print deze pagina af voeg deze pagina toe aan je favorieten e-mail deze pagina Klik hier om in te loggen Guided Tour

Rouwen op school

Didactische materialen



Fotograaf: André Bertels

Je was
zowaar
zomaar
weg

waartoe?
waarheen?
waarom?

Kaat Bollen

Inhoud

  1. Literatuur
  2. Interessante websites
  3. Films
  4. Muziek
  5. Rouw in de kunst

In dit deel worden boeken over verlieservaringen per leeftijdsgroep voorgesteld. Deze lijst kan gebruikt worden bij de aankoop van boeken voor de schoolbibliotheek. Men kan deze lijst ook aan rouwende leerlingen geven. Vaak vinden leerlingen troost in een boek. Deze lijst kan opgenomen worden bij de boekenlijst waaruit leerlingen een boek kiezen voor Nederlands.

Daarnaast worden nog een aantal poëzieboeken vermeld, boeken voor volwassen rouwbegeleiders en boeken waarin werkvormen over rouw staan, zie ook meditatief materiaal, verhalen en boekfragmenten.

In deze link vind men tevens ook interessante websites voor rouwende leerlingen. De voorgestelde films, muziek en kunstwerken zijn bruikbaar in een rouwgroep of in klasverband. Kunst, muziek en films openen mogelijkheden om over rouw, pijn en verdriet te spreken.

Keer terug naar de bovenkant van deze pagina

1. Literatuur

Boeken voor jongeren van 12 tot 15 jaar

Boeken bij overlijden ouders

  • Bohlmeyer A., Rotzooi in mijn hoofd, Amsterdam, Leopold, 1999.
  • Breen E., De laatste regels, Rotterdam, Lemniscaat, 1998.
  • Crowther P., Al wat we weten van de hemel, Facet, 2002. Meditatief materiaal: verhalen en boekfragmenten.
  • Fox P., De arendsvlieger, Amsterdam, Jenny de Jonge, 1995. Meditatief materiaal: verhalen en boekfragmenten.
  • Gommeren M., GSM, Moby's ontdekking van de hemel, Baarn, De Fontein, 1999.
  • Grabau E., Loslaten, een dochter over het sterven van haar moeder, Baarn, 1996.
  • Janssen A., Vijf letters, meer niet, Afijn, 2002.
  • Kaufman B. & Samahria L., Morgen kan te laat zijn, Utrecht, 2000.
  • Levy A., Ik had je nog zoveel willen vragen, Utrecht, 2000.
  • Les Becquets D., De zon stond stil, Facet, 2002.
  • Lindell Unni, De zuigzoen, Rotterdam, Lemniscaat, 1996.
  • Munch, C. G., Voor Kaya, Lemniscaat, 2003. Meditatief materiaal: verhalen en boekfragmenten.
  • Manders Hans, Bestemming onbekend, Amsterdam, Ploegsma, 1997.
  • Reef Odiel, Alles is voor altijd anders, Amsterdam, Sjaloom, 1998. Meditatief materiaal: verhalen en boekfragmenten.
  • Slee Carry, Pijnstillers, Prometheus Kinderboeken, 2002 250.
  • Van Essen Ineke, Ik krijg tranen in mijn ogen als ik aan je denk, De Bonte Bever, 1999.

Boeken bij overlijden broer of zus

  • Bakker G., Perenbomen groeien wit, Amsterdam, 1999.
  • Boendermaker C., Het verhaal van Anna, Twello, 2000.
  • Couloumbus A., Zusjes, Clavis, 2001.
  • Franck Ed, Zie ik je nog eens terug?, Antwerpen – Amsterdam, Querido, 2003. Meditatief materiaal: verhalen en boekfragmenten.
  • Freymann-Weyr G., Toen ik ouder was, Hasselt, Clavis, 2002.
  • Hermans R., Boemerang, Standaard, 2003.
  • Wilson N., Dansen in de keuken, Clavis, 1999.

Boeken bij overlijden vriend, klasgenoot, bekende

  • Brandt H., Zonder Marianne, Herdr. - Altiora, 1998.
  • Descamps L., Angeldust: een lied voor de sterren, Facet, 2003.
  • Glaser P., Dansen op dun ijs, Hasselt, Clavis, 2000.
  • Mazetti K., Het is uit tussen God en mij, Haarlem, Gottmer, 1999.
  • Rauprich N., Het jaar met Anne, Hasselt, Clavis, 1998.
  • Scholtens A., Hij was mijn vriend, Leopold, 2002.
  • Slee C., Spijt, Houten, Van Holkema & Warendorf, 2001. Meditatief materiaal: verhalen en boekfragmenten.
  • Slingenberg B., Een e-mail van Lumie, Callenbach, 2001.

Boeken over ziekte en lijden van de hoofdpersoon

Herinneringsboeken

  • Comello M., Herinneringboek, Best, Mercurius, 2000.
  • Fiddelaers-Jaspers R., Klijn-Naessens J. & Coenen van G., Naar een nieuwe horizon. Een werk- en herinneringsboek voor jongeren, Heeze, In de wolken, 2002.
  • Vanden Abbeele Claire, Mijn herinneringsboek, Tielt, Lannoo, 2002.

Boeken over dood in het algemeen

  • Fiddelaers-Jaspers R., Waar ben je nu, zie je me nog?, Heeze, In de wolken, 2000.
  • Fiddelaers-Jaspers R., Jong zijn en verder leven na een verlies, Heeze, In de wolken, 2000.
  • Fiddelaers-Jaspers R., Een klein verhaal van rouw: betekenisvolle verliezen van jongeren, Heeze, In de wolken, 2003.
  • Fiddelaers-Jaspers R., Wie ben ik zonder jou?: jong zijn en verder leven na een verlies, Heeze, In de wolken, 2000.
  • Huisman-Perrin E., De dood uitgelegd aan mijn dochter, Atlas, 2003.
Boeken voor jongeren vanaf 15 jaar

Boeken bij overlijden ouders

  • Franck E., De hemel bestaat uit vijf letters, Clavis, 2000.
  • Mori K., De dochter van Shizuko, Gottmer, 1998.
  • Offermans C., Rosa, Querido, 2000.
  • Van Erkel G., De hemel is geen huis, Davidsfonds/infodok, 2002.
  • Vergeer A., Vijftien, Baarn, De Prom, 1997.
  • Vermot M., Gesloten luiken, Clavis, 2001.
  • Verstegen D., Koppain, Davidsfonds/infodok, 2001.
  • Willey M., De sterren aan de hemel, Haarlem, Gottmer, 1996.
  • Yumoto K., Brieven aan mijn vader, Querido, 2000.

Boeken bij overlijden broer of zus

  • Brantôme M., Na alles wat we voor je gedaan hebben, Antwerpen/Baarn, Houtekiet/Fontein, 1996.
  • Cazemier C., Te snel, Houten, Van Holkema & Warendorf/Unieboek, 1997.
  • Feth M., We blijven altijd zussen, Lannoo, 2000.
  • Van Gestel P., Die dag aan zee, Querido, 2003.
  • Mazer H., Cleo's eiland, Tilburg, Elzenga, 1989.
  • Pohl P. & Gieth K., Ik mis je, ik mis je!, Amsterdam, Querido, 1994.
  • Van Erkel G., Rimpels en geruis, Davidsfonds/infodok, 1998.
  • Van Lieshout T., Gebr., Van Goor, 2002.

Boeken bij overlijden vriend, klasgenoot, bekende

  • Brodin Elin , Lieve Timo, Clavis, 2001.
  • Chambers Aidin, Je moet dansen op mijn graf, Querido, 2001.
  • Glaser Pernilla, Dansen op dun ijs, Hasselt, Clavis, 2000.
  • Goudsmit Bobje, Afscheidsbrief, Haarlem, Holland, 1999. Meditatief materiaal: verhalen en boekfragmenten
  • Küchen Maria, Lied van een vlinder, Clavis, 2001.
  • Lanagan Margo, Zweeflessen, Houtekiet, 2000.
  • Pohl Peter, We noemen hem Anna, Querido, 1993.
  • Verleyen Karel, De keuze, Davidsfonds/infodok, 2001.
  • Voigt C., David en Jonathan, Amsterdam, Querido, 1992.

Boeken over ziekte en lijden van de hoofdpersoon

  • Gaarder J., Door een spiegel, in raadselen, Baarn, Houtekiet/Fontein, 1996.
  • Het onkruid en de bloem: dagboek van een verslaafd meisje, Bloemendaal, Gottmer, 1994.
  • Maegdenbergh-Van Look, Nele, voor ons sterf je nooit, Clavis, 2001.
  • Nilsson P., De geur van melisse, Lemniscaat, 2001.
Poëzie voor jongeren
  • Honderd volle manen, jongeren over afscheid, Kapellen, Pelckmans, 1999.
  • Van Emmerik Y., Als vlinders spreken konden, Aalsmeer, Dabar-Luyten, 1997.
  • Billiet D., De hemel heb je al, Amsterdam, DIVers, 1999.
  • Van Coillie J., Met gekleurde billen zou het gelukkiger leven zijn, Averbode, Altiora, 1996.
  • Deleu J., Groot verzenboek, vijfhonderd gedichten over leven, liefde en dood, Tielt, Lannoo, 1993.
  • Serie 'Leeg zonder jou' van Vasalius en 'Je bent gewoon gaanhemelen' van Stichting Plint.
  • Storms W. & Westerduin A., Weg van jou, Clavis, 2003.
  • Storms W. & Pottie M., Sterke schouders, Clavis, 1998.
  • Storms W. & Gestel van B., Zand, Clavis, 2000.

Boeken voor volwassen rouwbegeleiders en jongeren
  • Delfos M. & Fiddelaers-Jaspers R., Dood is niet gewoon: over de dood van een ouder, Van waarden Producties, 2002.
  • Fiddelaers-Jaspers R. & Fiddelaers J., De meest gestelde vragen over kinderen en de dood, Heeze, In de wolken, 2002.
  • Keirse M., Kinderen helpen bij verlies: een boek voor al wie van kinderen houdt, Lannoo, 2002.
  • vanden Abbeele C. , Nu jij er niet meer bent. Rouwen met kinderen en tieners, Tielt, Lannoo, 2003.

 

Boeken met werkvormen
  • Diekstra R. & Gravesteijn C. (ed.), Lieve hemel. Over hulp bij rouwverwerking vankinderen en jongeren door opvoeders, Uithoorn, Karakter, 2005, p. 123-136.
  • Feys, M., Kinderen Rouwen Ook - Handreiking voor opvoeders, ouders en leerkrachten om rouwende kinderen te helpen, die Keure, 1996
  • Feys, M., Kinderen Rouwen Ook - Informatiemap, die Keure, 1996
  • Feys, M., Mag ik nog dicht bij jou zijn? - Rouwboekje, Averbode educatief, 2003
  • Fiddelaers-Jaspers R. , Afscheid voor altijd. Omgaan met verdriet en rouw in het primaironderwijs, Houten, Educatieve Partners Nederland, 1999, p 25-32.
  • Fiddelaers-Jaspers R., Doodnormaal? Verdriet en rouw bij leerlingen, Houten, Educatieve Partners Nederland, 1996, p. 65-70.
  • Fiddelaers-Jaspers R., Mijn troostende ik. Kwetsbaarhied en kracht van rouwendekinderen, Kampen, Kok ten Have, 2005, p. 230-236 en p. 240-245.
  • Fiddelaers-Jaspers R., Rouw op je dak. Handleiding voor het begeleiden van rouwgroepenop school, 's-Hertogenbosch, KPC Groep, 2003, p. 48-160.
  • Fiddelaers-Jaspers & Klijn-Naessens, Naar een nieuwe horizon. Een werk- enherinneringsboek voor jongeren, Heeze, In de Wolken, 2002, p. 6-42.
  • Fiddelaers-Jaspers R., Ruimte voor verdriet. Omgaan met kinderen in verliessituaties, Leuven – Voorburg, Acco, 2005, p. 125-128.
  • Fiddelaers-Jaspers R., Jong verlies. Handreiking voor het omgaan met rouwende kinderen, Kampen, Kok, 1998, p. 112-124.
  • Fiddelaers-Jaspers R., Jong verlies. Rouwende kinderen serieus nemen, Kampen, Ten Have, 2005, p. 226-236.
  • Leefsleutels vzw, Als de dood voor de dood op school? Verlies en verdriet in theorie enpraktijk op de basisschool, Mechelen, Leefsleutels, 2002, p. 35-37 en 51-52.
  • Netwerk voor pastoraal met jongeren, Door het zure heen. Met kinderen en jongeren werken rond verlies en rouw, Tielt, Lannoo, 2004, p. 131-165 .
  • Snoeck J., Dit doe je kinderen niet aan. Het begeleiden van kinderen op bezoek bij eenstervende, Tielt, Lannoo, 2004, p. 32 en 34.
  • Somers P. & Depauw R., Ledos. Leven en dood op school, Antwerpen, NDC Horizon vzw, 2000, p. 85-178. Dit boek bevat talrijke verhalen, symbolen en muziek die zeer bruikbaar zijn in de klas.
  • Team Kinderwerking Slachtofferhulp, Kinderen helpen na een schokkende gebeurtenis. Praktische gids na een misdrijf of een plotseling overlijden, Tielt, Lannoo, 2003, p. 81-162.

In dit boek staan werkvormen voor kleuters en basisschoolkinderen uitgewerkt. Tal van werkvormen kunnen vertaald worden naar pubers.

  • vanden Abbeele C., De kunst van het afscheid nemen. Beelden van innerlijkheid, Tielt, Lannoo, 2002. Dit boek kan gebruikt worden om vanuit kunstwerken zowel preventief als curatief te werken rond lijden en pijn. Men opteert bij deze werkvorm eerder voor de tweede en derde graad van het secundair onderwijs.
  • vanden Abbeele C., Mijn herinneringsboek, Tielt, Lannoo, 2002. Het volledige boek reikt zowel preventieve als curatieve werkvormen aan.
  • vanden Abbeele C., Nu jij er niet meer bent. Rouwen met kinderen en tieners, Tielt, Lannoo, 2003, p. 235-271.

Keer terug naar de bovenkant van deze pagina

2. Interessante websites

  • http://www.eigentijdsejeugd.be

    Website met materiaal om om te gaan met rouwprocessen in een groep van jongeren (ook na suïcide). Dit heet 'That's I love you' en 'Wie is wie?'. Men kan het aanvragen via info@eigentijdsejeugd.be

  • http://www.similes.be

    Website met chatforum voor nabestaanden van zelfdoding.

  • http://www.in-de-wolken.nl

    Website gericht op jongeren die te maken krijgen met verlies. Informatie en en literatuurlijsten.

  • http://www.kinderrouw.nl

    Website van de gelijknamige stichting die zich bekommert om kinderen in rouw door het overlijden van een dierbare.

  • http://www.achterderegenboog.nl

    Website van de gelijknamige stichting met informatie en contactmogelijkheden voor kinderen geconfronteerd met overlijden van ouders, broer of zus.

  • http:/www.verlaatverdriet.nl

    Website speciaal gericht naar mensen die op jonge leeftijd een ouder verloren hebben.

  • http://www.allesterrenvandehemel.nl

    Alle sterren van de hemel is een spel dat speciaal werd ontwikkeld om te werken met rouwende kinderen. Er zijn kaartjes met vragen en opdrachten voor jongeren en oudere kinderen. Informatie: stichting achter de regenboog.

  • Buro Nazorg

    De website van Buro Nazorg, begeleiding bij rouwverwerking met o.m. gedichten over rouwverwerking.

 

Keer terug naar de bovenkant van deze pagina

3. Films

Eerste graad middelbaar onderwijs
  • Ali Zaoua, 2000 (verwerking in map 'Door het zure heen')
  • The Mighty, 1998 (verwerking in map 'Door het zure heen')
  • My life as a dog, 1985 (bespreking: Boesten J., Mitt liv som hund. Overlevingskunst van een mensenkind, in Mediafilm 175, p. 78-79)
  • The secret garden, 1992 (bespreking: Levantaci A. & Verbetsel W., The secret garden. Een filmparabel, in Mediafilm 214, p. 81-88 en bespreking: De Bleekere S., The secret garden, in Leren leven metbeelden 2, p. 28-30 en leren leven met beelden 3, p. 23-24)
  • Ponette, 1996 (bespreking: Michiels D., Ponette, in Cinemagie 222, p. 46 en bespreking: Verstraeten M. & Reynders B., Ponette, in Cinemagie 222, p. 47-55)
  • Fly away home, 1996 (bespreking: De Bleekere S., Fly away home, in Leren leven met beelden 4.)
  • Blazen tot honderd, 1998 (bespreking: De Bleekere S., Blazen tothonderd, in Cinemagie 224, p. 7-13)
  • My Girl, 1991

  

Filmfragmenten

Ali Zazoua

1:25:38 tot 1:29:26

The Mighty

1:21:00 tot 1:24:50

The secret garden

0:53:42 tot 0:53:56

0:54:52 tot 0:56:17

1:13:30 tot 1:14:40

1:30:32 tot 1:32:25

Fly away home

0:23:00 tot 0:24:00

0:47:00 tot 0:48:30

1:31:28 tot 1:33:00

1:37:30 tot 1:38:30


Tweede graad middelbaar onderwijs

Manneken Pis

1:21:20 tot 1:24:12

My Life Without Me

0:23:03 tot 0:24:09

0:24:22 tot 0:27:10

La Stanza del figlio

0:34:00 tot 0:39:00

Buitenspel

1:03:38 tot 1:05:43

1:06:19 tot 1:07:40

In America

1:18:44 tot 1:19:58

1:31:43 tot 1:32:27


Derde graad middelbaar onderwijs
  • Shadowlands, 1993 (zie bespreking: De Bleekere S., Shadowlands. Decinematografie van de menswording, in Mediafilm 209, p. 2-26 en bespreking: De Bleeckere S., Shadowlands, in Leren leven met beelden 2, p 60-61.
  • My life, 1993 (bespreking: Seeger Z., My life. Ingetogen en sereenverhaal van liefde en afscheid, in Mediafilm 218, p. 96-98 en bespreking: De Bleeckere S., My life, in Leren leven met beelden 2, p 47-49.
  • Trois couleurs: Bleu, 1992 (bespreking: Dereymaeker J., Trois couleurs – bleu: Puur film en ingetogen bewogenheid en innerlijkheid, in mediafilm 204-205, p 16-25.
    Zie ook Verhaal als ontmoeting. Kieslowski en de bijbel.
  • Mar adentro, 2004.
  • The Shipping News, 2001,regie Lasse Hallström.
  • My life as a house, 2001, regie Irwin Winkler: het verhaal van een terminaal ziek man die voor zijn dood zijn langvergeten droom wil waarmaken en zijn zoon beter wil leren kennen.
  • Le temps qui reste, 2005, regie François Ozon.
  • Sous le sable, 2000, regie François Ozon.
  • In this world, 2002, regie Michael Winterbottom.

Shadowlands

1:14:30 tot 1:15:28

1:32:30 tot 1:33:30

1:48:30 tot 1:51:15

2:00:55 tot 2:02:00

2:03:40 tot 2:06:40

Trois couleurs: Bleu

0:08:24 tot 0:10:12

0:14:00 tot 0:15:20

0:18:29 tot 0:19:47

0:30:29 tot 0:31:00

0:43:40 tot 0:44:31

Mar adentro

1:39:10 tot 1:40:45

1:43:20 tot 1:45:33

Le temps qui reste

0:47:00 tot 0:50:00

Sous le sable

0:39:00 tot 0:40:35

In this world

1:02:00 tot 1:04:20


Eerste, tweede en derde graad

Keer terug naar de bovenkant van deze pagina

4. Muziek

Al deze liedjes zijn te beluisteren op de godsdienst-didactische juke-box.

Nederlandstalige luisterliederen
Anderstalige luisterliederen
Klassieke muziek

Keer terug naar de bovenkant van deze pagina

5. Rouw in de kunst

 
  Guernica, Pablo Picasso, 1937


 Golgotha, Edvard Munch, 1900


Death in the Sickroom, E. Munch, 1895


The Dead mother, Edvard Munch, 1900


De schreeuw, Edvard Munch, 1893


Vampire, Edvard Munch, 1895


Pieta, El Greco


Pieta, 1450 Warschau


Pieta, Michelangelo, 1496


Pieta, Bellini, 1468-1471


Pieta, Charles Kiene


Pieta, Mira Reisberg


Pieta, Kookaï campagne, 2001


Pieta, Paula Rego, 2002


Pieta, Vincent Van Gogh, 1889


Pieta, William Blake, 1795

Foto's

 

 

De kunst van het afscheid nemen

 

 

 

 

 

 

 

Keer terug naar de bovenkant van deze pagina


Kritiek op folteren