email

De zaligsprekingen

1. Situering van het bijbelboek in de bijbel en in het leerplan

Tekstfragment

1 Toen hij de mensenmassa zag, ging hij de berg op. Daar ging hij zitten met zijn leerlingen om zich heen. 2 Hij nam het woord en onderrichtte hen: 3 ‘Gelukkig wie nederig van hart zijn, want voor hen is het koninkrijk van de hemel. 4 Gelukkig de treurenden, want zij zullen getroost worden. 5 Gelukkig de zachtmoedigen, want zij zullen het land bezitten. 6 Gelukkig wie hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden. 7 Gelukkig de barmhartigen, want zij zullen barmhartigheid ondervinden. 8 Gelukkig wie zuiver van hart zijn, want zij zullen God zien. 9 Gelukkig de vredestichters, want zij zullen kinderen van God genoemd worden. 10 Gelukkig wie vanwege de gerechtigheid vervolgd worden, want voor hen is het koninkrijk van de hemel. 11 Gelukkig zijn jullie wanneer ze je omwille van mij uitschelden, vervolgen en van allerlei kwaad betichten. 12 Verheug je en juich, want je zult rijkelijk worden beloond in de hemel; zo immers vervolgden ze vóór jullie de profeten.

Situering van het bijbelboek

Matteüs 5, 1-12 situeert zich in het Nieuwe Testament en is een onderdeel van de Bergrede (Matteüs 5-7). Deze acht zaligsprekingen zijn de inleiding van de openbare prediking van Jezus en staan in de bijbel in het begin van de Bergrede. Inhoudelijk vatten ze Jezus’ ‘preek’ samen.

Situering in het leerplan

Aangeven aan welke evangelische sleutels christenen bij het maken van keuzes, vormgeven

Leerplan SO < ASO < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < Kiezen < Doelen

In ethische kwesties benaderingen opsporen vanuit de bijbelse en kerkelijke traditie

Leerplan SO < ASO < Derde graad < Eerste jaar < Terrein < Levensbeschouwing en ethiek < Doelen

Doorheen het Marcusevangelie of de bergrede (Mt 5-7) eern rijke kern van zingeving aangeven

Leerplan SO < BSO < Derde graad < Tweede jaar < Terrein < Wat boeit mij in het samenleven? (Kijk op leven, vraag naar zin) < Doelen

De eigen (levens)keuzes bevragen vanuit de christelijke sleutels om te leven

Leerplan SO < TSO/KSO < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < Kiezen < Doelen

Vanuit de bergrede en de decaloog consequenties van het christelijk geloven verwoorden voor het handelen in concrete situaties

Leerplan SO < TSO/KSO < Derde graad < Eerste jaar < Terrein < Goed mens zijn < Doelen

2. Exegetisch achtergrondluik

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/kerk-der-zaligsprekingen.jpg

kerk van de zaligsprekingen

Jezus sprak tot een grote menigte. We mogen niet vergeten dat zijn zaligsprekingen gericht zijn tot iedere toehoorder die werk wil maken van het koninkrijk van God, in het bijzonder gericht tot wie arm en zwak is. De acht zaligsprekingen moeten als een geheel gezien worden en kunnen gericht zijn tot acht verschillende groepen mensen. Iedere zaligspreking behoort toe tot iedereen. In de zaligsprekingen worden geen mensen zalig verklaard, maar wel kwaliteiten die mensen kunnen bezitten. Door deze zegeningen worden deze kwaliteiten of posities geclassificeerd als een must voor iedereen. De zegeningen leiden tot een meer bijzondere en vertrouwde relatie met God, de Vader.
 
Gelukkig wie nederig van hart zijn, want voor hen is het koninkrijk van de hemel.
Zij, die tot in hun diepste beseffen God nodig te hebben om te kunnen leven, worden zalig genoemd. Immers indien zij de genade van God niet ontvangen, kunnen zij niet functioneren of niet binnentreden in Gods Koninkrijk.
 
Gelukkig de treurenden, want zij zullen getroost worden.
Treurenden zijn diegene die het zondige in de wereld tot in hun diepste beseffen en die zich met deze zondigheid niet kunnen verzoenen. De bewogenheid is noodzakelijk. De treurenden zullen getroost worden, zij zullen de vrede ervaren, voor een deel in deze wereld, maar voornamelijk in het hiernamaals. Ook aan hen is de gelukkigheid toebedeeld.
 
Gelukkig de zachtmoedigen, want zij zullen het land bezitten.
Zachtmoedig wordt ook wel ‘lam’ genoemd. Jezus spreekt hier over de personen die zacht van aard zijn, diegene die niet impulsief, kwaad, enzovoort reageren, maar wel wie de situatie aan God overlaat. Zij die dat doen, worden zalig genoemd.
 
Gelukkig wie hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden.
Gerechtigheid kon dubieus opgevat worden. Jezus had het hier over God. God is de maatstaf voor gerechtigheid. Zij zullen verzadigd worden en geen honger of dorst meer hebben naar gerechtigheid. De verzadiging zal deels in deze wereld ervaren worden, maar zal vervolledigd worden in het hiernamaals.
 
Gelukkig de barmhartigen, want zij zullen barmhartigheid ondervinden.
Barmhartigheid doet ons denken aan de barmhartige Samaritaan, wie een intens gevoel van medeleven, empathie en bewogenheid toonde in het bieden van hulp. God wordt gezien als de barmhartige Vader, maar verwacht van zijn kinderen ook barmhartigheid. Wie barmhartig is, zal barmhartigheid ondervinden, bijvoorbeeld: wie zonder vergeeft, zal voor zijn zonden door God vergeven worden. De zaligheid situeert zich ook hier in het heden, met de vervollediging in het hiernamaals.
 
Gelukkig wie zuiver van hart zijn, want zij zullen God zien.
Het hart is de motor voor de verdere weg die wij in ons leven bewandelen. Daarom is het belangrijk een zuiver hart te hebben. Geloven in God is noodzakelijk om een zuiver hart te hebben. Op deze manier gaat de zaligspreking in vervulling: zij zullen God zien. Aan hen zal God zich openbaren.
 
Gelukkig de vredestichters, want zij zullen kinderen van God genoemd worden.
Wanneer een christen verzoend is met Jezus Christus, ontvangt hij vrede. Wie vrede ontvangt, kan vrede geven. Echte vrede is echter pas te vinden in het hiernamaals, bij de wedergeboorte. Vrede mag niet als een evidentie gezien worden, daar het vaak moeilijk is om ware vrede te bereiken. Maar vrede kan nooit ten diepste afgenomen worden. Geloven in Christus zorgt ervoor dat we met God vrede hebben. De belofte “kinderen van God genoemd worden” is opnieuw tweeledig: in deze wereld én in het hiernamaals.
 
Gelukkig wie vanwege de gerechtigheid vervolgd worden, want voor hen is het koninkrijk van de hemel.

Jezus zorgt voor een omkering van het waarden- en normenpatroon in de toenmalige wereldcontext. Het was dan ook geen evidentie Jezus te volgen en te geloven. Dit botste met de cultuur van toen en stootte op heel wat reacties. Zalig hen die het aandurven, want als er vervolging is omdat je Jezus gevolgd hebt, word je met vreugde en blijdschap toebedeeld. Dit wijst erop dat je het koninkrijk van de hemel waard bent en zal kunnen betreden. 

Verdere leessleutels

J. W. Ritenbaugh, De zaligsprekingen, 1999, http://www.bibletools.org/index.cfm/fuseaction/Library.sr/CT/RA/k/1107.

 
Saret, De zaligsprekingen, http://www.saret.nl/pdf/bergrede2.pdf.
 
Internationaal Commentaar op de Bijbel, Kampen, Kok; Averbode, Uitgeverij Averbode, 2001.

Gesprekspartners

  • Het verhaal van de monniken van Tibhirine: I. DUJARDIN, De droom van Tibhirine, Houten, Terra Lannoo, 2009. én “Des Hommes et des dieux” (film over het verhaal van de monniken in Tibhirine)
     
  • Getuigenissen van personen als Ghandi, Pater Damiaan, Moeder Theresa, enzovoort

Didactische suggesties

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/of_gods__men_affiche_285(1).jpg
  • Aan de hand van de analyse van de tekst de jongeren duidelijk maken waar het in deze zaligsprekingen over gaat.
     
  • De acht zaligsprekingen actualiseren naar de leefwereld van de leerlingen, aan de hand van concrete personen (zie gesprekspartners) of aan de hand van waarden die mensen vandaag willen nastreven (geweldloosheid, streven naar gerechtigheid, enzovoort). Op deze manier begrijpen de leerlingen ten volle wat deze zaligsprekingen betekenen en zien ze in hoe deze zaligsprekingen ook vandaag nog kunnen inspireren. Daarbij de vraag stellen: welke waarden uit deze zaligsprekingen vind jij belangrijk? Wat zou je meteen nastreven, wat niet of waar ben je minder geneigd toe? Een onderwijsleergesprek kan hierbij belangrijk zijn.
     
  • Op You Tube staan verschillende filmpjes over de acht zaligsprekingen. De leerkracht kan de leerlingen zo’n fragment tonen, waar de leerlingen zelf de acht zaligsprekingen moeten uithalen.
     
  • Zie bijgevoegde powerpointpresentatie na deze opdracht over de acht zaligsprekingen
     
  • Bij christelijke bewegingen, personen die handelen vanuit christelijke inspiratie nagaan in welke mate zij in de lijn liggen van deze acht zaligsprekingen: Pater Damiaan, de monniken van Tibhirine

Zaligsprekingen

vimeo

de zaligsprekingen van de Here Jezus zoals ze staan beschreven in het boek Matteüs in de Bijbel (hoofdstuk 5 vers 3-12). De muziek is gemaakt door Adrian Snell, de graphics zijn beschikbaar op inspiks.com

*Klik op de afbeelding om de video af te spelen

3. Woordverklaringen, bibliografie, etc.

Woordverklaring

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/bergzaligsprekingen.jpg

Zalig: “Zalig betekent in de hoogste mate aangenaam of heerlijk of heilzaam. In religieuze zin betekent zalig onder andere: het eeuwig heil deelachtig, een toewensing of iemand zalig verklaren. Wanneer een maaltijd genuttigd wordt kan een persoon zeggen dat hij het eten zalig vindt en daarmee bedoelt hij dat het lekker en smakelijk is. In de betekenis van het eeuwig heil deelachtig kent men het woord vanuit de Bijbel in de zin van ‘Zalig de zachtmoedigen’. De katholieken wensen elkaar met Nieuwjaar en Pasen, respectievelijk een zalig Nieuwjaar en een zalig Pasen. In de betekenis van iemand zalig verklaren gebeurt het binnen de rooms-katholieke kerk dat de paus iemand zalig kan verklaren, hij is de enige die dit mag doen. Iemand zalig verklaren betekent een plechtige verklaring afleggen waardoor een gestorven mens recht heeft op een beperkte openbare verering. Met een zaligverklaring zegt de paus dat deze persoon bij God is.”

Zalig, http://www.encie/nl/definitie/Zalig

Bibliografie

Dujardin I., De droom van Tibhirine, Houten, Terra Lannoo, 2009 

Ritenbaugh J. W., De zaligsprekingen, 1999, http://www.bibletools.org/index.cfm/fuseaction
/Library.sr/CT/RA/k/1107
.
 
Saret, De zaligsprekingen, http://www.saret.nl/pdf/bergrede2.pdf.

 

Videofragmenten uit de presentatie

Zaligsprekingen - Opdracht Minor Goed Bekeken
youtube

 Filmpje uit de presentatie over zaligsprekingen.

*Klik op de afbeelding om de video af te spelen
Streetsleep
youtube

Studenten zamelen geld in voor Mobile School

*Klik op de afbeelding om de video af te spelen
^ bovenkant pagina

Over Thomas

Thomas is een interactief platform voor actieve samenwerking tussen alle leerkrachten (r.-k.) godsdienst van alle onderwijs- netten in Vlaanderen.

Partners

IDKG VSKO Faculteit Theologie en Religiewetenschappen logo

session