November 2004

Sint Maarten

Martinus van Tours

"Wie twee mantels heeft, deelt met wie er geen heeft en wie voedsel heeft doet hetzelfde..."

(Lc 3,10-11)

Deze kijker kadert in een geheel rond lichtfeesten

Inhoudstafel

Algemeen

Inleiding

Klaspraktijk

Impulsen

• Impuls A: De mantel van Sint Maarten
• Impuls B: De betekenis van de mantel van Sint Maarten
• Impuls C: Sint Maartensvieringen
• Impuls D: Lampen en lichtjes maken

Achtergrondinfo

• De levensgeschiedenis van Sint Martinus
• Enkele wetenswaardigheden
• Gebruiken en gewoonten
• Legenden
• Reacties van leerkrachten

Inleiding op deze "In De Kijker"

Sint Maarten: lichtfeest

Het feest van Sint Maarten kadert in een reeks van Lichtfeesten die zich uitstrekt van Halloween (eind oktober) tot Maria Lichtmis (begin februari). We lichten dit kort toe.

Betekenis van licht

Wanneer mensen in hun leven bedreigd worden, wanneer hen onrecht wordt aangedaan, wanneer dodende machten om zich heen grijpen en hun licht dreigt uit te gaan, dan reageren mensen vaak door samen te komen met lichten allerhande als teken van protest. Bij werkverlies, een gewelddadig overlijden, een natuurramp, een onderdrukking worden er ten teken van protest vuren aangestoken, kaarsen neergezet en fakkels gebrand, vuurwerk afgestoken. Denk aan de vuren bij stakersposten, het verbranden van poppen bij betogingen, het gooien van voetzoekers, fakkeloptochten, massaal branden van kaarsen bij de moord op jonge mensen, bij natuurrampen of bij een aanslag zoals deze op elf september in New York.

De bestaande lichtfeesten in de vele culturen zijn feesten die mensen blijvend willen waarschuwen voor het levensbedreigende en herinneren aan de vele houdingen die het leven kunnen veilig stellen en in ere houden. Feesten ook waarin de verhalen van de bevrijders worden herinnerd en doorverteld. St.-Maarten die protesteert tegen de Romeinse verdrukking en kiest voor de armen. Nicolaas wiens naam letterlijk "bevrijder van, voor het volk" betekent, Jezus van Nazareth wiens Hebreeuwse naam Jehosua "God bevrijdt" betekent. Jezus' volgelingen kiezen voor de minsten, de zwaksten, voor diegenen wiens leven het meest bedreigd is.
In onze streken is het feest van Sint Maarten gebaseerd op de herdenking van de christelijke heilige Martinus van Tours. Zijn feest is verbonden met de Keltische en Germaanse gebruiken van onze voorouders. Het staat mede daardoor in een reeks van lichtfeesten waar ook Halloween, Allerheiligen en Sinterklaas een plaats in heeft.

Zie verder:

* In de kijker: Halloween, Allerheiligen, Allerzielen
* In de kijker: Hoort wie klopt daar kinderen.

De datum van 11 november

De datum van 11 november wordt door sommigen verbonden aan het feit dat Martinus van Tours toen begraven zou zijn, na op of omtrent 8 november overleden te zijn. Heel geloofwaardig is dat niet vermits de naamdag van een heilige altijd zijn sterfdag is of de dag van de heiligverklaring. Tenzij er andere sterkere invloeden zijn die de toewijzing zouden kunnen verantwoorden. Zijn gedachtenis wordt herinnerd op het vroegere Keltische Alfmaent, elf november, waar soms ook het slachtfeestgedeelte van Samhain werd gevierd. Vandaar de gebruiken om een varken te slachten of een Maartensgans.

Zie ook de achtergrondinformatie bij de in de kijker rond Halloween

Elf november staat daarbij ook even ver van Kerstmis af (zes weken) als Aswoensdag van Pasen. Er zijn streken geweest waar de advent oorspronkelijk zes weken duurde. Mogelijk volgde de advent een vóór-christelijke gewoonte om vanaf begin november tot twaalf weken later (2 februari, Licht­mis!) iets met licht te doen in de duisternis. Het rondgaan met Sint Maartenslampionnetjes in diverse streken zou daarop kunnen wijzen.
Er is ook de gewoonte om op deze dag met karnaval te beginnen. Mogelijk denkt men dan aan de elfde van de elfde, het gekkengetal, maar het zou evengoed kunnen dat deze tijd in de bedding van ons zonnejaar gewoon roept om een herfstcarnaval waarin verkleedpartijen, rondgaan met lampionnetjes en schransfestijnen een soort samenvatting van de oogstvreugde vormen voordat het met de duisternis en de onvruchtbaarheid van de winter menens wordt. Wellicht liggen de verkleedgebruiken van Halloween hier niet veraf.

Keltische gebruiken in christelijke feesten

Voor het christendom in onze streken verkondigd werd, beleefden de Kelten en Germanen hun eigen geloof. De christelijke verkondigers vervingen vaak de Germaanse rituelen en feesten door christelijke betekenissen en figuren. Zo kregen oude gewoonten een nieuwe betekenis. Dit gebeurde ook met de oppergod, Wodan, van de Germanen. In vele streken werd Sint Maarten zijn plaatsvervanger. Heel wat oude gebruiken werden verchristelijkt en zijn in de Sint Maartensvieringen terecht gekomen. Omdat in andere dorpen met andere heiligen zoals Sint Nicolaas het zelfde gebeurde, verwijzen we graag naar de In de Kijker: Hoort wie klopt daar kinderen, waar dit gebeuren uitgebreid wordt toegelicht. Wat geldt voor Sinterklaas geldt in de meeste gevallen ook voor Sint Maarten.

 

Sint Maarten en Sinterklaas

In onze streken zijn er vele dorpen en streken waar Sint Maarten wordt gevierd die dezelfde gebruiken en gewoonten hebben als die gemeenten waar Sinterklaas wordt herdacht. Heel de outfit van de beide sinten lijkt wonderwel op elkaar. Ook heel wat van de gebruiken en gewoonten die we bij Sint Maarten aantreffen vinden we ook terug bij Sinterklaas. Toelichting over de betekenis en de herkomst van deze gebruiken, vind je uitgebreid terug in de In de Kijker: Hoort wie klopt daar kinderen. Rituelen die louter bij Sint Maarten horen vindt je in deze "in de kijker" verder toegelicht.

Sint Maarten en het islamitische suikerfeest

In 2004 staat het Sint Maartensfeest en het islamitische suikerfeest (Eid ul Fitr, het feest van het verbreken van de vasten in de maand Ramadan) dicht in elkaars buurt. Sint Maarten op 11 november het suikerfeest op 15 november. Ondanks het feit dat beide feesten zeer erg van elkaar verschillen zijn er ook vele opmerkelijke gelijkenissen vast te stellen. Dezelfde gelijkenissen als bij het Sinterklaasfeest. Meer uitleg hierover vind je aldaar.

In de kijker: Hoort wie klopt daar kinderen. Kijkwijzer 5 en ook bij achtergrondinfo: Het feest van Sinterklaas en het feest van het verbreken van de vasten.

Om het feest Eid ul Fitr goed te kunnen plaatsen is het belangrijk de diepere godsdienstige betekenis van de Ramadan te begrijpen. Daardoor moeten we ons een beeld kunnen vormen van enkele aspecten van het leven van Mohammed. Vooral diens 'eerste openbaring' wordt herdacht tijdens de Ramadan. De diepmenselijke betekenis van deze godsdienstige feesten en rituelen willen we doen oplichten, omdat op dat niveau pas echt 'interreligieuze dialoog' mogelijk wordt. Daarom besteden we hier in een eerste punt aandacht aan de Ramadan, dan vertellen we in een tweede punt iets over de eerste openbaring van Mohammed en tot slot zoemen we in een derde punt in op de betekenis van het feest 'Eid ul Fitr' in deze context.

Reflectie over het gekozen onderwerp

Oriëntatie in het onderwerp

Mogelijke vragen: hoe sta je als leerkracht(en) tegenover het Sint Maartengebeuren? Wat zijn voor jou (jullie) in dit onderwerp, aandachtspunten, 'ankerplaatsen', spanningspunten, vragen (informatieve, levensbeschouwelijke, godsdienstige...)?

Kansen op levensbeschouwelijk vlak:

Vanuit een maatschappelijke invalshoek: Door aandacht te besteden aan het feest en vooral aan de oorsprong ervan, leert men kritisch kijken naar de commerciële sfeer rond dit feest: door bewuste reflectie de schaduwkanten ervan constateren: juist die (kansarme) kinderen vallen vaak uit de boot, waar Martinus aandacht aan wilde schenken.

• Vanuit een religieuze invalshoek: Verbinding maken met gevarieerde, religieus gekleurde tradities: het feest zoals wij het kennen is resultaat van een samensmelting van twee levensbeschouwelijke tradities: de Germaanse verering van de God 'Wodan' en de christelijke heiligenverering van Martinus van Tours. (zie hoger)
• Vanuit een interreligieuze invalshoek:Een vergelijking maken met het islamitische 'suikerfeest': zo kan er interreligieuze dialoog groeien. (zie hoger)
• Vanuit (pedagogische) levensbeschouwelijke invalshoek:Uitdiepen van fundamentele kwesties die oriëntatie geven aan het leven van mensen.
  Bij jonge kinderen gaat het vooral om het leren omgaan met de spanning tussen geven en nemen, omgaan met iets willen hebben, iets wensen, ergens naar verlangen, geduldig kunnen zijn, omgaan met teleurstellingen, jaloezie, dankbaar kunnen zijn, begrijpen waarom je iets niet krijgt, enz... De spanning tussen "hebben en zijn" is hier aan de orde.
• Vanuit spirituele invalshoek: Sinterklaas is ook het feest, waar de grenzeloze liefde van (vooral) ouders en grootouders voor hun kinderen uitdrukking vindt in het geschenk van een 'paradijselijke' dag, een dag van 'spel in overvloed'. Twee ingrediënten zijn hier belangrijk: De grenzeloze liefde, die m.n. voor één keer de grenzen van de redelijkheid en de matigheid doorbreekt. En juist dat doorbreken is belangrijk. Het spel. (Is er iets erger dan van sinterklaas iets nuttigs te krijgen: wintersokken of een inktpatroon voor de printer...) Sint Maarten onderstreept het belang van het spel in het leven van kinderen (en dus ook van die grote kinderen die zich volwassenen noemen).
  Dat die grenzeloze liefde van ouders en grootouders ook een bodemloze liefde kan worden, is natuurlijk waar. Maar dat hoeft niet persé, en het gevaar hiervan mag de waardering voor de grenzeloze liefde (en haar concrete vormgeving in de pakjes) toch niet overstemmen. Is het niet goed dit feest van grenzeloze liefde, dat gestalte krijgt in het kinderlijke cadeau- en spelparadijs, in gesprek te brengen met de christelijke traditie, en zo de traditie anders te belichten? Bv.: Kan dit gulle feest ook gebeuren in een 'tweede naïviteit', die zich wel bewust is van de complexiteit en van de onvolmaaktheid van het (samen)leven, maar niet toelaat dat deze de eenvoud van het samenspel verplettert? Het zou dus een uitdaging kunnen zijn om met kinderen doorheen de pakjes (groot of klein) te kijken, en te zoeken naar de grondtoon van het feest:
  "Je bent geliefd, en in je cadeau (h)erkend als een bijzonder iemand, met een eigenheid (eigen interesse, aanleg...). Het is goed te genieten van datgene wat je krijgt, te spelen, gelukkig te zijn."

Sint Maarten en een schoolvisie

Een school heeft haar pedagogische visie geïnspireerd op de Heilige Martinus. Het is boeiend om te kijken hoe dit hun eigen schoolvisie gestalte heeft gegeven. Als team is het misschien de moeite waard om dit even naast het eigen opvoedingsproject te leggen. Een inleiding hierop vind je in onderstaande tekst.

"Sinds het samensmelten van de vroegere jongensschool en de meisjesschool in 1985, is onze school officieel de "Gesubsidieerde Vrije Basisschool" genoemd. Deze louter administratieve term is moeilijk hanteerbaar en vertelt weinig over het eigene van onze school. Dat wij een goede school willen zijn staat buiten kijf en hoe we het willen doen staat op de volgende bladzijden beschreven, maar pas als iets een naam heeft, krijgt het een identiteit. Sint-Maarten is alom tegenwoordig in Loppem. Er is vooreerst de Sint-Martinus parochie maar ook instellingen en organisaties dragen de naam Sint-Maarten of Martinus. Ook voor de kinderen heeft Sint-Maarten al decennia lang een bijzondere betekenis want voor hen is de traditionele bedeltocht op de vooravond van 11 november een diep geworteld gebeuren. Sint-Maarten (316 - 397) was bisschop van Tours. Als jongeman diende hij in het Romeinse leger en in die tijd had het beroemde voorval plaats dat hij de helft van zijn mantel aan de bedelaar schonk. De attentie die Martinus had voor de zwakken in de maatschappij, willen wij als school ombuigen naar een bijzondere zorg voor de kinderen die ons zijn toevertrouwd, vooral voor hen die leer- en ontwikkelingsmoeilijkheden vertonen. De naam Sint-Maartensschool ligt dus nogal voor de hand temeer daar de figuur ook iets van de gezindheid van de school symboliseert."

Klaspraktijk

Impuls A: De mantel van Sint Maarten

Het verhaal van de mantel

Martinus was een Romeins soldatenofficier. Hij leefde in Italië toen hij de opdracht kreeg om met zijn legermakkers naar Gallië (het huidige Frankrijk) te verhuizen. Na ettelijke weken kwamen ze in het Noorden van Frankrijk aan. Ze reden naar de stad Amiens. Toen ze doodvermoeid de stadspoort naderden zag hij een man die daar aan het bedelen was. Hij was naakt en bibberde van de kou. Toen Martinus hem zag, kreeg hij medelijden. Hij deed zijn mantel af, trok zijn zwaard en sneed de mantel in tweeën. Eén helft gaf hij aan de naakte man. Toen reed hij door de poort de stad in en keek niet meer om. Zijn medesoldaten schudden het hoofd. En de mensen van Amiens die hadden staan kijken, lachten Martinus vierkant uit.
"Wat zonde van die mooie, dure mantel!" "Wat een dwaas!"
"Niet genoeg voor de bedelaar en te weinig voor de kapitein. Nu hebben ze het allebei koud."
Lachend en spottend gingen de mensen naar huis, want het was intussen nacht geworden.

's Nachts had Martinus een droom. Hij zag Jezus op de berg Golgota, en hoe men Hem de kleren van het lijf rukte en Hem aan het kruis hing. Maar tegelijk zag hij de man die bibberend aan de stadspoort van Amiens zat. De twee mannen leken zo op elkaar, dat Maarten ze niet uit elkaar kon houden. Die aan het kruis, was dat niet de bedelaar? En de man aan de stadspoort, was dat niet Jezus? Maarten werd wakker en wreef zich in de ogen. Wat een vreemde droom!
Toen de dag bij zonsopgang ontwaakte, stond Maarten op. Hij ging naar de steeg waar de priester van Amiens woonde. Hij klopte aan en de priester liet hem binnen. Maarten zei: "Toen ik nog een kind was, eerwaarde vader, ben ik eens in een kerk gevlucht voor het onweer. Daar hoorde ik voor het eerst over Jezus spreken. Ik vernam dat de mensen die in hem geloven, christenen worden genoemd. Sindsdien heb ik vaak gedacht aan die Jezus die gekruisigd is. Vannacht heb ik zelfs van Hem gedroomd. Ik zou meer willen weten over Jezus en over de mensen die men christenen noemt. Zou u mij willen onderwijzen?" Toen vertelde Maarten dat hij de avond tevoren de helft van zijn mantel aan een bedelaar gegeven had. Hij vertelde ook dat Jezus 's nachts aan hem verschenen was en dat Hij die halve mantel om zijn schouders droeg. De priester keek Maarten aan en zei: "En jij zou niet weten wat een christen is? Je bent zelf een christen. Want jij hebt gedaan wat christenen behoren te doen: een mens die in nood is, helpen, en delen wat je hebt, in plaats van hem achteloos voorbij te gaan en te doen of je hem niet ziet."

Van toen af ging Martinus bijna elke dag naar de priester. Ze lazen samen in een boek met verhalen over Jezus. Dat boek heette 'de bijbel'. De priester zette een olielamp op de tafel. De verhalen over Jezus waren een lichtend voorbeeld voor hun leven. Van Jezus werd verteld dat hij een licht in de duisternis was zodat mensen zich niet meer donker gingen voelen. Vaak lazen ze tot de olielamp uitging en hun ogen pijn deden. Op een keer lazen ze dat Jezus gezegd had: "Al wat je een van deze minste broeders van mij hebt gedaan, heb je Mij gedaan." Toen begreep Martinus zijn vreemde droom.

(naar een fragment uit Quadflieg J., Fuhrman R., Martinus van Tours. Averbode, 1995.)

Tekening met tekstballonnen

Klik op de tekening om die te openen in een nieuw venster en zo af te drukken

Bekijk de tekening goed. Je ziet een aantal soldaten en gewone mensen en op de achtergrond het gebeuren tussen Martinus en de bedelaar. In het verhaal hoor je hoe deze mensen reageren op de daad van Martinus.
Herlees dit nog even.
Zijn medesoldaten schudden het hoofd. En de mensen van Amiens die hadden staan kijken, lachten Martinus vierkant uit. "Wat zonde van die mooie, dure mantel!" "Wat een dwaas!" "Niet genoeg voor de bedelaar en te weinig voor de kapitein. Nu hebben ze het allebei koud." Lachend en spottend gingen de mensen naar huis, want het was intussen nacht geworden.
Teken op de tekening of daarbuiten tekstballonnen en schrijf nog andere mogelijke reacties van mensen. Schrijf ze als reacties van mensen van vandaag.
Teken ook twee tekstballonnen bij Martinus en bij de bedelaar. Hoe zouden die reageren op de commentaren van de soldaten en de mensen.

De realiteit van de stadspoort in een hedendaagse collage

In de omgeving van de stadspoort, aan de rand van de stad dus, leefden de arme mensen. Mensen zonder inkomen die met bedelen aan de kost moeten komen. Dat is vandaag nog zo. Aan de rand van vele grote steden in de wereld wonen vele armen in krotten van woningen. Ook in Vlaanderen is dat vaak zo. Aan de rand van de stad kom je de armoede tegen zoals bedelaars in de stations (moderne stadsingangen).

Maak een hedendaagse collage van bovenstaande tekening. Hoe ziet een stad er uit en de stadsrand? Wie zijn de bedelaars vandaag? Hoe kijken en reageren diegenen die de 'stadspoort' binnenkomen?

Jezus wordt herkend in de bedelaar

Verhalen over christelijke heiligen worden in verband gebracht met Jezus die hun voorbeeld en inspiratiebron is. Het verhaal vertelt dat Martinus in een droom het gezicht van Jezus herkent in de bedelaar en omgekeerd. De bedelaar maakt een beetje hetzelfde mee als Jezus op zijn kruis. Hij ziet af en hij wordt geminacht. Jezus lijden en het lijden van de bedelaar lijken op elkaar.
Het verhaal vertelt dat Martinus naar een priester gaat. Deze vertelt hem nog meer over het leven van Jezus dan hij zelf als wist. In de evangeliën over Jezus leven staan meerdere verhalen waar Jezus aandacht heeft voor mensen die lijden. Vertel er over aan elkaar. Aan hoeveeel verhalen kom je? Welke wil je eens opzoeken en herlezen? Welke scènes spelen zich daar af? Zijn ze te vergelijken met het verhaal van Martinus? Wat zou Martinus daar uit kunnen leren? Wat zou jezelf daaruit leren?

Een olielamp op tafel

Het verhaal vertelt over het bezoek van Martinus aan de priester het volgende:
'De priester zette een olie­lamp op de tafel. De verhalen over Jezus waren een lichtend voorbeeld voor hun leven. Van Jezus werd verteld dat hij een licht in de duisternis was zodat mensen zich niet meer donker gingen voelen. Vaak lazen ze tot de olielamp uitging en hun ogen pijn deden.'

De olielamp kan voor de priester en Martinus een licht zijn om beter in het duister te kunnen lezen. Dan verstaan we 'licht' als een letterlijk licht. Maar soms is licht ook een beeldspraak. Jezus is voor mensen een lichtend voorbeeld en een licht in de duisternis. Dan bedoelt het verhaal niet dat Jezus in brand staat. Wat bedoelen mensen dan wel? Kan je dat naar elkaar toe verwoorden?

Wie is voor Martinus een licht? Wie voor de bedelaar? Wie voor... de andere figuren uit het verhaal? In welke situaties kunnen mensen een licht zijn? Verken dat even.

Licht in een doos

Maak in een kartonnen doos een opstelling waarin je de 'lichtende' betekenis van mensen in beeld brengt. Situaties allerhande waarin mensen een licht kunnen zijn voor elkaar. Stel de doos zo op dat geheel op een kast met deuren lijkt. Een beetje zoals een kerkelijk retabel (zie afbeelding hieronder). Als je de deuren opent dan verschijnt er een beeldverhaal uit het leven van een heilige of van Jezus... Probeer dit thema creatief in beeld te brengen. Kan je hier ook met letterlijk licht in werken? Hoe kan je letterlijk en figuurlijk licht ineen weven?
Kunnen christelijke figuren hierin en plaats vinden? Hebben ook figuren uit andere culturen hun plaats hierin? Vertel aan elkaar waarom (niet).

Impuls B: De betekenis van de mantel van Sint Maarten

Toelichting en levensbeschouwelijke gesprekken

De hele of de halve mantel

Toelichting
Wie heeft bij het horen van dit verhaal zich niet het volgende afgevraagd: "Waarom gaf Maarten niet zijn hele mantel? Wat is dat voor een gift, een halve mantel?"

Levensbeschouwelijk gesprek

• Hoe denk je zelf over die uitspraak? Vertel er over aan elkaar.
• Waarin gelijken je meningen op elkaar? Waarin verschillen ze?
• Hoe komt het dat de meningen gelijken en verschillen?

Toelichting
Een mantel was een rijk bezit, waar je een half leven mee deed. Kleding werd eindeloos versteld en als je nagaat dat de soldaten hun uitrusting inclusief paard voor het grootste deel zelf van hun soldij moesten betalen, dan kun je wel nagaan dat die mantel een zeer kostbaar bezit was. Diezelfde mantel deed ook dienst als deken en beschutting voor de nacht.

Levensbeschouwelijk gesprek

• Als je deze bovenstaande informatie leest (hoort) wat bedenk je dan?
• Verandert dat je mening? Waarom wel of waarom niet?

Toelichting
De mantel van Martinus behoorde tot zijn uitrusting als soldaat. Die uitrusting moesten soldaten ten dele zelf betalen. Het andere deel van de uitrusting en dus ook een deel van de mantel werd door het leger betaald en behoorde toe aan de Romeinse staat, aan de keizer dus. Martinus houdt zich aan zijn opdracht als soldaat en voldoet hier nog zijn plicht. Hij draagt dat deel van de mantel dat naar zijn opdracht als Romeins soldaat verwijst. Enkel het eigen persoonlijke deel schenkt hij weg. Later zal blijken dat Hij tegen de wil van de Romeinse keizer in zijn legerfunctie neerlegt. Hij stelt zijn leven niet langer ten dienste van het leger (macht, onderdrukking) maar ten dienste van de armen (onmachtigen, onderdrukten) in de samenleving. Is dit niet het 'symbolische tweede deel van zijn mantel dat hij nu schenkt?

Levensbeschouwelijk gesprek

• Hoe begrijp je het bovenstaande?
• Het verhaal van de mantel van Sint Maarten wordt ook wel een bekeringsverhaal genoemd. Welke (be)kering zie je in het leven van Sint Maarten?
• Hetzelfde verhaal wordt ook wel eens een ‘roepingsverhaal’ genoemd? Wie of wat 'roept' er in dit verhaal? Door wie of wat wordt Martinus geroepen?
• Christenen vertellen dat het een roeping door God is. Hoe begrijp je dat? Zie je dat ook zo? Waarin kan je de roep van God (niet) herkennen? Waarom is dat zo (niet)?

Hoeveel delen?

Toelichting
Dit feest van Sint Maarten gaat over delen. Iemand zegt daarover het volgende: "Maarten was een verstandig man, hij deelde de mantel, hij hield ook nog wat voor zichzelf. Als bedelaar krijg je een halve mantel, die van buitenaf naar je toe kan komen, voor de andere helft draag je ook zelf verantwoordelijkheid. Een ander kan jou niet geheel omhullen, je zult er zelf ook aan moeten bijdragen. Anderzijds moet de schenker niet onverstandig zijn. Het is goed te delen, maar niet zo, dat je zelf bevriest. Roofbouw op jezelf plegen door je helemaal weg te schenken maakt je uiteindelijk tot een bedelaar."

Levensbeschouwelijk gesprek

• Als je deelt met iemand is het dan belangrijk om ook iets voor jezelf te houden? Waarom is dat zo (niet)?
• Welk deel dien je wel of niet te houden? Kan je daar voorbeelden van geven? Waarom verschillen jullie wel of niet van mening?
• Hoeveel van je bezit kan je delen? Wat zou je willen delen? Wat zou je echt doen?
• Is er een verschil in het delen met iemand die al heel wat heeft, veel heeft, weinig of helmaal niets? Vertel over situaties die je hebt meegemaakt waarin je iets met iemand deelde.
• Wordt je soms uitgedaagd meer te geven dan je eerst wilde? Door wie of wat?

Een bijbels verhaal?

Toelichting
Dit verhaal van St.-Maarten wordt des te interessanter wanneer we daar een passage uit het Nieuwe Testament naast zetten. Johannes de Doper (de 'voorloper' van Jezus) preekt in de woestijn. Hij roept de mensen op zich te bekeren; de mensonterende ellende, de onderdrukking (zoals de slavernij in Egypte) letterlijk en figuurlijk de rug toe te keren en zich te richten op het leven zoals God het voor de mens wil. De menigte mensen vroeg aan hem:"Wat moeten we doen?" En hij antwoordde: "Wie twee mantels heeft, deelt met wie er geen heeft en wie voedsel heeft doet hetzelfde..." (Lucas 3,10-11).
Wanneer we deze verhalen in elkaars verlengde lezen, zien we dat in het verhaal van Sint Maarten op een zeer radicale wijze gebeurt, wat Johannes de Doper zegt. Sint Maarten echter heeft maar één mantel -hij komt iemand tegen die naakt is en dus geen mantel heeft- hij hakt zijn ene mantel in twee delen, waarmee degene zonder mantel daadwerkelijk een mantel heeft ondanks het feit dat hij niemand is tegengekomen die in het bezit was van twee mantels! Sterker nog: al heb je maar één jas, dan nog zal het niet gebeuren dat iemand die zonder jas is ook zonder jas blijft! Precies dat maakt het verhaal van deze Martinus tot een heiligenverhaal. En dat is het 'lichtend verhaal' dat inderdaad van deur tot deur, met de lichten in de hand, bekend gemaakt worden wil!

Levensbeschouwelijk gesprek
Het verhaal van Sint Maarten gelijkt sterk op een evangelieverhaal. Hoe zou dat komen denk je? Is daar een verklaring voor?
Ook bij de verhalen over Sinterklaas komt dit voor? In welke verhalen herken je gelijkenissen met evangelieverhalen

Zie In de Kijker: Hoort wie klopt daar kinderen - Klaspraktijk: Kijkwijzer 3

Mantelspellen

Zie In de Kijker: Schutsmantel van Maria - Klaspraktijk: Impuls D

Mantelzorg

Wat is mantelzorg?

Zie In de Kijker: Schutsmantel van Maria - Klaspraktijk: Impuls E

De naakten kleden

Zoals Sint Maarten de helft van zijn mantel schonk aan een arme man zonder kleren, zo zijn vele mensen bezorgd om arme mensen zonder voldoende goede kleding. Lees over diverse organisaties die zich daarmee bezig houden op volgende site: http://www.armekant-eva.nl/Naaktenkleden.doc.

Op welke wijze verantwoorden en motiveren deze organisaties hun handelen.
Ze doen dat vanuit het evangelie. Wat halen ze aan als belangrijk?
Hoe kijk je daar zelf tegen aan? Wat vind je van hun argumenten. Welke spreken ook jou aan? Waarom is dat zo. Vertel er over aan elkaar. Waarin verschillen jullie? Wat spreekt je niet aan? Waarom is dat zo. Zoek bij elkaar naar gelijkenissen en verschillen.

Hoe ervaar je de acties die deze organisaties op het touw zetten?
Is kleding verzamelen een zinvolle actie. Waarom is dat (zo) (niet)?
Zou jij zelf aan zoiets meedoen?

Vandaag op school is er nogal wat te doen rond het dragen van merkkleding. Vooral het ergens al dan niet bijhoren door het dragen van bepaalde kleding. Is kleding een onderwerp van uitsluiting in je omgeving. Wat weet je daarvan? Hoe kom je dat tegen? In welke mate is dit voor jou van belang. Op welke wijze hou je daar rekening mee?

 

 

Impuls C: Sint Maartensvieringen

Sint Maartensvuren

Krantenbericht: Vuurspektakel voor Sint-Maarten in Overpelt

Gratis soep voor wie vuurtje stookt.

Overpelt kiest niet voor Halloween maar voor Sint-Maarten. De schutsheilige van Overpelts grootste parochie staat op zijn naamfeest al decennia garant voor brandende houtstapels in zowat alle wijken van de gemeente. Het gemeentebestuur wil die traditie in ere houden en steekt samen met de jeugdraad het vuur aan de lont. Zaterdag 8 november wordt op de Oude Markt een groots Sint-Maartenspektakel opgevoerd. Met uiteraard veel vuur. Schepen Dirk Vanseggelen: "Het wordt nog beter dan vorig jaar en we willen ons Sint-Maartensfeest nieuwe stijl tot een gebeuren uitbouwen dat de grenzen van de gemeente overstijgt. Daarvoor sparen we kosten noch moeite." Om 18.30 uur begint het feest met een optocht van Sint-Maarten vanaf 't Pelterke. Malabarista is de reizende nar die in de hoogte werkt met toortsen, fakkels en vuurwerk. Pyromancer brengt warmte in de cirkel. Het Big Bang Circus vormt de feestelijke apotheose en zorgt voor acts waarbij vuur alle mogelijke capriolen maakt. Rond 21.30 uur zal het vuurfeest buiten voorbij zijn en kan de grotere jeugd naar jeugdhuis De Poal voor een verkleedfeestje. Alles gebeurt op het verduisterde marktplein. "Aan de handelaars wordt gevraagd de reclameverlichting te doven." Toeval of niet valt het Sint-Maartenspektakel in Overpelt samen met de nacht van de duisternis.
Sint-Maarten blijft in Overpelt ook een buurtgebeuren. Ook daar biedt de gemeente logistieke ondersteuning. Wie op 9, 10 of 11 november zijn Sinte-Maarten stookt kan van de gemeente gratis soep krijgen om bij het vuur op te drinken. "Een geste die van de jeugdraad komt," aldus jeugdconsulente Kim Schrooten. Enige voorwaarde is de soep tijdig te bestellen. Buurtvuren worden ook best op het gemeentehuis gemeld. "Dan kan de politie een oogje in het zeil houden."

Het belang van Limburg, 2003.

Sint Maartensvuren over de grens

Op vele plaatsen in Vlaanderen maar ook in Nederland worden Sint Maartensvuren ontstoken, zoals te zien op de bijgaande foto's uit Geulle:

Sint Maartensoptochten

Sint Maartensstoet in Kaulille

In het verleden werd het reeds door verschillende verenigingen georganiseerd. Dit jaar hebben speelpleinwerking SPW Kaulille en de Gezinsbond Kaulille de organisatie van het St. Maartensvuur 2004 op zich genomen. Om zulk een evenement in te richten, zijn er vele helpende handen nodig. Tot ons groot genoegen vonden we deze bij verschillende verenigingen, die net als ons, zich belangeloos willen inzetten om van dit Sint Maartensvuur een geslaagde editie te maken. Je vindt de logo's van deze verenigingen op de "home-page". We willen hen reeds nu al bedanken voor hun inzet. Ook een woordje van dank aan het gemeentebestuur van Bocholt voor de materiële en financiële steun. Iedereen is van harte uitgenodigd voor de optocht die om half zeven stipt vertrekt aan de voetbalterreinen van Kaulille FC. Door de sfeervol verlichte straten trekt de optocht via de Molenstraat en de Bosschelweg naar de Steenakkerstraat. Het trommelkorps van schutterij St. Joris loopt vooraan gevolgd door Sint Maarten met zijn paard. De kinderen die tijdens de knutselnamiddag een lampion of een fakkel hebben geknutseld, mogen die natuurlijk meebrengen om ze aan iedereen te laten zien. Op woensdag namiddag 10 november van 14u tot 15u30 is er een knutselnamiddag voorzien in de Chirolokalen van Kaulille. Onder begeleiding van jongeren van SPW, Chiro Kaulille en KLJ Kaulille zullen er de mooiste lampionnen geknutseld worden om 's avonds mee te nemen in de optocht. Deze knutselnamiddag is toegankelijk voor de kleuters van de laatste kleuterklas en voor alle kinderen van de lagere scholen.

De komst van Sint Maarten in Zonnebeke

Koekelare vestigt wereldrecord: stoet met 1.700 bietenlampions

KOEKELARE - Naar aanleiding van het Feest van Sint Maarten is gisterenavond een kinderoptocht door Koekelare getrokken met 1.700 bietenlampions. Volgens het gemeentebestuur, die de optocht organiseerde en hoopte op duizend lampions, gaat het om een wereldrecord. Het vraagt de homologatie door het Guiness Book.

Sint Maartensommegang

In diverse dorpen in Vlaanderen en Nederland trekken op de avond van de 11e november stoeten kinderen rond met lampions, gekocht bij de feestartikelenwinkel of zelf vervaardigd uit allerhande materialen van papier en karton of uitgeholde pompoenen of bieten. De kinderen gaan langs de deuren van de buurt, bellen aan en zingen een liedje. In het liedje wordt vaak naar Sint Maarten verwezen, maar er zijn ook varianten in de loop van de tijd ontstaan waar Sint Maarten niet meer in voorkomt. Een bekend liedje luidt:

Sint Maarten, Sint Maarten
De koeien hebben staarten
De meisjes hebben rokken aan
Daar komt Sinte Maarten aan
(op de wijze van Sinterklaas Kapoentje)

De bedoeling is dat de kinderen na het zingen een traktatie krijgen van de bewoners waar ze aangebeld hebben. Vooral snoep en geld worden de kinderen aangeboden. Als de bewoners niets geven, of net doen alsof ze niet thuis zijn, durven de kinderen ook wel een liedje zingen om hun gierigheid in te peperen.

Eigen ervaringen en belevingen

Laat kinderen aan elkaar vertellen wat hun ervaringen en belevingen zijn met deze optochten.
Wat is hen het meest bijgebleven van vroegere Sint Maartensvieringen?
Waar geven ze het meeste aandacht aan?
Denken ze daarbij aan het verhaal van Sint Maarten?
Wat heeft dit gebruik met de verhalen over Sint Maarten te maken?

Toelichting bij feestgebruiken

Toelichting geven bij de feestgebruiken in andere dorpen aan de hand van de illustraties en de betekenissen.

Wat spreekt hen (niet) aan als ze over de diverse Sint maartensvieringen en hun betekenis horen? Waarom is dat zo? Welke gelijkenissen en verschillen merk je op bij elkaar? Hoe komt dat denk je?
Ga op het internet op zoek naar nog meer gebruiken en gewoonten rond St. Maarten. Kies er één uit en stel dit per groepje voor in de klas.

Een feest van commercie?

Sint Maarten: Een feest van rijken?

Het feest van Sint Maarten, zeggen sommige mensen, is een feest dat er in de eerste plaats is voor het geld. Het geld van de bedrijven die speelgoed en snoepgoed maken. Die willen alleen maar winst maken. Het is ook een feest van de rijke kinderen. Het feest van overvloedige rijkdom en commercie. Dat zeggen socialisten en groenen. Maar ook sommige christenen en vooral moslims vinden dat. Een feest van rijkdom en tegelijkertijd een feest van iemand (Sint Maarten) die deelt met de armen en bedelaars. Die twee kunnen niet of toch niet goed samen.

 

• Wat denk jij daarvan?
• Wat herken je zelf ook van wat hierboven gezegd wordt?
• Waar zie je dat gebeuren? Zie je dat ook in de klas?
• Welke gevoelens en gedachten heb je daarbij?
• Waarin gelijken en verschillen jullie gevoelens en gedachten van elkaar?
• Hoe moet het nu verder met dat feest in de toekomst?
• Moet er (n)iets veranderen?

Een optocht voor het goede doel

Sommige kinderen houden daarom een optocht of een ommegang voor een goed doel. Dat is een optocht om geld in te zamelen voor mensen en kinderen die het zo erg nodig hebben. Zo erg nodig als de naakte bedelaar bij Sint Maarten. Op de foto zie je iemand die vertelt over zo'n goed doel tijdens een Sint Maartensviering.

Oud-leerling Anne-Mieke van Breukelen zet zich in voor het goede doel:
een school voor verstandelijk en lichamelijk gehandicapten in Peru.
Ze vertelt erover in haar vroegere St.- Maartensschool.

Voor meer beelden, zie:
www.st-maartenscollege.nl/fotoarchief/fotow45a.html

• Waarom zouden ze dat doen, zo'n optocht of ommegang voor het goede doel opzetten?
• Voor welk doel zou jij kiezen? Hoe zou zo'n optocht er dan kunnen uitzien?
• Wat moet er in de bestaande optocht dan veranderen? Wat moet eraan worden toegevoegd?
• Zou je je daarvoor willen inzetten? Waarom wel (niet)?

Ontwerp een affiche die daarvoor reclame zou maken. Zorg voor een verband met het leven van Sint Martinus en met de lichten, lampen of de vuren.

Betogen met Sint Maarten

In Groningen (Nederland) werd er zelfs een betoging gehouden op de dag van Sint Maarten.
Lees even het persartikel:

Sint Maartenmars Groningen in teken van solidariteit

In het centrum van Groningen wordt dinsdag 11 november de Sint Maartenmars georganiseerd. De mars is een demonstratieve optocht, gevolgd door een korte manifestatie onder het motto 'vóór solidariteit - tégen tweedeling'.
"Wij maken ons grote zorgen over de ontwikkeling in de samenleving. We zien zaken als solidariteit en het rekening houden met anderen steeds verder op de achtergrond raken, met als gevolg een ieder-voor-zich-samenleving. Wij wijzen deze ontwikkeling af", luidt de oproep voor de mars. De protesttocht wordt ondersteund door een breed comité met Groningers uit onder andere de kerkelijke hoek, de politiek, welzijnsinstellingen, vakbonden en andere belangenorganisaties.

• Kan jij je voorstellen waarover het artikel gaat?
• Vertel erover aan elkaar zoals jij dit artikel begrepen hebt.
• Kan je dat verduidelijken met voorbeelden?
• Zou jij in zo'n betoging meestappen? Waarom wel (niet)?
• Hoort zo'n betoging bij de Sint Maartensoptochten of ommegangen? Waarom wel (niet)? Licht even toe.
• Bij betogingen hoort ook vaak vuurwerk of worden er vuren gestookt. Past het daarom bij Sint Maarten of juist niet? Zijn er andere redenen waarom het wel of niet past?
• In betogingen zie je vaak mensen met rode vlaggen, rode petjes of rode kleding aan. Zou dat verwijzen naar de 'rode mantel' van Sint Maarten? Wat denk je daarover?
• De levensbeschouwing van deze mensen (met hun rode vlaggen, kleren, sjaals en petten) noemt men 'socialistisch'. Deze mensen kiezen voor een samenleving die solidair is. Dat betekent dat ze vinden dat mensen elkaar moeten helpen en steunen. Dat ze geen losse personen naast elkaar zijn, maar elkaar heel erg nodig hebben. Dat we moeten zorgen voor elkaar, zeker voor de mensen die het moeilijk hebben in onze samenleving, zoals de armen. Denk je dat ze volgelingen van Martinus kunnen zijn? Waarom denk je van wel (niet)?
• Mensen die leven zoals Martinus (o.a. zorgen voor de armen) worden 'christenen' genoemd. Gelijken christenen en socialisten dan niet erg op elkaar? Wat denk je? Vertel aan elkaar hierover. Ook moslims denken tijdens het suikerfeest speciaal aan de armen. Gelijken ze dan ook op socialisten? En christenen?
• Is dit een soort optocht voor het goede doel? Waarom denk je van wel (niet)?
• De slogan van de manifestatie luidt: 'vóór solidariteit - tégen tweedeling'. Sint Maarten deelt zijn mantel juist wel in twee. Hij is dus 'voor' tweedeling. Is de slogan niet tegenstrijdig met wat Sint Maarten bedoelt? Verschillen ze of stemmen ze overeen? Vertel erover aan elkaar.

Impuls D: Lampen en lichtjes maken

Kijken naar lampen en lichtjes

Bekijk de foto's van de vele diverse lampjes die gemaakt worden rond het feest van Sint Maarten. Wat valt er allemaal op?
Bekijk de foto's goed en probeer goed te kijken naar alles wat er over de lichtjes te zien valt.
Vertel eerst aan elkaar wat je aanspreekt, aantrekt, mooi vindt...
Welke verschillende vormen herken je? Kubus, balk, cilinder, bol,... diverse figuren...
Met welke verschillende materialen is er gewerkt? Metaal, papier (welke soorten) karton, bieten, pompoenen,...
Welke thema's zijn er uitgebeeld? Licht, geesten, heksen, sint maarten,...

Lampionnen maken

Er zijn vele manieren om lampionnen te maken rond Sint Maarten.
Gebruik een conservenblikje met gaatjes in of een klein glazen potje als veilige binnenkant van de kaarsenhouder. Lijm deze stevig vast op een dik kartonnen of dun houten bodemplaat. Bouw daar je lampion rond.

Kies de figuren die je rond de lampion maakt, met overleg.
Overleg met de kinderen of ze elementen van Sint Maarten tot uitdrukking willen brengen en welke elementen dat kunnen zijn. Geef voorbeelden hoe ze dit in beeld kunnen brengen. Werk met sjablonen van de bedelaar, het paard, de mantel, het zwaard en zo meer. Maak sjablonen uit de afbeeldingen van Sint Maarten die overal in deze In de kijker verspreid staan (onder andere bij de achtergrondinformatie: de levensgeschiedenis van Sint Maarten).

Er zijn meerder internetsites die je met ideeën op weg zetten: o.a. www.peuten.nl/juffrouwilona/sinter_merte.html.

 

Sint Maarten liedjes

11 november is de dag... dat mijn lichtje... dat mijn lichtje.
11 november is de dag... dat mijn lichtje schijnen mag

Sint Maarten, Sint Maarten
De koeien hebben staarten
De meisjes hebben rokken aan
Daar komt Sinte Maarten aan
(op de wijze van Sinterklaas Kapoentje)

SINT MAARTEN REED DOOR WEER EN WIND
Sint Maarten, Sint Maarten,
Sint Maarten reed door weer en wind,
zijn vurig paard droeg hem gezwind.
Sint Maarten reed met vollen moed,
zijn mantel dekt hem warm en goed.

Een oude, oude, oude man stond aan de baan.
Hij keek de ridder smekend aan:
"Och, help mij toch uit deze nood,
ik vind hier in de kou de dood".

Sint Maarten, Sint Maarten,
Sint Maarten was zeer aangedaan.
Hij bleef voor d'arme bedelaar staan.
Hij trok zijn slagzwaard uit de scheê
en sneed zijn mantel vlug in twee.

De oude, oude, oude man kwam 's nachts weerom.
Hij had de halve mantel om.
Hij sprak tot Maarten zonder spot
en zei: "Ik ben de lieve God!"

SINTE MAARTEN, WAT IS HET KOUD
Sinte Maarten, wat is het koud,
geef me een turfie of wat hout,
geef me een hallef centje,
dan ben je mijn beste vrendje,
geef me een appel of peer,
dan kom ik 't hele jaar niet meer!

SINT MARTINUS BISSCHOP
Sint Martinus bisschop,
roem van alle landen,
dat wij hier met lichtjes lopen,
is voor ons geen schande.
Hier woont een rijke man,
die ons wel wat geven kan.
Geef me een appel of een peer,

ik kom het hele jaar niet weer.
Het hele jaar, dat duurt zo lang,
als mijn lichtje branden kan!
God zal u lonen
met honderdduizend kronen,
met honderdduizend lichtjes aan,
daar komt Sinte-Maarten aan.

LANTAREN, LANTAREN
Lantaren, lantaren,
zon en de maan en de sterren,
en ik loop op straat,
't is al heel heel laat,
zie hoe mooi mijn Sint Maartenslantarentje straalt!

SINT MAARTEN
Ik loop hier met mijn lantaarn,
Lantaarn loop met mij,
Daar boven stralen de sterren,
Beneden stralen wij!

Mijn licht is aan,
Ik loop vooraan,
La bimme la bamme la bom
Mijn licht is aan,
Ik loop vooraan,
La bimme la bamme la bom

Ik loop hier met mijn lantaarn,
Lantaarn loop met mij,
Daar boven stralen de sterren,
Beneden stralen wij!

Mijn licht gaat uit,
Ik ga naar huis,
La bimme la bamme la bom
Mijn licht gaat uit,
Ik ga naar huis,
La bimme la bamme la bom

 

 

 

 

Reacties op deze in de kijker

De ingezonden reacties tot nu toe:

1. 24-10-2006
   Kristin
   Geïnteresseerde

   Wilt u prachtige foto's maken van St-Maartensvieringen en andere oude feesten, neem dan eens contact op met een Steinerschool. daar worden de feesten nog heel mooi gevierd. Het kan ideeën geven voor veel andere scholen!

   Je kan meer info bekomen bij info@steinerschoollier.be
   roeten, Kristin

   

2. 29-10-2007
   anja swart
   

   Ik ben geboren en getogen op het eiland Terschelling. (geb.1954) Daar wordt sint maarten volop gevierd. Als kind zong ik een lied in het Mezlanzers, een van de 3 dialekten die op het eiland voorkomen. Ik kom die tekst nooit tegen in publicaties rond st.maarten en zou het leuk vinden wanneer ook deze informatie wordt gebruikt!

   Tekst is als volgt:

   sintemarten heuveltsje road road veugeltsje road road rokje sinte marten is zo koud geef hem dan wat turf en hout hout om te verwarmen voor zijn blote armen hierom daarom daarom is een rijke man een rijke man met kleren kleren moet je wassen groen groen grassen gele gele butterblom zo gaat sinte marten om.

   we gingen verkleed bij de deuren langs en mijn vader sneed een "koebiet" (suikerbiet) uit, waarin een kaarsje brandde. ik heb nog een jeugdfoto waarop ik sta met koebiet (1958)

   heeft u belangstelling dan zal ik proberen deze foto digitaal te versturen.

   vriendelijke groeten,

   anja swart

   

3. 18-05-2008
   martin de jong
   Leerkracht lager onderwijs

   Waarom is Sint Maarten (het eiland) vernoemd naar de middeleeuwse bisschop Martinus van Tours?

   

4. 25-09-2010
   Ciska
   Leerkracht lager onderwijs

   Hallo,

   Ik wil jullie eerst en vooral feliciteren met de prachtige informatie over Sint-Maarten die hier te vinden is.

   Ik ben op zoek naar enkele mooie liederen over Sint-Maarten en kwam zo bij jullie terecht. Ik ben verheugd met de teksten van de  liederen die jullie plaatsten. Ik vond tot nog toe enkel die korte liedjes waarmee de kinderen de straat op trekken.

   Waar kan ik eventueel de muziek vinden die bij de teksten hoort? Ik zou ze graag leren en dan ook gebruiken op onze school. Kan iemand mij helpen?

   Hartelijk dank!
   Ciska Vandamme

    

    

    

    

   

5. 06-10-2010
   Karina van der Meer
   Geïnteresseerde

   Ik was ook op zoek naar de bladmuziek, Ciska. Dan kan ik spelen op mijn dochters school die op 11/11 jarig is. Zij is leerkracht. Ik vond de bladmuziek op www.juf2juf.info/ Zoek daar verder op projecten/feesten/ sintmaarten. Dit is ook een heel leuke site voor juffen! Succes, Karina

   

Naam: E-mailadres: U bent: Selecteer één van onderstaande opties ------------------------------------------ Leerkracht lager onderwijs Leerkracht secundair onderwijs Leerkracht hoger onderwijs Pastoraal medewerk(st)er op school Pastoraal medewerk(st)er in de parochie Geïnteresseerde Uw reactie/vraag/opmerking/suggestie: Indien gewenst, stuur hierbij een bestand mee: Vul bovenstaande code in: Als u een bestand meestuurt, kan het even duren vooraleer u op de volgende pagina terechtkomt. Gelieve toch maar één keer op 'Verzenden' te klikken.

Over Thomas - Contact - Links - Sitemap - Nieuwsbrief - Help

Ben je: Godsdienstleerkracht | in opleiding | leerling | docenten | ouder | inspecteur | directeur | gast

www.godsdienstonderwijs.be

© 2002 - 2011 - KU Leuven