7 juni 2006

Maria Magdalena in veelvoud

"Met het parfum dat eens op schandelijke wijze haar eigen lichaam deed geuren, zalfde ze nu de voeten van de Heer; haar ogen die eens wereldse zaken aanschouwden, vulden zich nu met tranen van boete; met het haar dat voordien in dienst stond van haar aantrekkelijkheid, worden nu de voeten van de Heer gedroogd; van haar lippen kwamen voorheen overmoedige woorden van trots, nu kussen diezelfde lippen de voeten van de Heer."
(Gregorius de Grote over Maria Magdalena)

  

Inhoud

• Beginsituatie
• Hermeneutische knooppunten - levensbeschouwelijke en religieuze vorming
• Aanknopingspunten bij het leerplan secundair onderwijs
• Achtergrondinformatie en theologische basisliteratuur
• Lesimpulsen
  • Beelden
  • Film
  • Gedichten
  • Muziek
• Didactische suggesties
• Reacties en ervaringen van collega's godsdienstleerkrachten

Van gevallen vrouw tot uitverkorene

LEUVEN (RKnieuws.net) - Het succes van De Da Vinci Code illustreert dat de Bijbelse Maria Magdalena blijft fascineren. In de Kulak-reeks over mystiek spreekt de Leuvense docente kunstwetenschappen Barbara Baert over Maria Magdalena's invloed op mystieke vrouwen.

Barbara Baert is als kunsthistorica in de middeleeuwse beeldtaal gespecialiseerd. Ze doceert de vakken 'inleiding tot de beeldanalyse' en 'iconologie van de middeleeuwen' aan de studenten kunstwetenschappen van de K.U.Leuven. Aan de faculteit godgeleerdheid geeft ze 'geschiedenis van de christelijke kunst'. Hoe ontstaan en groeien symbolen in de christelijke traditie en hoe worden ze doorgegeven in visuele media? Met dat soort vragen is ze sinds haar studententijd bezig. Haar doctorale dissertatie uit 1997 handelde over de legende van het Heilig Kruis en hoe die in middeleeuwse teksten en in de beeldtaal functioneerde.

Het verhaal van Maria. Volgens de apocriefe geschriften

LEUVEN (RKnieuws.net) - De stal, de os, de ezel, de drie koningen ... Iedereen kent ze. Nochtans reppen de vier evangelisten er geen woord over. Evenmin over Anna, Maria's moeder. En toch tonen schilderijen, glasramen en beelden haar met haar dochter.

Waar komen deze elementen vandaan? Niet uit het Nieuwe Testament, zoveel is duidelijk. Wel uit de eeuwenlang mondeling overgeleverde apocriefe verhalen. Die vertellen over Maria's ouders en haar wonderlijke jeugd, over de gevaarlijke vlucht naar Egypte en over Jezus' kinderjaren. Ze onthullen hoe Jozef stierf en wat er met Maria gebeurde na Jezus’ kruisiging.

Beginsituatie

Maria Magdalena is wellicht één van de bekendste maar zeker ook de meest beruchte vrouw uit het Nieuwe Testament. De hedendaagse interesse voor dit personage in boeken, films, beeldende kunst, leert ons dat ze een vrouw is met sterallures. Een grote 'maar' is hier echter op zijn plaats. Doorheen de geschiedenis is Maria Magdalena veel onrecht aangedaan. Hoe vaak werd ze niet als gevallen vrouw, als zondares, als prostituee aangeduid?

Veel weten we niet over Maria Magdalena. Haar naam leert ons dat ze uit Magdala afkomstig is. Ze trok mee met Jezus doorheen Galilea en was ook aanwezig bij de lijdensweg van Jezus, diens kruisiging en waarschijnlijk ook zijn begrafenis. In het Johannesevangelie krijgt ze hierna zelfs een bevoorrechte positie. Ze is de eerste aan wie een christofanie [verschijningservaring van de verrezen Christus] te beurt valt. Ook in de andere evangelies verschijnt de verrezen Heer aan Maria Magdalena, maar dan steeds in de context van een verschijning aan een groep vrouwen waar ze deel van uitmaakt. Het feit dat Maria Magdalena alleen is in het verschijningsgebeuren van het Johannesevangelie, is echter niet het enige dat Maria Magdalena een speciale positie geeft in deze passage (Joh 20,11-18).

Overspoeld door tranen herkent Maria Jezus eerst niet, en denkt zij een tuinman te zien. Maar als hij haar naam noemt, herkent zij hem, en spreekt ze Christus aan met 'Rabboeni', 'Meester' (Joh 20,16), een term die elders enkel door de leerlingen werd gebruikt (Joh 1,38.49; 3,2; 4,31; 6,25; 9,2; 11,8). Maar als Maria een leerlinge van Jezus was, waarom wordt ze dan in de latere geschiedenis zo vaak als gevallen vrouw bestempeld? Na deze herkenning komen de beroemde woorden die de (kunst)geschiedenis ingingen als het 'Noli me tangere', (wat de latijnse vertaling is van het Griekse 'Me mou haptou'). Deze drie woorden kunnen op verschillende manieren vertaald worden: 'Raak me niet aan', 'Houd me niet vast' en 'Nader me niet'.

De tentoonstelling 'Maria Magdalena in veelvoud', die tot 30 april 2006 liep in de tentoonstellingsruimte van de Maurits Sabbebibliotheek te Leuven, staat stil bij dit 'Noli me tangere' motief. Ze herbergt een verscheidenheid aan beelden die deze ene scène elk op hun manier afbeelden. Werken vanaf 1500 tot hedendaagse interpretaties geven aan dat Maria Magdalena een veelzijdige vrouw was en is.

Maria Magdalena en haar verschillende interpretaties geven ons de mogelijkheid om rond diverse levensbeschouwelijke thema's stil te staan in de godsdienstlessen. Maria Magdalena als belangrijke vrouw in de vroege kerkgemeenschappen zet ons tot denken aan over de rol van de vrouw in de Kerk vandaag. De uitspraak 'Noli me tangere' roept heel het spanningsveld op van het verlangen om aan te raken of vast te houden en het opgeroepen worden om niet aan te raken of los te laten. Dit biedt verrijkende impulsen om bijvoorbeeld de problematiek rond seksueel misbruik aan te kaarten. Haar door de geschiedenis vervormde beeld als vrouw van lichte zeden is vertaalbaar naar de hedendaagse visie op seksualiteit en prostitutie. Met dit pakket willen we de interesse in deze figuur dan ook een krachtige impuls geven. Een veelvoud van thema's, gevangen in een uitdagende blik die blijft spreken.
 

Hermeneutische knooppunten
levensbeschouwelijke en religieuze vorming

Aanknopingspunten bij het leerplan secundair onderwijs

Terrein Verhalen
1e jaar 1e graad
Leerplan p. 87 - p.88

• De bijbel is een verhaal dat doorheen vele verhalen vertelt van de ervaring van verbondenheid van God met zijn mensen en hoe mensen daar al of niet antwoord op zijn
• Het appèllerende in enkele -ook bijbelse- verhalen aangeven
   

Terrein Innerlijkheid
2e jaar 1e graad
Leerplan p. 96

• In bijbelverhalen de samenhang verduidelijken tussen geloofservaring en symbolische taal
   

Terrein Kiezen
2e jaar 2e graad
Leerplan p. 109

• Authentieke keuzes in het levensverhaal van concrete personen (ook aandacht hebben voor vrouwelijke figuren)
   

Terrein Groeiend persoonlijk engagement
3e jaar 3e graad en 4e graad
Leerplan p. 189

• Bijbelverhalen als spiegel voor mensen, op zoek naar zichzelf
   

Terrein Liefde en vriendschap
2e jaar 3e graad TSO/KSO
Leerplan p. 176

• Jezus en de geliefde leerling, Petrus, Judas, Maria Magdalena

Doorzoek zelf het leerplan op trefwoorden
 

Achtergrondinformatie

1. Maria's in het Nieuwe Testament
2. Maria Magdalena in de evangeliën
3. Hoe Maria Magdalena een zondares/prostituee werd
4. Het evangelie van Maria (Magdalena)
5. Noli me tangere: Joh 20,17
6. Vrouwen en leiderschap: pastorale perspectieven
7. Achtergrondliteratuur
8. Websites

1. Maria's in het Nieuwe Testament

Als men aan de personages in het Nieuwe Testament denkt, associeert men deze vaak met mannen. Toch speelden ook vrouwen een belangrijke rol in het leven van Jezus. De meest gekende vrouw is wellicht Maria, de moeder van Jezus. Naast deze Maria kent het NT verschillende andere Maria's, waarvan Maria Magdalena als één van de bekendste maar zeker als de meest beruchte de kerkgeschiedenis is ingegaan.

De naam Maria is afgeleid van de Hebreeuwse naam Miriam. De betekenis ervan is onzeker. Ze kan verband houden met het Hebreeuwse 'vet zijn' (symbool van welvaart) of met '(Gods)geschenk'. Als we eerder denken aan een uit het Egyptisch afgeleide naam (Mirjam was in het Oude Testament de in Egypte geboren zus van Mozes) kan de naam ook 'beminde' betekenen.

Er zijn zeven vrouwen met de naam Maria in het NT

• Maria, de vrouw van Jozef en moeder van Jezus (o.a. Mt 1,16; Lc 1,41; Hand 1,14)
• Maria Magdalena (Mt 27,56.61; Mt 28,1; Lc 8,2; Joh 20,16)
• Maria van Bethanië, de zus van Martha en Lazarus (Lc 10, 39-42; Joh 11. 12,1-8)
• Maria, de moeder van Jakobus en Joses (Mc 15, 40.47; 16.1; Lc 24,10)
• Maria, de vrouw van Klopas (Joh 19,25)
• Maria, de moeder van Johannes Marcus (Hand 12,12)
• Maria, de vrouw die veel moeite deed in Rome (Rom 16,16)

Hoewel over deze vrouwen meestal weinig gezegd wordt, en zij vooral aangeduid worden in termen van 'vrouw van' en 'moeder van', blijkt toch dat zij elk een eigen rol speelden bij het ontstaan van de Jezusbeweging en het begin van het christendom.

In 591 werd Maria Magdalena door paus Gregorius de Grote in een homilie geassocieerd met de anonieme zondares uit Lc 7. Het NT geeft echter nergens aanleiding tot een dergelijke identificatie. In het kader van de verkondiging harmoniseerden predikers dikwijls de evangelieverhalen. Hierbij werd het verhaal over Maria van Bethanië die Jezus' voeten met haar haren afdroogt (Joh 12,1-8) vaak samengevoegd met het verhaal van een anonieme zondares in Lc 7, die hetzelfde gebaar maakt. Hierdoor wordt de anonieme zondares een Maria. Omdat na dit verhaal Maria Magdalena bij Lucas voor het eerst genoemd wordt als volgelinge van Jezus (Lc 8,1-3), gaat men haar identificeren met de zondares uit het voorgaande verhaal. Hierdoor wordt Maria Magdalena een zondares. Omdat deze 'zonde' als 'seksuele zonde' werd ingevuld, is zij de traditie ingegaan als prostituee. Zie hierover ook de bijbelfiche over Maria Magdalena.

De leefwereld waarin de evangeliën geschreven zijn, was een patriarchale wereld. In deze context bestond het mechanisme dat men vrouwen die in het publieke domein leidersrollen opnamen, probeerde te denigreren door hen van seksuele onregelmatigheden te beschuldigen. Men kan aannemen dat dit ook met Maria Magdalena is gebeurd. Zelfs als bekeerde prostituee, blijft ze voor velen een prostituee, waardoor het belang van haar rol als trouwe volgelinge van Jezus en verkondigster van de verrezen Christus wordt geminimaliseerd. 

2. Maria Magdalena in de evangelieën

1. Synoptische evangeliën

Waar in het Johannesevangelie Maria Magdalena symbool staat voor het verrijzenisgeloof, is dit in de eerste drie (synoptische) evangeliën niet het geval. We bespreken bondig de rol en de plaats die Maria Magdalena wel heeft in deze evangeliën:

De Marciaanse Maria Magdalena (volgelinge van Jezus en getuige)

Tekst: http://www.bijbel.net/wb/?p=inx&i=1,2,52

In het Marcusevangelie wordt Maria Magdalena pas vermeld bij de kruisiging van Jezus. Samen met Salome en een andere Maria is ze één van de vrouwen die van op afstand toekijken (15,40-41). Maria Magdalena was Jezus al gevolgd vanuit Galilea (10,28) en ze diende hem ook (15,41). Ze was aanwezig bij Jezus' kruisdood, zijn begrafenis en bij het ontdekken van het lege graf. De nadruk ligt bij Marcus op het getuige zijn. Het lijkt vanzelfsprekend dat vrouwen Jezus volgden. Daarom krijgen de vrouwen pas speciale vermelding onder het kruis op het ogenblik dat de mannen op de vlucht zijn geslagen. Als Marcus vrouwen opsomt, komt Maria Magdalena altijd op de eerste plaats.

Besluit: Maria Magdalena behoort volgens het Marcusevangelie bij de groep vrouwen die Jezus als vanzelfsprekend volgden.

Matteaanse Maria Magdalena (verzorgster en voorziener)

Tekst: http://www.bijbel.net/wb/?p=inx&i=1,2,51

Maria Magdalena is, samen met de andere Maria, in het Matteüsevangelie aanwezig op alle essentiële momenten tussen kruising en verrijzenis. Toch wordt de rol van vrouwen - en dus ook van Maria Magdalena - door enkele ingrepen afgezwakt. Vrouwen zijn geen echte volgelingen, laat staan leerlingen. Ze gaan met Jezus mee vanuit Jeruzalem om Hem te verzorgen. Ze fungeren niet als getuigen van Jezus’ dood, maar als bewakers bij het graf. Ze zien het lege graf ook niet, aangezien ze door een engel worden tegengehouden en aangesproken. Bij de verschijning van de verrezen Heer staat niet de relatie tussen Jezus en Maria centraal, maar wel de relatie tot 'zijn leerlingen' die Hij zelf 'mijn broeders' noemt.

Besluit: Matteüs beklemtoont vooral de rol van de mannelijke leerlingen, en zwakt deze van de vrouwen af. Toch kan hij er niet buiten dat volgens de christelijke traditie er vrouwen aanwezig waren op de belangrijkste momenten van de dood en de verrijzenis van Jezus.

Lucaanse Maria Magdalena (genezen vrouw in gezelschap van Jezus)

Tekst: http://www.bijbel.net/wb/?p=inx&i=1,2,53

Het evangelie van Lucas is het enige waarin we Maria Magdalena ook tijdens het openbare leven van Jezus in Galilea ontmoeten. Lucas schrijft dat Jezus door het land trok om de boodschap van het Rijk Gods te verspreiden. Niet enkel de apostelen, maar ook vrouwen trokken met Hem mee, waaronder 'enkele vrouwen die van boze geesten en ziekten genezen waren' (Lc 8,2) en 'vele andere vrouwen die hen uit eigen middelen onderhielden' (Lc 8,3). De namen van de vrouwen in de eerste groep worden genoemd, waaronder Maria Magdalena, waaruit 'zeven demonen waren uitgegaan' (Lc 8,2). Opvallend is verder dat Maria Magdalena niet bij de groep hoorde die Jezus diende. De nadruk bij deze Maria Magdalena ligt op haar genezen zijn. Bij de kruisiging verdwijnt Maria Magdalena in een groep van anonieme vrouwen (bijvoorbeeld de groep vrouwen bij het lege graf in Lc 24,10). Opvallend hierbij is de aanwezigheid van Petrus. Het is trouwens ook Petrus en niet Maria Magdalena die als eerste de verrijzenisverschijning waarneemt.

Besluit: Maria Magdalena wordt ingebed in een grotere groep vrouwen. Overal waar vrouwen een belangrijke rol spelen, vermeldt Lucas ook mannen. Daardoor spelen Maria Magdalena en andere vrouwen een veel kleinere rol.

2. Johannes (eerste getuige van de opstanding)

Tekst: http://www.bijbel.net/wb/?p=inx&i=1,2,54

Ook in het Johannesevangelie verschijnt Maria Magdalena de eerste keer ten tonele bij de kruisiging. Opmerkelijk in dit evangelie is de aanspreking 'Rabboeni' ('meester') in 20,7. Dit impliceert dat Maria Magdalena een leerlinge was van Jezus. Verder speelt Maria Magdalena vóór de verrijzenis niet echt een rol in het Johannesevangelie. Zo is ze bijvoorbeeld niet de eigenlijke getuige onder het kruis. Deze rol is vastgelegd voor de geliefde leerling (Joh 19,35). Ook bij de begrafenis zijn geen vrouwen aanwezig. De zending die Maria van de verrezen Christus ontvangt, zal in de latere traditie aanleiding zijn tot haar eretitel 'apostel voor de apostelen'.

Besluit: De rol van Maria Magdalena wordt toegespitst op het verrijzenisgebeuren. Ze wordt afgebeeld als getrouwe leerlinge van Jezus. Ze is de eerste die de verrezen Heer aanschouwt: 'Ik heb de Heer gezien' (20,18). Toch is haar getuigenis niet noodzakelijk, aangezien Jezus ook aan de mannelijke leerlingen verschijnt.

3. Besluit

Maria Magdalena krijgt verschillende rollen in de vier evangeliën: volgelinge, getuige, verzorgster en een vrouw die van demonen is genezen. In alle vier is Maria Magdalena een vooraanstaande vrouw die, samen met andere vrouwen, met Jezus mee optrok door Galilea en zelfs meeging naar Jeruzalem. Haar naam wordt in de synoptische evangeliën meer vermeld dan de namen van de twaalf apostelen, behalve die van Petrus, Jakobus en Johannes. Wanneer de mannelijke leerlingen Jezus in de steek lieten, kwam ze steeds centraal te staan. Ze was (samen met andere vrouwen) aanwezig bij de kruisiging en ze ging op de eerste dag van de week naar het graf. Historisch gezien denkt men dat de Maria Magdalena bij Marcus het meest waarheidsgetrouwe beeld van deze merkwaardige vrouw biedt. Toch blijft een dergelijke eenduidige reconstructie historisch en hermeneutisch gezien problematisch. Maria Magdalena spreekt ons liever toe in veelvoud. 

3. Hoe Maria Magdalena een zondares/prostituee werd

1. Maria Magdalena: een vermenging van meerdere vrouwen

Ook hier verwijzen we naar de bijbelfiche over Maria Magdalena. Verschillende Bijbelpassages doorheen de geschiedenis. Het betreft de volgende perikopen:

• Lc 8, 2: Maria Magdalena wordt geïdentificeerd met de 'zondige vrouw' uit de voorafgaande perikoop (7,36-50) die Jezus' voeten natmaakt met haar tranen, ze kust, zalft en met haar haren afdroogt. Jezus zegt over haar dat haar vele zonden vergeven zijn, en dat zij grote liefde toont.
• Lc 7, 36-50: De vrouw in deze perikoop wordt geïdentificeerd met de Maria die in Joh 12,1-8 Jezus' voeten zalft met dure balsem en ze daarna met haar haren afdroogt.
• Door de identificatie van de anonieme zondares uit Lc 7 en Maria van Bethanië uit Joh 12,1-8 wordt Maria Magdalena geïdentificeerd met Maria van Bethanië, ondanks het feit dat de naamgenotes uit een verschillende stad afkomstig waren.

Drie bijbelse vrouwen (Maria van Bethanië, Maria Magdalena en de zondige vrouw uit Lc 7, 36-50) worden dus herleid tot één vrouw, Maria Magdalena. Bovendien wordt de 'zonde' uit Lc 7 geïnterpreteerd als 'seksuele zonde'. In dit proces wordt een grote rol toegekend aan Gregorius de Grote, bisschop van Rome, die in 591 een preek hield waarbij hij de bijbelse vrouwen uit bovenstaande passages tot één en dezelfde zondares samensmeedde. Hierdoor werd haar voorstelling voor de komende eeuwen bepaald, en dit betekent dat zowel de kunst, de kerkgeschiedenis als de pastoraal ons een misleidend beeld van Maria Magdalena tonen als een prostituee en dus als een zondares.

In de loop van de geschiedenis werd Maria Magdalena ook nog vereenzelvigd met Maria van Egypte, een kluizenares die volgens een legende uit de zevende eeuw n.C. in een grot in de woestijn geleefd zou hebben, enkel beschermd door haar haren en gevoed door engelen.

2. De historische Maria Magdalena

De oudste bronnen over Maria Magdalena zijn de evangeliën (eind eerste, begin tweede eeuw n.C.). Wat we op basis hiervan kunnen reconstrueren is niet zoveel:

• Maria Magdalena was afkomstig van het Galileanse dorp Magdala, aan de westkust van het meer van Galilea.
• Ze was een van diegenen die Jezus al tijdens zijn publiekelijk optreden vergezelden, van in Galilea tot in Jeruzalem. (Mc 15, 41; vergelijk Mt 27,55; Lc 8,1-3).
• Ze is een volgelinge van Jezus (Mc 15,40-41), ze spreekt Jezus aan als 'Raboenni', 'meester', wat van haar een leerlinge maakt (Joh 20, 17).
• Ze is één van de vrouwen die aanwezig waren bij de kruisiging (Mc 15,40-41; Lc 23,49 [impliciet]; Mt 27,55-56; Joh 19,25); toekijken hoe Jezus in het graf wordt gelegd (Mc 15,47; Mt 27,61; Lc 23,55 [impliciet]) en de volgende dag naar het graf gaan (Mc 16,5; Mt 28,1; Lc 24,1).
• Bij het (lege) graf krijgt Maria samen met andere vrouwen een verschijningservaring: van een engel en/of van Christus (Mc 16,5-6 [jongeman]; 16,9 [Jezus, het slot van Marcus is een later toegevoegd stuk] Mt 28,5-7 [engel].9-10 [Jezus]; Lc 24,5-7 [twee mannen]. Volgens Johannes gaat Maria Magdalena (alleen? met anderen, zie het "wij" in haar verhaal?) naar het graf. Zij ziet daar engelen en is de eerste die de verrezen Christus ziet (Joh 20,1.15-18).
• Maria Magdalena krijgt een zendingsboodschap van Jezus (volgens Joh 20,18 is ze alleen, volgens Mt 28,9-10 samen met de andere Maria).
• Volgens Lc 8,1-3 verdreef Jezus zeven demonen uit haar. Men kan zich afvragen of dit wel historisch correct is aangezien we niet over meerdere onafhankelijke bronnen beschikken (Mc 16,9-20 is later aan het Marcusevangelie toegevoegd en vermoedelijk op Lucas gebaseerd). Sommige auteurs zien in Lc 8,1-3 een bewuste poging van de auteur om Maria Magdalena in diskrediet te brengen. 

4. Het evangelie van Maria (Magdalena)

Het evangelie van Maria (Magdalena) is een apocrief evangelie dat in 1896 in Caïro gevonden werd en wetenschappelijk uitgegeven werd in 1955. Het evangelie van Maria Magdalena zoals we het nu kennen, dateert naar schatting uit het begin van de derde eeuw n.C. Het begin van de tekst ontbreekt. Maria Magdalena wordt erin voorgesteld als een belangrijke volgelinge van Jezus. Waar de andere leerlingen bang zijn om Jezus' lot te delen, reageert zij op Jezus' zendingsopdracht met bemoedigende woorden. Hierop vraagt Petrus haar om over Jezus' woorden te spreken. Maria Magdalena vertelt vervolgens over een visioen met een ontmoeting met Jezus die haar allerlei geheime kennis meedeelt. Hierop volgt een ruzie onder de leerlingen over de autoriteit van Maria Magdalena als vrouw én leerling. Andreas betwijfelt de inhoud van haar boodschap (wegens te afwijkend van de bekende woorden van Jezus) en Petrus betwijfelt dat Jezus met een vrouw gesproken zou hebben om haar boven de andere leerlingen te plaatsen. Levi neemt het voor Maria Magdalena op en ze gaan verkondigen.

De volledige tekst.
Meer info is ook te vinden in het helder werk van E. De Boer, Maria Magdalena. De mythe voorbij, Zoetermeer, 2005. 

5. Noli me tangere: Joh 20,17

In Joh 20 bezoekt Maria Magdalena het graf van Jezus. Ze ziet de weggerolde steen en gaat de leerlingen melden dat het lichaam weg is. Als de andere leerlingen na hun bezoek aan het graf opnieuw weggegaan zijn, staat Maria Magdalena nog steeds te huilen bij het graf. Wanneer ze een man ziet, denkt ze dat het de tuinman is en vraagt hem of hij weet waar Jezus is. De tuinman is echter Jezus zelf die Maria aanspreekt en bij naam noemt. Pas dan herkent Maria Jezus, die ze benoemt met zijn 'aardse' titel Rabboeni. Jezus antwoordt echter met 'Noli Me Tangere' en verklaart deze enigmatische uitspraak met de mededeling dat hij nog niet naar de Vader is opgestegen. Hij geeft Maria de boodschap mee aan de leerlingen te verkondigen dat Hij verrezen is.

'Noli me tangere' is de Latijnse versie van de oorspronkelijke Griekse uitdrukking 'mê mou haptou'. Deze drie woorden kunnen op verschillende manieren vertaald worden: 'raak me niet aan', 'houd me niet vast', 'nader me niet' enzovoort. Afhankelijk van de vertaling interpreteert men Maria Magdalena's handeling verschillend. Probeert ze Jezus aan te raken/te omhelzen/vast te grijpen en is dit toegelaten of niet? Of heeft ze Jezus omhelsd en moet zij zich instellen op een nieuwe relatie tot de verrezen Christus? Houdt zij hem vast en moet zij hem loslaten zodat zij elk hun eigen weg kunnen gaan?

Wat de oorspronkelijke betekenis ook was, de drie woorden 'Noli me tangere' veroorzaakten doorheen de geschiedenis een ketting aan betekenissen en interpretaties. Vandaar dat het diverse interessante invalshoeken biedt in verschillende theologische disciplines, zoals de exegese, de pastoraal, de kunst- en kerkgeschiedenis,… Deze diverse invalshoeken worden in dit pakket uitvoerig afzonderlijk behandeld. Hier willen we enkel stilstaan bij de diversiteit aan betekenissen die deze woorden scheppen.

Doorheen de geschiedenis is het 'noli me tangere'-motief ook uitvoerig uitgebeeld in de kunst en dit op diverse manieren. De uitbeelding van het raak me niet aan/houd mij niet vast zullen een klasgroep uitdagen, los van elke kennis er rond. Wat wordt afgebeeld? Wie wordt afgebeeld, en vooral, waarom worden de personages afgebeeld op dergelijke manier? Gaan deze werken om het aanraken? Of net niet? Of om het naderen, of net niet? Welke blik kruist de onze? Die van een vrome leerlinge van Jezus, of die van een zondares, een prostituee? Waarheen dwaalt deze blik? En als we om ons heen kijken, waar kruist deze blik de onze? 

6. Vrouwen en leiderschap. Pastorale perspectieven

Elk beeld dat wij van Maria Magdalena hebben, ontstaat uit een dynamische interactie tussen verschillende beelden, visies en teksten. Door deze beelden, visies en teksten te bestuderen, kunnen we betekenis geven aan de figuur en de persoon van Maria Magdalena. Zij is iemand die niet te beperken is tot één versteend beeld, maar aan wie integendeel heel veel verschillende karaktereigenschappen, attributen en kwaliteiten worden toegeschreven. Door de eeuwen heen ontstonden enorm veel verschillende interpretaties van Maria Magdalena die zowel tot een positief als tot een negatief vrouwbeeld hebben geleid. Het belang van de context waarin de interpretatie van Maria Magdalena ontstaat, is dus erg groot. De feitelijke, pastorale praxis roept op om kritisch na te denken over bestaande beelden van Maria Magdalena: zijn ze vrouwbevestigend of eerder onderdrukkend? Wanneer men dus op zoek gaat naar de (religieuze) aanspreekbaarheid van Maria Magdalena voor vrouwen vandaag in de kerk, in het geloof, in het leven, moet men zich durven vragen stellen bij de beeldvorming over deze vrouw en welke gevolgen dit heeft voor de interpretatie van het 'noli me tangere'.

Aangezien de beeldvorming rond Maria Magdalena samengesteld is uit verschillende personages, kan zij ook model staan voor een aantal uiteenlopende doeleinden. Professor Karlijn Demasure en dra. Hannelore Devoldere bespreken in de catalogus van de tentoonstelling rond het 'noli me tangere' twee, radicaal van elkaar verschillende, pastorale perspectieven op Maria Magdalena: namelijk het model van bevrijding en het model van verdrukking:

1. Maria Magdalena als positief identificatiemodel

In de Middeleeuwen werd Maria Magdalena, a.g.v. herzieningen in de kerk, het voorbeeld voor het actieve, seculiere leven (de leken). Deze spiritualiteit zien we nu nog steeds gesymboliseerd door zeven welriekende olieën die Maria Magdalena bij zich draagt in een kruik. Deze zeven olieën staan symbool voor zeven goede werken. Daarnaast werden haar ook een aantal deugden toegschreven: caritas, nederigheid, kuisheid, gulheid en barmhartigheid. Deze vijf deugden waren onlosmakelijk met elkaar verbonden, maar door de complexiteit van de persoon van Maria Magdalena, veroorzaakte dit een aantal problemen. Nederigheid was de ideale weg naar spirituele perfectie. Dit kon Maria Magdalena gemakkelijk worden toegeschreven aangezien zij zich nederig had getoond en aan de voeten van Jezus had geworpen. Kuisheid was meer problematisch, aangezien Maria Magdalena aanzien werd als een zondige vrouw en een prostituee. Met verschillende argumenten probeerden predikanten de bezwaren van toehoorders te temperen. Zo is er bijvoorbeeld de legende dat Maria Magdalena na haar bekering heel dicht geleefd zou hebben bij Maria, de moeder van Jezus. Daarna zou ze zich 32 jaar lang teruggetrokken hebben in de woestijn. Van Maria Magdalena wordt ook gezegd dat ze apostel, martelaar van het mededogen, prediker van de waarheid en door haar nederigheid ook maagd op spirituele wijze zou zijn.

2. Maria Magdalena als model voor de repressie van de vrouw

Twee elementen hebben ervoor gezorgd dat Maria Magdalena een model werd ter onderdrukking van de vrouw:

• De interpretatie van het 'noli me tangere' als een verbod voor vrouwen om te spreken in de kerk en sacramenten te bedienen.
• De identificatie van Maria Magdalena met de zondares, de prostituee.

Ambrosius van Milaan (334-379) had het 'noli me tangere' geïnterpreteerd als een verbod voor vrouwen om onderricht te geven in de kerk. Dit was immers de taak voor de meer 'perfecten', de mannelijke priesters.

In de traditie wordt een onderscheid gemaakt tussen de Maria Magdalena van vóór de bekering en die van erna. Vóór haar bekering werd zij gezien als een symbool van ijdelheid, begeerte en hoogmoed. Zij was bovendien ook mooi, rijk en autonoom: eigenschappen die in de Middeleeuwen automatisch tot prostitutie moesten leiden.
 

7. Achtergrondliteratuur

• B. Baert & R. Bieringer & K. Demasure & S. Van Den Eynde, Noli me tangere. Maria Magdalena in veelvoud (Documenta libraria, 32), Leuven, 2006. (De catalogus van de tentoonstelling over het 'noli me tangere'-motief met inleidende artikels over de figuur van Maria Magdalena in de exegese, de pastoraal en de kunstgeschiedenis)
• R. Bieringer, Maria Magdalena in veelvoud, in Interpretatie 11 (2003) 4-6. (Over de veelvuldigheid aan beelden van Maria Magdalena die al vroeg werden ontwikkeld)
• E. De Boer, Maria Magdalena. De mythe voorbij, Zoetermeer, 2005. (Over het evangelie van Maria Magdalena)
• H. Haag, J.H. Kirchberger & D. Sölle, Vrouwen in de Bijbel, Leuven, 1993, pp. 276-287. (Over de figuur van Maria Magdalena doorheen de geschiedenis en haar afbeeldingen in de kunst) 

8. Websites

• Gedichten over Maria Magdalena
• Bijbelfiche over Maria Magdalena op Thomas
• In de kijker over De Da Vinci Code op Thomas met een onderdeel over Maria Magdalena en het evangelie volgens Maria Magdalena in de achtergrondinformatie

Didactische impulsen

1. Beelden

Laat leerlingen kiezen uit een selectie van kunstwerken over het 'noli me tangere'-motief of laat hen via internet zelf een afbeelding van de ontmoeting tussen Jezus en Maria Magdalena opzoeken.

Een handig naslagwerk daarbij is B. Baert & R. Bieringer & K. Demasure & S. Van Den Eynde, Noli me tangere. Maria Magdalena in veelvoud (Documenta libraria, 32), Leuven: Peeters, 2006. Tentoonstellingscatalogus van de gelijknamige tentoonstelling in de Maurits Sabbebibliotheek te Leuven (23/2-30/4/06), met opname van een dertigtal foto's met verklarende uitleg, en vier inleidende artikels. De catalogus bevat zowel schilderijen, borduurwerk, een standbeeld, foto, houtdruk, devotieprentjes, porceleinen beeldje, als bijbels. 

1. Maria Magdalena en Jezus

Zet verschillende kunstwerken naast elkaar en laat de leerlingen hierrond associëren. Hoe ziet de ontmoeting tussen Jezus en Maria Magdalena eruit? Wat kun je uit het werk afleiden? Als voorbeelden nemen we:

• Cat. nr. 16 (steendruk uit 1899)

  • Intieme ontmoeting tussen Jezus en Maria Magdalena
  • Speelt zich af op een open plek in het bos
  • In de donkere omgeving stelt Jezus het licht voor
  • Jezus houdt afstand ten opzichte van Maria Magdalena: Hij helt achterover en houdt met beide handen Maria Magdalena tegen
  • Maria Magdalena wil Jezus net toelaten: zij zit geknield en houdt de armen wijd open
  • Beiden kijken elkaar niet aan
  • Interpretatie: Jezus en Maria Magdalena bevinden zich als het ware in een transcendente wereld waar Maria Magdalena, ondanks haar verlangen, nog niet aanwezig kan zijn
     
• Cat. nr. 24 (devotieprentje met afbeelding uit de 15 de eeuw)
   
  • Afstand tussen Jezus en Maria Magdalena is heel klein
  • Er is net geen aanraking
  • Jezus trekt Maria Magdalena naar zich toe
  • Hij maakt een zegenend gebaar
  • Maria Magdalena zit in deemoedige houding, geknield met gevouwen handen
  • naast haar staat de zalfpot
  • beiden dragen een aureool
  • Interpretatie: de heiligheid en de sereniteit van de ontmoeting wordt benadrukt
  • Jezus is de verrezen Heer
  • Maria Magdalena erkent Hem als dusdanig
     
• Cat. nr. 20 (Claire vanden Abbeele)
   
  • twee figuren: wie is Jezus? Wie is Maria Magdalena?
  • spelen met 'voor' en 'achter', 'licht' en 'donker'
  • de schaduw in een zuil van licht
  • Interpretatie: uitbeelding van de dubbelzinnige verhouding tussen verbondenheid enerzijds en afhouden anderzijds in het verwerkingsproces van mensen die afscheid nemen

    

2. Maria Magdalena in veelvoud

Zet verschillende kunstwerken naast elkaar en laat de leerlingen hierrond associëren.

• Hoe ziet Maria Magdalena eruit?
• Wat kun je uit het werk afleiden?
• Welke interpretaties werden er doorheen de geschiedenis aan Maria Magdalena gegeven?

Bestudering van verschillende kunstwerken over Maria Magdalena leert dat er verschillende voorstellingen van haar bestaan. Ze doet zich voor als een zeer flexibel personage. Enkele voorbeelden:

• Cat. nr. 1 (late 15 de eeuw, ingekleefde prent in Vlaams manuscript)

  • Abstractie van verhaallijn: enkel de twee personages worden afgebeeld
  • Vrouwelijk aanschouwen als surrogaat voor de eucharistie
  • Maria Magdalena als voorbeeld voor kloosterzusters; ideaal van kloosterleven
  • Liefdesrelatie tot Christus
  • Interpretatie: sterk bevoorrechte positie boven alle vrouwen
     
• Cat. nr. 2 (1500-1520, Christus ontmoet Maria Magdalena, retabelluik)
   
  • Rijkelijk afgebeeld, los van de verhaallijn, momentopname van twee personages
  • Bekering van geestelijke naar wereldse liefde, bijvoorbeeld de bekering van zondares naar leerlinge (opvanghuizen voor vrouwen die vaak haar naam kregen)
  • Maria als voorbeeld voor transformatie van 'slecht' naar 'goed'
  • Maria als toeverlaat en veilige haven voor verstoten vrouwen die opnieuw willen beginnen en om een tweede kans vroegen
  • Interpretatie: Toeverlaat en veilige haven
  • Hoopvol
  • Voorbeeldmodel: mogelijkheid tot transformatie
  • Afstand tussen Jezus en Maria Magdalena is heel klein
     
• Cat. nr. 22 (Malou Swinnen, 1994)
   
  • Maria Magdalena als Filippijnse poetsvrouw: actualisatie
  • Poetsvrouw: dienstbaarheid van Maria Magdalena
  • Filippijnse Maria Magdalena als prostituee: niet op het eerste zicht: onderlaag, zo ook bij Maria Magdalena: haar rol als prostituee berust op een foutieve interpretatie
  • Haar blauwe kledij verwijst naar hemelse gratie
  • Handschoenen: Maria Magdalena als patrones van de handschoendragers
  • Symbool van zuiverheid: geen rechtstreeks contact maar sacraal
  • Interpretatie: Dubbelzinnigheid: tussen kuisheid (sacrale, poetsvrouw) en sensueel (Filippijnse: knipoog naar prostitutie); tussen katholiek en erotiek

  

2. Film

1. Beeldvorming

• Verenigd Koninkrijk, 2002
• Met: Ann-Marie Duff, Nora-Jane Noone, Dorothy Duffy
• Regie: Peter Mullan
• 119 min.

The Magdalene Sisters is een onthustend vrouwendrama dat aantoont hoe het beeld van Maria Magdalena als bekeerde zondares nog tot in deze eeuw grote desastreuze gevolgen heeft gehad voor jonge vrouwen. De film vertelt het verhaal van drie jonge meisjes die gedwongen worden om 364 dagen per jaar te leven en werken in een klooster/wasserij onder toezicht van de zusters Magdalena. Omwille van hun 'zonden' (te mooi zijn, verkracht worden, zwanger worden) worden ze uitgebuit, mishandeld en ontdaan van hun identiteit.

 Trailer. 

2. Genderproblematiek

• Verenigd Koninkrijk/Verenigde Staten, Tjechoslovakije 1983
• Met: Barbara Streisand, Mandy Patinkin, Amy Irving
• Regie: Barbara Streisand
• 132 min.

Een mogelijk benadering van de genderproblematiek kan vanuit de film Yentl, waarin een meisje zich als jongen verkleedt om de joodse Talmud te kunnen bestuderen. Deze film draait expliciet rond het recht van vrouwen om te studeren.
 

3. Maria Magdalena in veelvoud.

• Verenigde Staten 1973
• Met: Ted Neeley, Carl Anderson, Yvonne Elliman
• Regie: Norman Jewison
• Muziek: Andrew Lloyd Weber en Tim Rice
• 108 min.

De film Jesus Christ Superstar waarin we een bepaald beeld van Maria Magdalena te zien krijgen, kan een goede impuls zijn om de verschillende beeldvormingen rond Maria Magdalena aan te kaarten.

Vragen hierbij:

• Welk beeld van Maria Magdalena wordt in de film vertoond?
• Op welke bijbelse passages is dit beeld gebaseerd?
• Kan je je inleven in de gevoelens die Maria Magdalena uitvoert in het lied 'I don't know how to love him'?
• Vind je dit een positief beeld van Maria Magdalena of niet? Waarom wel/waarom niet?
• Komt het beeld dat je in de film ziet overeen met het beeld dat je al had over Maria Magdalena? Waarom wel/waarom niet?  

3. Gedichten

Christus als hovenier

Zij dacht dat het de hovenier was.
Joh. 20:15

Eén Rembrandt kende als kind ik goed:
de Christus met de grote hoed
wandelend in de ochtendstond.
En, naar erbij geschreven stond:
Hij was een hovenier.

En nòg laat ik mijn tranen gaan
als in de gaarde ik Hem zie staan,
en - wat terzijde - in stille schrik
die éne, zij die dacht als ik:
Het was de hovenier.

O kinderdroom van groen en goud -
géén die ontnam wat ik behoud.
De laatste hoven naderen schier
en ijler wordt de ochtend hier.

Hij is de hovenier.

Ida Gerhardt (1905 - 1997)

Noli me tangere

Een mooi meisje dat in tranen kwam vergat de nacht
op slag toen haar de tuinman zag en heeft hem lief.
In haar popelineplooien rilt de ochtend licht.
De groene kikkers zijn de vijvergrond ontstegen,

de modder heeft stengels, water knoppen gekregen.
De espen bloeien met hun blaadjes popelend dicht.
Bloemenzwerm, atlasborders waar hij loopt en liep.

Huub Beurskens

Vijfde gedicht voor Maria Magdalena

Van je eerste tot je laatste lichaam,
liefste, laat mij al de minnaars zijn.
Eerst de jonge danser, zacht en eenzaam,
die je speeksel zoekt en drinkt als wijn.

Later de gevreesde die zijn mieren
jaagt van hoer naar hoer, tot onze schade.
Soms de sterke met verstilde spieren,
hemelsbreed van blijdschap en genade.

Laatst de vader die het zaad zal dragen,
van je vrucht de vruchteloze pijn,
en aan je lichaam zal vragen:
liefste, laat mij de geliefde zijn.

Paul Snoek

Website met gedichten over Maria Magdalena.
Meer gedichten over Maria Magdalena (Uit: Vrouw en geloof, jan/maart 2006)
 

4. Muziek

I don't know how to love him (Jesus Christ Superstar)

Beluister dit nummer:

Met een trage internetverbinding
Met een snelle internetverbinding

Didactische suggesties

1. Bijbelse Maria's

1. Maria

• Zoek in de Bijbel de passages op die over een Maria gaan (behalve deze over de zus van Martha, zie achtergrondinformatie). Beschrijf deze Maria vanuit de Bijbeltekst met enkele kernwoorden. Wat vindt de auteur het belangrijkste aan deze vrouwenfiguren? Welke vrouwbeelden hangen er met deze Maria's samen? Welke rollen nemen zij op? (klassikaal met individuele voorbereiding)
• In de Bijbelse teksten worden de Maria's overwegend aangeduid vanuit hun relatie tot mannen, als 'vrouw van' of 'moeder van'. Soms wordt verwezen naar hun herkomst (Maria uit Magdala, Maria van Bethanië, Maria werkzaam in Rome). Ze staan over het algemeen erg op de achtergrond. Is dit in de loop van de geschiedenis van het christendom zo gebleven? Hoe zien we de rol van vrouwen in de hedendaagse samenleving? Krijgen vrouwen automatisch de moederrol toebedeeld of kunnen vrouwen meer zijn dan 'vrouw van' en 'moeder van'? (onderwijsleergesprek).

Enkele suggesties voor de leerkracht:
Als de leerlingen nog nooit eerder over vrouw/man-beelden hebben nagedacht, kan men de taak rond Bijbelse vrouwbeelden kaderen in een ruimer traject rond vrouw/man-beelden, meer bepaald door enkele voorbereidende en afsluitende oefeningen te maken.

• Laat leerlingen bijvoorbeeld aan elkaar iemand uit hun familie (ouders, grootouders, broers of zussen) voorstellen in kleine groepjes en dit aan de hand van maximum 5 kernwoorden. Wat zijn de belangrijkste elementen die iemand een identiteit geven (bv. geslacht, leeftijd, beroep, nationaliteit, karakter, uiterlijk,…)? Zijn deze elementen aangeboren of cultureel bepaald? Hangen de kernwoorden van verschillende beschrijvingen met elkaar samen? (bv. geven leerlingen van jongeren spontaan de hobby's aan, maar van volwassenen eerder het beroep of geven leerlingen bij vrouwen vooral hun gezins- of familiesituatie aan maar bij mannen het beroep of de hobby?)
• Aansluitend hierbij kan men peilen naar de ervaring met klassieke rolpatronen:
   
  • Hoeveel moeders van de leerlingen zijn (nog) huismoeder?
  • Hoe zit het met de 'nieuwe vaders'?

Een vijftigtal suggesties voor volledig uitgewerkte workshops rond respect voor verscheidenheid; vooroordeel en discriminatie kan men vinden in het educatief pakket 'allemaal anders, allemaal gelijk' van vzw Vormen.

Een Kompas: Wie zijn ik?

Na het gesprek rond de Maria's kunnen leerlingen hun inzichten verdiepen door typische vrouw/man-beelden op te sporen in verschillende perioden van de geschiedenis, of de hedendaagse vrouw/man-beelden bespreken en vergelijken met een concrete beschrijving uit het verleden. Concrete tips qua werkvormen:

• Wat zijn de eigenschappen van mensen waar wij naar opkijken?
• Doe de test: quiz in 10 vragen en twee niveaus over de rechten van de vrouw in België
• Markante vrouwen tegenover elkaar gezet
• De generatiekloof: wat denken hedendaagse feministen over de strijdpunten van vrouwen van vroeger?

2. Maria en Martha (Lc 10)

Typeer de verschillen tussen Maria en Martha.

(Maria luistert aan de voeten van Jezus naar wat Hij te vertellen heeft en Martha is ondertussen druk in de weer om alles in orde te maken. Vandaar wordt vaak gezegd dat Martha het actieve leven symboliseert en Maria het contemplatieve leven; Martha de inzet en de dienstverlening en Maria de reflectie, de studie en analyse).

• In welke zin is de rol van Maria radicaal?
  (Uit Martha's vraag blijkt dat de traditionele rol van de vrouw de zorgtaak was, terwijl Maria de rol van leerling opneemt, 'zitten aan de voeten van' is een typische uitdrukking die aangeeft dat zij Jezus als leraar heeft; Jezus geeft Maria hiertoe expliciet de mogelijkheid, haar keuze mag haar niet ontnomen worden).

• Deze Bijbelpassage kan gekoppeld worden aan de genderproblematiek, en dan vooral de genderproblematiek in het onderwijs. In dit fragment is Jezus immers (als man!) de leraar en Hij wordt bediend. Vrouwen luisteren en dienen. Op het eerste zicht is deze passage erg rolbevestigend, maar wanneer we verder kijken, zien we dat Maria hier expliciet het recht krijgt om een leerling van Jezus te zijn, een rol die meestal voorbehouden wordt voor mannen.

• De genderproblematiek in het onderwijs kan vanuit verschillende invalshoeken benaderd worden. We nemen het voorbeeld van het onderwijs in de Derde Wereldlanden. Meisjes genieten daar al te vaak nog steeds geen scholing. Op de website van Unesco Vlaanderen is meer informatie te vinden over UNGEI, een partnerschap tussen dertien entiteiten van de VN om regeringen te helpen hun verbintenissen na te komen dat alle meisjes kwaliteitsonderwijs kunnen genieten.

3. Actualisatie: actieve en contemplatieve vrouwen

Zoek vanuit een christelijke invalshoek naar voorbeelden van actieve en contemplatieve vrouwen uit onze samenleving en geloofsgemeenschappen (internetoefening, eventueel ook documentatieoefening vanuit kranten en tijdschriften). Men kan bijvoorbeeld denken aan zuster Jeanne Devos of surfen naar de jongerensite van RoSa. Dit is een documentatiecentrum en archief voor gelijke kansen, feminisme en vrouwenstudies. Vooral de rubriek 'Het gouden kalf - de iconen van de vrouwenbeweging' kan interessant zijn. Een andere mogelijkheid is om kennis te maken met de diverse christelijke vrouwenbewegingen en deze te vergelijken. De homepages zijn gegroepeerd op de website van RoSa.

Vanuit het verhaal van Maria en Martha kan men ook een link leggen met 'actieve' en 'contemplatieve' kloosterorden. Maar ook 'actieve' kloosterorden zoeken een evenwicht tussen studie en bezinning enerzijds en actieve christelijke inzet anderzijds. Als achtergrondtekst, zie bijvoorbeeld de RoSa factsheets over de begijnen en over het actieve kloosterleven in Vlaanderen. Een bezoek aan een klooster of interviews met kloosterlingen (actieve of contemplatieve congregaties) kan boeiend zijn. Enkele interessante tips: de zusters Clarissen, de Kapucinessen, de Trapistinnen, de zusters Annuntiaten van Heverlee, de zusters van het convent van Betlehem, de zusters van liefde of de zustergemeenschap van Galilea in Hasselt. Deze kleine congregatie van de zusters van Kindsheid Jesu wil gestalte geven aan het religieuze leven op een eigentijdse manier temidden van mensen.

 

2. Maria Magdalena in de evangeliën

1. Parallel groepswerk

Verdeel de leerlingen in vier groepen en laat hen per groep deze vier teksten lezen en de onderlinge overeenkomsten en verschillen voorstellen aan de hand van een basisschema. Een voorbeeld hiervan, zie dit document.

Vervolgens kunnen volgende vragen gesteld worden:

• Welk beeld wordt er gecreëerd van Maria Magdalena en van vrouwen in het algemeen?
• Wat denken de leerlingen over Maria Magdalena?
• Wat is het verschil tussen de benadering in de synoptische evangeliën en de voorstelling van Maria Magdalena in het Johannesevangelie?

Elementaire informatie over de ontstaansgeschiedenis van het NT en de manier waarop de vier evangeliën zich tot elkaar verhouden, is on line beschikbaar op de website van de Willibrordvertaling van de Bijbel.

2. Actualisatie

Laat de leerlingen zelf zoeken naar een actuele interpretatie van Maria Magdalena. Laat hen deze beelden actualiseren aan de hand van hedendaagse, vrouwelijke boegbeelden, mediafiguren, enzovoort.
 

3. Hoe Maria Magdalena een zondares/prostituee werd

Behandel de figuur van Maria Magdalena vanuit Dan Brown’s populaire boek de Da Vinci Code. In dit boek wordt Maria voorgesteld als de echtgenote van Jezus. Zij zouden samen kinderen hebben die aan de basis liggen van een belangrijke koninklijke bloedlijn. Het boek draait voornamelijk om pseudo-historische complottheorieën die vanaf de jaren 1980 populair werden door boeken als het Heilige Bloed en de Heilige Graal van Michael Baigent c.s. Helaas wordt vergeten dat dit boek geen geschiedenisboek is, maar wel 'Fact fiction'. Dit is een manier van schrijven waarbij een fictief verhaal wordt verteld tegen een herkenbaar en realistisch decor. Zie voor didactische uitwerking de In De Kijker over de De Vinci Code.
 

4. Het evangelie van Maria (Magdalena)

Het evangelie van Maria Magdalena (of wat we er nog van overhouden) is maar een korte tekst.

• Laat de leerlingen het evangelie lezen. Wat is de eerste indruk van de leerlingen over het geheel? Is het moeilijk, bijvoorbeeld door de talrijke symboliek of niet? En vinden ze het taalgebruik zweverig of transparant? Wat zegt dit over het geschrift, bijvoorbeeld over het niveau van de auteur, de kern van de boodschap en het beoogde publiek?
• Laat de leerlingen het beeld van Maria Magdalena uit deze tekst vergelijken met het beeld in de vier evangeliën.
• Werk met bepaalde passages. Laat de leerlingen gelijkaardige passages opzoeken in het Johannesevangelie en/of andere evangeliën (groepswerk).
• Passage 8: vergelijk deze passage met de boodschap die Jezus bij de verrijzenisverhalen geeft in de evangeliën. In welke mate zijn ze gelijk of verschillend?
   

5. Noli me tangere

Laat de leerlingen Joh 20,1-18 lezen. Nadien mogen ze de boodschap van deze passage herformuleren volgens hun eigen aanvoelen. Dit kan eventueel aangevuld worden met een discussie.

• Laat de leerlingen nadien kunstwerken kiezen (internetoefening) die volgens hen de kern van deze passage weergeeft. Stel op deze manier een eigen klas-tentoonstelling samen rond Maria Magdalena en de ontmoeting met Jezus. Kijk en vergelijk. Waarom wordt wat gekozen?
• Leg nadien kort de exegetische achtergrond uit. Hiervoor kan gebruik gemaakt worden van de bijbelfiche van deze passage. Leg de leerlingen de verschillende betekenissen van 'noli me tangere' voor en laat ze daarvan de volgens hen correcte betekenis kiezen.
• Waarom mag Maria eigenlijk niet naderen/aanraken/vasthouden? Jezus gaat toch om met iedereen, ook met vrouwen? Laat de leerlingen zelf een verklaring bedenken voor dit verbod, weliswaar vanuit de achtergrond zojuist geschetst.
• Verdeel de klas in drie groepen. Duidt een moderator aan en een secretaris. Laat de leerlingen op voorhand argumenten en bewijsmateriaal voor de volgende standpunten opzoeken:
   
  • Maria Magdalena had een verhouding met Jezus.
  • Maria Magdalena was een gevallen vrouw, een prostituee.
  • Maria Magdalena was een zeer voorname leerlinge van Jezus.

6. Vrouwen en leiderschap

In het boek van het Centrum vrouwenstudies Theologie, Midden in de cirkel. Vrouwen en leiderschap in diverse spirituele tradities, Halewijn, Antwerpen, 2004 wordt op een heel toegankelijke manier uitleg gegeven over vrouwen, religie en macht in de verschillende spirituele tradities.

Verdeel de leerlingen in groepjes en laat ze per groep de tekst lezen over een bepaalde spirituele traditie zoals die wordt uitgelegd in 'Midden in de cirkel' (Hindoeïsme, Sikhisme, Jodendom, Rooms Katholicisme, Russisch orthodox geloof, enzovoort). Daarnaast moeten ze ook nog extra informatie zoeken over vrouwen, religie en macht binnen de stroming die zij in hun groepje onderzoeken. Wanneer het groepswerk klaar is, stelt elk groepje de bekomen resultaten voor en kan er een boeiende groepsdiscussie ontstaan.

Laat de leerlingen reageren op volgende stellingen:

• Door Maria Magdalena te verbieden Hem aan te raken, heeft Jezus de positie van de vrouw in de Kerk bepaald. Het mannelijk priesterambt is ingesteld door Jezus, en dit moeten we respecteren.
• Dit verbod is doorheen de geschiedenis foutief geïnterpreteerd. Het heeft niets te maken met de rol van de vrouw in de Kerk. Jezus is immers toch eerst aan Maria verschenen? En niet aan de leerlingen! 

Reacties van collega's godsdienstleerkrachten

Werkt(e) u met dit thema in uw les? Heeft u bij deze impuls bijkomende opmerkingen of suggesties?
Geef dan feedback (ervaringen en aanvullende suggesties) voor andere godsdienstleerkrachten. De reacties van alle bezoekers worden hieronder gebundeld.Alle reacties, geschreven in een constructieve en collegiale geest zijn welkom! Reacties waarin leerkrachten elkaar aanvallen, worden niet opgenomen.

Reacties op deze in de kijker

De ingezonden reacties tot nu toe:

• 08-06-2006
  Dedapper Marc, sdb
  Geïnteresseerde

  Hoe kunt U de suggestie vergeten die Mel Gibson maakt in zijn film 'The passion of the Christ', waarbij hij Maria Magdalena identificeert met de overspelige vrouw die men wil stenigen?
  Na haar vergiffenis door Jezus, wordt ze onvoorwaardelijk zijn leerlinge.
  Zie ook mijn boek hierover: 'The Passion of the Christ - filmgids bij persoonlijke visie en in de verkondiging', waarin ik in hoofdstuk 4 (pp. 97 - 109)het thema aansnijd: 'Was Maria Magdalena de overspelige vrouw?'

  

Naam: E-mailadres: U bent: Selecteer één van onderstaande opties ------------------------------------------ Leerkracht(e) lager onderwijs Leerkracht(e) secundair onderwijs Leerkracht(e) hoger onderwijs Pastoraal medewerk(st)er op school Pastoraal medewerk(st)er in de parochie Geïnteresseerde Uw reactie/vraag/opmerking/suggestie: Indien gewenst, stuur hierbij een bestand mee: Vul bovenstaande code in: Als u een bestand meestuurt, kan het even duren vooraleer u op de volgende pagina terechtkomt. Gelieve toch maar één keer op 'Verzenden' te klikken.

Over Thomas - Contact - Links - Sitemap - Nieuwsbrief - Help

Ben je: Godsdienstleerkracht | in opleiding | leerling | docenten | ouder | inspecteur | directeur | gast

www.godsdienstonderwijs.be

© 2002 - 2011 - KU Leuven