Experimenteren met mediteren

Uitgangspunt - beginsituatie

Alle mensen, ouderen maar zeker ook jongeren, zijn op zoek naar geluk. Dat is al eeuwen het geval. Soms lijkt het alsof die zoektocht in onze samenleving nog geïntensifieerd is. Onze samenleving is in hoge mate een doe-maatschappij geworden, waarin een grote klemtoon ligt op het presteren. Te midden van deze hectische omstandigheden raken mensen de samenhang in hun leven kwijt, en soms ook de richting en de zin. Tegelijk verlangen ze die samenhang en zin te beleven.

Alle grote religieuze tradities zijn zoekontwerpen die inhaken op dit verlangen naar samenhang en zin. Godsdiensten en religies zijn “heilsleren”, of – in termen van vandaag – geluksstrategieën die een weg tonen waar en hoe het geluk te vinden is, waar en hoe het geluk je te beurt kan vallen.

Méér dan in het opdoen van allerhande (intellectuele) inzichten ligt de weg naar samenhang en geluk in het aanleren van een aantal houdingen of in het trainen van de “zinnen” om zo – vanuit de ervaring - de diepgang van het leven opnieuw te ontdekken. Ook op dit vlak hebben alle grote religieuze tradities iets te bieden. Het zijn bronnen waarin diverse schatten te vinden zijn omtrent het oefenen van meditatieve en levengevende competenties.

Om leerlingen leer- en oefenkansen te bieden rond lichaams- en levenshoudingen, om hen hier rond theoretische én ervaringskennis te laten opdoen, heb ik dit seminarie vormgegeven. Het wordt in het SUI aangeboden in het kader van de vrije ruimte in het zesde jaar ASO. Ik heb me voor de uitwerking van het praktische luik van het seminarie laten inspireren door zowel de christelijke als de boeddhistische traditie. Wie vertrouwd is met Mindfulness zal opmerken dat de opbouw van het eerste deel van de praktijklessen de orde volgt van de trainingen zoals die origineel door J. Kabat-Zinn, M. Williams, J. Teasdale en Z. Segal, en in Vlaanderen (in hun spoor) door D. Dewulf en E. Maex zijn uitgewerkt. Anders dan in een Mindfulnesstraining bied ik in dit seminarie ook vormen van christelijke meditatie aan, en leg ik minder psychologische klemtonen maar ga ik meer op de spirituele achtergrond en betekenis van meditatie in.

Opbouw programma

Algemeen

Het seminarie « Experimenteren met mediteren » loopt over veertien lesweken. Het omvat een theoretisch, een praktisch en een dienstverleningsluik.

Negen lesweken worden gevuld met praktijklessen. In de klas worden meditatie-oefeningen aangereikt en een eerste maal ingeoefend. Thuis exploreert de leerling deze meditatie-oefeningen verder voor zichzelf. Iedere deelnemer verbindt zich er toe om dagelijks gedurende een half uur te mediteren en een kort verslag te maken (in de vorm van “huiswerk”) van de oefeningen.
Een praktijkles bestaat uit een korte inleiding, een meditatie-oefening en een uitwisseling (in kleine en grote groep) van de ervaringen van de voorbije oefenweek.

De inleidingen van de praktijklessen worden zowel door de leerkracht als door de leerlingen verzorgd.

De voorbereiding van deze inleidingen gebeurt in het theoretische luik van het seminarie. Per twee of drie werken de leerlingen een facet van de theoretische achtergrond van de meditatie-oefeningen uit. Zij presenteren deze theorie als inleiding van de praktijkoefeningen.
Het seminarie loopt uit op “dienstverlening” aan jongere leerlingen van de school: tijdens de laatste seminarieweek verzorgen de leerlingen per twee of drie een meditatiesessie in een ander leerjaar op de school. Op basis van de vergaarde praktische én theoretische kennis wordt deze les vormgegeven. In een laatste sessie worden de leereffecten van het seminarie gedeeld en besproken.

Concreet

Opmerking: de documenten die u kan openklikken zijn bedoeld als hand-outs voor de leerlingen. Ze vormen samen de cursus die ik de leerlingen aanbied.

Doelstellingen

Theoretische fase

Proces:

de leerlingen kunnen op een systematische manier informatie over een onderwerp opzoeken
de leerlingen kunnen op een kritische manier bronnen beoordelen
de leerlingen kunnen op een gerichte manier informatie selecteren en een inhoudsvol schema opstellen
de leerlingen kunnen op een gedisciplineerde en efficiënte manier een onderwerp uitwerken
de leerlingen kunnen overleggen met de leerkracht in verband met het leerproces
de leerlingen kunnen de timing van het proces respecteren

Product:

de leerlingen kunnen een inhoudelijk gevarieerde voorstelling van een aan het seminarie gerelateerd onderwerp geven
de leerlingen kunnen een inhoudelijke correcte voorstelling van een aan het seminarie gerelateerd onderwerp geven
de leerlingen kunnen een correcte en inhoudelijk sterke samenvatting maken van de aangeboden informatie
de leerlingen kunnen de waarde/onwaarde van de informatie verwoorden
de leerlingen kunnen aangeven welke aspecten van de aangeboden informatie een verrijking voor het leven kunnen zijn
de leerlingen kunnen de aangeboden informatie op een vlotte manier presenteren

Praktijkoefeningen

Oefeningen in de klas en thuis:

Al kan men aan het mediteren in strikte zin geen doelstellingen of verwachtingen verbinden – immers: dan is men aan het “presteren” en gaat men aan het “zijn” voorbij – toch zien we dat mediteren een aantal heilzame effecten heeft.

De algemene bedoeling van deze praktijkoefeningen is: een aantal meditatieve en spirituele competenties of vaardigheden inoefenen; oefenen rond lichaams- en levenshoudingen, … Mogelijkerwijs vallen een aantal van deze effecten de deelnemers (op termijn) te beurt:

bewuster leven (niet op automatische piloot)
gewaar zijn (mindvol zijn) van gedachten, gevoelens en lichamelijke gewaarwordingen
“zijn” in plaats van “doen”
toelaten en laten zijn
ruimte ervaren in je hart en geest, zodat je niet plakt op je gedachten, gevoelens en lichamelijke gewaarwordingen
in het nu zijn
accepteren
mildheid en niet-oordelen
overgave en afhankelijkheid
passiviteit
een vormende invloed bemerken van inspirerende beelden en houdingen
oefenen in het analyseren van gedachten, gevoelens, gewaarwordingen, …
kunnen onderscheiden en levengevende keuzes kunnen maken
dankbaarheid
…

Eindbalans

In de afsluitende Einbalans kunnen de leerlingen op een genuanceerde, correcte, geëngageerde en kritische manier een persoonlijke reflectie en evaluatie maken van:

de persoonlijke verwachtingen omtrent het seminarie
de persoonlijke leereffecten van het seminarie op het vlak van inzichten over het leven, gevoelens, gedachten, levenshoudingen
andere leereffecten
de eigen meditatiepraktijk
de toekomstperspectieven

Dienstverleningsfase

Proces:

de leerlingen kunnen op een systematische manier een leerproces voor andere leerlingen opzetten
de leerlingen kunnen de verworven kennis in dit leerproces integreren
de leerlingen kunnen op een efficiënte manier het leerproces vormgeven
de leerlingen kunnen de timing van hun eigen proces respecteren

de leerlingen kunnen op een systematische manier een leerproces voor andere leerlingen opzetten de leerlingen kunnen de verworven kennis in dit leerproces integreren de leerlingen kunnen op een efficiënte manier het leerproces vormgeven de leerlingen kunnen de timing van hun eigen proces respecteren

de leerlingen kunnen correcte achtergrondinfo over meditatie aan medeleerlingen aanbieden
de leerlingen kunnen genuanceerde achtergrondinfo aanbieden
De leerlingen kunnen duidelijke info geven over een concrete meditatie-oefening
de leerlingen geven blijk van persoonlijke ervaring met en kennis van de aangeboden meditatie-oefening
de leerlingen kunnen andere leerlingen enthousiasmeren
de leerlingen kunnen op een vlotte en duidelijke manier communiceren over de aangeboden theorie en over de meditatie-oefening
de leerlingen kunnen op een serene manier de meditatiesessie leiden
de leerlingen kunnen het deelmoment van de meditatiesessie op een geordende en zinvolle manier leiden
de leerlingen kunnen de timing van hun meditatiesessie respecteren
de leerlingen pakken de praktische kant van de meditatiesessie op een nauwkeurige manier aan

Evaluatie

De doelstellingen van de drie verschillende fases worden beoordeeld via diverse vormen van evaluatie. Voor elk onderdeel zijn evaluatiefiches uitgewerkt.

Theoretische fase
- Procesevaluatie
- productevaluatie
Praktische fase
Dienstverleningsfase en afsluiting van het seminarie
- Procesevaluatie
- Productevaluatie
- Toets
- Eindbalans

Uitgangspunt - beginsituatie
Opbouw programma
- Algemeen
- Concreet
Doelstellingen
Evaluatie

^ bovenkant pagina

Uitgangspunt - beginsituatie

Opbouw programma

Algemeen

Concreet

Doelstellingen

Theoretische fase

Proces:

Product:

Praktijkoefeningen

Oefeningen in de klas en thuis:

Eindbalans

Dienstverleningsfase

Proces:

Evaluatie

Thomas

Deze week in de media

Nieuw op Thomas