Nieuwsbrief

De mythe van de neutraliteit

Beste Thomasbezoeker,

Godsdienstvrijheid op school heeft een hoog prijskaartje (DS 15/3/2015). De impliciete suggestie is duidelijk: schaf de levensbeschouwelijke vakken af, vervang ze door één overkoepelend neutraal vak (LEF), bespaar zo 292 miljoen euro, meteen ben je af van alle miserie en alle geweld die levensbeschouwelijke mensen vandaag veroorzaken en kan de rationaliteit eindelijk zegevieren. Korter door de bocht argumenteren is niet mogelijk, immers het paaltje van de grondwet staat nog een beetje in de weg.

Misschien vraagt een dergelijk thema toch wat meer nuance. Het eventueel vervangen van de bestaande levensbeschouwelijke vakken door één overkoepelend neutraal vak (LEF) zou de samenleving natuurlijk geen 292 miljoen euro aan besparing opleveren. Deze lessen moeten immers op een andere zinvolle manier gegeven worden en dat kost ook geld. Hoogstens zou men in zo’n operatie een besparing kunnen doen doordat in het officieel onderwijs geen keuzevakken meer moeten ingericht worden (katholieke godsdienst, joodse godsdienst, zedenleer, etc.), maar dan spreken we over veel kleinere bedragen om te besparen. Een dergelijke discussie, die raakt aan de grondwet, publiek proberen te forceren aan de hand van economische argumenten zou toch minstens met de juiste cijfers gevoerd moeten worden over wat reëel bespaard kan worden.

In de discussie kregen de aanhangers van LEF recent de steun vanuit radicaal-atheïstische hoek en bedienden ze zich zonder enige terughoudendheid van de slachtoffers van de aanslagen in Parijs om de confessionele beleving van religies en levensbeschouwingen zonder meer aan te klagen als indoctrinerend en zelfs gewelddadig.

Intussen heeft het Grondwettelijk Hof aangegeven dat neutraliteit in levensbeschouwelijk onderwijs niet mogelijk is, ook niet door diegenen die beweren dat zelf te kunnen doen.

Vandaag verscheen in De Standaard een Vrije Tribune van vicerector Onderwijs Didier Pollefeyt en decaan Mathijs Lamberigts van de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven waarin het initiële artikel in De Standaard onder kritiek wordt geplaatst. Er wordt gepleit om radicaal te gaan voor de dialoogschool in het katholieke net en voor het verder ondersteunen van het officieel onderwijs in haar inzet om interlevensbeschouwelijke competenties te ontwikkelen.

U kan het artikel ook lezen op Thomas.

Beste groeten,
Thomas

Inhoudstafel
Is godsdienstvrijheid dan geen grondrecht?

DIDIER POLLEFEYT EN MATHIJS LAMBERIGTS

Wie? Vicerector en decaan Faculteit Theologie en Religiewetenschappen, KU Leuven

Wat? Religies en levensbeschouwing terugdringen naar de privésfeer dreigt onbegrip en radicalisering nog in de hand te werken.

Er is een aantal radicaal-atheïsten blijkbaar veel aan gelegen om religie tussen de schoolmuren onder water te duwen, schrijven DIDIER POLLEFEYT en MATHIJS LAMBERIGTS, getuige daarvan de berekening hoeveel een jaar godsdienstonderwijs kost. Maar het alternatief van neutraliteit dat zij bieden, is maar een schijnneutraliteit: ook zij nemen een positie in. Bovendien morrelen ze aan de godsdienstvrijheid.

Het vak niet-confessionele zedenleer is neutraal, klinkt het in Wallonië. Het Grondwettelijk Hof is het daar alvast niet mee eens: dat stelt dat levensbeschouwelijke vakken in de Franse Gemeenschap niet kunnen garanderen dat er kennis verspreid wordt op ‘objectieve, kritische en pluralistische wijze’ (DS 13 maart).

Het Grondwettelijk Hof maakt met haar uitspraak duidelijk dat neutraliteit op levensbeschouwelijk vlak een mythe is. Het in Wallonië opgang makende idee om een deel van de levensbeschouwelijke lessen te vervangen door een vak burgerschap wordt door die uitspraak onderuit gehaald, of minstens grondig bevraagd. Het betekent ook dat het pleidooi voor één overkoepelend neutraal vak (LEF) uiteindelijk op dezelfde manier ontmaskerd zal worden.

De pleitbezorgers van zo’n vak zien ook de mogelijkheid om op die manier heel wat te besparen: de berekening dat de loonkosten van al die leerkrachten levensbeschouwelijke vakken in totaal 292 miljoen bedraagt, kwam er niet toevallig (DS 15 maart)

Alsof hun neutrale invullling gratis zou zijn. Bovendien wordt gesuggereerd dat met de afschaffing van andere levensbeschouwelijke vakken meteen alle indoctrinatie en alle geweld die deze vakken en de levensbeschouwingen die ze representeren zouden veroorzaken, van de baan zouden zijn (wat nog niet bewezen is). Dat met zo’n voorstel de grondwet - die de openbare scholen verplicht alle erkende godsdiensten en zedenleer aan te bieden aan wie erom vraagt - herleid wordt tot een vodje papier, is blijkbaar slechts een detail.

Wie is fundamentalistisch?

Het pleidooi om levensbeschouwelijke vakken af te schaffen werd niet toevallig de laatste maanden mee ondersteund vanuit een bepaalde radicaal-atheïstische hoek, die handig gebruik maakt van het gewelddadige, fundamentalistisch geïnspireerde geweld op vele plaatsen in de wereld. Maar zo’n anti-religieuze houding spreekt dermate ongenuanceerd over levensbeschouwing, dat ze in wezen niet veel verschilt van het dualisme en fundamentalisme dat ze zelf aan de kaak stelt bij religies en andere levensbeschouwingen. Zo’n anti-religieus fundamentalisme dat sympathiseert met LEF is in onze samenleving gerust mogelijk (zolang het maar geen geweld veroorzaakt en binnen de grenzen van de wet blijft), maar ze is een positie onder posities, en dus niet neutraal.

Er zijn veel mensen die in staat zijn om te zien dat het onderscheid tussen goed en kwaad niet loopt tussen religies of levensbeschouwingen, maar doorheen mensen en gemeenschappen met diverse religieuze en levensbeschouwelijke opvattingen. Hen en hun contexten begrijpen, oriënteren en vormen vraagt een grotere intellectuele inspanning dan een oppervlakkig denken in tegenstellingen. Je kunt mensen en hun geloofsovertuigingen alleen maar begrijpen en raken als je in hun leefwereld wil binnentreden. En daar zetten de levensbeschouwelijke vakken vandaag precies op in: op een poging om van binnenuit recht te doen aan levensbeschouwelijk engagement en om van daaruit interlevensbeschouwelijke competenties aan te leren. In het katholiek onderwijs gebeurt dat in de bredere context van het pedagogische project van de katholieke dialoogschool die tegelijk confessioneel en gastvrij is, in het officieel onderwijs gebeurt dat aan de hand van een aantal levensbeschouwelijke keuzevakken. Beweren dat het GO! een puur neutraal onderwijsaanbod levert, houdt in dat de leerkrachten in dat net kleurloze mensen zijn. Quod non.

Onbegrip en radicalisering

Neutraliteit suggereert ook onzijdigheid, afzijdigheid, onbetrokkenheid en onbewogenheid - zaken die je niet kunt verwachten van levensbeschouwingen, ethiek en filosofie. Het is een ideologie van afstandelijkheid en als je ze zou gaan opleggen, dan zou dat in tegenspraak zijn met de godsdienstvrijheid en de gewetensvrijheid, waarvoor velen, tot op de dag van vandaag, hun leven veil hebben. Het dringt religies en levensbeschouwingen bovendien in de privésfeer, waardoor de band met de samenleving verloren gaat en zich binnen levensbeschouwingen veel gemakkelijker onbegrip en radicalisering kan ontwikkelen.

De essentie van godsdienst- en gewetensvrijheid is trouwens dat beiden zich inschrijven in de speelruimte zoals omschreven door democratische samenlevingen. Daarom is het de beste keuze om interlevensbeschouwelijke competenties te ontwikkelen, zoals het katholiek onderwijs doet aan de hand van de dialoogschool, of zoals de officiële onderwijsnetten doen in de samenwerking tussen de levensbeschouwelijke vakken gefaciliteerd door de scholen. Alle scholen zijn gekenmerkt door diversiteit, door zowel de achtergrond van de leerkrachten en leerlingen als die van de ouders en de samenleving. Die diversiteit biedt vele kansen voor wie gelooft dat onderricht en vorming zich richten tot jonge mensen met eigen opvattingen en overtuigingen: er bestaan geen neutrale opvattingen, noch neutrale (jonge) mensen.

Sommige anti-religieuzen spreken zo ongenuanceerd over levensbeschouwing, dat ze niet veel verschillen van het fundamentalisme dat ze religies verwijten.

Zie ook:

Over Thomas

Thomas is een interactief platform voor actieve samenwerking tussen alle leerkrachten (r.-k.) godsdienst van alle onderwijs- netten in Vlaanderen.

Partners

IDKG VSKO Faculteit Theologie en Religiewetenschappen logo

session