Inleiding: theologische blik op de wereld

De fabriek van de dood

Hier vertrok de trein - Stef Bos

Beluister dit nummer

Met snelle verbinding ()
Met trage verbinding ()

Hier vertrok de trein
Hier op dit perron
Hier stonden de mensen
Met angst in hun ogen
Voor de reis begon

Een man met een vrouw
Een vrouw met een kind
Een kind met een toekomst
Mensen
Als dieren opgejaagd

Daar was het oosten
Daar gingen ze heen
Verder dan een trein kan reizen
Naar de hemel
Door de hel

Hier was het leven
Daar was de dood
Voor elke bastaard en zigeuner
Voor elke homoseksueel
Elke jood

En ik kan het niet begrijpen
M'n hoofd kan er niet bij
Ik kan het niet begrijpen
M'n hoofd kan er niet bij

Er is teveel over geschreven
En het is natuurlijk veel te lang geleden
Dus we mogen het, we mogen het vergeten
Maar als we het vergeten
Begint het weer opnieuw

Als we het vergeten
Begint het weer opnieuw
Hier vertrok de trein
Hier op dit perron
Hier stonden de mensen
Voor de reis begon

Auschwitz: de fabriek van de dood

In 1941 maakt Himmler van Auschwitz het centrale concentratie- en uitroeiingskamp van Auschwitz. Zigeuners, joden en Sovjetrussische krijgsgevangenen worden in dit kamp tot slavenarbeid gedwongen of vergast. Bovendien worden in Birkenau en Monowitz nog twee andere concentratiekampen gebouwd. De kampen zijn uitgerust met gaskamers en crematoria. Elektrische liften voor de afvoer van lijken maken van Auschwitz-Birkenau een enorme "fabriek van de dood".

In 1944 wordt in Auschwitz een spoorwegverbinding tot in het kamp aangelegd om het vervoer van duizenden gearresteerden te vergemakkelijken. Bij aankomst zijn er twee wegen: diegenen die 'geluk' hebben en door een arts arbeidsgeschikt verklaard worden, leidt men het kamp binnen voor een slavenarbeid. De andere weg leidt onmiddellijk naar de dood: oudere mensen, gehandicapten, mensen die een bril dragen en moeders met kinderen worden onmiddellijk na hun aankomst naar de gaskamers gebracht.

De selectie hangt niet uitsluitend af van de fysieke toestand van de gedeporteerden, maar is ook afhankelijk van de vraag naar arbeidskrachten op het moment dat de gedeporteerden aankomen. In de zomermaanden, wanneer er veel buitenwerk verricht moet worden, laat men procentueel gezien meer mensen in leven dan in de winter. Van de aangekomen mensen wordt de meerderheid meestal onmiddellijk naar de gaskamers gebracht en uitgeroeid. Alleen al in het concentratiekamp van Auschwitz zijn anderhalf miljoen mensen vermoord.

"De selectieprocedure van onze slachtoffers verliep als volgt: twee SS-artsen stonden in voor het onderzoek van de binnenkomende gevangenen in Auschwitz. De gevangenen moesten langs een van de artsen lopen, die met een teken van de hand de beslissing aangaven. Diegenen die voor het werk geschikt waren, werden naar het kamp gebracht. De anderen werden onmiddellijk naar de vernietigingsinstallaties gestuurd. Jonge kinderen werden zonder uitzondering vernietigd omdat ze te jong waren om te werken."

Rudolf Höss, commandant van Auschwitz, Krakau 1946.

"Nauwelijks 15 minuten later begon de schoorsteen dikke zwarte rook met een weeë geur uit te spuwen. Die bleef daarna als een dichte wolk boven het kamp hangen. Een felle steekvlam schoot 2 meter hoog. Al vlug werd de stank van verbrand vet en haren ondraaglijk."

Dr. med. Ella Lingens-Reiner, gevangene in Auschwitz

"De SS hing twee Joodse mannen en een jongen voor de verzamelde kampbewoners op. De mannen stierven snel, de doodstrijd van de jongen duurde een half uur. 'Waar is God? Waar is hij?', vroeg iemand achter mij. Toen na een poosje de jongen nog altijd in de strik martelde, hoorde ik de man weer roepen: 'Waar is God nu?' En ik hoorde een stem in mij antwoorden: 'Waar is Hij? Hij is hier… Hij hangt daar aan de galg.'"

Elie Wiesel

Godsdienstwetenschappen

In de studie in de godgeleerdheid en de godsdienstwetenschappen worden maatschappelijke problemen in heden en verleden kritisch bestudeerd vanuit godsdienstwetenschappelijk standpunt. Godsdienst is immers geen statisch gegeven, maar krijgt steeds vorm en betekenis in een welbepaalde maatschappij en cultuur. Hierdoor komen in verschillende vakken belangrijke maatschappelijke situaties aan bod die een invloed hebben op de wereld en rechtstreeks of onrechtstreeks in verband staan met de godsdienstige overtuiging. Hitler beweerde bijvoorbeeld dat de oorzaak van een economische crisis in de dertiger jaren te vinden was bij de joden. Een uitspraak van hem: "De veroorzakers van de ziekte zijn vooral joden. Zij zijn de uitbuiters van de gewone man, de bestrijders van het christendom, de uitvinders van het communisme en de vijanden van de ondernemers. Zij zijn schuldig aan onze nederlaag en hitsen de volkeren tegen ons op." Wanneer Hitler aan de macht komt, treedt hij erg antisemitisch op. Rassenhaat en discriminatie zijn de basis van waaruit zijn gruwelijke ideeën vorm krijgen. Haat en conflicten tussen godsdiensten en culturen zijn van alle tijden. Denk aan de spanningen tussen het christendom en de islam, tussen het jodendom en het christendom, enzovoort.

De onderlinge betrekkingen, spanningen en pogingen tot dialoog tussen deze godsdiensten in verleden en heden worden bestudeerd in de vakken 'Christendom en Jodendom' en 'Christendom en Islam'.
Ook de vraag naar God temidden van het lijden, de zogenaamde theodiceevraag, komt in de vakken Geloof en openbaring, Geloof en ethiek en Pastoraaltheologie aan bod. Waar is God als er iemand gemarteld wordt? Waar is hij als er oorlog is? Waar was God tijdens de verschrikking van de holocaust? Kortom: hoe moeten we God in verband brengen met het lijden?

Inleiding: theologische blik op de wereld

Terug naar algemeen overzicht

De bestemming

Inleiding: theologische blik op de wereld

De fabriek van de dood

Inhoud