Gezin, school en samenleving

Het lesgebeuren op school staat niet los van een bredere context. De kinderen en jongeren gaan daarbuiten om met ouders, broers of zussen, grootouders en familieleden, vriend(inn)en, leeftijdsgenoten, oppassers, enzovoort. Ook binnen de bredere context speelt levenbeschouwing een rol.

Op dit onderdeel van Thomas willen we uitdrukkelijk aandacht besteden aan de context van jongeren en aan geloofscommunicatie in gezin en samenleving. Leerlingen die het vak godsdienst krijgen op school, hebben reeds op basis van invloeden uit gezin en samenleving bepaalde levensbeschouwelijke visies ontwikkeld. Het is niet enkel belangrijk om zicht te krijgen op deze context (zie recent empirisch onderzoek en het onderdeel 'bibliografie'), maar ook om de dialoog aan te gaan tussen verschillende actoren in levensbeschouwelijke opvoeding van kinderen en jongeren.

Daarom voorzien we op dit luikje van Thomas een onderdeel 'ouders aan het woord'. Hier kunnen ouders van kinderen en jongeren zelf vragen stellen en antwoorden te geven, onder andere in verband met de (godsdienstige) opvoeding van kinderen in het gezin, maar ook in verband met godsdienstonderwijs en andere mogelijke (levensbeschouwelijke) thema's. Geregeld wordt ook een getuigenis van ouders gegeven.

Bij het onderdeel 'Forum' zal het voor iedereen mogelijk zijn om te reageren op een aantal stellingen in verband met gezin en samenleving en het bredere veld van godsdienstige opvoeding.

We voorzien ook 'praktische info', waarbij een aantal links naar interessante websites gegeven worden en waarbij concreet materiaal voor godsdienstige opvoeding in het gezin en in samenwerking met gezinnen, wordt voorgesteld.
Daarnaast is er een uitgebreide bibliografie voorzien, waarin Nederlandstalige werken over thema's als de verhouding ouders-school en over gezinnen in het algemeen worden voorgesteld.

Gespreksforum voor ouders en leerkrachten over school en gezin

U vindt hier regelmatig een andere getuigenis, die een aanzet kan bieden tot gesprek over uw eigen opvattingen over geloofsopvoeding.

Ter overweging:
In welke uitspraken kan u zichzelf vinden? Wat ziet u zelf anders en waarom?

Anne-Marie Kok-Rommel
Simpsonstraat 44, 1083 Brussel
Tel. 02 428 49 83

De Koster Jan
Dekenijstraat 98 bus 2, 1180 Brussel
Tel. & fax: 02/345 14 69

Hilde Desmedt
Plasstraat 7, 1860 Meise
Tel. 02 269 90 14

Peters Tjeu
S. Gisleinsstraat 42, 1000 Brussel
Tel.: 02/513 53 48
Fax: 02/513 13 03

Gezinnenweekends K.A.J., contact opnemen met verantwoordelijken

Annemie en Werner Van Mighem-Pycke, 02/660 01 92
Johan en An Van Assches-Huysmans, 052/30 07 96
Rita en Pascal Barbé-Vanderheyden, 02/356 66 96

Gelovige Gezinsgroepen

André en Chris Maes-Knockaert
Gemeneweideweg Noord 1, 8310 Brugge 3
Tel.: 050/35 24 56
Secretariaat: Tel/Fax:050/35 70 95
E-mail: gezinsgroepen@freegates.be

Marriage Encounter, weekends voor gehuwden

Leon en Tinneke Vranken-Deckers
Hollandse Tuin 12 bus 3, 2640 Mortsel
Tel.: 03/449 44 20
E-mail: vranken.deckers@pi.be

Fritz en Monique Peeters-Vercauteren
Tel.: 056/50 00 54

Jos en Gerda Craemers-Linssen
Tel.: 011/22 89 26

Groepen voor mensen uit gemengde huwelijken

El-Kalima, Centrum voor islamitisch-christelijke dialoog (individuele religieuze ondersteuning voor islamitisch-christelijke partners, maandelijkse franstalige gespreksgroep)
Zuidstraat 69, 1000 Brussel
Tel.: 02/511 82 17

Collage, Vriendenkring gemengde gezinnen (uitwisselen van ervaringen via informele activiteiten)
Peter Gevers
Otterstraat 204, 2300 Turnhout
Tel.: 014/43 95 75

Cemuvo, Centrum voor Mundiale Vorming, De zevende wereld (ontmoetingsgroep voor vrouwen in gemengde relaties)
Liliane Van Heers
Stationsstraat 135, 3570 Alken
Tel.: 011/31 32 16

KAV, Werkgroep voor vrouwen in bi-culturele relaties en hun kinderen (activiteiten voor vrouwen in bi-culturele relaties)
Brigitte Goemare
Nationalestraat 111, 2000 Antwerpen
Tel.: 03/220 12 30

Huwelijksvoorbereiding

KLJ-verloofdenwerking, Waversebaan 99, 3050 Oud-Heverlee, tel.: 016/47 99 99, fax: 016/47 99 95

KAJ-relatiewerking (West-Vlaanderen)

• Didier en Nancy Verheye, Ten Broucken 22, 8700 Kanegem, tel.: 051/68 89 93
• Jan en Els Herman, Kasteelstraat 172, 8700 Tielt, tel.: 051/40 72 99
• Geert Dedecker(proost), Vredestraat 3, 8800 Roeselare, tel. 051/24 15 13

Marriage Encounter, verloofdenwerking

• Herman en Hilde Moerman-Van Uytfancq, E. Derooverlaan 69, 1501 Buizigen
  Tel: 02/356 33 70
  E-mail: herman.moerman@pandora.be
• Marc en Mieke Luypaert-Beeckman, Schoolstraat 62, 9255 Buggenhout
  Tel: 052/33 76 11
  E-mail: m.luypaert@wol.be

Echtscheiding

HORIZON - Verwerkingsgroepen bij relatiebreuk
Vlasfabriekstraat 14, 1060 Brussel
Tel.: 02/533 29 30
E-mail: gezinspastoraal.brussel@pi.be
http://www.gezinspastoraal.be

Varkensstraat 6, 2800 Mechelen
Tel.: 015/28 94 54
e-mail: desire.vlaamsbrabant@kerknet.be

KAV - Adviesdienst vrouwen en echtscheiding
Pletinckxstraat 19, 1000 Brussel
Tel.: 02/508 88 44
Fax 02/508 88 41

Begeleiding na abortus, relatievorming, ...

Centrum voor relatievorming en zwangerschapsproblemen, Leuven
Tel.: 016/33 69 54
E-mail: crz@cc1.kuleuven.ac.be

'Leven zonder jou'
Weekends en nazorggroep
Lode Delanghe, tel.: 03/568 83 98 (17-18u30, ma-di-wo)
Sien Bourguillioen, Leugstraat 165, 2630 Aartselaar, tel.: 03/887 70 77

Vele adressen van organisaties die relaties bezig zijn, kan u vinden op de website van het CGSO

www.geloventhuis.be

Religieuze opvoeding in het gezin (en algemeen)
(via het linkensysteem van Thomas)

• Websites voor kinderen i.v.m. godsdienst

• Over opvoeding door ouders in het algemeen

• Gezinspastoraal

G. Faseur, Opvoeden in geloof. Hoe doe je dat?, Leuven, Davidsfonds, 2003.
Een toegankelijk boek over geloofsopvoeding in gezinnen, met vele getuigenissen en praktische tips.

S. Desodt, Je geloof doorgeven, hoe doe je dat?, Averbode, 2003.
Een boek waarin op een zeer heldere manier wordt ingegaan op de inhoud van het christelijk geloof en waarbij een hele lijst 'veel gestelde vragen' in verband met geloof en geloofsopvoeding een antwoord krijgen.

Gezinskaarten, te bestellen bij Dienst gezinspastoraal bisdom Mechelen-Brussel
Kaarten voor elke maand met suggesties voor creatieve opdrachten en geloofsgesprekken in het gezin.
Gezinspastoraal, Varkensstraat 6, 2800 Mechelen
Tel.: 015/29 84 54 of 015/29 84 69, Fax: 015/29 84 13, E-mail: desire.vlaamsbrabant@kerknet.be

Boekje voor ouders van jonge kinderen, om zichtbaar in huis te zetten: De wieg van het geloof staat in een warme thuis.
Uitgave Diocesaan team voor gezinspastoraal, deelgroep 'gezinnen met jonge kinderen'.
Bisdom Brugge, tel. 051/26 56 13

De Leeuw L., Ik doe mee: mijn kerkboekje, Averbode, 1999.
Dit boek kan niet lopen, het heeft geen voet en geen been. Als jij het niet wilt dragen, kan het nergens heen. Het heeft geen stem, maakt geen geluid. Als jij het niet wilt lezen, komt er geen woordje uit. Maar als het kon praten, zei het zachtjes in je oor: "Mag ik mee naar de kerk"? Want daar dien ik voor! Links vind je de grote-mensenwoorden, die moeilijk zijn voor een kind. Rechts staan versjes die makkelijker zijn voor kinderen.

De Belder J., Het boek van mijn eerste communie: 't Is feest vandaag'. Uitgeverij Averbode.
Een geschenk- en doeboek waarmee kinderen hun eerste communie intens kunnen beleven. Verhalen, liedjesteksten, gebeden e.d. helpen het kind om zich bewust te worden van de betekenis van die feestelijke dag. Ook praktische gegevens komen aan bod: in het boek kan het kind iets schrijven over zichzelf en zijn familie, kaartjes en foto's kleven...Na de communie vormt het een mooi herinneringsalbum!

De Leeuw L., Mijn eerste kerkboekje. Uitgeverij Averbode.
Op een eenvoudige manier wordt uitgelegd hoe een mis verloopt en wat de betekenis is van termen, symbolen en rituelen in de katholieke kerk.

De Sterck M. & Verplancke K., Alle dagen feest , Tielt: Lannoo, 1997.
Alle godsdiensten over de wereld proberen een antwoord te geven op belangrijke levensvragen. In dit boek gaan we op een wereldreis, langs scheppingsverhalen en gewijde gezangen, langs feesten en eeuwenoude boeken en vooral langs mensen die op zoek zijn naar de betekenis van de dingen. De kern van elke godsdienst is dezelfde: zoeken naar betekenis. De vorm verschilt omdat het telkens past in een bepaalde cultuur, een bepaalde manier van samenleven en denken.

Janssen K., Gebedenboekjes: Even stil met kinderen, Averbode, 1999.
Deze boekjes willen een hulp zijn om samen met kinderen in de klas of in het gezin te bidden. De auteurs gaan uit van de eigen taal van kinderen, hun ervaringen, hun gevoelens en relaties. Er verschenen gebeden voor kinderen van 3 tot 5 jaar, van 6 tot 8 jaar, van 8 tot 10 jaar en van 10 tot 12 jaar.

Janssen K., Ik en de anderen , Averbode, 2001.
Samenleven met andere mensen: het lijkt vanzelfsprekend, want we hebben elkaar nodig. In dit boek benadert de auteur verschillende aspecten van het leven met elkaar vanuit de realiteit van elke dag. Kinderen en jongeren zullen zichzelf in de verhalen herkennen. De voorgestelde oefeningen en toepassingen zijn geknipt materiaal voor ouders, leerkrachten en opvoeders.

Janssen K., De zevensprong. De zeven sacramenten, Averbode, 2000.
Voor vele kinderen zijn de sacramenten vrij onbegrijpelijke gebeurtenissen, waar ze wat onwennig tegenaan kijken. De zeven sacramenten, die katholieken al eeuwenlang vieren, worden in dit boek duidelijk uitgelegd..

Janssen K. & Vercruysse T., De droom van God, Averbode, 1998.
Vanuit interviews over hoe de tien geboden een leidraad kunnen zijn.

Stannard R. & Davies T., Het spannende verhaal van God, Averbode, 1999.
Je weet hoe het gaat als je iemand nieuw ontmoet. Je hebt een eerste indruk van hem, maar na een tijdje leer je hem beter kennen. Je krijgt een idee van hoe hij echt is. Dit boek vertelt het spannende verhaal hoe christenen hun God leerden kennen.

Keshavjee S., God uitgelegd aan mijn kinderen.
In dit boek probeert de auteur aan jonge en minder jonge mensen uit te leggen wie God is.

Osborne R., Met je kinderen praten over God.
Een onmisbare gids geschreven voor ouders die willen voorbereid zijn op de moeilijk te beantwoorden vragen over God. En boek vol handige tips en raadgevingen.

Roosen E., God of een Ferrari, Pastoraal Informatiecentrum Hasselt, 2000.
Dromen van en gebeden voor jonge tieners.

Schmidt H. & Joly M., Verhalen en liederen doorheen het liturgisch jaar. (vanaf 10 jaar). Uitgeverij Averbode.
Dit boek volgt de zondagen van het kerkelijk jaar en brengt voor elke periode een aangepast verhaal of lied. De belangrijkste hoogtepunten van het liturgisch jaar komen uitgebreid aan bod. Met een cd en partituren met eenvoudige pianobegeleiding en gitaarakkoorden.

Levensbeschouwingen, Baarn, Gooi en Sticht, 1997.
Deze serie leidt jonge kinderen binnen in de wereld van de grote wereldreligies. Vraaggesprekjes en knutselwerkjes dragen bij tot een levendig beeld van een levensbeschouwing en laten nieuwe kanten zien bij het leren kennen van de mensen hun dagelijkse leven en de geschiedenis van de religie. Reeds verschenen: Hindoeïsme, Boeddhisme, Jodendom, Islam, Christendom.

Janssen K., Waarom? Eerlijke antwoorden op moeilijke vragen, Averbode, 2002.
Een boekje waarin zeer veel vragen over de wereld aan bod komen, onder andere ook over levensbeschouwelijke kwesties.

Met het oog op (christelijke) geloofscommunicatie met kinderen zijn kinderbijbels van groot belang. Toch ligt het gebruik ervan niet voor de hand. We stellen vast dat slechts in weinig gezinnen een kinderbijbel aanwezig is. Het gebeurt niet zo veel dat ouders hun kinderen uit de kinderbijbel voorlezen. Kinderen vragen wel af en toe zelf achter een kinderbijbel en vooral op hun vraag kopen sommige ouders een kinderbijbel. Maar dan begint de moeilijkheid: welke bijbel koopt men best? Het aanbod is enorm groot. Dat maakt de keuze er niet gemakkelijker op. Hieronder bieden we een aantal criteria aan die kunnen helpen bij de keuze van een kinderbijbel. We beoordelen zelf ook een aantal kinderbijbels en bieden besprekingen aan. Ook voor leerkrachten en catechisten kan dat een handige leidraad zijn. Binnen eerste communie- en vormselcatechese, in kindernevendiensten en gezinsvieringen, in het godsdienstonderwijs, ... kunnen kinderbijbels een belangrijke rol spelen. Maar daar stoten we op een tweede moeilijkheid. Eens men een kinderbijbel gekozen heeft, rijst de vraag hoe men ermee omgaat. We bieden geen inhoudelijke bespreking van bijbelverhalen aan, dat komt elders op Thomas aan bod. Wel geven we een algemeen overzicht van werkvormen voor ieder die met kinderen en jongeren met de bijbel werkt. Daarbij geven we ook een aantal links naar andere sites.

De kinderbijbelauteur vermeldt wie de schrijvers zijn van het oorspronkelijke bijbelverhaal en wat hun achtergrond en bedoeling was. Dat maakt het voor de lezer gemakkelijker zich in te leven in de tekst en die te begrijpen in zijn context.

• De kinderbijbelauteur maakt een evenwichtige verhalenkeuze uit zowel het Oude als het Nieuwe Testament en heeft geen voorkeur voor bepaalde verhalen (bv. moeilijkere teksten zoals psalmen, brieven van het Nieuwe Testament, teksten van de profeten, ... worden niet gemeden en krijgen ook de aandacht). Op die manier krijgt de lezer een zo volledig en eerlijk mogelijk beeld van de bijbel.
• De kinderbijbelverhalen sluiten aan bij het oorspronkelijke bijbelverhaal. Waar sprake is van veranderingen, toevoegingen, weglatingen,... zijn die aanvaardbaar en te motiveren vanuit de psychologie en de leefwereld van het kind.

Een goede kinderbijbel sluit in zijn visie aan bij de oorspronkelijke christelijke boodschap of traditie en vermijdt vervalsing, bijvoorbeeld door harmoniseren (poging tot wegwerken van de tegenstellingen of moeilijkheden in de oorspronkelijke tekst).

De auteur houdt rekening met de leeftijd, de ontwikkelingsfase en de sociale context van het lezerspubliek m.b.t. de belangstellingssferen, ervaringen en voorkennis (afhankelijk van het milieu waarin het kind opgroeit), Gods- en Jezusbeeld, symboolgevoeligheid.

In haar vertaling geeft de auteur blijk van een open visie op het kind waarin het vragen mag stellen, kritisch mag zijn, bewust leert worden van eigen gedragingen en gevoelens en waarin zij ruimte laat voor spel en fantasie. Kortom, door haar kinderbijbel bevordert de auteur mondigheid bij het kind.

De auteur heeft hier de moeilijke taak aandacht te besteden aan enerzijds de concrete ontstaansgeschiedenis van het bijbelverhaal en anderzijds de hedendaagse, geseculariseerde maatschappij waarin haar lezers opgroeien. Om het verhaal verstaanbaar te maken dient zij voldoende informatie mee te geven rond de ontstaansgeschiedenis, de Sitz-im-Leben van de tekst (n.a.v. welke concrete situatie of welk specifiek probleem werd het verhaal geschreven? (zie 1: auteur en 4: oorspronkelijke lezers)). Hierbij ervaren kinderen dat de bijbel een grote bibliotheek is vol verhalen die in hun ontstaanscontext heel sterk van elkaar verschillen. De bijbel is geen monoliet, maar "als een stad, in de loop van de eeuwen gegroeid, met oude en nieuwe wijken, in verschillende stijlen gebouwd, sommige straten druk begaan, andere met slechts enkele voorbijgangers, maar steeds een stad waar mensen bij betrokken zijn" (Bron: G.J. Marseille , Een paar kenmerken van een zg. 'kinderbijbelgeloof' , in G. J . Marseille , De ene kinderbijbel is de andere niet , Driebergen, s.d., p. 16.). Ook verklaring of vertaling van begrippen, gebruiken en symbolen die voor kinderen van vandaag onbekend zijn is soms noodzakelijk.

Bij voorkeur hanteert de auteur van de kinderbijbel een schrijfstijl die aansluit bij die van het literair genre van het oorspronkelijk verhaal. Waar dit echter niet of weinig toegankelijk is voor het lezerspubliek is aanpassing aanvaardbaar en zelfs wenselijk.

Samenhangend met punt 8 kunnen we stellen dat een goede kinderbijbel zijn lezers niet onberoerd laat: de lezer leert de bijbel kennen, niet zomaar als een verzameling spannende verhalen zonder meer, maar als stukjes uit een groot verhaal, namelijk dat van God en mensen. Dit wekt door herkenning en associatie bepaalde gevoelens op die uitnodigen tot een diepere reflectie en een persoonlijk antwoord.

“Een goede kinderbijbel is een mooi, aantrekkelijk, prachtig geïllustreerd boek dat een goede keuze aan teksten bevat – representatief voor de bijbel zelf en voor de leeftijdsgroep waarvoor het bedoeld is – in een aangepaste maar niet vlakke taal en dat recht doet aan de geloofs-boodschap en aan het mysterie van Gods omgaan met mensen in de bijbel.” (Guido Debonnet)

1. Doorvertalen : de tekst omzetten in omgangstaal
   • vereenvoudigen van stijl
   • vreemde en moeilijke woorden vervangen
   • moeilijke passages weglaten
     vb. : Goliath = kampioen-vechter met harnas van ongeveer 55 kg (i.p.v. 5000 sikkel)
2. Parafraseren of omschrijven : breder en uitvoeriger beschrijven
   • om de betekenis en bedoeling van de oorspronkelijke tekst verstaanbaar te maken
   • maakt het mogelijk om dicht aan te sluiten bij oorspronkelijke tekst
     vb. : Satan die Jezus op de proef stelt = de duivel probeerde Jezus aan het twijfelen te brengen of aan God ongehoorzaam te zijn
     vb. : een heel zwaar harnas van ongeveer 5000 sikkel
3. Navertellen : ingrijpende bewerking om lezer rechtstreeks aan te spreken, actualiserend, vaak met aparte commentaar
   • om kinderen zelf een rol te laten spelen in het verhaal
   • om te vertrekken vanuit de eigen ervaring
   • om historische achtergronden toe te lichten
   • om inzicht te geven in het ontstaan van de bijbelboeken
   • Gevaar : de eigenlijke boodschap verdwijnt tussen pedagogische en godsdienstige uitwijdingen
     vb. K. Eykman, Woord voor woord, p. 89 : de parabel van de talenten
     vb. : (aparte commentariëren) : T. de Vries, Om te beginnen; T. de Vries, Om door te vertellen, M. Roolfs, Verhalen over God, de mensen en de wereld, Roelofs, Amersfoort, 1984.
4. Spiegelverhalen
   • eerst doorvertalen of parafraseren
   • daarna wordt een eigentijds verhaal toegevoegd met dezelfde boodschap
   • om indruk te wekken : dit kan ook mij overkomen
     vb. : T.M. Gilhuis, Vertel mij toch… Bijbelse verhalen nieuw gehoord, Kok, Kampen, 1988.

1. Niet moraliseren
2. Niet historiseren
3. Niet psychologiseren
4. Niet esthetiseren
5. Niet dogmatiseren

1. Bijbelse inhoud begrijpen en bevorderen
   • aandacht niet afleiden van kernboodschap
   • onderscheid tussen echt gebeurd en waar
   • symbolische tekeningen zijn vaak beter dan precieze afbeeldingen om de boodschap te ontsluieren (tenzij de tekening informatief bedoeld is)
     vb.: O. Van Outryve, De bijbel voor de jeugd: weerkerende figuren geven teksttype aan
     vb.: R. Poortvliet, Hij was een van ons, Kok, Kampen, 1978, laatste pag.: Hemelvaart : sterk contrast tussen licht en duisternis met een groepje apostelen. Jezus wordt niet afgebeeld. De tekst verwijst naar het voortzetten van Jezus’ levenswerk : hemelvaart ontsnapt aan tijd en ruimte (beter dan bvb. vliegende Jezus in Jager, De nieuwe kinderbijbel in kleuren, Zomer & Keuning, Wageningen, 1969, p. 250) 
2. Mythische verhalen en wonderverhalen respecteren
   • opletten met elementen uit Semitische beeldtaal : engelen, demonen, duifjes
   • respect voor genre!
     vb.: G. Fussenegger, Bijbelverhalen opnieuw verteld, Zomer& Keuning, Wageningen, 1982, p.122 (muren van water bij doortocht door de Rode Zee) = slecht voorbeeld.
     vb.: Storm op het meer : beter slapende Jezus tussen paniekerige leerlingen afbeelden i.p.v. Jezus die met opgeheven hand de storm stilt. Kern van het verhaal : “Waarom zijn jullie bang, kleingelovigen?” Vb.: Kijkbijbel, p. 208-209, jammer op p. 210. 
3. Aansluiten bij de ervaringen van het kind
   • meer kinderen op tekeningen dan in de oorspronkelijke tekst (vb. A. Timmermans, Bijbelverhalen voor kinderen van 6 tot 10 jaar, Altiora, Averbode, 1978)
   • gevaar: speeltuin
   • geen ‘derde wereld’ creëren: ofwel volledig actualiseren, ofwel volledig sfeer van toen oproepen. Geen verkleedpartij in het heden (zoals bvb. bij Poussie, Timmermans, Jager, de Vries, Eykman) 
4. Apelleren van de lezer door de boodschap
   • geen faits divers, wel sacraal getinte sfeer
   • kernboodschap moet lezer aanspreken
     vb.: A. Bergers, Lannoo kinderbijbel, Lannoo, Tielt, 1966-1968; A. Pokrandt, Ik lees in de bijbel, K.B.S. Emmaüs, Boxtel, Brugge, 1976-1978. 
5. Aandacht hebben voor het Gods- en Jezusbeeld
   • God is niet te vatten in een tekening, wel in symbolen die het geheel transcenderen
   • Jezus was mens tussen de mensen én Zoon van God (moeilijk te vatten in een tekening)
     vb.: Thomas Zacharias: herder in de duisternis op weg naar verloren schaap. Wolven bedreigen zijn leven, de omheining rond de andere schapen is als een doornenkroon. Boodschap : Jezus riskeert Zijn leven voor de verloren mens
     vb.: Vuurzuil voorop en donkere wolk achter volk i.p.v. twee muren water van de rode zee : Boodschap : God leidt Zijn volk
     vb.: G. de Vries, Jezus is gekomen, Jezus bij ons, Jezus blijft bij ons, Altiora, Averbode, 1977: tekening van Joudiou over roeping van Paulus: diep gebogen man voor een vuurbol : mysterie van godsontmoeting wordt ervaarbaar. 
6. Historisch, archeologisch en geografisch verantwoord zijn
   • enkel bij informatieve tekeningen (niet als tekening actualiserend is of symbolisch)
   • kledij, woningen, tempel, Romeinse en Joodse details, geografische ligging van reisroutes, …
   • eventueel beroep doen op fotografie (vb. Steinwede, Over God, De Schepping, Kerstmis met Lucas, Jezus van Nazareth, K.B.S., Boxtel, Brugge, 1978)
     vb.: J.L. Klink, Bijbel voor de kinderen, Pokrandt, Ik lees in de bijbel, K.B.S. Emmaüs, Boxtel, Brugge, 1976-1978. 
7. Aard en graad van de opgewekte gevoelens moeten verantwoord zijn
   • godsbeeld respecteren
   • het gaat om een Blijde Boodschap
   • testen bij: verdrijving uit paradijs, Kaïn en Abel, theofanie op Sinaï, kindermoord te Bethlehem, dood van Johannes de Doper, farizeeërs, Judas, tempelreiniging, lijdensverhaal
     vb.: gefolterde Jezus aan het kruis (meelijwekkend); bloedende Abel; woedende Kaïn; toornige God verdrijft Adam en Eva… (niet kernboodschap, onjuist Gods- en Jezusbeeld) 
8. Voldoende suggestief zijn
   • genoeg ruimte laten voor verbeelding van het kind
   • niet alles willen uitbeelden (beperkt verbeelding)
   • uitnodigen om zelf te actualiseren in eigen kinderbestaan
     vb. : Timmermans, Cramer-Schaap, Poussin, Van der Land, Eykman
     vb. : niet suggestief : Jager, De nieuwe kinderbijbel in kleuren, Zomer & Keuning, Wageningen, 1969. 
9. Creativiteit stimuleren
   • verwerkingstips voor kinderen en begeleiders
   • ook i.v.m. zelf tekenen
     vb.: J.L. Klink, Bijbel voor de kinderen met zingen en spelen, Het wereldvenster, Baarn, 1975.
     vb.: Startbijbel: met bijhorend Werkboek bij de startbijbel, NBG, VGB, 1997.
     vb.: T. de Vries, Om door te vertellen: verwerkingstips en liedjes. 
10. Pedagogisch en artistiek verantwoord zijn (tekening en kleur)
    • maar over kleur en smaak valt niet te discussiëren
      vb.: A. Pokrandt, Ik lees in de bijbel, K.B.S. Emmaüs, Boxtel, Brugge, 1976-1978 : met toelichting bij de tekening (voor de begeleider)
      vb.: Drie deeltjes van G. De Vrieze, Jezus is gekomen; Jezus bij ons; Jezus blijft bij ons, Altiora, Averbode, 1977: speciale illustratietechniek (door Joudiou): collage van gescheurde stukjes gekleurd papier, schilderijtjes, enz.

Nog enkele citaten over 'bijbelverhalen vertellen voor kinderen':

"Een goede verteller laat de luisteraar de vrijheid en smeert het verhaal niet dicht met moralen en boodschappen"

W . Wikkers & A. Mesch , Het Verhaal, het kind en de verbeelding, handboek kind en liturgie (Narratio en Landelijke Hervormde Jeugdraad, 1994) (citaat in: K . Deurloo, H. van Dorssen, K. Eykman, En dat is zeven! Zeven manieren om kinderen uit de Bijbel te vertellen , Kampen, 2001, p. 31).

"Een open kinderbijbel geeft het kind de kans om er mee op zijn eigen manier aan de slag te gaan in spel en tekenen en muziek en praten. Want bijbellezen is niet om het spelen even stil te leggen, het is aanleiding tot spelen. Het is niet om het gesprek stil te leggen, het is aanleiding tot gesprek. Het is inherent aan dat boek."

K. Eykman, Preken in verhaalvorm, in Theologie op de groei, Publivorm, 1984 (citaat in K . Deurloo, H. van Dorssen, K. Eykman, En dat is zeven! Zeven manieren om kinderen uit de Bijbel te vertellen, Kampen, 2001, p. 31).

"Bijbelteksten leveren geen verhaaltjes voor het slapen gaan, maar verhalen om wakker te worden en wakker te blijven. Het zijn teksten die de luisteraar uitdagen om op te staan. Een ieder die die uitdaging aangaat, willen zij een hart onder de riem steken."

K. Deurloo, H. van Dorssen, K. Eykman, En dat is zeven! Zeven manieren om kinderen uit de Bijbel te vertellen, Kampen, 2001, p. 32

• H. VAN DORSSEN & J POSTHUMUS (red.), Kinderbijbels vergeleken, Nederlands en Belgisch bijbelgenootschap, 1991.
• M. MARISSEN, Kinderbijbels in woord en beeld, KCLB, 1998.
• E. VAN OUTRIJVE, Hoe een kinderbijbel beoordelen?, in Collationes nr. 2, 1979, 168-191.
• H. APPEL, De bijbel als kinderboek. Een adaptatieonderzoek naar acht kinderbijbels, Nijmegen, 1989.
• W. BROUWER, Kinderbijbelillustraties, Kampen, 1989.
• N. TER LINDEN, Het land onder de regenboog. Verhalen uit het Oude Testament (I), Balans, Amsterdam, 2006.
• N. TER LINDEN, De profeet in de vis. Verhalen uit het Oude Testament (II), Balans, Amsterdam, 2007.

Een bespreking van 11 kinderbijbels, tips voor het kiezen van een kinderbijbel en online-bestelmogelijkheid van kinderbijbels is te vinden op de volgende website.

Kinderbijbels kan men ontlenen in een bibliotheek. Als men zelf een kinderbijbel wil kopen, kan men meestal terecht bij een gewone boekhandel. Een ruimer aanbod, kan men vinden bij een aantal gespecialiseerde centra.

• De Wijngaard, Diocesaan Centrum voor Bijbel, Godsdienst, Liturgie en Pastoraal, Oud Begijnhof, 8000 Brugge, tel. 050 33 84 52, begijnhof.brugge@yucom.be
• Benedictusheem, St. Andriesabdij Zevenkerken, 8200 Brugge, tel. 050 38 03 91, fax 050 34 68 70, benedictusheem@advalvas.be
• Pastoraal Centrum De Bron, Marktstraat 88, 8530 Harelbeke, tel. 056 73 70 72 , fax 056 73 70 74, bestellen via info@detalentade.be
• De Branding, Kerkstraat 22, 8400 Oostende, tel. 059 23 67 44 , fax 059 23 68 64, bestellen via info@detalentade.be

• Pascali, Gent (Het pastoraal-catechetisch-liturgisch centrum van het bisdom Gent), Nederpolder 16, 9000 Gent, tel. 09 223 40 30, fax 09 234 08 20, pascali@kerknet.be
• Bijbelboektiek, Gordunakaai 28-30, 9000 Gent, tel. 09 221 77 35, bijbelboektiek@belgacom.net
• Carmelitana, Burgstraat 46, 9000 Gent, tel. 09 225 48 36, fax 09 224 06 01, boekhandel@carmelitata.be

• Diocesane liturgische dienst Antwerpen, Groenenborgerlaan 149, 2020 Antwerpen
• De Oude Linden nv, Abdijboekhandel, Centrum voor Liturgie en Pastoraat, Abdijstraat 40c, 2260 Tongerlo, tel. 014 53 82 10, oude.linden@tongerlo.org
• De drie leliën, Leopoldstraat  59, 2000 Antwerpen, tel. 03 231 03 39, fax 03 233 47 66

• Castrum (Liturgisch Centrum), Abdij Keizersberg, Mechelsestraat 202, 3000 Leuven, tel. 016 31 00 65, fax 016 31 00 66
• Licap, Guimardstraat 1, 1040 Brussel, tel. 02 509 96 70, fax 02 509 96 06
• Religieus Centrum- Abdij van Affligem 1790 Affligem, tel. 053 67 31 55
• De drie provinciën - Abdij van Averbode 3271 Averbode, tel. 013 78 04 60, fax 013 78 04 59
• Liturgisch centrum De Peerle - Diocesaan pastoraal centrum, Varkensstraat 6, 2800 Mechelen tel. 015 29 84 62

• Pastoraal Informatie Centrum, Tulpinstraat 75, 3500 Hasselt, tel. 011 21 29 46, fax 011 23 16 54
• Zie ook de verschillende verkoopplaatsen van 'Het goede boek', evangelische boek- en muziekwinkel

• Overzicht van bijbelcursussen in Vlaanderen.
• Boeken, artikels, tijdschriften, werkmateriaal kan u vinden en aanvragen bij OBED.
• Informatie over bijbelverhalen kan u aanvragen in de 'bijbel-bib' van de Werkplaats voor Theologie en Maatschappij.
• De startpagina van de Vlaamse Bijbelstichting, met links naar andere sites over de bijbel.
• Bijbelen: manieren om met jongeren op een creatieve manier met de bijbel te werken (vanwege de  Interdiocesane Jeugddienst van het bisdom Hasselt). Via hun webpagina krijgt u meer uitleg en kunt u het MS Word-document downloaden (of rechtstreeks via deze link).

Zie onder andere: K. Deurloo, H. van Dorssen, K. Eykman, En dat is zeven! Zeven manieren om kinderen uit de Bijbel te vertellen, Kampen, 2001.

• Atlas van de Bijbel: vanaf 12 jaar - Vlaams Bijbelgenootschap en Licap Brussel.
  De wereld van de bijbel, duidelijk beschreven en uitgebeeld in tientallen foto's, tekeningen en landkaarten, met losse poster van satellietopname van Israël.
• Yes, de Bijbel: vanaf 12 jaar - Vlaams Bijbelgenootschap.
  Dit flitsend boekje helpt jongeren bij de zoektocht naar de betekenis van de bijbel in hun leven. Het geeft inzicht in de inhoud, en legt bijbelse woorden en begrippen vlot uit.
• Wegwijs in de Bijbel. - Vlaams Bijbelgenootschap.
• Wilson E. & Jones S., Geïllustreerde Bijbelatlas voor kinderen.
  Deze bijbelatlas laat kinderen op speelse manier van alles ontdekken over fascinerende gebeurtenissen en personen uit bijbelse tijden. Boordevol kleurrijke kaarten, tekeningen en cartoons die laten zien hoe mensen toen leefden. Ideaal voor kinderen vanaf 8 jaar om te bekijken en in te lezen.
• Evrard, G., Berghmans, H., Het verhaal van God en de mensen - Uitgeverij Averbode.
  Een ringmap met 16 verhalen uit het Oude Testament op handige zwart-wit kopieerbladen. Met prachtige kleurenillustraties op A4-formaat en een handleiding voor de leerkracht.
• Evrard, G., Berghmans, H., Het leven van Jezus - Uitgeverij Averbode.
  Een unieke map met 18 bijbelverhalen over Jezus, volledig uitgewerkt in tekst en prenten. In totaal ruim 120 losse prenten met grote, kleurrijke afbeeldingen. Een ideaal werkinstrument voor leerkrachten om de bijbelverhalen te vertellen en te verwerken met jonge kinderen. Met de kopieerbladen kan elk kind actief bezig zijn.
• De Bijbel als boek:(vanaf 9 jaar) - Vlaams Bijbelgenootschap.
  Hoe zit de bijbel in elkaar? Via opdrachten kom je erachter, samen met informatie over hoe de bijbel is ontstaan. Zeer leerrijk voor catechese en godsdienstles.
• De bijbel als vertaling - Vlaams Bijbelgenootschap.
• Nieuw bijbels puzzelboek:(vanaf 9 jaar) - Vlaams Bijbelgenootschap
  Dit doe-boek vormt een grote uitdaging voor kinderen en jongeren om op speelse wijze hun kennis over de bijbel te testen en spelenderwijs nieuwe kennis op te doen. Uitstekend voor op school en thuis.
• Werkboek bij de Startbijbel:vanaf 9 jaar - Vlaams Bijbelgenootschap.
  Dit sluit aan bij de Startbijbel. Vanuit elk bijbelboek wordt een bepaald thema behandeld. Met verwerking, puzzels en zoekopdrachten. Een goede handleiding voor leerkrachten en vormingswerk.
• Werkwijzer bij de Kijkbijbel:tot 8 jaar - Vlaams Bijbelgenootschap en Licap Brussel.
  Een handreiking voor leerkrachten van het kleuter-, eerste graad- en bijzonder- lager onderwijs. Met volledig lesplan en verwerking bij de 28 verhalen.
• Bob en de bijbel; knutselboek:(tot 8 jaar) - Vlaams Bijbelgenootschap.
  Bob en zijn vriendinnetje Nizanna zijn op trektocht doorheen de bijbelverhalen. Kinderen kunnen met ze mee. Ze helpen hen bij het vinden van de oplossing bij de zoekopdrachten en puzzels.

• Communicatievormen in het vak godsdienst: dans en drama
  Meer info over opleidingen in Vlaanderen: ccv.antwerpen@kerknet.be

Enkele Duitstalige websites

• http://www.bibliodrama.ch/HTML/bibliodrama/biblio-fram.htm
• http://www.bibliodrama-gesellschaft.de/
• http://www.justbooks-zeitschriften.de/bibliodrama_im_religionsunterricht/1679235.htm
• http://www.absk.ch/bibliodrama/wasnoch.htm

Een niet-volledige bibliografische lijst over bibliodrama

• Agten, J.,Bibliodrama met een parabel, in Catechetische Informatie 24 (1996) nr. 3, 37-43.
• Agten, J., Bibliodrama, een kennismaking, in Pedagogisch Informatief Tijdschrift 6 (1992) nr. 4, 16-20.
• Agten, J., De (onwillige) genodigden aan de maaltijd. Met bijbelverhalen het (klas)leven bevruchten en omgekeerd, in School en Godsdienst 47 (1993) nr. 4-5, 69-81.
• Agten, J., Bibliodrama met Marcus, in G. Van Oyen (red.), De tijd is rijp: Marcus en zijn lezers toen en nu, Leuven, 1996, p. 189-213.
• Andriessen, H., Bibliodrama als verhaal in beweging, in School en Godsdienst 47 (1993) nr. 4-5, 82-87.
• Andriessen, H., Bibliodrama en de religieuze ervaring, in Leren in Groepen 26 (1987) 1-19.
• Andriessen, H., Derksen, N., Nolet, M, Stem en tegenstem. Ontwikkeling van een model, Utrecht, 1995.
• Andriessen, H., Derksen, N., Nolet, M., Is hij nu in ons midden of niet?, Kampen, 1995.
• De Kesel, A., Bibliodrama, een vorm van ervaringsgericht omgaan met de bijbel, in Pedagogisch Informartief Tijdschrift 46 nr. 2.
• De Witte, S., De bijbel een drama? Een werkmap voor bibliodrama met kinderen, Aalst, 1996.
• Derksen, N. & Andriessen, H., Bibliodrama en pastoraat, Den Haag, 1985.
• Derksen, N., Wie is Jezus voor mij? Een vorm van bibliodrama, in Opstap (1983) nr. 3, 180-193.
• Goeden, R., Zoek de farao in jezelf… hoe werkt bibliodrama?, in Praktische Theologie 10 (1983) 173-177.
• Hogerzeil, C. & Van den Berg, B., Verhalen in beweging. Werkboek voor bibliodrama, Zoetermeer, 1996.
• Kuiper, F.H., Spelen met de bijbel. Enkele kanttekeningen, in Praktische Theologie 10 (1983) nr. 2, 178-185.
• Lap, J., Bibliodrama. Actief op weg naar religieuze groei, in Schrift 14 (1982) nr.84, 226-229.
• Lap, J., Bibliodrama, catechese door deelname, in Korrel 11 (1989) nr.2, 110-115.
• Lap, J., Bibliodrama maakt school, in School en Godsdienst 60 (1986) 101-104.
• Lap, J., Bibliodrama. Inspelen op Gods tegenspel, in Praktische Theologie 10 (1983) 163-171.
• Lap, J., Religiodrama-bibliodrama, actief op weg naar religieuze groei (onuitgegeven scriptie Theologische Faculteit, Tilburg), Tilburg, 1979.
• Martin, G.M., Bibliodrama als Spiel, Exegese und Seelsorge in Wissenschaft und Praxis, in Kirche und Gesellschaft (1979) 135-144.
• Metzlar, M., Verhalen verbeeld. Een verkennende studie van bibliodrama met behulp van psychologische en hermeneutische theorieën (onuitgegeven doctoraatsscriptie, Rijksuniversiteit Groningen), Groningen, 1990.
• Scheers, J. & Debacker, H., Bibliodrama met kinderen, Averbode, 1992.
• Streur, M., Bibliodrama met kinderen. Verslag van een studiedag, in School en godsdienst (1986) 105-107.
• Van Gool, P., Onder de dekmantel van een verhaal. Een onderzoek naar gerechtigheidsbeleving via bibliodrama, in Opstap 10 (1990) nr.2, 58-61.
• Vanspringel, K., Bibliodrama:samen bijbel spelen,in Korrelcahiers Supplement (1992) 18-32.
• Vanspringel, K., Bibliodrama in de klas, in Catechetische Service 19 (1991) nr.4, 3-20.

• www.willibrordbijbel.nl
• Overzicht van Nederlandse bijbelvertalingen op diskette en CD-Rom (http://users.pandora.be/pk/bijbel.htm)
• Zie ook: www.kerknet.be/avimo

Heel wat audiovisueel materiaal i.v.m. de bijbel en het bijbelse milieu, kan u vinden op de site van avimo.

Werken met de illustraties van een kinderbijbel kan zeer boeiend zijn. Enkele suggesties: de kinderen vrij laten associëren bij de tekening, zelf een tekening laten maken, een tekening laten aanvullen (dingen erbij tekenen), aan de hand van tekeningen het verhaal vertellen, tekeningen laten uitkiezen en ieder over zijn/haar tekening laten vertellen.

Voor een overzicht van bijbelse kunst, zie o.a. P. Schmidt, In de handen van mensen. 2000 jaar Christus in kunst en cultuur, Leuven, 2000. Onder andere werken van Marc Chagall kunnen tot verdere reflectie aanzetten en zijn heel bruikbaar in godsdienstonderwijs.

• http://www.katechesetoer.be/catalogus.htm#LIEDEREN
• Informatiemappen over popmuziek en religie vind je op deze website (bij 'popmuziek')
  Documentatie hierover is aan te vragen via: ijdantwerpen@ijd.be

• Een spel: 'Op weg naar Emmaüs' voor alle leeftijden, te verkrijgen bij Avimo
• Werkvormen voor jongeren
• Over bijbelse vrouwen. Zie ook het documentatiecentrum i.v.m. jeugdpastoraal (Vicariaat Vlaams-Brabant-Mechelen) 
• Bijbels tentenkamp (Bisdom Brugge)

http://www.bijbelsopenluchtmuseum.nl/

Op de volgende website wordt een overzicht van resultaten van recent empirisch onderzoek in verband met geloof bij jongeren weergegeven. Ook gegevens in verband met de ervaringen van godsdienstige opvoeding in gezinnen kunnen op deze site gevonden worden.

Over de inhoud en de methode van godsdienstlessen op school: links naar het leerplan.

• Informatie over de nieuwe leerplannen godsdienst: de visietekst.
• Het leerplan r.k.-godsdienst voor het secundair onderwijs vindt u op deze site.

Algemene informatie in verband met godsdienst en godsdienstonderwijs is te vinden via de linkensite.

Een overzicht van kinder- en jeugdboeken met kinderen uit niet-traditionele gezinnen in de hoofdrol kan besteld worden via www.leesweb.be. De titel van de publicatie luidt: Mijn gezin: anders, dan anders: boeken met kleuters, kinderen en jongeren uit niet-traditionele gezinnen in de hoofdrol / Martine Cammaert en Marina Marisssen. - Antwerpen: Leesweb (voorheen KCLB), 2003. - 84 p.

Deze aanbevelingen zijn een korte samenvatting van de aanbevelingen zoals ze geformuleerd werden in het onderzoeksrapport ‘Nieuwe gezinsvormen en onderwijsparticipatie in Vlaanderen’ (Promotoren: H. Colpin, J. P. Verhaeghe, L. Vandemeulebroecke, P. Ghesquière, onderzoeksters: K. Janssen, V. Amelinckx, E. Cocquyt, H. De Vos), K.U.Leuven en Universiteit Gent, augustus 2001.

• De school staat er niet alleen voor. CLB’s, pedagogische begeleidingsdiensten van de onderwijsnetten en van de overheid en ouderverenigingen kunnen elk op een eigen wijze bijdragen tot een goede relatie tussen school en gezin

• Kinderen uit eenoudergezinnen en nieuwsamengestelde gezinnen rapporteren een significant lager welbevinden op school en in de klas dan klasgenoten uit ‘traditionele’ gezinnen

• Deze verschillen zijn niet zo groot, maar toch ook niet te verwaarlozen. Ze worden bovendien niet louter verklaard vanuit een mogelijk minder goed gezinsklimaat of ondersteuning in eenoudergezinnen of nieuwsamengestelde gezinnen.

• Ouderlijke steun is een factor die ook los van de samenstelling van het gezin een positieve invloed heeft op het welbevinden van leerlingen in school. De school kan ook indirect bijdragen tot deze ouderlijke steun indien er een goede samenwerking is tussen school en ouders.

NIEUW: A. Dillen, Ongehoord vertrouwen. Ethische perspectieven vanuit het contextuele denken van Ivan Boszormenyi-Nagy, Antwerpen-Apeldoorn, Garant-uitgevers, 2004.

Waarom keren patronen uit de relatie tussen ouders en kinderen soms terug in de relatie tussen de kinderen en hun eigen kinderen? Kan de 'roulerende rekening' van het doorgegeven onrecht gestopt worden? Welke rol speelt rechtvaardigheid in familierelaties? Moeten kinderen hun ouders vergeven voor het onrecht dat hen mogelijk is aangedaan? Waar halen mensen de kracht vandaan om te blijven liefde en zorg geven aan anderen? Deze en vele andere vragen staan in dit boek centraal en worden aan de hand van het contextuele denken van de Hongaars-Amerikaanse psychiater en therapeut Ivan Boszormenyi-Nagy toegelicht.

Na een analyse van het ontstaan, de begrippen en de werkwijze van de contextuele therapie wordt in een tweede deel een kritische balans opgemaakt van het contextuele denken. Daarbij wordt onder andere de vraag gesteld in welke mate 'veelzijdig gerichte partijdigheid' als therapeutische houding recht kan doen aan daders en aan slachtoffers. Ook de ethische dynamiek in relaties, zoals Nagy deze beschrijft, wordt onder de loep genomen.

Het derde deel van het boek handelt vervolgens over het begrip 'exoneratie' dat Nagy gebruikt in de plaats van vergeving. Dit begrip wordt geconfronteerd met de term 'vergeving' en christelijke invullingen daarvan. Het boek biedt een herinterpretatie van het concept 'exoneratie' en een zinvolle samenhang tussen de begrippen exoneratie, vergeving en verzoening. Vervolgens Daarnaast komt de uitdaging aan bod die het contextuele denken stelt voor kwesties op macro-ethisch vlak, betreffende onder andere de Noord-Zuidverhoudingen en de rechten van minderheden.

Dit boek is bedoeld als inleiding in het contextuele denken van Nagy en wil tevens bijdragen tot meer inzicht in de complexiteit en de rijkdom van dit gedachtegoed. Het Dit boek richt zich tot psychotherapeuten, sociaal werk(st)ers, hulpverleners, pastoraal werk(st)ers theologen, ethici en andere geïnteresseerden die meer inzicht willen krijgen in de dynamiek van verwantschapsrelaties.

Dit boek kan besteld worden via de website van Garant uitgevers of via de auteur: Annemie Dillen.

Speciaal voor leerkrachten en leerlingenbegeleiders wordt een vorming aangeboden over de driehoek ouders-kind-school. Daarbij wordt uitgegaan van de theorie van Ivan Boszormenyi-Nagy. Meer info hieronder en via de website van de vzw Leren Over Leven (Zie bij workshops op hun website).
Zie ook de website van de vereniging van contextueel werkers.

Vanuit het contextueel denkkader kijken naar het gedrag van leerlingen werkt zeer verhelderend.
Leerlingen zijn immers allen verbonden met hun context, in de eerste plaats met hun ouders, maar daarna ook met de school, de medeleerlingen en de leerkrachten.
Ouders geven aan de school een gedelegeerde opvoedingsverantwoordelijkheid. Hoe gaan we daarmee om als leerkrachten, als leerlingbegeleiders, als school ? Hoe ver reikt die opdracht ?
In deze driedaagse vorming verkennen we de dynamische driehoek tussen ouders, kind en school. In deze tijd zijn we meer dan ooit bewust dat we niet enkel werken met leerlingen, maar zeker ook rekening dienen te houden met zijn/haar loyaliteiten naar de ouders. Hoe praten we met kinderen over hun ouders ? Hoe praten we met ouders over hun kinderen ?
We gaan oefenen om vanuit meerzijdige partijdigheid de context van een leerling te bekijken. Hoe komt het dat deze leerling met al zijn capaciteiten niet tot presteren komt ? Welk onrecht heeft hij/zij meegemaakt ? Hoe kunnen we deze leerling en zijn ouders erkenning geven?
In deze vorming worden de contextuele begrippen theoretisch gekaderd. Maar we gaan vooral methodieken inoefenen aan de hand van concrete klassituaties.

Voor (jeugd)hulpverleners, die regelmatig met het spanningsveld tussen thuis en school te maken hebben: leerlingbegeleiders, leraren, CLB-medewerkers, opvoeders, enz.. Er is geen contextuele basiskennis vereist.

Wim van Mulligen, Piet Gieles, Ard Nieuwenbroek, € 18,50

Iedere leerkracht weet het: elk kind heeft ouders. In school is dat bij voortduring duidelijk. Soms is dat heerlijk, een andere keer lastig. In dit boek wordt vanuit de dynamische driehoek kind/ouder(s)/school het thema "tussen thuis en school" grondig verkend. Dit gebeurt vanuit een contextuele visie, gebruikmakend van ettelijke praktische voorbeelden. Iedere leerkracht zal deze onmiddellijk uit de dagelijkse praktijk herkennen. Het boek is bedoeld voor leerkrachten en begeleiders uit het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs.

Ard Nieuwenbroek, Piet Gieles en Wim van Mulligen. ACCO, 2003. Kost: € 22,00.

Wie leiding geeft in het onderwijs draagt een aparte verantwoordelijkheid voor collega's. Dat wordt vooral duidelijk als het misloopt. Als leraren burn-out raken, buitensporig veel weerstand geven of onvoldoende kwaliteit leveren wordt van de schoolleider verwacht daarmee om te kunnen gaan en een preventief klimaat te scheppen. Dit boek geeft schoolleiders en andere schoolfunctionarissen een aanvullende kijk op leidinggeven: de contextuele benadering. Deze benadering zegt vooral dat ieder mens is ingeweven in een netwerk van relaties. Deze eigen context omvat niet alleen de actuele relaties in gezin, school en maatschappij, maar ook de eigen geschiedenis, en daarin vooral de loyaliteitsbanden in het gezin van herkomst. Met de lusten en lasten vanuit zijn wortels stapt de leraar het onderwijs binnen en die bagage heeft invloed op zijn functioneren als mens en als leraar. Het werkt verhelderend en constructief als de leidinggevende de collega behalve als leerkracht vooral ook als een mens met een eigen context benadert. Wie de contextuele visie weet te integreren in het geven van leiding, verhoogt volgens de auteurs de effectiviteit van zijn persoonlijk leiderschap. Dit nieuwe boek brengt leidinggevenden in het onderwijs in aanraking met de contextuele visie en geeft hen concrete handvatten hoe er in de dagelijkse praktijk mee om te gaan.

• Aerts, L., Over geloofsoverdracht bij jongeren. "Goede wijn behoeft geen krans", in Communio 26 (2001) nr. 5, 335-348.
• Arts, H., Geloofsoverdacht aan jongeren tegen de stroom in, in Communio 26 (2001) nr. 5, 349-359.
• Bral., L., (red.), Jeugdbeweging vandaag. Identiteit en plaats in de samenleving, Deurne, Kluwer, 1987, 163 p.
• Bral., L., Jeugd in beweging. Een jeugdbewegingsonderzoek bij groepen, leiding en 15-jarigen, Brussel, K.J.R., 1991, 168 p.
• Broeder Benoit, Evangelisatie bij jongeren, in Communio 26 (2001) nr. 5, 384-393.
• Burggraeve, R., Christelijke waardenopvoeding drie-dimensioneel: emotionaliteit, rationaliteit en zingeving, in Collationes 24 (1994) 3, p. 227-257.
• Bulckens, J., Geloofsopvoeding van jongeren in een wereld van toenemende religieuze onverschilligheid, in Verbum 54 (1987) 8, 145-159.
• Bulckens, J., Vormselpastoraal en -catechese in de Vlaamse bisdommen sinds de Interdiocesane Beleidnota van 1972, in K. Dobbelaere, L. Leijssen en M. Cloet (red.), Levensrituelen. Het vormsel (Kadoc-Studies 12), Leuven, Universitaire Pers, 1991, p. 135-165.
• Bulckens, J. & H. Lombaerts (red.), Jeugd tussen religieuze aanspreekbaarheid en levensbeschouwelijke onverschilligheid, Leuven/Amersfoort, Acco, 1990, 219 p.
• Cromphout, F., Jongeren geloven - anders. Over geloofscommunicatie met jongeren, Tielt, Lannoo, 1991, 129 p.
• De Dijn, H., Hoe overleven we de vrijheid? Modernisme, postmodernisme en het mystiek lichaam, Kapellen/Kampen, Pelckmans/Kok-Agora, 1993 (hoofdstuk 2: Postmodernisme, zingeving en jongerencultuur).
• Dumon, J., Weerstanden in de jongerenpastoraal, in Collationes 24 (1994) nr. 3, 313-333.
• Mariën, J., Kom en zie! Hoe spreken over God met jongeren?, in J. Govaerts & P. Hendrix (red.), Met God op de tong. Ver-antwoord spreken over God, Averbode, 1996, p. 95-100.
• Mariën, J., "En Hij gaf hem aan zijn moeder terug..." Jeugdpastoraal, een geschenk om thuis te komen in het verhaal van het leven vanuit het christelijke verhaal (brochure), Mechelen, s.d., 20 p.
• Schippers, K., Kerk, waar is dat goed voor? Ontwerp van een jeugdpastoraat (Pastoraat en gemeenteopbouw 2), Kampen, 1995.
• Stappaerts, P., Geen blijde boodschap zonder helende pastoraal, in L. Leijssen, H. Lombaerts & b. Roebben (red.), Geloven als toekomst. Godsdienstpedagogische visies en bijdragen aangeboden aan Professor Jozef Bulckens bij zijn emeritaat, Leuven/Amersfoort, Acco, 1995, p. 299-307.
• Stappaerts, P. God tussen kerk en discotheek, Leuven, Davidsfonds, 1993, 143 p.
• Van den Bossche, S., Jeugdpastoraal -- een oriëntatie, in Collationes 24 (1994) nr. 3, 385-412.
• van der Ven, J.A., Het religieuze bewustzijn van jongeren en de crisis van het jongerenpastoraat, in Praktische Theologie 22 (1995) nr. 3, 342-364
• Van der Ven, J.A., Een verloren generatie, een verloren kerk, in L. Leijssen, H. Lombaerts & B. Roebben (red.), Geloven als toekomst. Godsdienstpedagogische visies en bijdragen aangeboden aan Professor Jozef Bulckens bij zijn emeritaat, Leuven/Amersfoort, Acco, 1995, p. 267-284.
• Van der Ven, J.A., Het religieus bewustzijn van jongeren en de crisis van het jongerenpastoraat, in Praktische theologie 22 (1995) 3, 342-364.
• Van Echelpoel, J., Jeugd en geloven, in Collationes (1976) 107-121.
• Vercammen, J., Jeugd en geloof, (Bijdragen tot de jeugdpastoraal 3), Leuven/Amersfoort, Acco, 1988.
• Vercammen, J., Jeugd en pastoraal (Bijdragen tot de jeugdpastoraal 5), Leuven /Amersfoort, Acco, 1989, 87 p.
• Verhelst, M., Omgaan met jong geloof. Jeugdpastoraal stap voor stap, Averbode, 1994.
• Verhelst, M., Ik wil wel geloven, maar wat? Antwerpen, Patmos, 1987, 121 p.
• Verhelst, M., e.a., Tov. Een geloofsboek voor jongeren, Kapellen, Patmos/Pelckmans, 1989, 248 p.
• Vermassen, J.-P., Dat is pas leven. Leefboek voor jongeren, Tielt, 2000.

• Busch, F.W. & W.-D. Scholz, Wandel in den Beziehungen zwischen Familie und Schule, in R. Nave-Herz (red.), Kontinuität und Wandel der Familie in Deutschland. Eine zeitgeschichtliche Analyse, Stuttgart, 2002, p. 253-276.
• Camerlinckx, H.  & B. Smeets, Omgaan op school met lijdenservaringen van jongeren, in D. Pollefeyt & J. Bulckens (red.), Niet lijdzaam toezien! Godsdienstige verwerking van lijden in de huidigejongerencultuur, Leuven, 1995, p. 114-132.
• Cleiss, P., W. Schwendemann, J. Walter (Hsrg), Familie im Wandel- Schule in Entwicklung, Überlegungen zu Schulentwicklung un Religionsunterricht, Munster, 2000, p. 26-68
• Corsius, M., W. Mennen & J. Nellen (red.), Ouderparticipatie in godsdienstonderwijs. Het gesprek tussen opvoeders thuis en op school, Hilversum, 1989.
• Hermans, C.A.M., J.A. Van der Ven, M. Scherer-Rath, Ouders en de identiteit van katholieke basisscholen, 's Gravenhage, 1997
• Hitchinson, F., Kinderen van gescheiden ouders in de basisschool, in Rondom Gezin 20 (1999) nr. 3, p. 115-128.
• Jansen, K., V. Amelinckx, E. Cocquyt, H. Colpin, Nieuwe gezinsvormen en onderwijsparticipatie in Vlaanderen. Onderzoeksproject, K.U.Leuven, 2001.
• Kummeling, J., K. Harry, A. Nieuwenbroek, Loyaliteit en het begeleiden van leerlingen, Lisse, 1987.
• Nieuwenbroek, A., Loyaliteit en het begeleiden van leerlingen, in Tijdschrift voor leerlingbegeleiding 11 (1988) nr. 1, 17-21.
• Nieuwenbroek, A., Faalangst en loyaliteit, in Tijdschrift voor leerlingbegeleiding jg. 18, nr. 5, p. 1-4.
• Nieuwenbroek, A., Loyaliteit en het begeleiden van leerlingen, in Tijdschrift voor leerlingbegeleiding 18 (1988) 5, p. 17-21.
• Nieuwenbroek, A., School, kind en ouders, in N. Deen & R. Fiddelaaers, Handboek leerlingbegeleiding, Samson, 1989, p. 2454,1-2454,21.
• Nieuwenbroek, A., Leerlingbegeleiding en gezin, 's-Hertogenbosch-Nijmegen, 1989.
• Scharnberg, C. & H.-G. Ziebertz, Religiöse Bildung an öffentlichen Schulen aus Elternsicht. Ergebnisse einer qualitativ-empirischen Pilotstudie, in Religionspädagogische Beiträge 48 (2002), 69-82.
• Schmälzle, U., Schüler, Lehrer, Eltern, Wie wirksam ist die Kooperation?, Opladen, 1985.
• Schmälzle, U., The Importance of Schools and Families for the Identity Formation of Children and Adolescents, in International Journal of Education and Religion II (2002) nr. 1, 27-42
• Smeets, B., Counselen van leerlingen: een mogelijkheid voor de school, in D. Pollefeyt & J. Bulckens (red.), Niet lijdzaam toezien! Godsdienstige verwerking van lijden in de huidigejongerencultuur, Leuven, 1995, p. 133-157.
• van Mulligen, W., P. Gieles & A. Nieuwenbroek, Tussen thuis en school. Over contextuele leerlingbegeleiding, Leuven, 2001, p. 87-103.

• Arens, A., Grootouderschap en geloofsopvoeding. Een pleidooi voor een catechese met grootouders, in Rondom gezin 15 (1994) nr. 2, 87-94.
• Arnauts, P., Geloven en opvoeden, in Vrouw en wereld (2002) nr. 2, 48-49.
• Bulckens, J., Het gezin als godsdienstig opvoedingsmilieu, in Tijdschrift voor geestelijk leven 39 (1983), 145-154.
• Cornu, I., Geloofscommunicatie in het gezin, in Mensen onderweg 101 (1999) nr. 4 (info 239), 1-8.
• Dehaene, T. & P. Deleu, Aanzetten tot kerugmatische elementarisering van het geloof. Enkele consequenties voor de geloofsopvoeding thuis, in L. Leijssen, H. Lombaerts & B. Roebben (red.), Geloven als toekomst. Godsdienstpedagogische visies en bijdragen aangeboden aan Professor Jozef Bulckens bij zijn emeritaat, Leuven-Amersfoort, 1995, p. 259-265.
• Dillen, A., "Het wezenlijke is voor de ogen onzichtbaar": hedendaagse gezinnen als subject van geloof?, in Rondom Gezin 23 (2003) nr. 4, 188-203.
• Fahey, M.A., Het christelijk gezin als huiskerk in Vaticanum II, in Concilium. Internationaal tijdschrift voor theologie 31 (1995) nr. 4, 102-109.
• Govaerts, J., Als kinderen spreken over God. Een korte beschouwing bij  het spreken over God met kinderen, in J. Govaerts & P. Hendrix (red.), Met God op de tong. Ver-antwoord spreken over God, Averbode, 1996, p. 101-104.
• Hutsebaut, D., Geloven als kinderen in participatie aan het geloven van volwassenen, in C. Leterme, N. van Loo & H. Verkest (red.), Het paradijs voorbij. Geloven met kinderen (Korrelcahier), Brussel, 1995, p. 6-15.
• Kuiper, F.H., Jonge kinderen grootbrengen met geloof. Op zoek naar een meervoudige oriëntatie van de godsdienstige opvoeding van jonge kinderen, in Praktische theologie 19 (1992) 127-145.
• Luysterman, A., Gezin en Kerk, in Rondom Gezin 17 (1996) nr. 2, 69-78.
• Maas, J. & H.-G. Ziebertz, Over breukvlakken en bruggenhoofden: Religieuze opvoeding in het gezin, in Tijdschrift voor theologie 57 (1997) nr. 4, 384-404.
• Van der Lans, J. & L. Vergouwen, Onderzoek naar godsdienstige opvoeding, in Praktische theologie 13 (1986), 116-126.
• van der Slik, F., 'Over jonge mensen en de dingen die voorbijgaan'. Geloofsoverdracht in een geseculariseerde samenleving, in C. Leterme, N. van Loo & H. Verkest (red.), Het paradijs voorbij. Geloven met kinderen (Korrelcahier), Brussel, 1995, p. 46-53.
• van der Slik, F.W.P. & P. Scheepers, Religieuze socialisatie in het ouderlijke gezin: een sibling-analyse, in Sociale wetenschappen 40 (1997) nr. 1, 44-62.
• Van de Wiele, M., Het gezin. De bakermat van elke geloofsopvoeding, in J. Govaerts & P. Hendrix (red.), Met God op de tong. Ver-antwoord spreken over God, Averbode, 1996, p. 77-82.
• Vanmol, A., Omdat Gij het zijt, Groter dan ons hart, die mij hebt gezien, Eer ik werd geboren, in Rondom Gezin 21 (2000) nr. 4, 274-280.
• Verhack, I., Geloofsopvoeding in het gezin, op zoek naar een nieuw vertrekpunt, in Rondom gezin 19 (1998) nr. 3, 140-151.
• Waegeman, C., Socialisatie en christelijke initiatie in hedendaagse gezinnen, in H. Lombaerts & L. Boeve (red.), Traditie en initiatie. Perspectieven voor de toekomst, Leuven, 1996, p. 147-161.

• Kiezels. Steentjes voor geloofsopvoeding thuis. (Nederlands protestants tijdschrift)
  Uitgave van: SGO Hoevelaken, Postbus 20, 3870 CA Hoevelaken, 0031/33/2541070, fax: 0031/33/2538139, www.sgonet.nl

• Bouverne-De Bie, M. et al. (red.), Het gezin en de rechten van het kind (Diroo-Cahiers), Leuven-Amersfoort, 1999.
• Van Crombrugge, H., Verwantschap en verschil. Over de plaats van het gezin en de betekenis van het ouderschap in de moderne pedagogiek, Leuven-Apeldoorn, 1999.
• Vandemeulebroecke, L., H. Van Crombrugge & J. Gerris (red.), Gezinspedagogiek. Deel I: Actuele thema's in onderzoek en praktijk, Leuven-Apeldoorn, 1999, p. 203-218.

• du Bois-Reymond, M., Pluraliseringstendensen en onderhandelingsculturen in het gezin, in Amsterdams sociologisch tijdschrift 19 (1993) nr. 3, 113-144.
• Dumon, W., Enkele kenmerken van gezinsverandering in Vlaanderen in de jaren negentig, in W. Dumon et al. (red.), Gezien het gezin. Feiten en waarden, Leuven, 1995, p. 17-33.
• Kerkhofs, J., Gezin en relaties: stabiliteit en groeiende verscheidenheid, in K. Dobbelaere et al. (red.), Verloren zekerheid. De Belgen en hun waarden, overtuigingen en houdingen, Tielt, 2000, p. 55-76.
• Matthijs, K., Vernieuwingsdrang, bindingsangst en statusstrijd in de postmoderne private ruimte, in R. Burggraeve,M. Cloet, K. Dobbelaere & L. Leijssen et al. (red.), Levensrituelen: het huwelijk, Leuven, 2000, p. 104-122.
• Nuelant, T., Surveygegevens over gezinnen, in L. Vandemeulebroecke, H. Van Crombrugge & J. Gerris (red.), Gezinspedagogiek. Deel I: Actuele thema's in onderzoek en praktijk, Leuven-Apeldoorn, 1999, p. 237-251.
• Vandoorne, J, L. Decaluwe & L. Vandemeulebroecke, Het gezin, in H. De Witte, J. Hooge, L. Walgrave (red.), Jongeren in Vlaanderen: gemeten en geteld. 12- tot 18-jarigen over hun leefwereld en toekomst, Leuven, 2000, p. 59-79.
• Walravens, E., Postmodernisme en gezin, in Streven 62 (1995) nr. 6, 493-506.

• Zie alle nummers van het tijdschrift 'Rondom Gezin' (uitgave Interdiocesane Dienst voor Gezinspastoraal). Zie www.gezinspastoraal.be
• Bouckaert, L., Emancipatie en gemeenschap. Stapstenen voor een gezinsethiek, in J.A. Selling et al. (red.), Christenen en samenleving. Bijdragen tot een christelijke sociale ethiek, Kampen, 1991, p. 63-80.
• Bouverne-De Bie, M., K. Nys & G. Verschelden, Ontwikkelingen en krachtlijnen binnen het gezin(sleven). Enkele empirische gegevens, ook vanuit het perspectief van kinderen, in M. Bouverne-De Bie et al. (red.), Het gezin en de rechten van het kind, Leuven-Amersfoort, 1999, p. 59-96.
• Campanini, G., Veranderingen in het gezin en de uitdagingen van de hedendaagse cultuur, in Concilium. Internationaal tijdschrift voor theologie 31 (1995) nr. 4, 50-55.
• De Dijn, H., Vertrouwen in het gezin, in W. Dumon et al. (red.), Gezien het gezin. Feiten en waarden, Leuven, 1995, p. 129-143.
• Dillen, A., 'Vader, moeder zult gij eren': vloek of zegen? Bespreking van het vierde gebod vanuit het contextuele denken van Ivan Boszormenyi-Nagy, in Rondom gezin 21 (2000) nr. 4, 260-273.
• Fabri dos Anjos, M., Naar een spiritualiteit van het gezinsleven, in Concilium. Internationaal tijdschrift voor theologie 31 (1995) nr. 4, 116-127.
• Mertens, C., Solidariteit en familie. Eerste bumper of laatste vluchtheuvel?, in Rondom gezin 17 (1996) nr. 4, 213-222.
• Mette, N., Het gezin in de officiële verkondiging van de kerkelijke leer, in Concilium. Internationaal tijdschrift voor theologie 31 (1995) nr. 4, 91-101.
• Raes, K., Afzonderlijk wonend samenleven. Naar een ethiek van plurale leefverbanden, in L. Boeykens & K. François (red.), Familie. Een humanistische benadering, Brussel, 1994, p. 223-243. (vanuit humanistisch perspectief)
• Roosens, E., Familie en verwantschap als bron van goed en kwaad, in W. Dumon et al. (red.), Gezien het gezin. Feiten en waarden, Leuven, 1995, p. 98-107. (cultureel-antropologische invalshoek)
• Van Crombrugge, H. & M. Heylen, Een ethisch-relationeel perspectief op de ouder-kindrelatie, in L. Vandemeulebroecke, H. Van Crombrugge & J. Gerris (red.), Gezinspedagogiek. Deel I: Actuele thema's in onderzoek en praktijk, Leuven-Apeldoorn, 1999, p. 65-86.
• Van Crombrugge, H., Het ge(dis)kwalificeerde gezin. Over de noodzaak van een ethiek van het goede gezinsleven, in Tijdschrift voor welzijnswerk 22 (1998) nr. 212, 20-36.
• Vidal, M., Waarden en idealen van het gezin, in Concilium. Internationaal tijdschrift voor theologie 31 (1995) nr. 4, 128-137.

• Johannes-Paulus II, Het gezin. Apostolische exhortatie 'Familiaris Consortio' van paus Johannes-Paulus II, Brussel, 1981.
• Johannes-Paulus II, Een sleepnet dat niet scheuren mag! Over het Rijk Gods en het christelijk gezin, in Johannes-Paulus II, Gezin, word wat je bent!, Roermond, 1984, p. 5-11.
• Johannes-Paulus II, Handvest van de rechten van het gezin. Voorgelegd door de heilige Stoel aan alle personen, instellingen en gezagsdragers die betrokken zijn bij de zending van het gezin in de wereld van vandaag, 22 oktober 1983, in Johannes-Paulus II, Gezin, word wat je bent!, Roermond, 1984, p. 32-40.
• Johannes-Paulus II, Children are Supreme Gift of Married Life. Sunday Homily: Jubilee of Families, in L'Osservatore Romano, 18 oktober 2000, p. 1.
• Johannes-Paulus II, Children Are Not an Accessory or Option for Married Life, but Its Supreme Gift, in L'Osservatore Romano, 18 oktober 2000, p. 8.
• Pountifical Council for the Family, Family, Marriage and 'De Facto' Unions, in Origins 30 (2001) nr. 30, 473-488.

a) Boeken

• Burggraeve, R., M. Cloet, K. Dobbelaere & L. Leijssen (red.), Levensrituelen: het huwelijk, Leuven, 2000.
• Nationale Raad voor Gezinspastoraal, Over huwen in de kerk. Visie en beleidsopties, Brugge, 1993.
• L. Verstricht (ed.), Liefde is... een reuzensprong van geloof (Verslagboek van het IPB-beraad over het christelijke huwelijk), Antwerpen, Halewijn, 2004.

b) Artikels

• Burggraeve, R., Gaan wij naar een ontkenning van het huwelijk als fundament van de samenleving?, in Rondom gezin 22 (2001) nr. 1, 2-33.
• Cornu, I. & S. Van den Bossche, Spirituele beleving van het christelijk huwelijk, in R. Burggraeve, M. Cloet, K. Dobbelaere, L. Leijssen (red.), Levensrituelen: het huwelijk, Leuven, 2000, p. 239-259.
• Cornu, I., Mag het iets meer zijn? Samenwonen? Trouwen? Voor de Kerk?, in Rondom gezin 22 (2001) nr. 1, 35-44.

• Dedecker, G., K. Vanhoutte & D. Hoedt, 'Ik laat u niet gaan, tenzij gij mij zegent' (Gen 32,27). Gebedsvieringen met burgerlijk hertrouwde echtgescheidenen, Roeselare, 2000.

• Molinski, W., Stiefgezinnen - nieuw samengestelde gezinnen. Ethische en theologische beschouwingen (uit het Duits vertaald door V. Jonckheere & K. Vanhoutte), in Rondom gezin 15 (1994) nr. 3, 133-152.
• Thery, I., Nieuw samengestelde gezinnen: redenen van onzekerheid (uit het Frans vertaald door A. Wuyts, C. Mertens & K. Vanhoutte), in Rondom gezin 17 (1996) nr. 4, 201-212.
• Van Bavel, J., Het gezin als eenheid: een beeld met barsten. Nieuwe stiefgezinnen als anomalie en uitdaging, in Tijdschrift voor sociologie 16 (1995) nr. 3, 219-250.
• Vandemeulebroecke, L., De opvoedingssituatie in nieuw-samengestelde gezinnen, in L. Vandemeulebroecke, H. Van Crombrugge & J. Gerris (red.), Gezinspedagogiek. Deel I: Actuele thema's in onderzoek en praktijk, Leuven-Apeldoorn, 1999, p. 175-185.

• Colpin, H., L. Vandemeulebroecke & A. De Munter, Opvoeding in eenoudergezinnen. Een overzicht van de onderzoeksliteratuur, in Tijdschrift voor orthopedagogiek, kinderpsychiatrie en klinische kinderpsychologie 25 (2000), 31-44.

• Bressoud, P.-O., De katholieke Kerk en ongehuwde koppels. Suggesties met het oog op een theologische herwaardering, in Rondom gezin 21 (2000) nr. 3, 216-222.
• Cornu, I., Mag het iets meer zijn? Samenwonen? Trouwen? Voor de Kerk?, in Rondom gezin 22 (2001) nr. 1, 35-44.

• Van den Broek, G., Leven zonder lief. De liefdes van de single, Leuven, 2001.

• Lacroix, X., Liefde, seksualiteit, verbond, in W. Dumon et al. (red.), Gezien het gezin. Feiten en waarden, Leuven, 1995, p. 235-255.
• Van Den Troost, A., De relationele markt anno 2000. Een exploratie van waardeoriëntaties en vormgeving, in Tijdschrift voor sociologie 21 (2000) nr. 2, 132-158.
• Verstraeten, D., Liefde in beweging, bewogen liefde, in Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen, Het gelaat van de liefde, Brussel, 2000, p. 3-20.

a) Artikels in kranten en weekbladen

• Vande Vyvere, P., 'Huwelijk is meer dan middel tot emancipatie'. Ethicus Roger Burggraeve over homohuwelijk, in Tertio, 17 oktober 2001, p. 3.
• Vande Vyvere, P., Kanttekeningen bij homohuwelijk, in Tertio, 17 oktober 2001, p. 1.
• Vande Vyvere, P., 'Homohuwelijk stelt individu boven gemeenschap'. Fernand Van Neste over huwelijk en samenleving, in Tertio, 23 januari 2002, p. 15.

b) Artikels in tijdschriften en boeken

• Amerikaanse bisschoppenconferentie, Voor altijd onze kinderen. Pastorale boodschap aan ouders van homoseksuele kinderen, in Rondom Gezin 19 (1998) nr. 2, 88-100.
• Burggraeve, R., Homoseksuele levenskeuze, in Id., Zinvol seksueel leven onderweg. Concrete probleemsvelden en belevingswijzen, Leuven, 1992,41996139-193.
• Meijers, T., Canonieke huwelijksjurisprudentie en homoseksualiteit, in A.-M. Korte, F. Vosman & T. de Wit (red.), De ordening van het verlangen. Vriendschap, verwantschap en (homo)seksualiteit in joodse en christelijke tradities, Zoetermeer, 1999, p. 138-147.
• Salemink, T., Mannenadel en vrouweneer. Homoseksualiteit als ordeverstoring in de katholieke zuil, in A.-M. Korte, F. Vosman & T. de Wit (red.), De ordening van het verlangen. Vriendschap, verwantschap en (homo)seksualiteit in joodse en christelijke tradities, Zoetermeer, 1999, p. 123-137.

c) Websites

• http://www.driekant.be/
• zie de contactadressen op de websites van gezinspastoraal: http://www.gezinspastoraal.be/links/adres14.htm