aanbod naar keuze.

Voor kleuters

Via allerlei doe-activiteiten en spelletjes de wereld van wind, lucht, adem  verkennen via vele verscheiden invalshoeken. Van pluisjes blazen tot het warm blazen in iemands rug, via oppompen van fietsbanden tot het geuren van wierook… De diversiteit van een begrip of werkelijkheid leren ervaren, is de rijkdom van die werkelijkheid of van het beeld leren kennen. Het is tegelijk wereld- en bestaansverruimend, een rijk inhoudelijk aanbod en een aanvang van symbool en beeldvorming… Je creëert een zich steeds meer openende wereld die zich met steeds meer betekenissen verruimt, de werkelijkheid ontplooit zich, openbaart zich en geeft uitzicht op het geheimnisvol nieuwe, onverwachte… uitzicht op '(On)eindigheid'.

Onderstaande foto's reiken ideeën aan en de aangegeven websites kunnen deze sporen verder aanvullen en verrijken. Voor, tijdens en na de belevingen is het wenselijk dat je kinderen herinnert aan 'het gefluister van de zachte bries'.

Breng via allerhande kleine vraagjes het verhaal van Elia en het beeld van de 'zachte bries' die aan God voorafgaat in hun belevingen bij de spelletjes binnen. Voorbeeld:

• Lijkt dit op de wind van het verhaal?
• Zou de zachte wind uit het verhaal, sterk genoeg zijn om verjaardagskaarsjes uit te blazen?
• Zou het een windje zijn dat bellen kan blazen?
• Kan dat een wind die bellen blaast?
• Zullen we eens proberen?
• Blaast de wind te hard of te zacht voor bellen?
• Hoe moet hij best blazen, hard of zacht?
• Hoe blaas jij?
• Zou de wind van God zijn als een wind die bellen blaast?
• Is de wind van God zoals jouw adem die bellen blaast?
  
  

Allerlei luchtproefjes en spelletjes:

• http://www.lucht.startpagina.nl
• Luchtproefjes
• Kinderwebhotel over lucht

Ode aan de lucht

Pablo Neruda

Welke aspecten (zinsneden, woorden) van deze 'ode' kunnen voor jou 'het gefluister van een zachte bries' uit de bijbeltekst het best beschrijven. Welke elementen zouden daar een toevoeging van kunnen zijn? Motiveer je antwoord.
Welke elementen van deze 'ode aan de lucht' zou je kenmerken van God noemen? Waarom?
Welke kenmerken uit deze ode zou je aan je eigen beeld van God willen toevoegen?

Gebeden gedragen door de wind

In Tibet laten boeddhisten duizenden vlaggetjes wapperen in de wind. De Tibetanen hangen buiten, aan de tempels en hoog in de bergen felgekleurde gebedsvlaggetjes op. Op de vlaggetjes staan (oude) gebeden. Gebedsvlaggetjes worden verondersteld vrede, compassie, kracht en wijsheid te verspreiden. Tibetanen geloven dat bij het wapperen in de wind, de gebeden en mantra's opstijgen naar de goden, die voorspoed brengen aan de ophanger, zijn familie, vrienden, bekenden en zelfs vijanden. Door de vlaggetjes op hoge plekken op de hangen kan de ta, het windpaard, de zegeningen naar alle levende wezens brengen. Daarbij wordt de lucht zelf door de vlaggetjes gezuiverd.
Meer info: Wikipedia

Gedichten

Zoek met kinderen naar gedichten en versregels over wind, adem, gefluister…

'Wind en wee en wolken, wegelen van Gods heiligen voet'  Guido Gezelle

Het 'gefluister van een zachte bries' in beeld

Breng via een collage van kleuren en beelden uit allerlei tijdschriften een aantal kenmerken van 'het gefluister van een zachte bries' in beeld. Andere mogelijkheden zijn: vormschaduwen maken met wasco-krijtjes, schilderen of kleien. Geef kinderen de keuzemogelijkheid, expressievaardigheden kunnen zeer verschillend zijn…

Bespreek met de kinderen de lijnen en het kleurenspel van de schilder van bijhorende beelden.

  Humphrey Bennett

In de beelden en voorstellingen van het hindoeïsme rijst de god Shiva op uit de oceaan en verklankt in een schelp de oertrilling, het Auhm of Ohm waardoor de wereld is ontstaan.
Door het zingen van het Ohm wordt deze werkelijkheid weer opgeroepen.
Hindoes zingen de mantra van het Ohm vele malen na elkaar.

De Ohm-mantra is de basis van vele andere mantra's: vb. de Ohm shanti: (ik) wens (u) heilige vrede, in het hindoeïsme en in het boeddhisme: Ohm mani padme hum: (ik) eer de parel in de lotus (wijsheid)

Klankenspel

Vertel de kinderen over de woorden: een zacht briesje, een stem van zachte stilte als beeld dat aan Gods aanwezigheid voorafgaat. God is mogelijk te ervaren, waar er met zachtheid en gefluister gesproken wordt, daar waar de wind niet stormt maar zich neerlegt in de vorm van een bijna teder, deugddoend windje.

Laat kinderen trachten een klankendecor te maken dat dit gebeuren van 'zacht gefluister, wind en stilte' weergeeft. Laat hen hiervoor gebruik maken van hun stemgeluiden en van bestaande instrumenten, maar ook van allerhande materialen zoals papiersnippers, aluminiumfolie, water, schelpen, blaasbalg, klankschaal…
Na de nodige voorbereiding kunnen zij dit klankenspel aan de kinderen van de klas aanbieden. Aan hen kan gevraagd worden zich in te leven alsof dit een vergelijkbaar gebeuren is dat Elia meemaakte. De kinderen trachten zich voor te stellen dat dit k'lankenspel' 'het gefluister van een zachte bries' is dat de aanwezigheid van God voorafgaat. Hoe beleven zij dit? Wat herkennen ze in deze auditieve voorstelling?

Maak met kinderen aan de hand van een tekening, schildering… een voorstelling van het zacht suizen van de wind, het stil geluister dat aan de aanwezigheid van God voorafgaat.

Muziek: Een Oratorium over het verhaal van Elia(s)

Elias: Oratorium van Felix Mendelssohn-Bartholdy.
Beluisteren

Beluister en selecteer een fragment dat past bij het suizen van de wind. Laat het de kinderen horen. Hoe brengt deze musicus dit aan? Hoe kan dit aansluiten bij hun eigen product?

Godsdiensthandleidingen

Raadpleeg de aangeboden informatie en didactische suggesties in de diverse Vlaamse godsdiensthandleidingen van de derde graad met als bijbelthema de profeet Elia.

Leerkrachtenhandleidingen:

• Tov 5   p. 311
• Tuin van Heden 5   p. 285 e.v.
• Manna 5  p. 465 e.v.
• Onder één dak 5

Afronding

Tijdens een vieringmoment alle visuele en auditieve verzamelde en gemaakte elementen belevend tot een geheel brengen als 'het veelstemmig gefluister van een zachte bries stuwende levensadem….' dat aan Gods aanwezig treden mogelijk voorafgaat.

Reacties op deze in de kijker

De ingezonden reacties tot nu toe:

1. 27-05-2007
   Dirk Sturtewagen
   Geïnteresseerde

   Goeiedag,

    

   Hartelijk gefeliciteerd met dit prachtig onderwijsinitiatief!
   Zou het fijn vinden om deze Thomas-bijdrage rond stilte te verbinden met o.m. www.portaalvandestilte.be, een pas gelanceerd
   initiatief van Centrum Waerbeke (i.s.m. tal van lokale en hogere overheden en organisaties) rond stilte als integrale levenskwaliteit in onze samenleving.

   Met vriendelijke groet,

   Dirk Sturtewagen
   coördinator
   Centrum Waerbeke vzw

   voorzitter
   Themagroep Stilte/rust als collectieve waarde
   Interbestuurlijk Plattelandsoverleg

   p/a Leysbroek
   Repingestraat 91
   1570 Galmaarden

   T 0476 59 27 15
   F 054 56 91 55

   E info@portaalvandestilte.be
   W1 www.portaalvandestilte.be
   W2 www.waerbeke.be

   

2. 27-05-2007
   Raf Stevens
   Leerkracht secundair onderwijs

   Een eenvoudige en meestal succesrijke 'stilte oefening':

   Elke leerling zoekt een rustig individueel plaatsje in een stukje natuur. Vijftien minuten lang wordt hij/zij uitgenodigd om in stilte alles op te schrijven wat men ziet (b.v. verschillende tinten groen, boven zich, onder zich....), hoort (natuur en cultuur, ver en dichtbij...), voelt (de grond, de lucht, de zon...) en ruikt.

   Tijdens een korte nabespreking kan men de lijstjes en de ervaringen uitwisselen (hoe was het om zolang stil te zijn, kon je bij de waarneming blijven of kwamen er gedachten, gevoelens....).

   

3. 15-06-2007
   Frans Holtkamp
   Leerkracht hoger onderwijs

   Beste meneer/mevrouw,

    

   'Beademend stil: de weg van de stilte leren' heb ik met grote belangstelling gelezen. Een collega maakte mij erop attent. Ik ben leraar golev (godsdienst/levensbeschouwing) op pabo Thomas More te Rotterdam. In het kader van de module 'Spiritualiteit van de leraar' gaan wij met studenten die dat willen twee dagen naar de St.-Willibrordsabdij te Doetinchem (benedictijnen). Tijdens de colleges laten we de studenten diverse vormen van dagopeningen meebeleven. Uw weblog biedt ons vele handreikingen om de studenten nóg beter voor te bereiden op de kloostertweedaagse en om de dagopeningen te verrijken. Onze 'kloosterlingen' laten we vooraf een artikel lezen over benedictijnse spiritualiteit. Daarin wordt onder andere enige toelichting gegeven op de Regel van Benedictus en wordt een poging gedaan te laten zien hoe benedictijnse spiritualiteit door kan werken in de praktijk van het onderwijs. Als bijlage laat ik dit artikel deze reactie vergezellen. Misschien kunt u er iets mee of heeft u tips voor mij.
   Met vriendelijke groet,
   Frans Holtkamp

   Download bijgevoegd bestand

   

4. 10-11-2007
   jose pype
   Geïnteresseerde

   Hartelijk proficiat met dit onderwijsinitiatief. Mijn interesse in het onderwerp vloeit voort uit mijn engagement in de beweging van meditatie van uit de christelijke traditie. Het binnengaan in de stilte raakt aan de kern van de christelijke traditie. Door de stilte binnen te gaan ,zowel lichamelijk als geestelijk wordt onze geest verbonden met haar bron. Het is een boeiende weg van groeiende zelfkennis en hiermee verbonden Godskennis. Je betreedt de weg van het niet-weten wat een dimensie toevoegt aan je leven. Het is enkel door een bepaalde stiltepraktijk toe te passen dat je de kans geeft aan de diepste innerlijke stilte die er reeds is om je leven binnen te komen.

   Ikzelf volg de eenvoudige meditatieinstructie van John Main en beoefen het samen met andere mensen . Woordloos groeit er een diepe band wat je gemeenschap kunt noemen. Bovenal vervult het diegene die de weg volgt met diepe vreugde. Het is niet altijd gemakkelijk,het vraagt een zekere disciline maar het is allemaal méér dan waard.

   Daarom ben ik ook echt blij dat dit initiatief genomen wordt voor het basisonderwijs want het is mijn stelligste overtuiging(gebaseerd op ervaring) dat deze stiltebeleving van levensbelang is. 

   José Pype 

   Download bijgevoegd bestand

   

5. 09-12-2007
   Peter van de Moortel
   

   Beste,

   Een zeer waardevolle site!!

   We starten op onze basisschool een 'stilteproject'.

   Misschien kan u ons helpen aan concreet lesmateriaal, contacten, bezinningsmogelijkheden?

   Noot van het Thomas-team:
   

   Beste, zelf hebben wij geen concreet lesmateriaal of dergelijke beschikbaar. Mogelijks hebben bezoekers van onze website dit materiaal wel en kunnen zij u verder helpen.

   

6. 04-09-2010
   Hilde van den Steen
   Leerkracht secundair onderwijs

   Reeds enkele jaren start ik de les met een bezinnings-e en dagboekmoment.

   Vorig jaar probeerde ik éénmaal per maand een meditatie uit.

   Dankzij deze prachtige en waardevolle "in de Kijker" heb ik heel wat ondersteunende achtergronden en materiaal zomaar gratis van jullie gekregen! Kinderen en jongeren van vandaag initiëren in geloof, vraagt met hen een pad te verkennen, een weg mee te gaan en aan te reiken waarop ze hun Zelf en de alomtegenwoordige kunnen ontmoeten, ERVAREN ipv alleen leren over...

    

    

   

7. 12-09-2010
   Moniek De Clercq
   Geïnteresseerde

   Dank voor al deze inspirerende info. Sinds een paar jaar organiseren we stille wandelingen (zonder praten) in natuurgebiedjes of landschapswandelingen. Het is voor mij een ontdekking geweest te ervaren dat je pas echt kijkt en ziet als je hoofd leeg is.... Heel gek.... voor een westerse mens.....  Maar het hoofd leeg maken is niet zo evident. Eckhart Tolle leerde me om tijdens het wandelen, of als we stilstaan, met de aandacht hier en nu te blijven door het lichaam gewaar te worden. Wat ook in het lichaam. En daardoor kunnen we ook mensen ontmoeten zonder interpretatie in het achterhoofd. Een nieuwe manier van leven. Erg rustgevend en vooral heel open. Het blijft wel oefenen als er uitdagingen verschijnen! Een nieuwe wereld begint echt binnenin, ervaar ik steeds opnieuw. Het is prachtig dat meer en meer mensen, ook begeleiders van jonge kinderen deze weg gaan.

   

Naam: E-mailadres: U bent: Selecteer één van onderstaande opties ------------------------------------------ Leerkracht lager onderwijs Leerkracht secundair onderwijs Leerkracht hoger onderwijs Pastoraal medewerk(st)er op school Pastoraal medewerk(st)er in de parochie Geïnteresseerde Uw reactie/vraag/opmerking/suggestie: Indien gewenst, stuur hierbij een bestand mee: Vul bovenstaande code in: Als u een bestand meestuurt, kan het even duren vooraleer u op de volgende pagina terechtkomt. Gelieve toch maar één keer op 'Verzenden' te klikken.

Over Thomas - Contact - Links - Sitemap - Nieuwsbrief - Help

Ben je: Godsdienstleerkracht | in opleiding | leerling | docenten | ouder | inspecteur | directeur | gast

www.godsdienstonderwijs.be

© 2002 - 2011 - KU Leuven