Kruistocht in spijkerbroek.

Knooppunt 1: Islam en christendom

Islam en christendom. Hoe moeten we in een klimaat waarin er tegelijk spanningen en toenaderingen zijn tussen islam en christendom de actualisering van de thematiek 'kruistochten' begrijpen? Vormen films als deze een gelegenheid om op een breed maatschappelijk en hedendaags thema ter sprake te brengen? Hoe kan binnen deze context schuldbekentenis van Johannes Paulus II voor de misdaden van de kerk in naam van de waarheid in het Jubeljaar 2000 begrepen worden?

Knooppunt 2: De verhouding tussen religie en geweld

De kruistochten zijn een historisch voorbeeld van hoe godsdiensten in naam van de waarheid geweld kunnen plegen. Behoort het geweld tot het wezen van de religie of wordt religie maar gewelddadig wanneer de religie verkeerd begrepen, uitgelegd en verkondigd wordt, zoals we ook zien in 'Kruistocht in spijkerbroek'? Is omgekeerd een religie die niet meer op komt voor zichzelf niet gedoemd om te verwateren? En hoe kan men dan op een weerbare manier voor het geloof opkomen zonder gewelddadig te worden?

Knooppunt 3: Kruistocht of pelgrimstocht?

Moeten we de 'kinderkruistocht' niet eerder zien als een pelgrimstocht naar het Heilig Land dan als een echte kruistocht? De kinderen gebruikten tijdens hun tocht immers geen geweld. Er waren in die tijd ook andere pelgrimstochten zoals naar Rome en Compostella. Situeerde de 'kinderkruistocht' zich niet eerder in die beweging en werd deze beweging niet later tot een 'kruistocht' omgevormd?

Knooppunt 4: Zijn de kinderkruistochten een legende of een historische werkelijkheid?

Hoe gaan we om met het feit dat we de geschiedenis niet meer perfect kunnen reconstrueren? Hoe kunnen we binnen de geschiedenis feit, constructie en fictie van elkaar onderscheiden?

Knooppunt 5: Kruistochten, een fenomeen van het verleden?

Zijn de kruistochten een fenomeen dat definitief tot het verleden behoort of zien we vandaag de dag nieuwe kruistochten de kop opsteken? Is er een verschil tussen de kruistochten van vroeger en die van vandaag?

Knooppunt 6: Hoe is het destijds tot zo een verschrikkelijke kinderkruistocht kunnen komen?

Lag hieraan een werkelijke religieuze roeping ten grondslag, of is deze kruistocht eerder ontstaan radeloosheid door armoede en uitzichtloosheid, of was er sprake van geestelijke manipulatie? Hoe kunnen we een echte roeping onderscheiden?

Door op een trefwoord te klikken, komt u op het resultatenvenster van de zoekopdracht in het leerplan met de bijhorende zoekterm.

• anders-zijn
• armoede
• bedevaarten
• geloofsgemeenschap
• gemeenschapsbeleving
• godsdienstvrijheid
• godsgeloof
• Islam
• kerk
• kerkgeschiedenis
• kinderen
• kruis
• lijden
• martelaarschap
• omgaan met verschil
• pelgrimeren
• verzet en overgave
• visioen
• volksreligiositeit

Het woord 'kruistocht' gaat terug op het woord croisade, dat verwijst naar een kruis dat van stof werd gemaakt en als embleem werd gedragen op de kledij van hen die aan de kruistochten deelnamen. Nadat de strijder een heilige eed had gezworen, kreeg deze een kruis van de paus of zijn legaat en werd de strijder beschouwd als een soldaat van de Kerk. Deelnemers aan de kruistocht kregen allerlei privileges, waaronder onschendbaarheid en aflaten.

• In enge zin heeft men het over de verschillende heroveringstochten die westerse legers van de 11e tot de 13e eeuw ondernamen tegen de islamitische invasies, voor de herovering en het behoud van de 'heilige plaatsen' in Palestina.
• In ruime zin worden onder de kruistochten alle middeleeuwse religieus gemotiveerde militaire ondernemingen verstaan die vanuit het westerse christendom gericht waren tegen niet-christenen of ketters.
• In zeer ruime zin past men het begrip kruistocht toe op elke 'Heilige oorlog' (die onder de goedkeuring van God zou staan).

Een definitie van Dr. Jonathan Riley-Smith, een autoriteit op het gebied van de kruistochten:

"Een kruistocht is een heilige oorlog, geautoriseerd door de Paus, die deze oorlog heeft afgeroepen in naam van God of Christus. Het is een defensieve reactie tegenover onrecht of agressie of een poging om christelijk territorium terug te winnen uit de handen van de barbaren en beantwoordt zo aan de noden van de hele Kerk, meer dan aan de noden van een specifieke natie." (een kruistocht heeft dus in principe de Kerk als begunstigde en staat niet in het teken van de veroveringsdrang van een bepaald land)

Toen in de zevende eeuw de Islam ontstond, werd aan de volgelingen van de Islam gevraagd om de wereld onder de politieke controle van de Islam te plaatsen. Deze idee werd met het zwaard verspreid. De Islam nam dan ook al snel de controle over het Midden-Oosten over. Vooral in Byzantium en Perzië woedde een groot conflict. Perzië werd volledig veroverd door de Islam en de christelijke Byzantijnse legers werden verslagen en vernietigd in 636. In 638 viel Jeruzalem. Gedurende de rest van de zevende eeuw, trokken de Arabische legers noord- en westwaarts. In het begin van de achtste eeuw, stootten Arabische machten door tot in Spanje en Frankrijk. Gedurende de komende 300 jaar waren christenen en moslims verwikkeld in een zwaar gevecht, waarbij de moslims onder andere Constantinopel innamen in 717-718.

In het midden van de elfde eeuw waren de Arabieren niet langer de leiders van de Islam, maar wel de Turken. Deze hadden het niet zo begrepen op westerse pelgrims. Voordien, onder de Arabische regeerders, konden zij nog Heilige Plaatsen bezoeken, maar de Turken maakten dit erg moeilijk. In de tweede helft van de elfde eeuw gingen de meeste pelgrims alleen nog naar het Heilige Land in grote, gewapende bendes, en achteraf gezien lijken deze bendes wel voorbereidingen van de kruistochten. Het echte keerpunt kwam er eigenlijk al voor de overmacht van de Turken. In 1009 had de kalief van Cairo bevolen om de kerk van het Heilig Graf in Jeruzalem te vernietigen, wat bij christenen kwaad bloed zette. Zijn opvolger gaf wel de toestemming om de kerk te herbouwen, maar het kwaad was dan al geschied. In het westen ging de ronde dat moslims wreed waren tegenover christelijke pelgrims, tot groot ongenoegen van de christenen.

De Turken vormden een grote bedreiging voor de Byzantijnen. Het Byzantijnse keizerrijk stond er niet goed voor en keizer Alexius Comnenus vroeg het Westen, en in het bijzonder de paus, om hulp. Die vraag om hulp werd aanhoord door paus Urbanus II (let wel, Alexius had eigenlijk om huurlingen gevraagd en zeker niet om wat de paus ervan maakte), die in november van dat jaar een toespraak gaf waarbij hij vroeg om expedities naar het oosten. De paus vroeg echter niet alleen om het Byzantijnse rijk te helpen, maar ook om Jeruzalem opnieuw in te nemen. Urbanus II had immers zijn eigen motieven: hij wilde het christendom verenigen, het pausdom verstevigen en misschien zelfs het oosten onder zijn controle brengen.

Toen de Duitse keizer Frederik II zijn belofte aan paus Honorius III waargemaakt had om een kruistocht op te richten, ondernam hij een eerste poging tot een kruistocht in 1227. Door ziekte keerde hij echter voortijdig naar huis. De paus, die dacht dat dit een excuus was, excommuniceerde Frederik II. Frederik II trok in 1228 echter terug op, zonder toestemming van de paus (en zette zo de trend voor kruistochten zonder goedkeuring van de paus). In 1229 sloot hij een tienjarige vrede met de Egyptische sultan. Hij bereikte (onverwacht) dat de sultan hem Jeruzalem, Bethlehem, Nazareth en de kuststreek afstond. Hij gaf christenen ruimte in Palestina, en kroonde zichzelf in 1229 tot koning van Jeruzalem. Jeruzalem viel in 1244 echter weer in de handen van de sultan van Egypte.

Eduard I van Engeland was toen al op weg om zich bij het leger van Lodewijk IX te voegen. Na de dood van Lodewijk IX trok Eduard I zelf naar het Heilige Land, om te strijden tegen sultan Baibars. Na 1270 waren het alleen nog kleine legertroepen die zo nu en dan een stad veroverden op de Turken. Maar die aanvallen hadden weinig succes en de Turken rukten steeds verder op. Zo ver zelfs dat in 1453 de stad Constantinopel viel.

Het Byzantijnse Keizerrijk wist uiteindelijk in 1261 Constantinopel terug te veroveren, maar haar macht keerde nooit volledig terug en het rijk viel uiteindelijk in 1453 in handen van de islamitische Turken, de Ottomanen. Ironisch genoeg speelden de kruisvaarders dus uiteindelijk de moslims in de kaart, door de Byzantijnse macht te verzwakken. De kruisvaardersstaten zijn langzamerhand allen weer verloren gegaan, de laatste was Akko in 1291.

De kruistochten brachten zowel negatieve als positieve gevolgen met zich mee:

 Negatieve effecten

• De kruistochten hadden zeer veel jodenvervolgingen tot gevolg in heel Europa.
• Er vielen veel slachtoffers aan beide zijden.
• Het werd bijna onmogelijk voor christenen om over land naar Jeruzalem te reizen.
• Er kwam een voortdurende breuk tussen de Orthodoxe en de Rooms-Katholieke Kerk.
• Op de lange termijn hebben de kruistochten voor veel vijandigheid gezorgd binnen de islamitische wereld ten opzichte van christenen.
• Vele streken in Europa bleven tot zelfs 200 jaar later volledig ontvolkt doordat de vorige bewoners in Jeruzalem bleven wonen of gewoon stierven op de slagvelden.

Positieve effecten

• De ridders brachten vele boeken mee met oude Griekse kennis via het Oosten.
• De kruistochten gaven de West-Europese christenheid een afleiding van haar binnenlandse problemen en een gemeenschappelijke doelstelling.
• Door de kruistochten kwam er een grotere eenheid wegens de oorlogsverdragen en was er een tijd van relatief weinig oorlog.

Bronnen:

• http://www.crusades-encyclopedia.com/
• http://nl.wikipedia.org/wiki/Kruistocht
• http://en.wikipedia.org/wiki/Crusades
• http://mediatheek.thinkquest.nl/~kla027/kruistochten.htm

Een tijdlijn van de kruistochten

Het klassieke verhaal dat men uit de verschillende fragmentaire middeleeuwse bronnen kan destilleren, is het volgende.

Omdat de vierde kruistocht slecht geëindigd was, lag het vertrouwen niet langer bij koningen en ridders om het Heilige Land te redden van de Saracenen. Men ging daarentegen steeds meer vertrouwen stellen in de zachtmoedigen en armen en het is in deze context dat de twaalfjarige Steven uit Cloyes in 1212 de beweging zou hebben ingezet. Deze Steven meende dat Christus aan hem verschenen was in de gedaante van een pelgrim, hem om brood had gevraagd en hem een brief had gegeven die bestemd was voor de Franse koning, met daarin een oproep tot een nieuwe kruistocht. Samen met een grote groep kinderen zou Steven aan het hof van de koning zijn aangekomen. Die laatste was echter weinig enthousiast en wilde de kinderen naar huis sturen. Steven liet zich echter niet uit zijn lood slaan en begon te prediken. Samen met een kinderleger wilde hij het Heilige Land ongewapend gaan bevrijden. Een massa kinderen, volgens sommige bronnen waren het er dertigduizend, zou dan vanuit de Vendôme in Frankrijk, richting zuiden vertrokken zijn, en dit eind juni 1212. Onder deze kinderen bevonden zich zowel arme als rijke jongens en meisjes, zowel vanuit herderlijk, adellijk als religieus milieu. Tijdens deze tocht maakte de hitte echter ettelijke slachtoffers en toen men uiteindelijk Marseille bereikte, bleef men maar wachten op het droogvallen van de zee (Christus zou immers aan Steven beloofd hebben dat de Middellandse Zee zou droogvallen, zodat zij gemakkelijk de overtocht zouden kunnen makken). Vervolgens zouden enkele mannen aangeboden hebben de kinderen op zeven schepen gratis over te zetten. Twee van deze schepen vergingen echter in een storm en van de overlevenden werd achttien jaar lang niets meer gehoord.

Intussen begon een Duitse jongen, Nicolaas, dezelfde boodschap te verkondigen in het Rijnland. Hierop verzamelde zich een menigte kinderen in de omgeving van Keulen. Ook deze Nicolaas was ervan overtuigd dat de zee zich zou openen en dat hij de Saracenen zonder bloedvergieten kon bekeren. Deze menigte kinderen zou zich in twee groepen hebben gesplitst, waarvan een eerste groep via de Mont Cenis Genua bereikte, waar men alweer tevergeefs wachtte op het droogvallen van de zee. Toen zij in een later stadium in Rome waren, zou paus Innocentius III hen hebben aangeraden om naar huis terug te keren. Ook in deze tocht werden talloze slachtoffers gemaakt. De andere groep zou dan via de St-Gotthardpas in Ancona zijn aangekomen om dan uiteindelijk Brindisi te bereiken.

Er is weinig geweten over hen die dan toch de Landen van Overzee bereikten. In 1230 zou er in Frankrijk een priester zijn aangekomen met vreselijk nieuws over het lot van de Franse kinderen die de overkant hadden bereikt. Zij zouden daar in de handen gevallen zijn van slavenhandelaars en daar voor de rest van hun leven als slaaf hebben geleefd. Een deel van hen zou zelfs vermoord zijn omdat ze hun geloof niet wilden afzweren.

'Ik wist wie ik voor Dolf moest hebben', vertelt regisseur Ben Sombogaart. 'Een nog vrij naïeve jongen met lef die open in het leven staat. De gebeurtenissen in de middeleeuwen overkomen hem. Een goede acteur kan dat spelen, maar het moet ook in zijn uitstraling zitten.' De hoofdrol in Kruistocht in spijkerbroek, de rol van Dolf Wega, de jongen die in de eerste scènes in de film uitgescholden wordt voor 'arrogante klootzak', maar zich in het jaar 1212 opwerpt als beschermer van de jonge kruisvaarders, de jongen die structuur aanbrengt in de ongeorganiseerde kindermassa – die rol was voor de 23-jarige Joe Flynn.

'In het scenario hebben we de rol van Dolfs moeder groter gemaakt dan in het boek. Daar komen zijn ouders alleen aan het begin en einde voor. Dat werkt niet bij een film. Het publiek zou zich voortdurend afvragen waarom Dolf nooit aan thuis denkt en wat zijn moeder doet om hem terug te halen', aldus regisseur Ben Sombogaart. Terwijl Dolf meetrekt met de kruistocht, zien we zijn moeder verwoede pogingen doen om hem terug te halen. Haar rol wordt gespeeld door Emily Watson. Voor haar hoofdrollen in Breaking the Waves en Hilary & Jackie kreeg ze Oscarnominaties.

Nicolaas hoeft de kruistocht niet in zijn eentje te leiden: hij wordt bijgestaan door Dom Anselmus, een Duitse monnik. In het boek zijn er twee monniken, maar Dom Johannis werd uit het scenario gelaten – de gladde huichelachtigheid van de twee monniken moest dus belichaamd worden door één acteur. Met zijn doordringende, uitpuilende ogen en kwabbige gezicht was Michael Culkin een uitstekende keuze. Hij speelde in Engeland diverse rollen in kleinere films en tv-series.

• Een film over de kinderkruistocht
  De film 'Lionheart' (1987) met Eric Stoltz en Gabriel Byrne is lichtjes gebaseerd op de kinderkruistocht en vertelt het verhaal van een jonge ridder die in ballingschap is en die een groep wezen leidt die deelnamen aan de kruistocht van Richard Leeuwenhart. Hij beschermt de kinderen tegen de Zwarte Prins, een gedesillusioneerde kruisvaarder die nu handelt in kinderslaven. (http://www.imdb.com/title/tt0093424/)
  
•  Een film over de kruistochten in het algemeen: 'Kingdom of heaven' (2005) is een epos over tolerantie, eer en menselijkheid. Het verhaal, met Orlando Bloom in de hoofdrol, speelt zich af ten tijde van de turbulente, emotioneel geladen Kruistochten, die mee vorm gaven aan onze moderne wereld. Deze film van de hand van meester-regisseur Ridley Scott vertelt het verhaal van Balian, een gewetensvol man van gewone komaf die geridderd wordt en een tocht aanvat op zoek naar vrede en een betere wereld. De film begint bij Balian, een jonge Franse smid, die rouwt om het verlies van zijn vrouw en zijn jonge zoon. Hij krijgt bezoek van Godfrey of Ibelin. Balian verdringt zijn verdriet en vergezelt Godfrey op zijn heilige missie. Wanneer zijn vader voortijdig overlijdt, erft Balian grond en een eigen titel in Jeruzalem, een stad waarin christenen, moslims en joden vreedzaam samengeleefd hebben gedurende de korte wapenstilstand tussen de 2e en 3e Kruistocht. We schrijven 1186. In Jeruzalem wordt Balian verliefd op de mysterieuze zus van de koning, princes Sibylla en zal Balian uitgroeien tot één van de meest eervolle en heldhaftigste ridders, die zijn volk moet beschermen tegen overweldigende krachten." (Guy van Ingelgom) (http://www.imdb.com/title/tt0320661/)

"Er dreigt een epidemie," fluisterde Dolf wanhopig. "Kunt u me helpen, vader?" "Wat dreigt?" "Een gevaarlijke, besmettelijke ziekte die de kleine kinderen doet sterven." "Toon mij die zieken, mijn zoon." "Kom dan." Samen klommen ze in de huifkar. "Wat is het?" De kindertjes lagen in stof en stro. Ze ijlden, met rode opgezette hoofdjes. Het leek of de hitte van hun vurige lijfjes sloeg. De monnik keek naar hen en knikte. "Ja," sprak hij droevig. "Dit is erg. Het is de Scharlaken Dood." "De… de pest?" haperde Dolf ontsteld. O nee, dàt niet, smeekte hij inwendig. De priester bekruisigde zich en keek hem aan. Een wereld van goedheid sprak uit zijn blauwe ogen. "Niet de pest, mijn zoon. De Scharlaken Dood. Die kinderen zijn vuurrood, zie je wel?" Dolf knikte. Het merkwaardige symptoom was hem ook opgevallen. Hij had gedacht dat het van de koorts kwam. "Zullen ze sterven?" "Dat ligt in Gods hand. De sterken blijven misschien leven – en zij, die zorgvuldig verpleegd worden, hebben ook een kans." (p. 87)

Wat de jongen het meest verbaasde was toch dat volwassen machtige mannen als de graaf van Marburg en de aartsbisschop van Keulen en wie weet welke intriganten nog meer, gelóófden in het succes van de Kinderkruistocht! Kennelijk had de aartsbisschop de zaak georganiseerd in samenwerking met Anselmus en Johannis. Hij had Nicolaas een huifkar, een span ossen en een legertent geschonken. De Heer van Marbug had niet geaarzeld zijn dochtertje en één van zijn schildknapen mee te sturen… Hadden ze dan geen verstand? Maar wellicht hadden de beide heren zelf ook een hard hoofd in de onderneming en geloofden ze nauwelijks dat de kinderen het Heilige Land zouden bereiken. Maar je kon niet weten… Stel dat het lukte, stel dat de beloofde wonderen plaatsvonden, dan hadden die beide heersers een stevige vinger in de pap! Zo ongeveer moest hun gedachtegang geweest zijn. En dat de hele Kinderkruistocht kon uitlopen op de ondergang van achtduizend kinderen – ach, wie zou zich daarover druk maken? Misschien was hun bijgedachte wel geweest: onze streek raakt overbevolkt, er zijn te veel loslopende weeskinderen en zwervertjes, dit is een mooie manier om ze voorgoed kwijt te raken. (p. 190)

De vreemde taal gonsde om hem heen en hij verstond elk woord. Duizelig schudde hij het hoofd. "Laat hem even bijkomen." "God wat ziet hij er uit!" "Het is de schok…" "Dolf…mijn eigen lieve Dolf…" Hij besefte opeens dat hij daar stond met een mes in de handen, dreigend opgeheven. De vrouw snikte, naderde hem voorzichtig en raakte even zijn arm aan. Toen drong, langzaam en onherroepelijk, de waarheid tot hem door. Hij stond in het laboratorium van dr. Simiak. De vrouw met de mooie grijze ogen was zijn moeder. De stank in zijn neus was de geur van een half gesmolten materie-transmitter. En de man, die hem zacht op een stoel neerdrukte, was zijn bloedeigen vader. Het mes viel uit zijn krachteloze hand en bleef trillend in de vloer steken. Rudolf van Amstelveen was teruggekeerd in zijn eigen eeuw. (p. 307)

"Laat ons vergeven en vergiffenis vragen! Terwijl we God eren die, in zijn genadevolle liefde, in de Kerk een wonderlijke oogst van heiligheid, missionaire ijver en volledige toewijding aan Christus en anderen, kunnen we niet anders dan erkennen dat sommige van onze broeders ontrouw zijn geweest aan het Evangelie, vooral tijdens het tweede millennium. Laat ons vergiffenis vragen voor de verdeeldheid die er is geweest tussen christenen, voor het geweld dat sommigen hebben gebruikt in dienst van de waarheid en voor de wantrouwige en vijandige houding die soms werd aangenomen ten opzichte van de aanhangers van andere religies."

Uit een homilie van Johannes Paulus II op zondag 12 maart van het Jubeljaar 2000, "dag van vergiffenis"

"Voor de meesten onder ons in het Westen, hebben de gebeurtenissen van 1204 weinig betekenis en zelfs minder emotionele resonantie. Maar voor sommige van onze Orthodoxe broeders en zusters bezorgt de gedachtenis aan de inname van Constantinopel door een christelijk leger vanuit het Westen nog steeds diepe pijn, die geheeld moet worden.

Op een aantal gelegenheden heeft de Heilige Vader [Johannes Paulus II] geappelleerd aan Gods vergeving, voor de misdaden die begaan werden tijdens de vierde kruistocht. Tijdens zijn memorabel bezoek aan Griekenland in mei 2001, verzekerde hij Christodoulos, de aartsbisschop van Athene en van heel Griekenland, het volgende: "Bepaalde herinneringen zijn bijzonder pijnlijk en sommige gebeurtenissen in het verleden hebben tot op vandaag diepe wonden nagelaten in de gedachten en harten van de mensen. Ik denk hierbij aan de rampzalige inname van de keizerlijke stad Constantinopel, die zo lang het bastion van het christendom in het Oosten was… Aan God alleen behoort het oordeel en daarom vertrouwen we de zware last van het verleden aan zijn eindeloze genade toe, terwijl we hem vragen om de wonden te helen die nog steeds verdriet doen aan de Griekse mensen.""

Zij hadden een stem in het licht vernomen:
"Laat de kinderen tot mij komen."

Daar gingen ze, zingende, hand in hand,
ernstig op weg naar het Heilige Land,

dwalende zonder gids, zonder held,
als een zwerm witte bijen over het veld.

In de armen van een der kinderen lag
een wolkewit lam en een kruis met een vlag.

De mensen gaven hun warme pap
en brood en vruchten en melk in een nap,

en kusten hen, wenend om het woord
dat de kinderen lachend hadden gehoord.

Want iedereen blijven Gods woorden vreemd,
behalve hem die ze van God zelf verneemt. -

Zij zijn bij de haven op schepen gegaan
en sliepen op 't dek tegen elkander aan.

De grootste der sterren schoof met hen mee
en wees de stuurman de weg over zee.

Soms schreide er één in zijn droom en riep
over het water totdat hij weer sliep.

Met een dunne hand voor haar gezicht
dempte de maan de helft van haar licht.

Zij voeren voorbij de horizon
waar de dag in een hoek van de hemel begon.

Toen stonden ze zingend voorop het schip
en zagen in zee een wit huis op een klip.

Wie alles verlaat vindt in vaders huis
dat vele woningen heeft, zijn thuis.

Het anker rinkelde en viel in zee.
- Domine infantium libera me -

Het hart van een kind is zo warm en los,
- Pater infantium liberet vos -

zo buiten de wereld en roekeloos,
- Domine infantium libera nos -

dat ze gingen en zelfs geen afscheid namen.
- Libera nos a malo. Amen.

" Wij drieën, Nicolaas die niet kan spreken, Alain en Denis, zijn weggetrokken, de straatwegen op, om naar Jeruzalem te gaan. Wij lopen al een hele tijd. Witte stemmen riepen ons in de nacht. Ze riepen alle kindertjes. Ze waren als de stemmen der ‘s winters omgekomen vogels. En eerst hebben we veel arme vogels gezien die op de bevroren grond lagen, veel vogeltjes met een rode borst. Daarna hebben we de eerste bloemen gezien en de eerste bladeren en hebben we er kruisen van gevlochten. We hebben aan de ingang van de dorpen gezongen, zoals we gewoon waren met nieuwjaar te doen. En alle kinderen liepen naar ons toe. En we zijn voortgetrokken met een hele troep. Er waren mannen die ons vervloekten, omdat ze de Heer niet kenden. Er waren vrouwen die ons aan onze armen tegenhielden en ons vragen stelden, en ons gezicht onder de zoenen bedekten. En dan waren er goede zielen die ons houten nappen brachten, lauwe melk en vruchten. En iedereen had meelij met ons. Want zij weten niet waar we heengaan en zij hebben de stemmen niet gehoord. Er zijn dichte wouden op de wereld, en rivieren, en bergen en paden vol doornstruiken. En aan het eind van de wereld ligt de zee, die we binnenkort zullen overgaan. En aan het eind van de zee ligt Jeruzalem."

M. Schwob,

, p. 22-23, Amsterdam, s.d., p. 22-23.

• Beluister dit nummer in de jukebox

In Amerika recruteert het leger intensief op middelbare scholen - gesanctioneerd door het No Child Left Behind Act van het ministerie van Onderwijs. Sinds 2002 zijn scholen verplicht om namen, adressen en telefoon-nummers van leerlingen door te geven aan het ministerie van Defensie.

Maar het recruteren van jongeren voor het leger beperkt zich niet alleen tot middelbare scholen. Op 19 april bracht Golf veteraan en ontwerper van oorlog in Afganistan Generaal Tommy Franks een bezoek aan Logan Street basisschool in Los Angeles om daar een "motiverende presentatie" te geven voor groep 8. De video die hij daar heeft laten zien is daarna door het schoolbestuur vernietigd, dus dat blijft speculeren.

Een publicatie in In These Times bericht over dit soort programma's op basisscholen: leerlingen moeten leren hoe in de houding te staan, marcheren, salueren, rondlopen met nepgeweren en als straf moeten ze push-ups doen. "Maar 10 hoor," verklaarde een medewerker.

In de Chuck E. Cheese ('Where a Kid can be a Kid!') pizzaketen worden kinderfeestjes georganiseerd voor 2 tot 10-jarigen. Er is een babyspeelplek, spel, taart, muziek en Chuck E. Cheese TV, met een grappig programma met mensen verkleed als dieren en moeders met baby’s op de arm. Een moeder vertelt: "Daarna kwamen er andere beelden. Die lieten gelukkige lachende soldaten in Irak zien die snoep en speelgoed uitdeelden aan blije Irakese kinderen. Daarop volgde een serie beelden met militaire vliegtuigen, tanks en nog meer lachende soldaten. Dit nam 5 van de 15 minuten van de video in beslag. Gedurende dit gedeelte is er een knuffeldier in beeld dat met grote geanimeerde ogen van het beeld naar de kinderen kijkt en vice versa, terwijl het knikt en applaudisseert." De Chuck E. Cheese video wordt standaard vertoond op feestjes in haar 500 pizza restaurants.

Bron: http://eindpunt.blogspot.com/2005/09/kinderkruistocht.html

Zie hierbij ook de hele problematiek van kindsoldaten die uitvoerig wordt besproken in de In de Kijker: "Wapens als speelgoed. Het moeilijk gevecht tegen de inzet van kindsoldaten"

Op een gegeven moment, tijdens de kruistochten, wou de vreedzame Sint-Franciscus de wijze sultan Saladin ontmoeten, die op dat moment verwikkeld was in een reactie tegen de kruistochten. Franciscus trok, als ongewapende christen, naar het kamp waar Saladin aanwezig was en vroeg of hij bij Saladin mocht gelaten worden voor een gesprek. Dit werd toegestaan en toen Franciscus bij Saladin kwam, verkondigde hij het evangelie aan hem. Saladin gaf toe dat dit zeer mooi was. Daarop vroeg Franciscus waarom Saladin zich niet bekeerde. Wanneer moslims zich immers tot het christendom zouden bekeren, zou de oorlog immers meteen over zijn. Saladin zei hierop dat hij Sint-Franciscus gerust zou willen geloven, maar dat hij eerst de christelijke kruisvaarders had bezig gezien. Pas wanneer de kruisvaarders zich zouden willen bekeren tot hun eigen godsdienst, tot de Christus waarin ze geloven en dit ook zouden tonen door een verandering in hun gedrag en hun leven, dan zou Saladin zich bekeren.

Bron: www.cbn.com/special/kingdomofheaven

n het jaar 1200 heerst sultan Saladin, een moslim, over de stad Jeruzalem. Op een dag vraagt hij aan Nathan, een Joodse zakenman die bekend stond als de Wijze: "Welke godsdienst is de beste: het Jodendom, het Christendom of de Islam? Van deze drie kan er toch maar één de ware zijn?" Nathan de Wijze antwoordt met een verhaal:

Er was eens een man die een ring bezat met een wonderlijke kracht. De ring maakt de drager ervan tot een goed en wijs mens, geliefd bij God en bij mensen. Hij wil hem doorgeven aan de zoon van wie hij het meeste houdt. Maar hij heeft drie zonen die hem alledrie even lief zijn. Wie zou nu de beste drager van de ring kunnen zijn? Aan wie moet hij de ring toevertrouwen? Hij weet het niet.

Wanneer hij zijn einde voelt naderen, laat hij een goudsmid bij zich komen. Hij laat hem de ring zien en zegt: Maak er twee bij die er precies op lijken. De goudsmid is een meester in zijn vak en slaagt er zó goed in, dat niemand het onderscheid meer kan maken. Op een dag laat de vader zijn drie zonen bij zich komen. Eén voor één geeft hij ze zijn zegen en één voor één schuift hij ze een ring om de vinger.

Na hun vaders dood willen de broers toch weten wie de echte ring heeft. Men ruziet, men twist, men klaagt, maar tevergeefs. Ze komen uiteindelijk bij de rechter terecht. De rechter sprak hen toe: "De ring waar jullie vader het over hadden, bestaat niet of is verloren gegaan. Geen van jullie draagt deze ring. Zie jullie gedrag! Wie nu de echte ring draagt weet niemand. Maar dit is mijn opdracht aan jullie alle drie. Beschouw je eigen ring als echt. Mijn raad is dat ieder van jullie zijn ring voor de ware aanhoudt. Leef zo alsof jij de drager bent van de echte ring. Doe je best om de echtheid van de ring te bewijzen door liefde, door verdraagzaamheid en barmhartigheid. Jullie vader hield van jullie drie evenveel. Streef ernaar om zijn voorbeeld na te volgen en kom na duizenden jaar terug. Dan zal een wijzer rechter op deze stoel zitten en de uitspraak doen wanneer Gods liefde zich vertoont bij jullie kleinkinderen."

Nathan zwijgt. De sultan staat op en zegt: "Dus als ik het goed begrijp moeten Joden, Christenen en Moslims zelf bewijzen dat hun godsdienst de ware is door daden van goedheid en vrede". "Precies", zegt Nathan.

(naar Gotthold Lessing)

* De leerlingen kunnen indien mogelijk naar de film gaan kijken. Indien dit niet mogelijk is, bezoeken ze de website van de film, waar ze de trailer kunnen bekijken en informatie kunnen vinden.

* Vragen bij de film:

• Zou je zelf naar deze film gaan?
• Sporen de commentaren bij de film je aan om zelf naar deze film te gaan?
• Is dit een genre van film dat je interessant vindt?
• Welk personage spreekt aan of schrikt af?
• Zou je het zelf zien zitten om eens enkele dagen naar een andere tijd geflitst te worden? Zo ja, welke tijd verkies je dan zelf?
• Welke aanpassingen denk je dat je zou moeten maken als je ineens in de Middeleeuwen zou zitten?
• Wat en wie zou je moeten missen? Welk comfort zou je moeten opgeven?
• Wat zou je kunnen leren uit de Middeleeuwen? Wat zou in de Middeleeuwen misschien leuker zijn dan nu?
• Wat zou je meedoen naar de Middeleeuwen als je één voorwerp mocht meenemen? Waarvoor zou je het gebruiken?
• Wat denk je in de Middeleeuwen aan te treffen? Probeer een omschrijving te geven van wat je zou zien en ervaren.

* Bij het gesprek met de scenarioschrijvers

De leerlingen maken een lijstje met de moeilijkheden waarmee men zou kunnen geconfronteerd worden bij het omzetten van een boek naar een film en geven weer hoe ze er zelf aan zouden beginnen. Ze gaan na wat hun eigen favoriete boek is en of het mogelijk zou zijn om dit boek op het witte doek te brengen, en wat de beperkingen en mogelijkheden zouden zijn van een dergelijke verfilming.

De leerlingen kunnen ook bij andere verfilmingen van boeken gaan kijken hoe men dit concreet heeft gedaan (bijvoorbeeld: De Da Vinci Code, The Last Temptation of Christ).

* De leerlingen lezen de fragmenten en geven hier hun indruk over, op basis van vragen als: Is het een realistisch verhaal? Kon je je inleven in dit verhaal? Welke personages maken indruk? Wat was spannend? Geloof je zelf in de complottheorie...

* Aan de leerlingen kan de opdracht gegeven worden om in de teksten op zoek te gaan naar het volgende:

• argumenten van de kinderen pro kruistochten
• argumenten van Dolf tegen de kruistochten
• de clash tussen Dolf en het middeleeuwse gedachtegoed
• het godsgeloof in de middeleeuwen (en hoe dat verschilt van een hedendaags geloof)
• de overeenkomsten en verschillen tussen het verhaal en de historische informatie (die in de achtergrondinformatie gevonden kan worden)

* Bij de informatie over Thea Beckman:

• Er kan eerst en vooral de vraag gesteld worden of de leerlingen haar kennen en van waar ze haar kennen. Hebben ze al een boek gelezen van haar en waarover ging dat dan?
• Bij het interview kan de opdracht gegeven worden aan de leerlingen om aan te tonen of het in het geval van ‘Kruistocht in spijkerbroek’ al dan niet klopt dat Beckman steeds gewone mensen als hoofdrolspelers neemt. Ze proberen ook weer te geven hoe zij staan tegenover Beckmans benadering van literatuur en van het schrijfproces.
• De thema’s die bij Beckman steeds terugkomen en die weergegeven worden, kunnen de leerlingen terugzoeken in het overzicht van de boeken van Thea Beckman.
• Bij het artikel uit de Standaard. Maakt het feit dat Beckman haar boek waarschijnlijk op een ander boek heeft gebaseerd het boek minder waard? Denk je dat een boek de macht heeft om het beeld van mensen (in dit geval op de Middeleeuwen) bij te sturen? Zou een film in dat opzicht krachtiger of minder krachtig zijn? Waaraan ligt dat?

* In deze voorbeelden wordt het woord kinderkruistocht op een figuurlijke manier gebruikt. De leerlingen kunnen op zoek gaan in welke andere contexten het woord kruistocht op een overdrachtelijke manier gebruikt wordt. Ze kunnen ook zoveel mogelijk zinnen proberen te maken met het woord kruistocht erin, in verschillende betekenissen. Ze gaan na in welke gevallen dit woord toch nog een religieuze betekenis behoudt.

* Bij het lied van Sting

• Waar verwijst het jaartal 1914 naar?
• Hoe staat Sting tegenover oorlog?
• Wat is de dubbele betekenis van klaprozen in de tekst?
  • vooral in het Verenigd Koninkrijk staan deze bloemen symbool voor de Eerste Wereldoorlog (cf. in Flander’s fields, the poppies grow: een beroemd gedicht van John McRae over de Eerste Wereldoorlog en over oorlogsslachtoffers)
  • klaprozen worden gebruikt om de drug opium van te maken
• Waar zie je de analogie en de verschillen met de kinderkruistocht van 1212?
• Wat is de betekenis van de zin dat de kinderen van Engeland nooit slaven zouden worden? (de kinderen zullen niet als slaafjes verkocht worden zoals in de kinderkruistocht, maar sterven nog voor ze slaaf zouden kunnen zijn; de kinderen van 1984 zijn daarentegen wel slaven: ze zijn slaaf van de opium)
• Waarop slaat de rode wijn waarover sprake is? (verwijst naar bloed, maar ook naar de gezagshebbers die wijn drinken terwijl de gewone jongens sterven op het slagveld)
• Waarom is er hier sprake van een hedendaagse kruistocht?
• Wat is de boodschap van dit lied?

* Bij de recrutering van jongeren voor het Amerikaanse leger

• Wat is de boodschap van dit lied?
• Hoe sta je tegenover dit initiatief?
• Hoe zou je je zelf voelen als je wist dat jouw naam aan het leger werd doorgegeven?
• Zijn de videoboodschappen een goede manier om kinderen warm te maken voor het leger?
• In welke zin is er hier sprake van manipulatie? Wat is er pervers aan deze praktijk?
• Welke gevoelens roept de jongen op de foto op? Zie je jezelf al in een dergelijke outfit?

 

* De leerlingen kunnen op het internet en vooral in de In de Kijker over kindsoldaten opzoeken waar en in welke omstandigheden kinderen worden ingezet in oorlog. Hier formuleren ze enkele ethische bedenkingen bij.