email

Zonder uitweg? Zelfdoding in ethisch en levensbeschouwelijk perspectief

node-header

"Uw zon gaat nooit onder, uw naam neemt niet meer af, want Jahwe zal uw licht zijn voor eeuwig; uw dagen van rouw zijn ten einde" (Jes. 20,60)

Beginsituatie

Er worden verschillende termen gebruikt om te spreken over zelfdoding: zelfdoding, zelfmoord, suĆÆcide. Wij verkiezen echter te spreken van zelfdoding en niet van zelfmoord, omdat zelfmoord reeds een ethisch oordeel impliceert. De term suĆÆcide, die in vakliteratuur vaak gebruikt wordt, zullen we ook vermijden, omdat deze term niet gebruikt wordt in de alledaagse omgangstaal. Alvorens cijfermateriaal aan te brengen, lijkt het ons gepast in eenvoudige bewoording te omschrijven wat wij bedoelen wanneer wij spreken over zelfdoding en poging tot zelfdoding.

Zelfdoding is een handeling die de eigen dood tot gevolg heeft en die tot doel heeft via de dood de door de persoon gewenste veranderingen te bekomen.
Poging tot zelfdoding is een handeling die niet eindigt in de eigen dood en die eveneens tot doel heeft de gewenste veranderingen te bewerkstelligen.

[G. Forceville, De logica van de zelfdoding. Een inleiding in de suĆÆcideproblematiek, in Collationes. Vlaams tijdschrift voor theologie en pastoraal 31 (2001) 2, p. 116.]

Belgen en zelfdoding

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/teleonthaal.jpg

In Belgiƫ proberen dagelijks zeventig mensen een einde aan hun leven te maken. Ongeveer 10% van deze pogingen lukt -wat betekent dat dagelijks ongeveer zeven mensen zelf een einde aan hun leven maken. Dat blijkt uit cijfers van het Nationaal Instituut voor Statistiek (1999). Zelfdoding is de eerste doodsoorzaak bij mannen tussen 25 en 45 jaar, en de tweede bij jongeren tussen 15 en 25 jaar. Jaarlijks sterven meer mensen door zelfdoding dan bij verkeersongevallen.
Naast meer dan 2.000 gelukte zelfdodingen werden ook 40.000 pogingen genoteerd. In veel van deze gevallen gaat het om een laatste noodkreet. In 2000 registreerde Tele-onthaal Vlaanderen 2.841 oproepen van mensen die met zelfdodingplannen of -gedachten rondliepen.
In tegenstelling tot wat men denkt, plegen meer ouderen dan jongeren zelfdoding. In 1995 was 47,65% van de zelfdoders 84-plusser, 14,11% zat in de leeftijdsgroep 15-24 jaar. In het algemeen slaan ook meer mannen dan vrouwen de hand aan zichzelf. Op de 2.155 zelfdodingen in 1995 waren er 1.550 mannen en 605 vrouwen. Verhanging is de meest voorkomende doodsoorzaak. In 1995 kozen 995 mensen zo de dood, van wie 794 mannen en 201 vrouwen. Daarna komen geneesmiddelen of gif, vuurwapens, verdrinking of een sprong in het ijle.

[bron: De Morgen van 30 augustus 2001]

Zelfdoding bij jongeren

Minstens ƩƩnmaal per week kiest een leerling in Belgiƫ voor zelfdoding. Bij 15% van de lagereschoolkinderen en 30 Ơ 40% van de leerlingen in de secundaire school stelden onderzoekers zelfdodingsgedachten vast en dit meer bij jongens dan bij meisjes. Na het verkeer is zelfdoding bij ons de tweede doodsoorzaak voor jongeren van 10 tot 24 jaar. De gemiddelde leeftijd waarop zelfdodingsgedrag aanvangt is in de loop van de voorbije decennia gedaald. Dat heeft te maken met de puberteit die vroeger ingaat.

Drie op vier slachtoffers van zelfdoding maakten hun opzet weken voordien kenbaar. Niemand had de signalen gemerkt of ernstig genomen. Geuite zelfdodingsgedachten kunnen moeilijk concreet worden ingeschat. Sommige kandidaat-zelfdoders geven vooraf wel signalen: afscheid nemen van mensen op allerlei manieren, uitlatingen als "Ik zie het niet meer zitten.", het wegschenken van bezittingen, ook dierbare stukken, aan een goede vriend of vriendin...

Niet elke leerling die in een crisis geraakt, denkt aan zelfdoding. Hoe hij reageert hangt af van de situatie, van wie hij is, van wat hij al meemaakte, van de steun die hij al dan niet vindt. Jongens plegen meer zelfdoding dan meisjes omdat jongens impulsiever zijn en omdat de maatschappelijke verwachtingen naar jongens hoger liggen. Ze leren zich sterk houden terwijl meisjes zich meer mogen uiten en een emotioneel netwerk uitbouwen. Homoseksuele jongeren ondernemen vijf keer meer zelfdodingspogingen dan heteroseksuele. Zelfdoding is voor hen een belangrijke mogelijkheid om hun 'probleem' op te lossen.

Als we iets aan het probleem van de zelfdodingen willen doen, dan zullen we eerst met jongeren hierover moeten leren praten en tegelijk het taboe rond zelfdoding doorbreken ... In zeven op tien gevallen zou een goed gesprek van de jongere over zijn problemen, een zelfdoding kunnen voorkomen. We moeten de jeugd steeds laten merken dat de volwassenen bereid zijn te luisteren. Daarom is er nu een 24h/24h telefoonlijn voor jongeren met zelfdodingsgedachten opgericht. Dit is echter slechts een stap in de goede richting van de nog lange af te leggen weg...

Nabestaanden zelf risicogroep. Minister Vogels pleit voor betere opvolging van wie zelfmoordpoging ondernam

In De standaard, 18 november 2002

BRUSSEL (belga, eigen berichtgeving) -- Elke dag maken zeven Belgen een einde aan hun leven. In Vlaanderen gaat het jaarlijks om 1.100 mensen. Die laten gemiddeld zowat 7.000 nieuwe nabestaanden achter: partners, broers, zussen, kinderen, ouders, vrienden. Het aantal mensen dat een zelfmoordpoging onderneemt, ligt nog veel hoger. De Werkgroep Verder, Nabestaanden na Zelfdoding , ondersteunt hen en probeert het taboe te doorbreken.

Info Werkgroep Verder: 02/640.93.02.

Vogels wil betere opvolging voor zelfmoordpogingen

In Het laatste nieuws, 18 november 2002.

ZEMST - Vlaams welzijnsminister Mieke Vogels heeft zaterdag in Zemst tijdens de bijeenkomst van nabestaanden van zelfdoding gepleit voor een betere opvolging van wie een zelfmoordpoging ondernam. De minister wees erop dat een geslaagde zelfmoord in 2 op de 3 gevallen werd voorafgegaan door Ć©Ć©n of meerdere pogingen. Ā«De kans op zelfmoord is 150 maal groter bij wie al een zelfmoordpoging ondernam dan bij anderenĀ», aldus Vogels. Ze wil dat psychiatrische teams op spoedgevallendiensten personen na een zelfmoordpoging screenen. Ook de communicatie tussen deze diensten en huisartsen moet efficiĆ«nter worden.

Momenteel wordt 1 op de 10 mensen niet doorverwezen na een eerste interventie op de spoedgevallendienst. Voor preventie rond depressie en zelfmoord heeft Vogels in 2003 een half miljoen euro ter beschikking. (SSO)

Elk half uur zelfmoordpoging

In Gazet van Antwerpen, 4 december 2002.

ANTWERPEN - Bijna om het halfuur onderneemt iemand in Vlaanderen een zelfmoordpoging, die in 10% van de gevallen ook lukt. Zelfmoord is de tweede doodsoorzaak bij jonge mensen van 15 tot 34 jaar. Als het zo doorgaat, zitten we over enkele jaren met 1.200 zelfmoorden, bijna vier per dag. Minister Mieke Vogels wil deze trend ombuigen door er een prioriteit van te maken in het gezondheidsbeleid.

Hermeneutische knooppunten

  1. Zelfdoding is meestal een wanhoopsdaad van mensen die geen uitweg meer zien voor de situatie waarin ze terecht gekomen zijn. Vaak hebben deze mensen tal van voorbereidingen getroffen waardoor deze wanhoopsdaad meer op een rationeel overwogen daad lijkt dan op een daad gedreven door innerlijke wanhoop. Maar is dit ook zo? Wordt men uiteindelijk toch steeds gedreven door sterke innerlijke gevoelens van wanhoop, onmacht, falen? Of bestaat er zoiets als een rationele zelfdoding (de zogenaamde 'balanssuicide': zelfdoding waarbij de betrokkene bewust, zonder depressief te zijn, tot de conclusie komt dat de toestand waarin hij zich bevindt hopeloos is en dat uitzicht op verbetering ontbreekt)?
     
  2. Uit recent onderzoek blijkt dat 16% van de Vlaamse jongeren in min of meerdere mate aan zelfdoding denkt. Is onze jeugd zodanig ontredderd dat ze het leven in onze snelle samenleving niet aan kan? Kan ze de voortdurend heersende prestatie- en concurrentiedruk niet de baas? Mist ze een 'zin' in het leven? Of is dit een te cultuurpessimistische analyse?
     
  3. Vaak denken mensen dat wanneer iemand zelfdoding wil plegen, men dat toch niet kan stoppen, omdat die persoon naar de dood verlangt. Mensen die denken aan zelfdoding verlangen echter niet noodzakelijk te sterven. Zij verlangen in de meeste gevallen naar een ander leven. Ze willen uit de uitzichtloze situatie waaronder ze gebukt gaan. Ze hebben nood aan hernieuwde draagkracht. Hieraan kan de omgeving meer bijdragen dan ze zelf vaak denkt. Wat kan hier de rol zijn van levensbeschouwingen?
     
  4. Velen zien het rouwproces van de naasten na een zelfdoding zoals elk ander rouwproces. Anderen zijn van mening dat het rouwproces bij zelfdoding moeilijker verloopt. Nabestaanden blijven immers achter met vele vragen, die door een afscheidsbrief nooit helemaal beantwoord worden - integendeel. Men gaat op zoek naar zijn eigen tekortkomingen, naar de redenen van de zelfdoding, die meestal meervoudig zijn. Men speelt met het verwijt dat men de daad niet heeft kunnen verhinderen. Men heeft vaak het gevoel op minder steun te kunnen rekenen in de omgeving, omdat anderen deze gevoelens van rouw en onmacht vaak niet begrijpen. Men voelt zich zelf door die omgeving bekeken; omwille van de taboe die nog steeds rond zelfdoding hangt. Soms worden immers de nabestaanden in zekere zin met de vinger gewezen - hadden zij het dan niet zien aankomen?
     
  5. Euthanasie wordt al eens gezien als een vorm van hulp bij zelfdoding. Ondanks het feit dat de persoon ook hier in een uitzichtloze situatie zit, waaruit hij/zij verlost wil worden, en een daad gesteld wordt met de dood tot gevolg, is er toch nog een verschil tussen beide. Zelfdoding is een daad die men volledig op z'n eentje stelt, terwijl men bij euthanasie bijgestaan wordt door een deskundige (arts), vaak in een betere context. Ook het feit dat bij euthanasie de naaste familie op de hoogte gebracht werd van de intentie maakt een verschil. Men kan zijn beslissing motiveren in een dialoog met familie en vrienden en men kan beter afscheid nemen. De 'uitzichtloze' situatie is ook duidelijker omschreven en aftoetsbaar (hoewel ook bij euthanasie niet altijd even gemakkelijk objectief vaststelbaar). De omgeving reageert ook met meer begrip op euthanasie dan op zelfdoding, wat een belangrijke impact heeft op het rouwproces van de nabestaanden. Toch kan hier ook met de vraag gespeeld worden of mensen bij euthanasie verlangen naar de dood of naar een einde aan de uitzichtloze situatie waarin ze terecht gekomen zijn.
     
  6. Vandaag komt de trend (vooral in Nederland) op om mensen te begeleiden in hun proces van zelfdoding. Op meer dan Ć©Ć©n website vindt men informatie over de 'meest humane' wijze van zelfdoding met tips. Op die manier wil men mensen die hun leven niet meer zien zitten 'een helpende hand toesteken'. Dit staat echter in schril contrast met andere initiatieven ter begeleiding van zelfdoding, waarin men preventief tracht op te treden, door middel van communicatie. In het kader van deze spanning komt de vraag naar boven of mensen die plannen tot zelfdoding over te gaan wel dood willen of dat ze eerder uit de situatie waarin ze terechtgekomen zijn willen en de indruk hebben dat de dood de enige uitweg biedt. Dit hangt samen met het probleem van de preventie.
     
  7. Het vijfde gebod luidt 'Gij zult niet doden'. Dit kan zowel van toepassing zijn voor het doden van anderen als voor zelf-doding. Zelf-doding wordt bijgevolg, net zoals in de islamitische en in de joods-christelijke traditie ten strengste verboden. Toch zijn er reeds in de bijbel verhalen van (heldhaftige) zelfdoding (1S 31, 3-6) en zijn in het vroege christendom tal van zelfdodingen gebeurd onder de titel 'martelaarschap', een idee die niet van alle kerkvaders de goedkeuring kreeg. Zo is Thomas van Aquino van mening dat het niet aan de mens is om te beslissen over leven en dood, maar aan God. Een mening die vandaag op het publieke (plurale) forum moeilijk hanteerbaar is. Hier duikt meteen de spanning op tussen het zelfbeschikkingsrecht van mensen en een bepaalde interpretaties van de scheppingstheologie.
     
  8. Impliceert een recht op leven ook een plicht tot leven? Mogen mensen, indien het leven voor hen eerder een last dan een lust is, zich niet van hun leven beroven? Waar ligt de grens van het toelaatbare of het aanvaardbare? En wie bepaalt deze grens? Wat zijn goede of voldoende redenen om tot deze daad over te gaan? Al deze elementen maken het vaak zeer moeilijk om een ethisch oordeel over zelfdoding te vellen. De vraagt stelt zich hier zelf, of het Ć¼berhaupt mogelijk is hierover een ethisch oordeel te vellen en tot wie dit oordeel zich moet richten - de persoon die voor zelfdoding gekozen heeft, zijn naasten, de samenleving?
     
  9. Bij nabestaanden roept de zelfdoding juist de vraag op waarom God dit heeft toegestaan. Hoe kan een vaderfiguur zomaar toestaan dat een van Zijn kinderen zich van het leven berooft? Anderzijds speelt het schuldgevoel hier ook een belangrijke rol, waardoor de idee naar boven komt dat dit een straf van God is. De hele situatie strookt voor hen niet met de God van Liefde van de christelijke traditie.
     
  10. Hoewel de koran een uitdrukkelijk verbod op zelfdoding bevat, ziet men vandaag dat in fundamentalistische islamitische bewegingen mensen hun eigen leven geven voor de islam. Hier duikt de vraag op welke geloofs-argumenten hiervoor aangehaald worden, en of dit geloofsargumenten zijn of eerder politieke argumenten. Een zeer moeilijke vraag in gemeenschappen waarin geloof en politiek zo sterk verstrengeld geraakt zijn.

Leerplan

Er werden nog geen labels toegevoegd voor dit onderdeel

Aansluitende sleutelwoorden uit het leerplan

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/jeugd_zelfmoord.jpg

Door op een trefwoord te klikken, komt u op het resultatenvenster van de zoekopdracht in het leerplan met de bijhorende zoekterm.

 

Achtergrondinformatie

Artikelen en boeken

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/dood.jpg
  • J. AMƉRY, De hand aan zichzelf slaan, Atlas, Amsterdam, 1995.

  • M. BLEES, Waarom heb je het gedaan? Zelfdoding onder jongeren. Gesprekken met nabestaanden, lntro, Nijkerk 1984.

  • G. BROECKX, Zelfdoding bij jongeren: zucht naar zin, eindwerk aan het C.K.S. Leuven, 1992.

  • Collationes. Vlaams tijdschrift voor theologie en pastoraal 31 (2001) 2, p. 115-181. (themanummer over zelfdoding, waarin het thema zelfdoding vanuit verschillende disciplines behandeld wordt).

  • P. DE MOOR, S. MESSEMAN, A. GROSEMANS & J. KUIPERS, De laatste daad. Zelfdoding in Vlaanderen, Scoop, Gent, 1998.

  • D. DEVERELL, Ik hielp mijn gestorven zoon. Vrij Geestesleven, Zeist, 1996.

  • R.W.F. DIEKSTRA, Als leven pijn doet, A.W. Bruna, Utrecht, 1992.

  • DIOCESANE COMMISSIE VOOR LITURGIE, Uitvaartliturgie bij zelfdoding, in Ministrando 36 (2000) 9, p. 366-373.

  • R. FIDDELAERS-JASPERS & I. SPEE, Weer-zin in leven. De school en zelfdoding. Educatie Partners Nederland, Houtem, 2000.

  • G. FORCEVILLE, De gesloten wereld van de suicide. Ethische beschouwingen over zelfdoding bij hedendaagse jongeren, licentiaatsverhandeling Leuven, 1997.

  • L. HEIGA, Als je kind niet verder wil, Kok Lyra, Kampen 1994.

  • D. HOEDT & K. VELGHE, En toch ben je niet alleen. Verdergaan na de zelfdoding van een geliefde, Halewijn, 2005.  

  • H. KUITERT, SuĆÆcide wat is er tegen? Zelfdoding in moreel perspectief, Ten Have, Baarn 1983.

  • Openheid of leegte, over zingeving bij jongeren. DIROO-cahiers nr. 7, Acco, Leuven/Leusden, 2001.

  • T. VINK & D. HUME, Als de dood voor de dood? Over dood, zelfdoding en hulp bij zelfdoding, Damon Budel, 2002.

  • Zelfdoding en het recht om te sterven, in Concilium 21 (1985) 3. (themanummer)

Werkmappen

  • Denise HOEDT, 'Al je tranen heb ik in mijn kruik bewaard', IDGP, Halewijn nv 2005.

  • Zelfdodingspreventie bij jongeren: vormingspakket voor leerlingbegeleiders, Gent: diensten voor geestelijke gezondheidszorg.

  • Info- en werkpakket, En wat met zelfdoding, probleemgedrag bij jongeren, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, afd. bijz. jeugdbijstand, centrum ter preventie van zelfdoding, Brussel: Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap.

  • G. BROECKX, Dossier zelfdoding, Heverlee: Don Bosco, 1998.
    [Een uitgebreide werkmap die de vele aspecten rond zelfdoding bij jongeren behandelt. Tevens een deel over het praten met jongeren over zelfdoding, met vele didactische wegwijzers (jeugdliteratuur, film, video e.a.). Op het einde wordt ook aandacht besteed aan de pastorale benadering]

  • Dossier Zelfmoord, in KLASSE voor Leerkrachten 93, maart 1999, p. 45-48.

  • Probleemgedrag bij jongeren… en wat met zelfmoord? 20 manieren om zelfmoord…te bespreken in klas of groep.
    [Losbladige map, 129 p. Te bestellen bij het Centrum voor Zelfmoordpreventie, Kasteleinsplein 46, 1050 Brussel. (02/649 62 05 02/649 88 18).

Godsdienst over zelfdoding

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureleft/_medium/zelfmoord_simson(1).jpg

Nergens in de bijbel wordt zelfdoding uitdrukkelijk verboden. De bijbel geeft alleen het gebod om andere personen niet te doden. De profeten beschrijven zelfs de zelfdodingen van Simson (Re 16, 23-31), Saul (1S 31,3-6) en Judas (Mt 27, 3-5; Hnd 1, 16-20) niet in afkeurende bewoordingen. Het gaat hier eerder om het verhalen van gebeurtenissen.

Pas in de vierde eeuw na Christus heeft de kerk zelfdoding veroordeeld als een zonde als antwoord op de populariteit van het martelaarschap. Elke godsdienst die predikt dat de hemelse wereld na dit leven ons verlost uit een diep tranendal, heeft natuurlijk een goede reden nodig om gelovigen te weerhouden onmiddellijk naar het paradijs af te reizen. De kerk deed dit door af te kondigen dat zelfdoding een zonde was en leidde tot een leven in de hel.

In de Katechismus van de Katholieke Kerk vinden we twee paragrafen over zelfdoding:

2281: Zelfmoord is in tegenspraak met de natuurlijke neiging van de mens om zijn leven te willen bewaren en bestendigen. Zichzelf doden is ernstig in tegenspraak met de ware eigenliefde. Het is ook een zonde tegen de naastenliefde, want men verbreekt ten onrechte de band van solidariteit met de gezinsverbanden en met de nationale en menselijke samenleving, tegenover wie wij verplichtingen hebben. Zelfmoord is in strijd met de liefde tot de levende God.
2282: Als de zelfmoord wordt uitgevoerd om als voorbeeld te dienen, met name voor de jongeren, wordt het ook nog een zonde van ergernis. Vrijwillig medewerking verlenen aan zelfmoord gaat in tegen de zedenwet. Zware psychische storingen, angst of ernstige vrees voor beproevingen, lijden of foltering, kunnen de verantwoordelijkheid van de zelfmoordenaar verminderen.

 
Het Kerkelijk Wetboek van 1917 verbood een kerkelijke begrafenis bij zelfdoding. Deze bepaling is uit het Kerkelijk Wetboek van 1983 geschrapt. De veranderde houding tegenover zelfdoding hangt voor een groot deel samen met het doorbreken van de maatschappelijke taboesfeer die lange tijd rond zelfdoding hing. De kerk is meer en meer het belang van gemeenschap en mogelijke draagkracht van het christelijk geloof voor mensen in uitzichtloze situaties gaan inzien. Vanuit deze verandering heeft de post factum beschuldiging plaats gemaakt voor preventieve bemoediging. Hier wordt een grotere verantwoordelijkheid gelegd bij de pastor.

De nederlandse bisschoppenconferentie over de pastorale situatie
Wie ooit van nabij een zelfdoding heeft meegemaakt, zal niet dan met de grootste behoedzaamheid spreken over mensen die door zelfdoding een uitweg zoeken uit een uitzichtloos labyrint van psychisch of lichamelijk lijden. Hebben we enig besef van wat er in de verborgen diepten van hun hart en van hun geest omgaat? Uit het oogpunt van het geloof past dubbele behoedzaamheid overeenkomstig de woorden van Jezus: "Oordeelt niet, opdat gij niet geoordeeld wordt" (Mt 7,1) en de apostel Paulus: "Oordeel niet voorbarig, voordat de Heer gekomen is. Hij zal wat in het duister verborgen is aan het licht brengen, en openbaar maken wat er in de harten omgaat. Dan zal ieder de lof die hem toekomt, ontvangen van God" (1Kor 4,5). Het is een belangrijk pastoraal beginsel om met de grootst mogelijke behoedzaamheid en schroom te spreken over mensen die tot zelfdoding zijn overgegaan. We hebben in de loop van de geschiedenis binnen en buiten de kerken op dit punt heel wat moeten leren.
Veel pastores kennen ook van nabij het intense verdriet van nabestaanden. Hun leven blijft niet zelden getekend door kwellende vragen: waarom een geliefde geen noodsignalen heeft uitgezonden; of er misschien bepaalde noodsignalen over het hoofd gezien zijn; en steeds weer opnieuw de vraag of wat gebeurd is voorkomen had kunnen worden.

(Rooms-katholieke bisschoppenconferentie van Nederland, 1994)
 

De Islam verbiedt zelfdoding uitdrukkelijk. Zelfdoding zou een uiting van gebrek aan geloof en godsvertrouwen zijn en is daarom niet toegestaan. God is de werkelijke 'bezitter' van ieders leven; het nemen van leven mag alleen in overeenstemming met de goddelijke wet. Gods orde bepaalt dat ieder mens eens zal sterven. 'Iedereen zal de dood smaken; vervolgens keren jullie tot Ons (God) terug.' (Koran 29:57)
 

In het boeddhisme wordt het leven verbonden met lijden -zowel lichamelijk, geestelijk als existentieel- waar men enkel uit kan komen, indien men de vier waarheden kan voltrekken. De belangrijkste van deze waarheden is de verlossing van de begeerte, want enkel indien men verlost is van de begeerte kan men de cirkel van wedergeboorte stoppen en het nirvana bereiken. Zelfdoding is bijgevolg absoluut geen oplossing voor de uitzichtloze situatie, want na de dood volgt wedergeboorte, die gepaard gaat met lijden. Door zelfdoding komt men uiteindelijk terecht in een slechtere situatie, omdat een kwade geest dan bezit zal nemen van de levenskracht.

Voor een overzicht van hoe andere levensbeschouwingen staan ten opzichte van zelfdoding, ziedeze webpagina.
 

Een punt dat apart kan behandeld worden is zelfdoding en sektes. Hier gaat het meestal om een vorm van collectieve zelfmoord op basis van religieuze indoctrinatie. Klassieke voorbeelden zijn in 1978 te Guyana de collectieve zelfmoord van Jones' People's Temple (912 doden), nagevolgd in Zwitserland en Canada tussen 1994 en 1997 door de rituele zelfmoorden van de sekte van de Zonnetempel en van Heaven's Gate. Ook individuele sekteleden worden soms uit hopeloosheid of verkeerde en gemanipuleerde geloofsvoorstellingen tot zelfdoding gedreven.

Zie ook het luikje over sekten voor heel wat links hieromtrent.

Lesimpulsen

1. Stellingen

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureleft/_medium/cartoon1.jpg

"Zelfmoord is geen impuls of een roes, het is eenvoudig een logische oplossing voor een werkelijk of denkbeeldig probleem"
(Jean Baechler in P. De Moor (e.a.), De laatste daad. Zelfdoding in Vlaanderen, Globe, Wetteren, 1998)

"Zelfmoord is de meest egoĆÆstische daad die een mens ooit kan stellen."

"Zelfmoord is vaak een permanente oplossing voor een tijdelijk probleem."

"Als iemand werkelijk zelfmoord wil plegen, is het beter dat men hem of haar laat begaan, dan dat men probeert zijn/haar leven te redden; want dat leven is toch al verloren."

"Als je de wereld rondom jou au sƩrieux neemt, dan kan je eigenlijk niet zelf beslissen over je eigen dood."

"Postbode pleegt zelfmoord omdat hij de pesterijen op het werk niet meer aan kan."

"Mensen die zelfmoord plegen houden geen rekening met de mensen uit de omgeving (gezin, familie, vrienden)."

"Als iemand je zegt dat hij/zij met zelfmoordgedachten rondloopt, moet je dat niet altijd ernstig nemen. Het kan goed zijn dat hij/zij het eventjes niet ziet zitten omdat zijn/haar lief het af gemaakt heeft."

"Euthanasie is evenzeer een vorm van zelfdoding, zij het dat men hier hulp krijgt van anderen. Maar uiteindelijk beslist men evenzeer zelf over zijn of haar dood."

"Als iemand echt uit het leven wil stappen, zou hij/zij daar in gesteund moeten worden door zijn of haar omgeving. Op die manier kan die persoon rustig afscheid nemen van het leven en van wie hem/haar dierbaar is."

2. Gedicht, gebed, proza

'De Oceaan van Stilte'

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/verdronken.jpg

"Een Oceaan van Stilte vloeit langzaam
zonder midden zonder begin
wat zou ik van de wereld hebben gezien
van een andere dimensie
zonder dit licht dat mijn
donkere gedachten verlicht
Hoeveel vrede vindt de ziel binnenin
langzaam vloeit de tijd van andere wetten
en ik daal af in een Oceaan van Stilte
altijd rustig
"

(Battiato)

Ik zegen je vorige ogen
Opdat je met je nieuwe ogen
Ons nog liever zou mogen zien
Dan je in dit leven ooit hebt gedaan.

Ik zegen je vorige oren
Opdat je met je nieuwe oren
Ons nog beter zou verstaan
Dan je in dit leven ooit hebt gedaan.

Ik zegen je vorige mond
Opdat je met je nieuwe mond
Ons nog liever mee zou mogen
Toespreken en toelachen
Dan je in dit leven ooit hebt gedaan.

Ik zegen je vorige handen
Opdat je met je nieuwe handen
Ons nog tederder zou mogen
Strelen en omhelzen
Dan je in dit leven ooit hebt gedaan.

Ik zegen je vorige voeten opdat
Wanneer ook onze tijd gekomen is
Om door de dood heen te gaan
Je er ons mee tegemoet mag komen
Stralender en gelukkiger
Dan je ooit in dit leven hebt mogen zijn.

Zo zegen ik je,
In de naam van de Vader, de Zoon en de Geest
Amen.

(Luc Versteylen)

Deze tekst is terug te vinden in "Diocesane Commissie voor Liturgie, Uitvaartliturgie bij zelfdoding, in Ministrando 36 (2000) 9, p. 366-373", waarin eveneens een kort historisch overzicht van de houding van de kerk ten opzichte van zelfdoding geschetst wordt.

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureleft/_medium/nuit_etoille.jpg

Een tot zelfmoord leidende depressie is een soort geestelijke winter, bevroren, steriel, bewegingloos. Hoe rijker, milder en lieflijker de natuur wordt, des te dieper lijkt die innerlijke winter en des te breder en onverdraaglijker wordt de kloof tussen de innerlijke wereld en de wereld buiten. Zo wordt zelfmoord een natuurlijke reactie op een onnatuurlijke toestand. Misschien is dit ook de reden waarom kerstmis voor mensen die aan depressies lijden zo'n moeilijke tijd is. In theorie is het een oase van licht en warmte in een meedogenloos seizoen, als een verlicht raam in een storm. Voor degenen die buiten moeten blijven wordt net als in de lente slechts het contrast benadrukt tussen de openbare warme ten feestelijkheid en de eigen koude wanhoop.

(A. Alvarez, in De wrede God - een studie over zelfmoord, De arbeiderspers, 1974)

3. Lied "If you intend"

Beluister dit nummer in de jukebox

f you intend to live again,
then open your eyes and
don't pretend you're feeling
there's nothing worth believing.

God, if you persist you'll die like this,
and wither in the midst
of your first season,
cut down with no reason.
How can you be so near
and not see everything?

If you intend to live again,
then take the outstreched hand
of the one that needs you.
It's been so long, we've missed you.

Why do you intend to speed your end?
Lie in the dark and
let your limbs grow weaker,
sinking low then deeper.
How can you be so near
and not see everything?

Feel what might be.
See what I see.
Again and again and again and again
say you don't.
You say you don't, but you will.

How can you be so near and not see?

Als je van plan bent om weer te leven
open dan je ogen en
doe niet alsof je voelt
dat niets het geloven waard is.

God, als je volhoudt dan zal je zo sterven
en verwelken in het midden
van je eerste seizoen
afgeknakt zonder reden.
Hoe kan je zo dichtbij zijn
en niet alles zien?

Als je weer wilt leven
grijp dan de uitgestrekte hand
van iemand die je nodig heeft.
Het is al zo lang dat we je missen.

Waarom wil je je einde bespoedigen?
In het duister liggen en
je ledematen laten verzwakken,
en dieper en dieper wegzinken
Hoe kan je zo dichtbij zijn
en niet alles zien?

Voel wat mogelijk is
Zie wat ik zie.
Zeg opnieuw en steeds opnieuw
dat je het niet zult doen.
Je zegt dat je het niet zult doen, maar je wilt het wel doen

Hoe kan je zo dichtbij zijn en niet zien?

4. Waarschuwingssignalen, hoe helpen?

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/suicide.jpg

Zelfmoord is zelden een impulsieve beslissing. In de dagen en uren voordat mensen zichzelf doden, zijn er gewoonlijk aanwijzingen en waarschuwingssignalen.
De sterkste en meest verontrustende tekenen zijn verbaal - 'Ik kan niet meer verder', 'Niets doet er meer toe' of zelfs 'Ik denk erover om er een eind aan te maken.' Zulke opmerkingen moeten altijd serieus worden genomen.

Andere veel voorkomende tekenen zijn

  • Neerslachtig of teruggetrokken worden
  • Roekeloos gedrag
  • Zaken op orde maken en waardevolle bezittingen weggeven
  • Een opvallende verandering in gedrag, houding of uiterlijk
  • Overmatig alcohol- of druggebruik
  • Een groot verlies of verandering van leven moeten verwerken

De volgende lijst geeft meer voorbeelden die er allemaal op kunnen wijzen dat iemand overweegt zelfmoord te plegen. Natuurlijk leiden deze situaties in de meeste gevallen niet tot zelfmoord. Maar in het algemeen geldt hoe meer tekenen iemand vertoont, hoe groter het risico van zelfmoord.

Situaties

  • Seksueel misbruik of mishandeling
  • Een familie waarin zelfmoord of geweld vaker voorkwamen
  • De dood van een goede vriend of familielid
  • Een relatie die eindigt in een scheiding
  • Het niet goed doen op school, ophanden zijnde examens, examenresultaten
  • Verlies van baan, problemen op het werk
  • Dreigende juridische acties
  • Recente gevangenneming of aanstaande invrijheidstelling

Gedrag

  • Huilen
  • Vechten
  • De wet overtreden
  • Impulsiviteit
  • Zelfverminking
  • Schrijven over dood en zelfmoord
  • Vroeger zelfmoordgedrag
  • Extreem gedrag
  • Veranderingen in gedrag

Fysieke verandering

  • Gebrek aan energie
  • Verstoorde slaappatronen - te veel of te weinig slaap
  • Verlies van eetlust
  • Plotselinge gewichtstoename of gewichtsverlies
  • Toename van onbeduidende ziektes
  • Verandering in seksuele belangstelling
  • Plotselinge verandering van uiterlijk
  • Gebrek aan belangstelling voor het uiterlijk

Gedachten en Emoties

  • Gedachten aan zelfmoord
  • Eenzaamheid - gebrek aan steun van familie en vrienden
  • Afwijzing, zich uitgesloten voelen
  • Grote droefheid of schuldgevoelens
  • Niet in staat zijn om verder te kijken dan een heel beperkt gezichtsveld
  • Dagdromen
  • Bezorgdheid en spanning
  • Hulpeloosheid
  • Verlies van eigenwaarde

Hoe helpt u een vriend of familielid met zelfmoordgedachten?

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureleft/_medium/beeld5.jpg

Wees stil en luister!
Als iemand depressief is of zelfmoordgedachten heeft, is onze eerste reactie proberen te helpen. We geven advies, delen onze eigen ervaringen mee en proberen oplossingen te vinden.
We doen er beter aan onze mond te houden en te luisteren. Mensen met zelfmoordgedachten hebben geen behoefte aan antwoorden of oplossingen. Ze willen een veilige plaats waar ze hun angst en bezorgdheid kunnen uiten, waar ze zichzelf kunnen zijn.

Luisteren -echt luisteren- is niet gemakkelijk. We moeten de neiging onderdrukken om iets te zeggen - een opmerking te maken, iets aan een verhaal te willen toevoegen of advies te willen geven. We moeten niet alleen luisteren naar de feiten die iemand ons vertelt, maar ook naar de gevoelens die erachter zitten. We moeten de dingen vanuit hun gezichtspunt proberen te begrijpen, niet vanuit het onze. Hier volgen enkele punten om op te letten als u iemand helpt die zelfmoordgedachten heeft.

Wat willen mensen die zelfmoordgedachten hebben?
  • Iemand die naar ze luistert. Iemand die de tijd neemt om echt naar ze te luisteren. Iemand die niet oordeelt, advies of een mening geeft, maar al z'n aandacht.
  • Iemand om vertrouwen in te hebben. Iemand die hen respecteert en niet probeert de leiding te nemen. Iemand bij wie alles strikt vertrouwelijk blijft.
  • Iemand die om hen geeft. Iemand die zichzelf beschikbaar stelt, hen op hun gemak stelt en rustig spreekt. Iemand die geruststelt, accepteert en gelooft. Iemand die zegt: "Ik geef om je."
Wat willen mensen met zelfmoordgedachten niet?
  • Alleen zijn. Afwijzing kan het probleem tien keer zo erg doen lijken. Iemand hebben waar je een beroep op kunt doen, maakt heel veel uit.
    Luister.
  • Advies krijgen. Preken helpt niet. Evenmin helpt de suggestie 'kop op' of de gemakkelijke verzekering dat 'alles in orde komt'. Analyseer niet, vergelijk niet, verdeel niet in hokjes en bekritiseer niet.
    Luister.
  • Ondervraagd worden. Verander niet van onderwerp, heb geen medelijden en doe niet uit de hoogte. Het is moeilijk om over gevoelens te praten. Mensen met zelfmoordgedachten willen niet gehaast worden of in de verdediging gedrongen.
    Luister.

5. Uit de realiteit

Getuigenis

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/boom.jpg

Ben ik nu dood, is dat nu dood zijn? In De Standaard 26 januari 1999.

"Ik reed verder, en in de omgeving van de spoorweg ging ik in een veld zitten om een afscheidsbrief te schrijven. Vraag me niet wat ik geschreven heb, ik weet het niet meer. En ik heb de brief sindsdien ook nooit meer gezien. Het was geen lange brief, dat weet ik nog. Maar voldoende om mijn ouders en vrienden te laten verstaan dat het geen accident was. Al betrap ik me erop dat ik -als ik er al over spreek- haast nooit over mijn zelfmoordpoging spreek, maar over mijn 'accident'. Dat was het dus niet.
Wat ik me nog heel precies herinner, was dat er vlak bij de plek waar ik zat te wenen en te schrijven, een paard onophoudelijk zat te stampen en te hinniken. Ik herinnerde dat ik zeker was dat het dier voelde wat er aan de hand was, dat er iets vreselijks ging gebeuren. Het was alsof de natuur met mijn verdriet meevoelde. En toen kwam de trein.
Later was ik ervan overtuigd dat ik naar de trein toegelopen was. Maar de treinbestuurder vertelde me dat ik gewoon op de sporen ben gaan liggen. Hij kon de machine onmogelijk nog op tijd stoppen. Even later lag mijn rechterbeen ergens naast de berm. Ook mijn rechterarm was weg. En ik weet nog goed dat ik in een eerst flits dacht: ben ik nu dood, is dat nu dood zijn?
Ik had onbeschrijflijk veel pijn, maar tegelijk ook iets heel ijls in mijn hoofd. Door die combinatie bleef ik wakker, niet echt helder wellicht, maar wakker. Op geen enkel moment ben ik in coma geraakt. Maar had toen niemand de moed gehad om meteen hulp te bieden, dan was ik doodgebloed. Die man heeft zonder twijfel mijn leven gered. Hij bond de overblijvende stompjes van mijn been en mijn arm af en hij bleef met me praten tot de ziekenwagen er was.
Pas in de operatiezaal deden ze me in slaap. Toen ik wakker werd, was ik blij en triest tegelijk. De druk was weg, ik leefde. Maar ik begreep dat ik voor de rest van mijn dagen de zware gevolgen van mijn daad zou dragen, dat ik voor altijd gehandicapt was.
Ik kon me absoluut niet voorstellen hoe het verder moest. Tot ik, als eerste aan bed, mijn moeder zag. En daarna een psychiater. En later een kinesist, het beroep dat ik zelf zo graag had willen uitoefenen maar nooit meer kon. Zo ben ik langzaam uit mijn 'bijna-dood' opgestaan. Met prothesen aan mijn lichaam.

Afscheidsbrief

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureleft/_medium/brief.jpg

Lieve pap en mam,

Ik houd het niet meer uit. Het laatste halfjaar was alleen maar angst en pijn en niet meer verder kunnen (geen kant uit kunnen). Ik wil dat niet meer voelen. Mijn leven is een ruĆÆne geworden, mijn persoonlijkheid is in de verwarring van november verdwenen. De mogelijkheden tot contact met anderen en voor groei zijn toen afgesneden. Ik weet dat ik jullie hiermee ,met deze daad, een heel groot verdriet doe, maar echt, ik kan geen kant meer uit. Zonder een in mijn persoonlijkheid gefundeerd zelfvertrouwen en denken, is noch verdere studie, wetenschappelijk onderzoek, noch gewoon contact maken, praten en voelen mogelijk.
De reden dat ik zo stil was dit laatste half jaar was dat dat allemaal stuk was. Ik had geen gedachten meer behalve een aanhoudend gepieker in niet eindigende vicieuze cirkels die ik niet kan doorbreken tenzij in de dood.
Dank jullie heel veel voor alles. Ik hield van jullie, maar ik kan niet meer. Veel liefs voor oma Evy, Fien, Lodewijk, Coen, Maria, opa en oma en voor de genoemde vrienden en de niet genoemde van o.a. Sokrates.
Het spijt me. Ik kan niet anders.
Marjolein

6. Bijbelcitaten

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/bruegel.jpg

Uit de bijbel kunnen twee groepen citaten onderscheiden worden:

  1. citaten waarin sprake is van zelfdoding
  2. citaten waarin een kreet van wanhoop, van een uitzichtloze situatie omschreven wordt.

Rechters 16, 28-30: Toen riep Simson Jahwe aan: 'Jahwe, mijn Heer, gedenk mij, O God, geef mij nog Ć©Ć©n keer mijn kracht terug en laat mij met Ć©Ć©n slag mijn beide ogen op de Filistijnen wreken. Daarop tastte Simson naar de twee middelste zuilen waar de tempel op rustte en steunde met zijn rechterhand tegen de ene zuil en met zijn linkerhand tegen de andere. Terwijl hij dacht: "Laat mij maar met de Filistijnen sterven," duwde hij uit alle macht, en de tempel stortte in, op de vorsten en op al het volk dat zich daar bevond. Zo deed hij bij zijn dood meer mensen sterven dan tijdens heel zijn leven.

Rechters 9, 53-54: Maar toen hij bij de toegang was en die in brand wilde steken, wierp een vrouw een molensteen op zijn hoofd en verbrijzelde hem de schedel. Onmiddellijk riep hij zijn wapendrager en beval hem: "trek je zwaard en steek me dood; anders zeggen ze nog, dat een vrouw mij gedood heeft." Daarop stak de wapendrager hem dood.

1Sam 31, 4-5: Saul was zo bevreesd voor hen dat hij tot zijn wapendrager zei: "Trek je zwaard en doorsteek mij; anders gaan die onbesnedenen mij doorboren en de spot met mij drijven!". Maar zijn wapendrager wilde dat niet doen. Daarop nam Saul zelf het zwaard en stortte zich erin. Toen de wapendrager zag dat Saul dood was, stortte ook hij zich in zijn zwaard en stierf met hem.

2Sam 17, 23: Toen Achitofel bemerkte dat zijn raad niet werd opgevolgd, zadelde hij zijn ezel en ging naar huis, naar zijn woonplaats. Daar stelde hij orde op zaken en verhing zich. Zo stierf Achitofel; hij werd begraven in het graf van zijn vader.

1Kon 16, 18-19: Zodra Zimri zag dat de stad ingenomen was, trok hij zich in de slottoren van het koninklijk paleis terug en stak het paleis boven zijn hoofd in brand. Zo kwam hij om het leven. Dit gebeurde vanwege zijn zonden, omdat hij gedaan had wat Jahwe mishaagt, in navolging van Jerobeam, en omdat hij volhard had in de zonde waartoe hij de Israƫlieten verleid had.

2Makk 14, 41-43. 46: Om zich van de toren meester te maken, waarin Razis zich ophield, forceerden de troepen de hoofdingang en kregen ze opdracht vuur aan de deuren te leggen. Toen Razis zich van alle kanten omsingeld zag, stak hij het zwaard in de borst. In zijn fierheid wilde hij liever sterven dan in handen van schurken vallen, die hem zouden mishandelen op een wijze die zijn hoge afkomst onwaardig was. Maar in zijn overijling had hij zich niet op de juiste plaats geraakt.Terwijl de soldaten reeds door de poort naar binnen drongen, liep hij onverschrokken de muur op en stortte zich moedig op de menigte. Deze week snel een stuk achteruit, zodat hij in een open ruimte terechtkwam. Hoewel het bloed uit zijn zwaar gekwetste lichaam stroomde, leefde hij nog. Gloeiend van verontwaardiging stond hij op, liep door de menigte heen en ging op een steile rots staan. Reeds geheel leeggebloed, rukte hij zich de ingewanden uit het lijf en wierp ze met beide handen op de menigte. Nadat hij de Heer van het leven en van de geest had gesmeekt ze hem weer terug te geven, stierf hij. …

Mt. 27, 3-5: Toen Judas, die Hem overleverde, zag dat Hij veroordeeld was, kreeg hij spijt en bracht hij de dertig zilverstukken terug naar de hogepriesters en oudsten, met de woorden: "Ik heb een misdaad begaan door onschuldig bloed over te leveren." Maar ze zeiden: "Wat gaat ons dat aan? Dat moet u zelf maar zien." En hij gooide de zilverstukken in de tempel en ging zich ophangen.

Jer 20, 14-18: Vervloekt de dag waarop ik ben geboren, vervloekt de dag dat mijn moeder mij het leven schonk. Vervloekt de man die mijn vader het nieuws bracht: "U hebt een zoon!" en hem daar blij mee maakte. Het zal die man vergaan zoals de steden die de Heer meedogenloos heeft verwoest. Geschreeuw zal hij horen in de ochtend, krijgsrumoer in de namiddag. Hij had mij in de schoot moeten doden; dan was mijn moeder mijn graf geworden en haar schoot voor altijd zwanger gebleven. Ben ik dan op de wereld gekomen om niets dan ellende en zorg te kennen en mijn dagen in schande te slijten?

Sir 30, 17: Beter de dood dan een bitter leven, beter de eeuwige rust dan voortdurend leed.

7. Film

Taste of cherry (Ta'm e guilass)

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/taste_of_cherry.jpg

Iran, 1997
Montage, scenario, productie en regie: Abbas Kiarostami
Camera: Homayon Payvar
Geluid: Jahangir Mirshekari
Met: Homayoun Ershadi, Ahdolhossein Bagheri, Safar Ali Moradi, Mir Hossein Noori
Kleur, 95 minuten
Distributie: Argus Film

Bespreking: Filmkrant

De glasheldere film Taste of cherry is Ć©Ć©n lange autorit over stoffige zandweggetjes. Met deze even simpele als indrukwekkende vorm stelt de bekendste Iraanse regisseur Abbas Kiarostami grote onderwerpen aan de orde: hoe mooi is het leven, en hoe fijn het is dat we onszelf kunnen doden.
De film won een gedeelde Gouden Palm in Cannes in 1997, waar hij op het laatste nippertje kon worden vertoond, omdat zelfdoding en het beschrijven ervan in Iran verboden zijn.
Het onderwerp zelfdoding verandert in handen van de Iraanse filmmaker Abbas Kiarostami in een zegen voor de mensheid. Hij liet zich voor zijn meest recente film Taste of cherry inspireren door de paradoxale uitspraak van de Frans-Roemeense filosoof E.M. Cioran: "Zonder de mogelijkheid van zelfmoord, had ik mijzelf al lang geleden om het leven gebracht." Als we geen enkele keuze in ons leven zouden kunnen maken, als alles al voor ons bepaald zou zijn, is de wanhoop juist het grootst. Pas als we beseffen dat we onze eigen dood, en dus ons leven, zelf kunnen bepalen, kunnen we ervan genieten. Er is geen hogere macht die voorschrijft dat we het leven tot een niet nader bepaald tijdstip uit mĆ³eten zitten. Als we besluiten te blijven leven, zijn we het aan onszelf verplicht er wat van te maken.
De hoofdpersoon in Taste of cherry heeft die verplichting aan zichzelf niet kunnen waarmaken, en ziet daarom slechts Ć©Ć©n oplossing. De gehele film door rijdt hij in zijn auto door een desolate zandafgraving iets buiten Teheran. Soms spreekt hij iemand aan, een arbeider of een liftende jonge soldaat, en vraagt of deze een klusje voor hem wil opknappen tegen een flinke vergoeding. De overeenkomsten met een man die op zoek is naar een schandknaap zijn legio. Pas na een tijdje komt het hoge woord eruit. Hij zoekt iemand die twintig scheppen zand over hem heen wil gooien als hij de volgende dag de hand aan zichzelf zal hebben geslagen. De kuil heeft hij alvast gegraven in een zandberg. De soldaat rent gillend de auto uit, en een theologiestudent wijst hem op de Koran, waarin zelfdoding een van de hoofdzonden wordt genoemd. "Als ik niet gelukkig ben, en mijn naasten pijn doe, dan is dat toch ook een zonde?" repliceert de man. De argumenten van de student kunnen hem dan ook niet op andere gedachten brengen. De enige die zijn besluit aan het wankelen brengt is de man die hem uiteindelijk wil helpen. Deze vertelt ooit met het idee van zelfmoord te hebben rondgelopen, "wie niet, maar als we ons allemaal bij het minste of geringste probleem om het leven brengen, zou er niemand meer op aarde rondlopen". Deze man veranderde van gedachten toen hij de zoetheid van kersen in zijn mond proefde.
De film is geen morele vertelling geworden, want de keuze van de man blijft onduidelijk. Veel meer is de film een rondgang door een stukje van het leven. Via de zoektocht naar de mogelijkheid van de dood, laat hij het leven zelf zien. Al rijdend ontmoet de man een aantal mensen, met wie hij allen een zelfde soort vraag-antwoordgesprek heeft. Soms schokt de hypocriete toon van de man: "je bent als mijn zoon", slijmt hij tegen de soldaat, enkel om hem te overreden. Soms verbaast de absurditeit van een situatie: de Afghaan die in een hokje de wacht houdt bij een cementmolen, "wie wil er nu in vredesnaam een cementmolen stelen", roept de hoofdpersoon. Hun gesprekje over de oorlog tussen Iran en Irak en de oorlog in Afghanistan wordt door de man bruut onderbroken als hij in de verte potentiƫle hulp signaleert.
Kiarostami noemde in een interview met de Filmkrant van februari dit jaar de auto een soort mobiele cinema. De stoffige zandweggetjes waarop de man voorttuft, met uitzicht op een grijs Teheran lijken zo dichtbij, dat de film op zijn beurt een echte autorit wordt. De sobere vertelling schept de mogelijkheid om zelf mee te kijken over de schouder van de man heen, waardoor verveling uitgesloten is.

Dat de autoriteiten in Iran zelfmoord en het beschrijven ervan hebben verboden, is het ultieme bewijs van hun verregaande wil tot controle over het leven van hun onderdanen. Want autoriteiten zijn er doorgaans niet bij gebaat dat mensen, aangespoord door de mogelijkheid van een zelfverkozen einde, gaan strijden om het recht ook de rest van hun levensscenario zelf te schrijven. Kiarostami heeft de moed gehad om flink wat olie op het vuur te gooien.
Mariska Graveland

Zie ook deze webpagina.

After life

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureleft/_medium/after_life.jpg

Speelfilm, 118 min. Japans/Ned.
Regie: Hirokazu Koreeda
Japan, 1998

Het verdriet van een vrouw na de zelfdoding van haar man. Leven, dood, liefde, verwachting en herinnering vormen de thema's in een sober, contemplatief menselijk stilleven.

Zelfdoding

Videofilm 28 min
Regie: A. Hopmans
Reeks: Tussen eten en afwas; Een serie waarin kinderen praten met hun ouders
Productie: Sol film produkties
Breda, 1991

U kunt deze film ook op video bestellen door Fl 55,- over te maken op giro 606.000 ten name van de IKON in Hilversum onder vermelding van 'Tussen eten en afwas' en de uitzenddatum (in dit geval 10 november).
Dit bedrag is inclusief portokosten. Nadat u het geld heeft overgemaakt wordt de band u binnen veertien dagen toegezonden.

ASH worldwide suicide

Documentaire. Een jongen zoekt op internet een partner voor zelfmoord. Een meisje leest het en vliegt een week later naar hem toe. Samen springen ze van een 600 meter hoge rots. Ze vonden elkaar op een nieuwsgroep van het internet: alt.suicide.holiday oftewel ASH. Nieuwsgroepen zijn de discussieforums van internet en deze heeft als onderwerp zelfmoord. Je kunt er duizenden brieven lezen uit de hele wereld. Publieke dagboeken van onbekenden. Ze laten hun openhartige mededelingen achter voor wie het maar wil lezen.

Wie zijn deze mensen zonder gezicht, zonder stem. Waarom zoeken ze elkaar op het internet op? Is het serieus wat ze schrijven? Wat voor levens gaan er schuil achter het blauwe licht van de computer. In ASH worldwide suicide ontmoeten we vier schrijvers van deze nieuwsgroep.

Prijzen: ASH worldwide suicide is genomineerd voor een Gouden Kalf in de categorie Korte documentaires op het Nederlands Film Festival.Een documentaire van Walter Stokman.

8. Uit de actualiteit - De Einder

Nederlandse stichting wil ook Vlaamse zelfdodingsconsulenten

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/abstract(1).jpg

De Standaard, 06/07/2002 (psr - belga)

BRUSSEL - De Nederlandse stichting 'De Einder', die mensen begeleidt die willen sterven, wil ook in Vlaanderen actief worden. Dat meldt VTM zaterdagavond op grond van een reportage van de Nederlandse zender RTL4. De stichting zegt nu reeds vragen om hulp bij zelfdoding te krijgen uit Vlaanderen.

'De Einder' richt zich tot mensen die uitzichtloos lijden, maar niet in aanmerking komen voor euthanasie, bijvoorbeeld omdat ze enkel psychische problemen hebben. In Nederland heeft de stichting vijftien consulenten die onder meer informatie geven over verschillende methodes van zelfdoding. Oprichter Jan Hilarius van 'De Einder' zegt onlangs benaderd te zijn door een psychotherapeut uit Antwerpen die ook in Vlaanderen een netwerk van consulenten wil oprichten. De stichting zal om te beginnen cliƫnten uit Belgiƫ naar hem doorverwijzen. Die worden momenteel geholpen door een Zuid-Nederlandse consulente. Zij is op verzoek ook aanwezig bij het moment van de dood.

VTM leert uit het jaarverslag van de stichting -die ook in Nederland zeer omstreden is- dat twee jaar geleden 8 Belgische cliƫnten werden geholpen, vorig jaar waren dat er 23. Het aantal Nederlandse cliƫnten lag vorig jaar op 237. VLD-kamerfractieleider Hugo Coveliers kantte zich sterk tegen de Vlaamse plannen van 'De Einder'. Hij is ook van oordeel dat de activiteiten in ons land strafbaar zijn.

Zelfdoding een recht?

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureleft/_medium/depressief(1).jpg

De Standaard, 15/07/2002
Linus Vanlaere & Tom Meulenbergs

ONLANGS moest het vakantiegevoel van televisiekijkend Vlaanderen even plaatsmaken voor een koude rilling. VTM kleurde de dag donkergrijs met de uitzending van een reportage over de Nederlandse stichting De Einder, een initiatief voor hulp bij zelfdoding. Deze stichting beschikt in Nederland over een vijftiental suicide counsellors die informatie geven over verschillende methodes van zelfdoding en mensen begeleiden in hun stappen naar de dood. De Einder wil nu ook in Vlaanderen actief worden (DS 8 juli).

Dat deze stichting precies in Nederland actief is, hoeft wellicht niet te verwonderen. In Nederland durven psychologen het immers niet langer aan om cliĆ«nten in begeleiding te nemen bij wie ze zelfdodingsgevaar vermoeden. Reden hiervoor zijn de vele regels waarop hulpverleners worden aangesproken indien er een suĆÆcide(poging) plaatsvindt. De uitgebreide regelgeving en de patiĆ«ntenrechten, oorspronkelijk bedoeld als kwaliteitsgarantie, keren zich in deze situaties tegen de cliĆ«nt: de psychologen zien zodanig op tegen de administratieve rompslomp waarmee ze moeten bewijzen dat ze nergens in de fout zijn gegaan, dat ze zich die extra moeilijkheden liever besparen. Het afhaken van hulpverleners verloopt dan als volgt: de cliĆ«nt wordt eerst onderworpen aan een uitgebreide intake-procedure waarna er een (zogenaamd) behandelingsplan wordt opgesteld. Uiteindelijk belandt dit behandelingsplan in de kast waardoor de patiĆ«nt doorgaans blijft wachten op verdere begeleiding.

Niet voor niets was Nederland het eerste land ter wereld om een wettelijk kader uit te tekenen waarin euthanasie niet langer strafbaar is wanneer aan een aantal zorgvuldigheidseisen is voldaan. De waarde "respect voor autonomie" staat er hoog aangeschreven en vormt er de kern van vele ethische debatten. Denken we maar aan de recente discussie omtrent het al dan niet vrij verstrekken van de omstreden "pil van Drion", een zelfdodingspil waarmee ouderen die levensmoe zijn een zachte dood kunnen sterven. Ook het ontstaan van een initiatief als De Einder situeert zich tegen de achtergrond van een doorgedreven autonomie-denken. De Einder formuleert zelf zijn bestaansrecht in termen van de individuele zelfbeschikking, wat in zijn opinie ook het recht op zelfdoding inhoudt. Een mens heeft dan het recht om over het eigen leven te beschikken en kan dan ook voor de dood kiezen wanneer hij daar een goede reden voor heeft, zo luidt het.

Zelfdoding als een recht formuleren lijkt ons bedenkelijk. De volgende vraag dringt zich op: is zelfdoding inderdaad in alle omstandigheden een uitdrukking van autonomie? Indien dat niet zo zou zijn, is het dan wel verantwoord om te spreken van een "recht op zelfdoding"? Onderzoek van onder meer de "Eenheid voor Zelfmoordonderzoek" (Universiteit Gent) toont aan dat een persoon die zelfdoding overweegt zich in 95 procent van de gevallen in een depressieve toestand bevindt, gekenmerkt door een hoge graad van uitzichtloosheid en hopeloosheid. Deze mensen hebben het gevoel dat ze in een val zitten: ze zien geen enkele uitweg meer om te ontkomen aan een ondraaglijke situatie van psychisch lijden. Zelfdoding is dan een ultieme poging om te ontsnappen aan een klemmende pijn. Het is allesbehalve het resultaat van een autonome keuze, wel een gevolg van het niet langer aankunnen van de huidige levensomstandigheden. Slechts in een kleine minderheid van gevallen is zelfdoding een bewuste en weloverwogen keuze om uit het leven te stappen.

Zelfdoding voorstellen als een recht dat voortvloeit uit het recht op zelfbeschikking, is daarom een miskenning van de grote hopeloosheid en uitzichtloosheid waarin mensen met zelfdodingsplannen zich bevinden. Voor hen is de keuze voor de dood niet de uitdrukking van een bewuste keuze voor de dood an sich, dan wel een keuze voor een radicale breuk met een "onleefbare" situatie.
Bij mensen die met zelfdodingsplannen rondlopen is autonomie dus vaak ver te zoeken. In tijden van grote hopeloosheid en uitzichtloosheid is zelfbeschikking voor hen eerder een opgave dan een verworvenheid. Zelfdoding is dan het ultieme signaal dat deze opgave hen te zwaar weegt.
De redenering van onder meer De Einder loopt spaak met de formulering van zelfdoding als een recht: zelfdoding wordt vanuit het zelfbeschikkingsrecht gedacht als een positief recht. We willen geenszins de feitelijke mogelijkheid van zelfdoding ontkennen: een mens kan zelfdoding plegen, maar daarom is het nog niet de plicht van de omgeving -laat staan van de overheid- om met alle middelen deze mogelijkheid te ondersteunen.

Ons pleidooi houdt uiteindelijk een herijking in van het debat over zelfdoding. Niet zelfdoding maar veeleer goede zorgverlening voor mensen met zelfdodingsplannen moet worden geformuleerd als een recht. Mensen die gevangenzitten in een uitzichtloze situatie hebben recht op uitzicht. Hen alleen maar de dood als einder aanreiken, getuigt van weinig respect voor de autonomie van deze mensen. Hen helpen zich het leven te ontnemen, is hen ook de mogelijkheden van verdere verhelderende ervaring en zelfontplooiing ontzeggen. Het is hen bevestigen in de uitzichtloosheid van hun levenssituatie. Uiteindelijk helpen suicide counsellors deze mensen bij het ontnemen van het vermogen hun eigen leven in de toekomst te beoordelen, dat wil zeggen van de mogelijkheid om in de toekomst tot een andere beoordeling te komen.

Een waarachtig respect voor autonomie van personen die zelfdoding overwegen, betekent hen allereerst in de beoordeling van hun leven te ondersteunen, zodat ook andere alternatieven dan de dood overwogen kunnen worden, zonder dat de dood daarom moet worden doodgezwegen. Concreet betekent dit dat aan mensen met zelfdodingsplannen de gelegenheid moet worden gegeven hun uitzichtloosheid ter sprake te brengen. Dit vereist de uitbouw van een goede zorgverlening en forse investeringen in de geestelijke gezondheidszorg, de "Calimero" van ons gezondheidszorgsysteem.

De uitbouw van het recht op een goede zorgverlening vraagt veel meer moed dan aan mensen met zelfdodingsplannen te melden dat ze het best een aantal slaapmiddelen nemen, wat alcohol drinken en daarna een plastic zak over het hoofd moeten trekken. Een stichting als De Einder heeft op Ć©Ć©n punt gelijk: het taboe rond zelfdoding moet worden doorbroken. Maar niet op hun gemakkelijke manier.

(De auteurs zijn assistent ethiek aan het centrum voor biomedische ethiek en recht
van de faculteit geneeskunde van de K.U. Leuven.)

Didactische suggesties

Vragenlijsten

Er bestaan veel vooroordelen over zelfdoding. Vooroordelen die zowel een genuanceerde kijk erop als de hulpverlening ervan bemoeilijken. Vooroordelen leiden een hardnekkig bestaan. Je kan ze niet zomaar wegvegen. Ze komen van pas om een moeilijk en beangstigend thema als zelfdoding iets verder van ons af te houden. Ze verhinderen ons echter om open en eerlijk over zelfdoding te praten. Ze zorgen ervoor dat mensen die met zelfdodingsgedachten zitten steeds meer geĆÆsoleerd raken. Deze vooroordelen leven vaak onderhuids. Men kan ze naar boven haal door een aantal stelling te formuleren (zie impuls 1) en aan de hand daarvan een klasgesprek op te starten of te werken met reeds bestaande vragenlijsten, waarin reeds een aantal voorbeeldantwoorden zijn opgenomen. Voorbeelden hiervan zijn:

Zwart-wit

een vragenlijst uit Klasse om te beantwoorden en waarbij je zal merken dat juiste antwoorden geven niet mogelijk is. Niet de antwoorden zijn van belang, wel de vragen.

De vragen
afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/suicide1.jpg
  1. Wie zich echt van kant wil maken, kan je niet tegenhouden.
        [ ] juist [ ] fout
  2. Iemand die in zijn polsen snijdt, doet dit om aandacht te trekken, niet om te sterven.
        [ ] juist [ ] fout
  3. Zelfmoord kan je niet verhinderen. Het gebeurt plots en onverwacht. Je komt altijd te laat.
        [ ] juist [ ] fout
  4. Je mag niet openlijk over zelfmoord praten met iemand die zwaar in de problemen zit. Het zou hem/haar alleen maar op het idee brengen zich van kant te maken.
        [ ] juist [ ] fout
  5. Jongeren die over zelfmoord praten, zullen het nooit doen. Anders zouden ze er niemand mee lastig vallen.
        [ ] juist [ ] fout
  6. Jongeren die een zelfmoordpoging ondernemen, sterven nadien door een nieuwe zelfmoordpoging.
        [ ] juist [ ] fout
Mogelijke antwoorden
  1. Juist: Het is inderdaad zo dat je niet alle zelfmoorden kan voorkomen. Bij sommige jongeren staat hun besluit rotsvast.
    Fout: 'Dood willen zijn' kan verschillende betekenissen hebben. Een nee tegen het leven zoals het nu is, weg van de ondraaglijke pijn. Als er een uitweg is om het leven weer leefbaar te maken, zal wellicht voor dat andere, betere leven worden gekozen.
     
  2. Juist: Het zou best kunnen dat iemand dat doet om aandacht te vragen. Betekent ook dat die persoon vindt dat hij aandacht nodig heeft. We kunnen ons vragen stellen waarom dat gebeurt. Misschien kent deze persoon enkel deze manier?
    Fout: Elke zelfmoordpoging moet au sƩrieux genomen worden. Het achterhalen van het waarom is het belangrijkste.
     
  3. Juist: Dat is zeker het gevoel waar de achterblijvers mee zitten.
    Fout: Onderzoek heeft uitgewezen dat 3/4de van de mensen die zelfmoord plegen signalen uitzenden. Soms zijn dat onduidelijke boodschappen maar jongeren kondigen hun opzet soms ook ondubbelzinnig aan. Wij minimaliseren die uitspraak in plaats van echt te luisteren wat er misloopt.
     
  4. Juist: Als zou blijken dat de persoon het ook zou doen. Maar dat weet je nooit zeker tot het te laat is.
    Fout: Het is vaak een hele opluchting en bevrijding voor wie aan zelfmoord denkt om er over te praten. Iemand het gevoel geven dat hij begrepen wordt, zorgt ervoor dat hij zich niet meer alleen voelt. Praten is belangrijk.
     
  5. Juist: Gelukkig plegen niet alle jongeren die erover spreken zelfmoord. Aan de andere kant zijn er ook mensen die nooit een signaal geven.
    Fout: De meeste mensen (75%) laten wel iets weten. Ze willen duidelijk maken dat ze het niet meer zien zitten, dat er iets mis is. Ze vragen om hulp.
     
  6. Juist: Heel veel mensen die ooit een poging deden, sterven later inderdaad door zelfmoord. Het gedrag is 'aangeleerd'.
    Fout: Niet iedereen die een poging doet, sterft later door zelfmoord. Het aantal pogingen ligt veel hoger dan het aantal zelfmoorden. Mensen vinden andere oplossingen, situaties veranderen. Gelukkig maar.

LeDoS

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/spiegelbeeld.jpg

Een gelijkaardige, maar meer uitgebreide lijst vind je in LeDoS, Leven en dood op school, NDC Horizon v.z.w. Natuurlijk Dood Centrum, Antwerpen 1999-2000 p. 23.

  1. In Belgiƫ sterven dagelijks 6 Ơ 7 mensen aan de gevolgen van een zelfmoordpoging. Juist / Fout
  2. Wie zich echt wil van kant maken, die kan je nooit tegenhouden. Juist / Fout
  3. Iemand die in zijn polsen snijdt, doet dit om aandacht te trekken, niet om te sterven. Juist / Fout
  4. Zelfmoord is niet te verhinderen, het gebeurt plots en onverwacht. Je komt altijd te laat. Juist / Fout
  5. Zelfmoord is een ziekte. Bovendien is het erfelijk. Bij mensen die zelfmoord plegen zie je vaak dat in dezelfde familie zelfmoord al voorkwam. Juist / Fout
  6. Om mensen die aan zelfmoord denken te kunnen helpen, moet je hen zeggen dat ze dit maar zo vlug moeten doen en hen zeggen hoe ze dit het best kunnen doen. Juist / Fout
  7. Men mag niet openlijk over zelfmoord praten met iemand die zwaar in de problemen zit. Het zou hem alleen maar op het idee brengen zich van kant te maken. Juist / Fout
  8. Mensen die over zelfmoord praten, zullen het nooit doen. Anders zouden ze er niemand iets over zeggen. Juist / Fout
  9. Een overdosis drugs (Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jotie 't Hooft, ...) is in werkelijkheid een gemaskeerde zelfmoord. Juist / Fout
  10. Mensen die een zelfmoordpoging ondernemen, sterven nadien door een nieuwe zelfmoordpoging. Juist / Fout
  11. Vind jij het belangrijk om het thema zelfdoding hier in deze groep aan bod te brengen? Waarom wel? Waarom niet?
  12. Zelfmoord plegen is een laffe daad / moedige daad.
  13. Niemand kan over zijn eigen leven beslissen. Het leven is een geschenk. Akkoord / niet akkoord
  14. Dat een mens het recht heeft om zelfmoord te plegen, dat geldt altijd / meestal wel / meestal niet / nooit.
  15. Zelfdoding is egoĆÆstisch, de persoon is enkel om zichzelf bekommerd. Akkoord / niet akkoord
  16. Als iemand zelfmoord pleegt, dan heeft dat voor zijn/haar directe omgeving schadelijke gevolgen / geen gevolgen / gunstige gevolgen.
  17. Dat er ook jonge mensen zijn die zelfmoord plegen, vind ik niet erg / heel erg / begrijpelijk / onbegrijpelijk.
  18. Iemand die zegt zich van kant te maken, moet je zo vlug mogelijk in een ziekenhuis laten opnemen. Akkoord / niet akkoord
  19. Als een vriend(in) van mij in vertrouwen laat weten dat hij/zij dikwijls aan zelfmoord denkt, dan hou ik dit in vertrouwen en praat hier met niemand anders over. / dan breng ik een volwassen persoon hiervan op de hoogte, omdat ik er geen weg mee weet.
  20. Leraren hebben al zoveel aan hun hoofd, toch moet je eraan schudden, zeker als je problemen hebt. Akkoord / niet akkoord
  21. Vervolledig volgende zin en maak er je belangrijkste gedachte van rond dit thema: Zelfdoding is voor mij ..........

Bijbel

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/leven_dood.jpg

Zoals in de lesimpuls omtrent bijbelteksten reeds aangegeven werd, spreekt de bijbel eerder over zelfdoding als een feit, zonder er een uitdrukkelijk oordeel over te vellen. Toch kan men met een aantal bijbelpassages werken rond zelfdoding en de christelijke visie op zelfdoding. Aan de hand van volgend bijbelcitaat kan bijvoorbeeld een discussie op gang gebracht worden omtrent het recht om zelf te bepalen wat men met zijn eigen leven doet ten opzichte van de heiligheid van het leven dat blijkt uit het bijbelcitaat en dat eveneens aansluit bij bepaalde visies binnen de scheppingstheologie.

Rom 14, 7-8: Niemand van ons leeft voor zichzelf alleen, niemand sterft voor zich alleen. Zolang wij leven, leven wij voor de Heer, en sterven wij, dan sterven wij voor de heer: of wij leven of sterven, Hem behoren wij toe.

Daarnaast zou men volgende tekst kunnen leggen, die gezien zou kunnen worden als een hedendaagse perceptie op de problematiek van zelfdoding en de betekenis van God hierin.

Aan mijn gezicht moet te zien zijn geweest,
en aan mijn stem te horen, dat ik was aangeslagen.
ik zei: 'Misschien is het niet zo erg dat ze dood is.
Maar het is wel wreed dat ze het zelf heeft moeten doen
De wanhoop die aan zoiets voorafgaat
er zou eigenlijk een God moeten zijn die in zo'n geval zegt:
het is met jou een beetje uit de hand gelopen,
jij hebt genoeg doorgemaakt, kom jij maar bij mij.'

(Koos van Zomeren, Een jaar in scherven, blz. 276, 02/10/1987)

Beide teksten gaan uit van de idee dat God beslist over leven en dood, maar beiden nemen een eigen standpunt in ten opzichte van Gods wijze van omgaan met de mens. De confrontatie tussen beide teksten kan een boeiende discussie op gang brengen omtrent de mens als Gods schepsel.

Getuigenissen

Afscheidsbrieven, overlijdensberichten, gedichten, liedjes, film kunnen door de leerlingen worden geanalyseerd. Ze kunnen gebruikt worden om eerste reacties, gevoelens, vragen, bedenkingen bij de leerlingen op te roepen en te inventariseren. Ze kunnen worden gebruikt als uitgangspunt bij een discussie of als getuigenis binnengebracht in een kringgesprek. Leerlingen kunnen gevoelens verwoorden die zowel verbonden zijn aan de suĆÆcidant als aan de nabestaanden. Men kan zoeken naar oorzaken en de gevolgen voor de omgeving. Zo ontdekt men de complexiteit van het probleem. Of leerlingen worden zich bewust van de eigen beleving van de zelfdodingproblematiek. Leerlingen kunnen bij deze getuigenissen schriftelijk hun vragen en twijfels uiten om die later in de groep te bespreken.
Deze teksten kunnen eventueel bekeken worden vanuit de 6 dimensies kenmerkend voor mensen die denken aan zelfdoding:

  1. situationele dimensie: vermijden van de ondraaglijke levenssituatie
  2. probleemoplossende dimensie: zelfdoding als oplossing voor een onoplosbaar probleem
  3. cognitieve dimensie: cognitieve denkfout (vb. mijn dood is voor iedereen beter)
  4. affectieve dimensie: gevoelens van machteloosheid, hopeloosheid en hulpeloosheid
  5. relationele dimensie: 'cry for pain' en 'cry for help' (ik heb pijn en ik wil dat mijn omgeving helpt om deze pijn te stoppen)
  6. acting out dimensie: non-verbaal uiten van gevoelens en emoties.

[G. Forceville, De logica van de zelfdoding. Een inleiding in de suĆÆcideproblematiek,
in Collationes. Vlaams tijdschrift voor theologie en pastoraal 31 (2001) 2, p. 117.]

Lied

Muziek brengt bij jongeren vaak meer teweeg dan puur tekst. De melodie kan bepaalde gevoelens opwekken, die het gemakkelijker maken om moeilijke onderwerpen, zoals zelfdoding, ter sprake te brengen. 'If you intend' van 10.000 Maniacs laat niet de stem horen van de persoon die geen uitweg meer ziet, maar van degenen die zich om die persoon bekommeren. Die iets willen doen aan de uitzichtloze situatie, maar zich vaak machteloos voelen.
Deze tekst kan klassikaal of in groepjes besproken worden. Het is ook interessant om de jongeren zelf te vragen om een liedje mee te brengen dat volgens hen gaat over zelfdoding, of gevoelens van wanhoop en uitzichtloosheid die aan de (poging tot) zelfdoding vooraf gaan.
Een bespreking van deze songtekst kan men ook terugvinden in Catechetische Service 123 (mei-juli 1993), p. 45-46.

Actualiteit

Zelfmoord-site veroorzaakt veel commotie

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureleft/_medium/cartoon.jpg

De Gazet van Antwerpen (03/02/2000)

'Schokkend' en 'onverstandig'. Met deze opmerkingen reageerden politici zaterdag op het bekendworden van een Nederlandstalige internetsite die uitgebreid en gedetailleerd informatie verschaft over zelfmoord. Het isolement van degene die zelfmoord wil plegen, wordt hiermee alleen maar versterkt. Een dergelijke site is erg onverstandig, aldus het liberale parlementslid Vos. Hij zei heel graag met de webmaster in contact te willen komen.

De christen-democraat Ross noemde de informatie buitengewoon schokkend. 'Dit soort pseudo-hulpverlening moet verboden worden.'

Volgens het Openbaar Ministerie is het beschrijven van vormen van zelfmoord niet strafbaar, het daartoe aanzetten wel. Maar of hiervan sprake is, kan ik niet beoordelen, aldus een woordvoerder van het OM.
Psychiater J. Neeleman constateerde een gevaarlijke ontwikkeling. Volgens hem stijgt het aantal zelfmoorden als de middelen worden aangereikt. Hij wijst erop dat als in een soapserie iemand overlijdt door een overdosis, in de weken erna een stijging volgt van het aantal zelfmoorden door overdosis.
Op Thisbe's zelfdestructiepagina geeft de anonieme auteur tips over de doses slaappillen, het doorsnijden van de polsen, het springen van een hoog gebouw en het gebruik van koolstofmonoxide. Zo schrijft hij over dit laatste: Koolstofmonoxide is een vrij zekere, als je het goed doet normaal gesproken redelijk pijnloze manier van sterven, die ook je lichaam intakt laat. Je gaat dood door verstikking maar dit merk je niet, aangezien je langzaam maar zeker steeds meer moe wordt en uiteindelijk in slaap valt.
De auteur beweert geen expert te zijn. 'Dan was ik nu wel dood.' Hij propageert zelf het doorsnijden van de polsen en raadt daarbij het gebruik van ijsklontjes aan om de pijn te bestrijden.

De maker beweert dat het niet zijn bedoeling is tot zelfmoord aan te zetten en geeft op zijn internetpagina's ook informatie over de vereniging van nabestaanden na zelfdoding. Daarnaast sieren popteksten, gedichten en verhalen uit de Griekse en Romeinse mythologie 'Thisbe's zelfdestructiepagina'.

Dit artikel kan een interessant gesprek teweegbrengen omtrent de spanning die heden ten dagen bestaat tussen de begeleiding/hulp bij zelfdoding versus de preventie.

Aansluitend of ter vervanging kan ook het artikel en de reactie in de Standaard over De Einder besproken worden. Hierbij kan aan de leerlingen gevraagd worden welke redenen en argumenten de auteurs van de reactie aangeven om op te komen tegen het recht op zelfdoding.

Beeld

Als visuele insteek zou ook het schilderij 'de schreeuw' van de Noorse schilder Edvar Munch (1863-1944) kunnen gebruikt worden. Hij schilderde dit werk in 1893 nadat hij tijdens een wandeling een angstvisioen gekregen had. Het meesterwerk had ook van recenter datum kunnen zijn, want het onderwerp is de mens van nu nog steeds uit het hart gegrepen.

Munch stelde het archetype van een nachtmerrie voor. Je wilt naar de overkant van een brug waar het aangenaam toeven moet zijn. De gloed lokt. Anderen gaan je voor, maar om een of andere reden lukt het je niet hen te volgen. Een afgrijselijk krijsende gestalte verspert de weg - een fantoom, gefabriceerd door je eigen angsten.

En dat terwijl we eigenlijk naar een vrij kleinburgerlijk tafereeltje kijken: een gegoede burgerfamilie wandelt over een brug, terwijl het kind welk een stukje vooruit loopt met verbazing de camera inkijkt. Het onschuldige kindje bedekt haar oren. Vreemd, want zeg nu zelf: wie bedekt er nu de eigen oren als hij aan het schreeuwen slaat? Is dat om de eigen schreeuw niet meer te horen? Schrikt het kindje zo van de eigen schreeuw dat ze haar oren bedekt? Of is er een bron van angst buiten het meisje zelf, in vorm van de schilder, Munch zelf, welke angst aanjaagt?

De angst overheerst in de panische penseeltrekken die de geluidsgolven van de tomeloze schreeuw weergeven. De combinatie van felle en zachte kleuren verhoogt het effect in deze technicolor-nachtmerrie waarbij het personage wegglijdt in het donkerste drijfzand. Zo'n hopeloosheid en onmacht.

Biografische gegevens zijn terug te vinden op deze pagina.

Sekten

1. Algemene informatie over sekten

Nederlandstalig

Duits-/Engelstalig:

2. Problemen met sekten (documenten en artikels)

3. Jeugd en sekten:

4. Voorbeelden

Raƫliaanse religie:

Volgelingen van Sathya Sai Baba

  • http://www.exbaba.com
    Zeer uitgebreide site van Nederlandse ex-volgelingen over de nog levende goeroe Sathya Sai Baba.
    Vooral het Engelstalige gedeelte bevat bijzonder veel informatie.
  • http://www.sathyasai.nl
    De Nederlandstalige site van de volgelingen van Sathya Sai Baba
  • http://www.sathyasai.org
    De Engelstalige site van de volgelingen van Sathya Sai Baba

Aanvulling van een bezoeker

In de openbare bibliotheek van Roeselare (en wellicht ook in andere openbare bibliotheken) is er een documentatiemap beschikbaar in de leeszaal onder het nummer 270. Hierin werden alle krantenartikels opgenomen die reeds verschenen zijn omtrent sekten, met uiteraard verhalen van mensen over sekten.
Als je werkt rond het boek In de klauwen van de duivel, dan vind je een werkmap op de volgende site: http://www.patricklagrou.be
Verder verscheen op 16 januari 2002 in Kerk en Leven een interview met Adelbert Denaux over sekten met als titel 'schadelijk is enkel wat de wet overtreedt'.
Het artikel vermeldde daarbij het e-mailadres van het Informatie- en Adviescentrum inzake de Schadelijke Sektarische Organisaties, nl. IIACSSO@just.fgov.be en het e-mailadres van de Interdiocesane Werkgroep Sekten en Nieuwe Religiositeit, nl. ce.belgica@catho.kerknet.be.

^ bovenkant pagina

Reacties op deze pagina

"Mensen die denken aan zelfdoding verlangen echter niet noodzakelijk te sterven. Zij verlangen in de meeste gevallen naar een ander leven. Ze willen uit de uitzichtloze situatie waaronder ze gebukt gaan. Ze hebben nood aan hernieuwde draagkracht. Hieraan kan de omgeving meer bijdragen dan ze zelf vaak denkt" 

- - -

Uiteraard, maar indien men op 40jarige leeftijd al 40 jaar heeft gestreden en de 90% nadelen duidelijk niet opwegen tegen de uiteraard evengoed aanwezige 10% voordelen, en dit hoogstwaarschijnlijk ook niet zal veranderen, en dat men, wellicht door aangeboren eigenschappen, meer lijdt dan een leven leidt, en ik spreek uit ervaring, dan is het toch bijna crimineel om zo iemand te beletten een humane uitweg te zoeken en/of een treinmachinist op te zadelen met gruwelijke taferelen indien men hier al jarenlang bewust over heeft nagedacht?

Als afsluiter van het terrein: 'Omgaan met grenzen' in 5 ASO gebruik ik maar al te graag een gedeelte van deze "in de kijker". Ik vertrek vanuit de rijkelijk aangeboden stellingen en laat de leerlingen zelf op zoek gaan naar stukjes antwoord vanuit de aangeboden informatie. Zo doorprikken ze zelf hun eigen vooroordelen. En... het raakt hen wel ! Getuige daarvan de vele reacties in hun logboek.

Waar kan ik documentaire van Panorama vinden aub?

05/11/2007

chantalvn@skynet.be

Zeer boeiend lesmateriaal, ik gebruik stukken voor mijn lessen godsdienst. Hoewel de leerlingen niet altijd enthousiast zijn over de lesonderwerpen, boeit dit hun mateloos.
12/01/2006
Anoniem

Werkgroep Verder Nabestaanden na zelfdoding, www.werkgroepverder.be

Zeer goed lesmateriaal!
26/09/2005
Anoniem

Deze site is voor mij en mijn collega een grote steun voor de opdracht die we moeten tot een goed einde brengen. Wij hebben volgende week woensdag (22 dec) een themadag rond zelfmoord i.s.m CPZ voor het 5e jaar ASO. We zijn op zoek naar de film "Taste of Cherry". Weet iemand waar die verkrijgbaar is? Te koop of te huur.
Dank bij voorbaat.

Proficiat met de zeer interessante en bruikbare site.
Ik wil een korte reactie kwijt op de reactie van Marcella Stappers (zie hieronder). Ik heb de gewoonte veel concrete dingen te vertellen over mijn eigen levensgeschiedenis en over die van bekenden. Ik doe dit om niet levensvreemd over te komen, maar heb de ervaring dat leerlingen het niet altijd graag hebben als je spreekt uit eigen ervaringen. Ik vraag me al lang af hoe dit komt.
Wat zelfdoding betreft: ik geef er al enkele jaren les over en vind dat het bijzonder belangrijk is dat we dat durven doen, want het probleem wordt alsmaar groter!!!

Vriendelijke groeten,
Wim

19/01/2004

Wim.Danneels@pi.be

Ik geef nu 20 jaar les en heb al drie leerlingen verloren door zelfdoding en twee door een ongeval met de moto.
Ik bekijk met 5B altijd de documentaire van Panorama rond vier getuigenissen i.v.m. zelfdoding (twee gelukte en twee mislukte) en wat blijkt??? Ieder kind (nou ja kind) kent altijd minstens Ć©Ć©n iemand die het ook deed of probeerde en vaak zeggen ze er dan nog bij: dat is de eerste keer dat daar een leraar over praat! Hoe kan dat nu?? Die mensen worden 17!!! Of ben ik er gevoeliger voor omdat mijn pa het ook probeerde en daardoor zeven jaar in een gesloten instelling zit?
Moraal van het verhaal (voor mij althans) ik denk dat ieder mens pas echt aandacht heeft of krijgt voor een probleem als hij zelf zo iets heeft meegemaakt van veraf of dichtbij en precies dat maakt het lesgeven zo moeilijk. Ik ben namelijk bang dat mijn leefwereld meestal mijlenver van de hunne ligt maar wat doe je daar aan???

Marcella Stappers
Lommelsakker 10, 3910 neerpelt
grad. godsdienswetenschappen

Over Thomas

Thomas is een interactief platform voor actieve samenwerking tussen alle leerkrachten (r.-k.) godsdienst van alle onderwijs- netten in Vlaanderen.

Partners

IDKG VSKO Faculteit Theologie en Religiewetenschappen logo

session