The Nativity Story

Geroepen tot het onmogelijke? Over het bijbelse geboorteverhaal.

Inhoud

• Beginsituatie
• Hermeneutische knooppunten - levensbeschouwelijke en religieuze vorming
• Aanknopingspunten bij het leerplan secundair onderwijs
• Achtergrondinformatie en theologische basisliteratuur
• Lesimpulsen
  • Over de film
  • Bijbelteksten
  • Afbeeldingen van het geboorteverhaal in de kunst
  • Je zou van minder schrikken! De onmogelijke boodschap van de engel aan Maria
  • Humor rond de geboorte van Jezus
  • Kindermoord
• Didactische suggesties
• Reacties en ervaringen van collega's godsdienstleerkrachten

De Standaard, 5 december 2006, p.C1: Film als godsdienstles.Catherine Hardwicke en Mike Rich over 'The nativity story'. Van de Standaard redacteur Jo De Ruyck
Regisseur Catherine Hardwicke: "Ik heb me niet vastgeklampt aan de kerkelijke doctrine. Ik wou met de film vooral een menselijk verhaal vertellen. NEW Line wou de eerste zijn om een film over de geboorte van Jezus uit te brengen", zegt Catherine Hardwicke, die eerder al de tienerdrama's Thirteen en Lords of dogtown regisseerde. "Er circuleerden enkele gelijkaardige scenario's, zodat New Line het zich niet kon permitteren tot kerstmis 2007 te wachten. Midden januari had ik een schema klaar voor het verloop van de productie en ik kwam tot de conclusie dat ik eigenlijk 's anderendaags al op het vliegtuig naar Jeruzalem moest zitten om locaties te bekijken. Geen probleem, klonk het bij New Line, en dus vertrok ik 24 uur later richting Israël." Conclusie: de markt is nú rijp voor dit soort films.
Lees het volledige interview met Hardwicke in De Standaard.

De Standaard, 5 december 2006: God is hot in Hollywood. Hollywood gelooft weer in religieuze film. 'Holywood' is voortaan geen schrijffout meer. De Amerikaanse filmindustrie ziet weer brood in religieus geïnspireerde films. Morgen komt The nativity story in de bioscoop, het verhaal van Maria, Jozef en de geboorte van Jezus én meteen de voorbode van een hele karavaan religieuze films.

Beginsituatie

Op woensdag 6 december 2006 komt de film The Nativity Story uit in België. Deze film, die doelbewust in de advent wordt uitgebracht, draait voornamelijk rond de (innerlijke) reis van Maria, een eenvoudig meisje dat wordt uitverkoren om de moeder te zijn van Jezus. De film is een vrij getrouwe weergave van de bijbelse verhalen rond de geboorte van Jezus, die in de zogenaamde kindheidsevangeliën, met name het evangelie volgens Lucas en het evangelie volgens Matteüs, te vinden zijn. De periode voor Kerstmis is het ideale moment om met de leerlingen stil te staan bij het geboorteverhaal.

De website van de film waarop ook een trailer te vinden is: http://www.thenativitystory.com.

'The Nativity Story' in première in Vaticaan.

Voor de allereerste keer in de geschiedenis is een Hollywoodfilm in het Vaticaan in wereldpremière gegaan. Zo'n 7.000 genodigden genoten in de Aula Paolo VI van The Nativity Story van regisseur Catherine Hardwicke. De film vertelt het verhaal van Jezus' geboorte. Het premièrepubliek reageerde met enthousiast applaus op de Hollywoodprent. Hans Geybels, de woordvoerder van kardinaal Danneels, noemde de film "waardevol voor de kersttijd". Hij omschreef de aanpak als "een mengeling van het romantische én het harde aspect van het kerstverhaal". De grote afwezige op de première was de Nieuw-Zeelandse actrice Keisha Castle-Hughes, die de rol van Maria vertolkt, officieel omdat ze een film draait in haar thuisland. Enkele dagen geleden raakte bekend dat de ongehuwde, 16-jarige actrice zwanger is van haar vriendje.

Uit: De Standaard, 26 november 2006

Links naar andere In de Kijkers:

• Symbomen. Deelthema 3: Een kind in een krib. Een twijg aan een stronk. Kerstbomen, tekens van leven? (Lager Onderwijs)
• Lichtfeesten. Deelthema 4: Advent. Leven naar het licht toe (Lager Onderwijs).
• Maria Magdalena in veelvoud.
• Het kind bij zijn naam noemen. Geboorterituelen.
• Wapens als speelgoed. Het moeilijke gevecht tegen de inzet van kindsoldaten.

Hermeneutische knooppunten
levensbeschouwelijke en religieuze vorming

Aanknopingspunten bij het leerplan (secundair onderwijs)

In de terreinen voor het 1e jaar van de 2e graad ASO

• 1 JEZELF WORDEN - Ingrediënten
  in de 6e paragraaf, die begint op p. 104: roeping als beïnvloeding van de identiteit;

In de terreinen voor het 2e jaar van de 2e graad ASO

• 1 KIEZEN - Ingrediënten
  in de 5e paragraaf, die begint op p. 108: (bijbelse) roepings- en genadeverhalen.

In de terreinen voor het 1e jaar van de 2e graad BSO

• 1 WAAR STA JE NU IN JE LEVEN? (Identiteit) - Doelen
  in de 1e paragraaf, die begint op p. 132:
  3. via bijbelfiguren en actuele figuren het spanningsveld verwoorden tussen imago en roeping;

In de terreinen voor het 2e jaar van de 2e graad BSO

•  1 WAT VALT ER TE KIEZEN IN HET LEVEN (Keuzes) - Doelen
  in de 1e paragraaf, die begint op p. 136:
  8. bevragen en bespreken hoe mensen elkaar dichterbij of verderaf van de eigen roeping kunnen brengen.

In de terreinen voor het 3e jaar van de 3e graad en de 4e graad

•  2 GROEIEND PERSOONLIJK ENGAGEMENT: waar sta ik? (inkeer), wat doe ik? (inzet) - Doelen - Spoor 2 : Beginnend engagement (inzet)
  in de 1e paragraaf, die begint op p. 190:
  4. engagement als antwoord op een roeping en/of genade bevragen en bespreken;

In de terreinen voor het 1e jaar van de 3e graad ASO

• 2 BEMIND WORDEN EN LIEFHEBBEN - Ingrediënten
  in de 3e paragraaf, die begint op p. 118: maria, Lc 1, 46-55;

In de terreinen voor het 3e jaar van de 3e graad en de 4e graad

•  4 BEGINNEND LEVENSBESCHOUWELIJK ENGAGEMENT: je leven, een verhaal in de tijd - Ingrediënten - Spoor 2 : je leven, een verhaal in de tijd
  in de 1e paragraaf, die begint op p. 196: het liturgisch jaar als het vieren van geboorte, leven, dood en verrijzenis;

In de terreinen voor het 1e jaar van de 1e graad

• 2 VERHALEN - Ingrediënten
  in de 6e paragraaf, die begint op p. 88: belangrijke gebeurtenissen uit het leven van Jezus;

• 2 VERHALEN - Ingrediënten
  in de 6e paragraaf, die begint op p. 88: sleutels en sleutelfiguren in het Jezusleven.

In de terreinen voor het 1e jaar van de 2e graad BSO

•  1 WAAR STA JE NU IN JE LEVEN? (Identiteit)
  in de 1e paragraaf, die begint op p. 131: Als christenen spreken over identiteit, spreken ze over zich laten raken door Jezus en het daardoor iemand anders worden.

• 2 WAT GEEFT JE LEVEN? (Bronnen van leven) - terreinomschrijving
  in de 2e paragraaf, die begint op p. 133: Waarom blijft Jezus mensen aanspreken?

In de terreinen voor het 1e jaar van de 2e graad TSO/KSO

• 1 IDENTITEIT (persoon of groep) - Ingrediënten
  in de 3e paragraaf, die begint op p. 157: de liefde van God als de bepalende factor in Jezus' identiteit;
  

Trefwoorden

• Asiel
• Bijbel als richting en belofte
• Bijbelfiguren
• Familie, gezin, thuis
• Geest
• God
• Jezus – N.T.
• Kerkelijk jaar
• Lucas
• Maria
• Roeping
• Roepingsverhalen

Achtergrondinformatie

De figuren uit de geboorteverhalen

Elisabeth

Elisabeth was de nicht van Maria en een afstammelinge van Aaron. Het evangelie volgens Lucas beschrijft Elisabeth en haar man Zacharias als "vrome en gelovige mensen, die zich strikt aan alle geboden en wetten van de Heer hielden". De sociale status van Elisabeth en Zacharias wordt echter ondermijnd door de onvruchtbaarheid van Elisabeth. Op een gegeven moment verschijnt de engel Gabriël aan haar man en wordt er voorspeld dat zij zwanger zal worden. Dit gebeurt zo en tijdens haar zwangerschap krijgt Elisabeth bezoek van Maria, wiens zwangerschap ook wordt aangekondigd door Gabriël. Tijdens het begin van haar zwangerschap verblijft Maria bij Elisabeth en Zacharias en de woorden van Elisabeth, wanneer zij Maria begroet, vormen de inspiratie voor het Magnificat (zie impuls 2). De zoon van Elisabeth, Johannes de Doper, zal later Jezus dopen.

 

 

 

 

 

Maria

Maria, de moeder van Jezus, behoort tot de meest gevierde vrouwen in de geschiedenis. Er wordt naar haar verwezen als Theotokos (wat Grieks is voor: zij die God baart) en ze wordt binnen het christendom vereerd als een moedige, deugdzame en vrome vrouw. Toch is er in de bijbel niet zo veel te vinden over Maria. Ze wordt in de bijbel opgevoerd als een vrouw die tot dezelfde priesterlijke lijn behoort als Elisabeth. Maria staat vooral bekend om haar gelovig antwoord op de aankondiging door de engel (wat echter niet betekent dat dit voor haar gemakkelijk is (zie ook de impuls rond de onmogelijke boodschap van de engel aan Maria). De ervaring van een onaangekondigde zwangerschap zal zeker vreemd overgekomen zijn voor haar omgeving en kan ertoe geleid hebben dat zij blootgesteld werd aan het gevaar van steniging (omwille van overspel). De zwangerschap van Maria wordt ook nog bemoeilijkt door de tocht die ze tijdens het laatste trimester van haar zwangerschap moet ondernemen, omwille van de volkstelling die door keizer Augustus werd uitgevaardigd.

 

Jozef

Er wordt in de bijbel niet diep ingegaan op de figuur van Jozef, maar zowel het evangelie volgens Lucas als dat volgens Matteüs is Jozef een afstammeling van koning David. Jozefs geloof in God en Maria wordt op de proef gesteld wanneer Maria zwanger wordt in de periode van hun verloving. In die tijd bestond verloving erin dat het koppel man en vrouw verklaard werden, en enkele maanden daarna zou de man de vrouw in zijn huis opnemen om samen te leven en pas dan zou het huwelijk geconsumeerd worden. Jozef, die in de bijbel een rechtschapen mens wordt genoemd, maakt, wanneer hij te weten komt dat Maria zwanger is, zonder dat hij de vader kan zijn, waarschijnlijk een heel moeilijke periode door. Ofwel beschuldigt hij Maria van overspel, maar dan zou ze gestenigd worden, ofwel aanvaardt hij Maria als vrouw, terwijl hij weet dat daarbij sociale afwijzing zal horen. Jozef maakt die laatste keuze, nadat een engel aan hem verschenen is in zijn droom.

 

 

 

 

 

Herodes

Herodes is de naam die door een hele reeks koningen werd aangenomen doorheen de joodse geschiedenis. Herodes de Grote werd door het Romeinse Keizerrijk aangesteld als de lokale bestuurder van Palestina. Hij regeerde van 37 voor Christus tot 4 voor Christus. Hij stond bekend om zijn ambitieuze bouwprojecten en om zijn macht, die hij verwierf door middel van onderdrukking en het uitroeien van elke mogelijke dreiging – zo liet hij zijn eigen zonen vermoorden. Hij is ook diegene die het bevel tot de kindermoord in Bethlehem geeft, nadat de magiërs hem vertellen dat ze de pasgeboren koning van de joden zoeken. De angst dat deze pasgeborene hem van de troon zou stoten, brengt hem ertoe om alle jongeren in Bethlehem die jonger dan twee jaar zijn te laten vermoorden. Deze moord op onschuldige kinderen staat in sterk contrast met de vrede op aarde die wordt geassocieerd met de geboorte van Jezus.

De drie wijzen

Rond de figuren van de drie wijzen hangt een aura van legende. Ze worden enkel opgevoerd in het evangelie volgens Matteüs en daarin wordt niet naar hen verwezen als drie wijzen of drie koningen, maar als magiërs uit het Oosten. Het woord magiër wordt geassocieerd met wijsheid en geheime kennis, wat er misschien op kan wijzen dat deze drie personen alchemisten, filosofen, astronomen,... waren.

De magiërs worden in de bijbel niet bij naam genoemd, noch wordt gezegd met hoeveel ze zijn, maar doordat er drie geschenken aan Jezus worden aangeboden, veronderstelt men dat het er drie waren. De namen van de wijzen, Melchior, Kaspar en Balthasar, zijn pas later toegevoegd. De geschenken van goud, wierook en mirre zouden een symbolische betekenis hebben: het goud zou verwijzen naar Jezus als koning, de wierook werd in religieuze ceremonieën gebruikt en zou als dusdanig naar Jezus als priester verwijzen. De mirre werd vaak gebruikt bij begrafenisrituelen en zou een allusie kunnen zijn op Jezus' dood.

 

 

 

 

De herders

Hoewel het leven van herders in de kunst vaak idyllisch wordt voorgesteld, was de dagelijkse realiteit voor herders ten tijde van de bijbel niet zo rooskleurig. De nomadische levensstijl van schaapherders zorgde voor vele ongemakken en maakte hen niet geliefd bij de rest van de bevolking. Het is niet zonder reden dat Lucas herders introduceert bij het geboorteverhaal. Dit is volledig in overeenstemming met de boodschap die hij in zijn evangelie wil meegeven: een omkering van sociale verwachtingen en de gedachte dat de pasgeboren Jezus niet aan de hoogste klassen van de bevolking verschijnt, maar in een armoedig stalletje aan eenvoudige herders.

 

 

 

 

Zacharias

In het evangelie volgens Lucas wordt Zacharias voorgesteld als de echtgenoot van Elisabeth en als priester in Judea. Wanneer hij op een gegeven moment tempeldienst heeft, wordt hij door het lot aangewezen om een reukoffer te brengen.

Wanneer hij alleen in de tempel is, wordt hij bezocht door een engel van God die hem meedeelt dat zijn vrouw zijn zoon zal baren, die Johannes zal heten. Zacharias, met de onvruchtbaarheid van zijn vrouw en de hoge leeftijd van beide partners in het achterhoofd, trekt dit in twijfel. Omdat hij het goede nieuws betwijfelt, zal Zacharias tot de geboorte van zijn zoon niet meer kunnen spreken. Bij de naamgeving van zijn zoon Johannes, kan Zacharias uiteindelijk opnieuw spreken.

http://www.nativityresources.com/whoswho.html

De geboorte van Jezus

De maagdelijke geboorte

In het evangelie volgens Lucas staat te lezen: "Maria vroeg aan de engel: 'Hoe zal dat gebeuren? Ik heb immers nog nooit gemeenschap met een man gehad.' De engel antwoordde: 'De heilige Geest zal over je komen en de kracht van de Allerhoogste zal je als een schaduw bedekken'." (Lc 1,34-35)

Deze woorden hebben aanleiding gegeven tot een kerkelijk dogma dat leert dat Maria een maagd was voor, tijdens en na de conceptie en geboorte van Jezus. De maagdelijkheid van Maria werd gedefinieerd in de derde canon van het Lateraanse Concilie in 649. In de apostolische geloofsbelijdenis vinden we de woorden dat Jezus "ontvangen is van de heilige Geest en geboren is uit de maagd Maria". Het dogma van de maagdelijke geboorte houdt onder andere in dat:

• het lichaam van Jezus niet uit de hemel werd gezonden, maar dat het door Maria werd voortgebracht
• Maria deelnam in de vorming van Christus' lichaam zoals elke moeder meewerkt in de vorming van het lichaam van haar kind, want anders zou Jezus immers niet uit Maria geboren zijn
• de kiem die tot Jezus zou leiden niet door menselijke actie werd aangemaakt, maar door de goddelijke macht van de Heilige Geest

De maagdelijkheid van Maria werd niet alleen onderwezen en voorgesteld door concilies en credo's maar ook door de vroege kerkvaders, waaronder Origines, Tertullianus, Johannes Chrysostomos en vele anderen. De doctrine die het tegendeel beweerde, werd door hen waanzin, heiligschennis, blasfemie, ketterij en goddeloosheid genoemd.

Vandaag de dag is het (binnen de theologie) niet eenvoudig om de historiciteit van de maagdelijke geboorte aan te houden.

Men heeft geprobeerd om op allerlei manieren het wonderlijke verhaal van de maagdelijke geboorte toch een natuurlijke verklaring te geven. Zo ging men in de natuur op zoek naar voorbeelden van 'maagdelijke geboorte', ook wel parthenogenese genaamd. In de natuur zijn er inderdaad voorbeelden te vinden van vrouwtjes die kinderen voortbrengen zonder de interventie van een mannetje, maar het nageslacht is dan steeds vrouwelijk en bij zoogdieren komt parthenogenese trouwens niet voor. De maagdelijke geboorte van Maria gaat sowieso in tegen de wetten van de natuur.

Volgens heel wat moderne visies was Jezus werkelijk de zoon van Jozef en Maria en werd pas later het verhaal van de maagdelijke geboorte geconstrueerd, een verhaal dat trouwens aansluit bij de bijzondere geboortes van andere helden. Zo werd in een Griekse mythe Perseus geboren uit de maagd Danae en werd Dionysius geboren uit de maagd Semele nadat Zeus haar had zwanger gemaakt met een bliksemschicht.

Men heeft ook beroep gedaan op andere teksten om de beschrijving van de maagdelijke geboorte in de bijbel te ontkrachten: zo maken vroege bronnen rond de geboorte van Jezus geen van alle melding van een maagdelijke geboorte. Er zijn doorheen de eeuwen ook theorieën opgedoken waarbij het geboorteverhaal een latere invulling zou zijn en niet door Lucas zelf zou geschreven zijn.

Daarnaast zijn er heel wat pogingen gedaan om bepaalde woorden, zoals het woord 'maagd', in de Bijbeltekst op een andere manier te vertalen en verklaren, om de onmogelijkheid van het verhaal eigenlijk weg te verklaren.

De theoloog Roger Burggraeve pleit er echter voor om juist het onmogelijke van het verhaal overeind te laten, omdat anders de sterkte van het verhaal ongedaan wordt gemaakt (zie impuls 4).

Opgelet: De idee van de maagdelijke geboorte is niet dezelfde als die van de onbevlekte ontvangenis (al worden de twee vaak met elkaar verward). Het dogma van de onbevlekte ontvangenis (afgekondigd door paus Pius IX in 1854) houdt in dat Maria zonder zonde ter wereld kwam (onbevlekt door zonde dus): de erfzonde was niet van toepassing op haar. Alleen een dergelijke vrouw kon de moeder van God worden.

Datering van de geboorte van Jezus

25 december?

Over de datum van de geboorte van Jezus zijn de evangelies ons niet tot hulp. We vinden er heel wat tegenstrijdige elementen in. Zo zou de volkstelling niet in de winter kunnen plaatsgevonden hebben omdat men de bevolking dan niet zou kunnen mobiliseren. Aan de andere kant moest het wel in de winter zijn, omdat alleen dan het veldwerk werd opgeschort. De meningen verschillen bovendien over het volgende: zouden herders hun kudde wel blootgesteld laten aan de barre nachten van het regenseizoen? Pogingen om de geboorte van Jezus te bepalen aan de hand van Zacharias' tempeldienst (waarbij men uitrekent wanneer Zacharias precies de dienst zou kunnen gedaan hebben) zijn onbetrouwbaar. De precieze datum van de geboorte van Jezus zullen we waarschijnlijk wel nooit weten. Waarom heeft men dan gekozen voor 25 december? Het vieren van kerstmis op 25 december heeft waarschijnlijk te maken met het Romeinse feest van Sol Invictus (een zonnefeest), dat gevierd werd op 25 december. Het christelijke kerstfeest (de eerste vermeldingen van het vieren van de geboorte van Jezus op 25 december gaan terug tot het begin van de vierde eeuw) werd zo een tegenhanger van het Romeinse zonnefeest: men wilde de boodschap meegeven dat in het christendom niet de zon wordt verheerlijkt, maar God en Christus (Jezus als licht van de wereld). Voorts was in de Germaanse traditie 25 december de eerste dag van het twaalfdaagse joelfeest, waarop gevierd werd dat de dagen weer langer werden. Ook hier zou het christelijke kerstfeest, bij de kerstening van onze streken, een tegenhanger (en vervanger) worden van het joelfeest.

Van welk jaar?

In het evangelie volgens Matteüs wordt gesteld dat Jezus geboren wordt in de dagen van koning Herodes. Dit is ongeveer de enige datering die we krijgen voor de geboorte van Jezus.

Het is extreem moeilijk om het precieze jaar van de geboorte van Jezus vast te stellen, maar onder andere op basis van een maaneclips waarover Flavius Josephus reporteert en die zou gebeurd zijn kort voor de dood van Herodes de Grote en ook op basis van een meer accuraat verstaan van de opvolging van de Romeinse keizers, is men tot de conclusie gekomen dat Jezus waarschijnlijk echt geboren zou zijn voor of tijdens het jaar 4 voor Christus, hoe paradoxaal dat ook mag klinken. De christelijke jaartelling, die gebaseerd is op het vermoedelijke geboortejaar van Christus, is dus niet geheel correct.

Het fenomeen van de kindermoord

De historiciteit van het bijbelverhaal over de kindermoord in Bethlehem

Volgens het evangelie van Matteüs bezochten de magiërs Herodes de Grote om hem te vragen waar de precieze locatie zou kunnen zijn waar de geboorte van Jezus (koning van de joden) zou plaatsvinden. Herodes voelde dat zijn troon hier in bedreiging kwam en vroeg de magiërs om het kind te vinden en terug te keren om hem te vertellen waar het was. Uiteraard had hij de bedoeling om het kind meteen te doden. Toen de magiërs, die in een droom waren gewaarschuwd over de slechte intenties van Herodes, via een andere weg huiswaarts keerden, beval Herodes tot de slachting van alle mannelijke kindjes uit Bethlehem van twee jaar en jonger. Jozef, Maria en Jezus konden echter, nadat ze werden gewaarschuwd door een engel, tijdig vluchten naar Egypte. Het aantal kindjes dat gedood werd tijdens de kindermoord zou volgens de Byzantijnse liturgie 14.000 zijn terwijl een oude Syrische lijst van heiligen het heeft over 64.000 kinderen. Gezien Bethlehem zelf maar een klein dorp was, zijn deze cijfers schromelijk overdreven, en is het juister om over een getal van zes tot twintig kinderen te spreken, wat uiteraard de ernst van de situatie geenszins vermindert.

De moord op de onschuldige kinderen wordt door historici vaak in twijfel getrokken omdat er geen vermelding van wordt gemaakt in andere evangeliën of in de vroege apocriefe bronnen. Bovendien zou deze gebeurtenis eerder profetisch van aard zijn. Het zou kunnen dat Matteüs zich heeft gebaseerd op het feit dat Herodes zijn eigen twee zonen heeft vermoord. Door geschiedschrijver Flavius Josephus worden deze beschreven als 'jonge mannen'. Herodes liet hen vermoorden omdat hij dacht dat ze hem zouden vervangen. Flavius Josephus geeft verschillende voorbeelden waarbij Herodes er alles voor deed om de macht te bewaren, en hij vermeldt ook dat verschillende andere gruwelijke daden van Herodes nog niet eens zijn beschreven. Josephus vat zijn stuk over Herodes als volgt samen: "Herodes hield er nooit mee op om elke dag diegenen te wreken en te straffen die ervoor hadden gekozen om tot zijn vijanden te behoren". Daarbij horen dus impliciet misschien ook de kinderen van Bethlehem bij. De reden waarom Josephus er niet over praat, is misschien wel omdat de kindermoord (men gaat er hier wel van uit dat het om een klein aantal kinderen gaat) in het niets verdwijnt bij alle andere gruweldaden van Josephus, hoe wreed de kindermoord ook is.

Het kan ook zijn dat Matteüs zich heeft gebaseerd op het verhaal van Mozes en de farao, uit Exodus 1 en 2, waarbij de farao het bevel geeft om alle pasgeboren jongens te doden. Mozes' moeder kan dit niet over haar hart krijgen en zet hem in het mandje tussen het riet aan de oever van de Nijl. Zo wordt Mozes gered. Er zitten dus duidelijke gelijkenissen tussen deze beide verhalen. Bovendien wordt Jezus vaak geportretteerd als een Mozes Redivivus (Mozes die opnieuw tot leven gekomen is), dus is het niet ver zoeken naar een analogie.

De kindermoord wordt door Matteüs verklaard als de vervulling van een profetie van een profeet uit het Oude Testament, waarschijnlijk Jeremia. De woorden die Matteüs aanhaalt zijn immers duidelijk gebaseerd op Jeremia 31,15: "Dit zegt de HEER: In Rama hoort men klagen, bitter treuren. Rachel beweent haar zonen, zij wil niet worden getroost. Haar kinderen zijn er niet meer."

De dag van de Onschuldige Kinderen

Op 28 december is het de dag van de Onschuldige Kinderen (in de orthodoxe kerk wordt dit op 29 december gevierd). Op die dag viert de Kerk het martelaarschap van de onschuldige jongetjes van Bethlehem die op gezag van koning Herodes de Grote werden vermoord. Het tweede hoofdstuk van het Evangelie van Matteüs meldt dat Herodes bang was dat de komst van een nieuwe Joodse koning het einde van zijn macht zou betekenen. Van de Wijzen uit het Oosten hoorde hij dat die nieuwe koning in Bethlehem geboren zou worden. Toen de Wijzen in een droom vernamen dat Herodes kwaadaardige bedoelingen had en het Kerstkind wilde doden, leidden ze hem om de tuin. Daarop ontstak Herodes in een hevige toorn. "Hij zond zijn mannen uit en liet in Bethlehem en omstreken al de jongens van twee jaar en jonger vermoorden" (Mt 2:16). De katholieke traditie leert dat God de onschuldige jongetjes van Bethlehem had voorbestemd om door hun dood te getuigen van de Messias. Sinds de vijfde eeuw worden zij daarom als heiligen vereerd. In de loop van de tijd werd Onschuldige Kinderen een kerkelijk kinderfeest. Vandaag de dag is (de betekenis van) de dag van de Onschuldige Kinderen nog slechts bij weinigen bekend. In Spanje is deze dag een dag waarop men grapjes uithaalt met andere mensen (een beetje zoals 1 april bij ons). De slachtoffers van deze grapjes worden inocentes genoemd.

Zie: http://www.katholieknederland.nl/heiligenkalender/index_december_10871.html

Opmerking: In de traditie en in de volksmond wordt er wel eens gesproken over de 'onnozele kinderen'. Deze naam is echter een beetje misleidend. We spreken beter over onschuldige kinderen. Het ging hier immers over kleine kinderen, die onschuldig werden vermoord door een wrede heerser. In dat licht kan de gedachtenis van de onschuldige kinderen vandaag de dag aanleiding zijn om al die kinderen te gedenken die onschuldig gedood of verwaarloosd worden, omdat grote mensen in conflict zijn met elkaar en hun macht laten gelden door te beslissen over leven en dood. (http://www.rc.an/rc-531a.htm)

Hedendaagse kindermoord in China

Hoewel de praktijk van kindermoord vroeger in verschillende samenlevingen geoorloofd was, wordt vandaag de dag in de meeste samenlevingen kindermoord als immoreel en crimineel beschouwd. Toch is de praktijk van kindermoord zeker nog niet verdwenen.

Onderzoekster Laila Williamson deed een onderzoek naar het voorkomen van kindermoord in verschillende samenlevingen in wetenschappelijke en historische literatuur. De conclusie van haar onderzoek was dat infanticide in elk continent en door elk volk werd uitgeoefend, op elk cultureel niveau (van jagers en verzamelaars tot de hoge beschaving), en zelfs bij onze eigen voorouders. Het was eerder een regel dan een uitzondering. In de meeste gevallen ging (en gaat) het echter niet om kindermoord vanuit een bepaalde politiek (zoals het geval is bij de kindermoord in Bethlehem), maar om het doden van eigen kinderen om diverse redenen.

Een duidelijk voorbeeld van kindermoord die wel een politieke kleuring heeft, is de kindermoord in China (en in extenso andere Aziatische landen).

 

In China waren het traditioneel vooral de kosten die gepaard gaan met het opvoeden van een kind en het eventueel aanbieden van een bruidsschat, die de belangrijkste reden vormen voor de sociale acceptatie voor de kindermoord op meisjes. China is ook steeds een arm land geweest, met zeer weinig opbrengsten uit de landbouw. Heel wat kinderen stierven dan ook sowieso, door gebrekkige voedselvoorziening en medische zorg. Omdat meisjes een serieuze financiële belasting betekenden voor de familie (de bruidsschat kan soms oplopen tot een tienvoud van wat de familie op een jaar verdient en bovendien onderhoudt een getrouwde dochter haar familie niet, terwijl een getrouwde zoon dat wel moet doen), werden ze dus dikwijls gedood bij de geboorte.

In het China van vandaag heeft de problematiek van kindermoord te maken met de één-kind-politiek die in 1979 in China werd ingevoerd. Om de massale bevolkingsgroei, die echter niet gepaard ging met een welvaartsgroei, een halt toe te roepen, nam men het besluit om de één-kind-politiek op te leggen aan de bevolking. Het concept van deze politiek is dat koppels slechts één kind mogen krijgen (met enkele uitzonderingen). Wanneer men zich niet aan deze politiek houdt, volgen er sancties. Meestal is dat een gigantische boete (bijvoorbeeld tien maal het jaarsalaris), maar er zijn ook meldingen van sterilisatie en gedwongen abortus. Wat ook gebeurt, is dat ouders hun tweede kind niet aangeven, waardoor er een heleboel kinderen, meestal meisjes, eigenlijk officieel niet bestaan. Kinderen worden ook te vondeling gelegd en komen dan in weeshuizen terecht. Erger nog zijn de praktijken van babyhandel en babymoord. Het zijn trouwens ook weer voornamelijk de meisjes die geaborteerd of na de geboorte gedood worden (dit is op zich niet zozeer te wijten aan de politiek zelf, maar aan de culturele voorkeur voor jongens).

Deze politiek heeft trouwens ook invloed op de kinderen zelf. Chinese ouders eisen heel veel van hun enige kind: het moet het hoogst mogelijke bereiken, en uitstekend presteren op school. Ongeveer 1 kind op 5 in China is dan ook depressief en het zelfmoordpercentage onder Chinese jongeren is zeer hoog. Doordat China enorm vergrijst, omdat er te weinig kinderen bijkomen, staan Chinese kinderen ook onder grote druk om later als enige hun twee ouders en hun vier grootouders te onderhouden (het zogenaamde 4-2-1-fenomeen).

Het dient wel gezegd te worden dat de laatste jaren de praktijk in China met betrekking tot de één-kind-politiek enigszins versoepeld is. Zo mogen koppels waarvan beide partners enig kind zijn en beide na 1980 geboren zijn, een tweede kind hebben, en ook de straffen zijn minder streng geworden, waardoor waarschijnlijk de praktijk van kindermoord afneemt.

Verschillende soorten kinderdoding (vandaag de dag)

Wanneer we vandaag de dag over kindermoord spreken, gaat het vooral om ouders die hun eigen kinderen doden. Dit fenomeen is dus duidelijk onderscheiden van de Bijbelse voorbeelden van kindermoord, waarbij een politiek heerser de moord op kinderen beveelt. In het overzicht hieronder zien we dat er heel wat verschillende redenen zijn voor kinderdoding.

• acuut psychische doding: dit is het gevolg van een ernstige (al dan niet tijdelijke) psychische storing bij de dader, zoals een postnatale depressie of schizofrenie
• doding van een ongewenst kind: dit komt vaak voor bij minderjarige moeders, die zich nog niet klaar achten voor het moederschap of die bang zijn voor de reactie van de ouders
• doding uit wraak: één ouder doodt één of meer kinderen wegens ruzie met de andere ouder, bijvoorbeeld bij een scheiding
• onbedoelde doding: vaak uit de hand gelopen kindermishandeling; het kan ook gebeuren dat een te vondeling gelegd kind te laat wordt ontdekt
• genadedoding: bij een kind met een zware handicap of ziekte; deze praktijk kwam en komt nog voor in ziekenhuizen, onder de verpleegkundige staf (er gaan in België trouwens stemmen op om euthanasie ook voor kinderen wettelijk te maken)
• doding wegens geschonden eer: bij ouders die uit een cultuur met nadrukkelijk eerbetoon komen, bijvoorbeeld Turks
• doding wegens verkeerd geslacht: in landen als China en India worden jongens meer gewenst dan meisjes, die daardoor vaker het slachtoffer zijn van kindermoord De cijfers spreken voor zich: Ongeveer 30,5 miljoen meisjes zijn 'vermist' in China, tegenover 22,8 miljoen in India en nog enkele miljoenen in andere landen als Pakistan en Bangladesh. Let wel: die cijfers hebben niet alleen betrekking op kindermoord, maar ook op het te vondeling leggen van kinderen, het niet laten registreren van kinderen,…
• doding wegens armoede: wanneer de levensomstandigheden het niet toelaten, gaat men –vooral in arme landen – soms over tot kinderdoding
• doding omwille van populatiecontrole: in landen als China, waar er een politiek heerst van één kind per gezin, gebeuren heel wat illegale abortussen maar worden ook heel veel pasgeboren kinderen gedood

Literatuur

• G. J. Brooke, The birth of Jesus: biblical and theological reflections, Edinburgh, 2000.
• R. E. Brown, The birth of the Messiah : a commentary on the infancy narratives in the gospels of Matthew and Luke , New York , 1993.
• E. D. Freed, The stories of Jesus' birth: a critical introduction, Sheffield, 2001.
• W. Van Soom, Meer dan een geboorteverhaal: Lc 2,1-20, in Collationes 32/4 (2004) 405-428.

Websites

• http://www.nativityresources.com/
• http://www.nativitymovie.blogspot.com/

Lesimpulsen

1. Over de film

De film in beeld

 

 

Nativity Story: Het maken van een historisch epos

Tijdens de kerstperiode voelde schrijver Mike Rich zich geïnspireerd. "Het viel me op dat terwijl ik veel wist, visueel dan, over hoe de tocht naar Bethlehem eindigde, dat ik nauwelijks een idee had over hoe Maria en Jozef in Bethlehem geraakt waren, wat voor mensen ze waren, en met welke uitdagingen ze te maken kregen. Voor de gelovige en verteller van verhalen die ik ben, waren dat belangrijke vragen." Het grootste deel van 2005 deed hij onderzoek naar elk aspect van het verhaal. Hij las en herlas de evangelies volgens Matteüs en Lucas en ging op zoek naar aanvullende info uit de bijbel over de reis van Maria en Jozef.

"Ik voelde mezelf aangetrokken tot de verbazingwekkende keuzes en beslissingen die Maria en Jozef maakten, terwijl ze alleen konden terugvallen op hun geloof in God en elkaar. Het probleem is dat er weinig bronmateriaal over Maria is en zelfs nog minder over Jozef. Dus ik moest me echt gaan verdiepen in de socio-politiek en culturele dynamiek van die tijd." Rich zocht zijn toevlucht bij een aantal experts uit verschillende velden en vroeg hun hulp "Vanaf het begin wilden we feedback op dit script en wilden we het in zoveel mogelijk handen krijgen. Historici, theologen, experts in de joods-christelijke verhoudingen, experts in het katholicisme, oecumenische experts,… Allen hebben ze geholpen om de authenticiteit van deze film te vergroten, niet alleen visueel, maar ook vanuit een standpunt van cultuur en traditie."

Regisseuse Catherine Hardwicke: "Ik zag het geboorteverhaal zoals we dat allemaal doen: enkele simpele passages met weinig detail en bijna geen inzicht in wie Maria en Jozef waren als personen. Maar in het script van Mike zag ik de kans om echt in het hart, het hoofd en de ziel van dit jonge koppel te komen. Dit verhaal betekent zoveel voor mensen over de hele wereld. Ik dacht dat ik door Maria en Jozef te humaniseren, het publiek aansluiting kon doen laten vinden bij de film op een persoonlijk niveau. Producer Wyck Godfrey voegt hier aan toe: "We kozen Catherine omdat ze ingaat tegen een benadering van een film als een prentenboek. Ze heeft veel succes gehad met het captiveren van de levens van jonge mensen en de crisis en de pijn die gepaard gaan met het opgroeien."

"We zijn op zoek naar epische intimiteit" zegt regisseur Catherine Hardwicke. "We willen dat deze tocht groots en mooi is, maar we willen voelen wat deze mensen voelden. Ik hoop dat het publiek zich op een persoonlijk niveau verbonden weet met de film en dat mensen er inspiratie in vinden om hun eigen uitdagingen en problemen te overwinnen." De regisseuse, de schrijver en de production designer spendeerden uren om elk detail van de film (en de omgeving) er authentiek uit te doen zien en te doen aanvoelen. Omdat Bethlehem en Nazareth doorheen de tijd gemoderniseerd zijn, besloot men de film op te nemen in het Italiaanse dorpje Matera, dat doorheen de eeuwen nagenoeg nog niet veranderd is (dit dorpje werd ook al gebruikt als locatie voor The Passion of the Christ). "Matera is authentieker dan het hedendaagse Nazareth en het hedendaagse Jeruzalem. Zelfs Bethlehem is niet meer wat het geweest is. Matera biedt werkelijk elk authentiek aspect van het leven 2000 jaar geleden" zegt schrijver Mike Rich. Ter aanvulling ging men ook in Ouarzazate in Marokko scènes opnemen, waaronder die met het kasteel van Herodes en de tempel van Jeruzalem. Op die locatie werden ook scènes uit films als Gladiator en Kingdom of Heaven gedraaid. In Matera bouwde men een levensechte replica van Nazareth, met gebouwen, wegen, een olijfpers, een waterput,… Om de authenticiteit van de film te bevorderen, bezochten de filmmakers talrijke huizen, synagogen uit de eerste eeuw,… en woonden ze demonstraties in weven en timmeren bij. De acteurs kregen lessen in het bakken van brood, het melken van geiten, het persen van olijfolie, het planten van graan en het hanteren van oude gebruiksvoorwerpen.

Kerstfilm met vrouwelijke toets

Hooguit enkele hoofdstukjes besteden de evangelisten Matteüs en Lucas aan het kerstverhaal, voor Hollywoodscenarist Mike Rich genoeg stof voor een spannend scenario. Drie verhaallijnen weefde hij door elkaar. Allereerst is er het bekende verhaal van Maria en haar verloofde Jozef. Maria wordt zwanger van de heilige Geest, toch zal Jozef voor haar kiezen.

Vervolgens is er koning Herodes die bevreesd is voor de komst van een messias. De derde verhaallijn vertelt over de drie wijzen uit het oosten die op zoek zijn naar de koning der koningen. Zij brengen wat luim in het geheel. Voor de regie tekende Catherine Hardwicke, bekend van het tienerdrama Thirteen. Was het de invloed van deze vrouwelijke regisseur, die maakt dat The Nativity Story eigenlijk sterk vrouwelijke accenten bevat? Zo zien we dat de jonge Maria eigenlijk buiten haar wil uitgehuwelijkt wordt aan Jozef. Ze ziet dat helemaal niet zitten en protesteert dan ook tegen haar moeder. De film laat uitschijnen dat dit de reden is waarom de toekomstige moeder van God naar haar nicht Elisabeth trekt. Blijft de film verder vrij trouw aan de Bijbel, dit is wel degelijk een vondst. Ook zien we (voor het eerst?) Maria's bevalling van Jezus, een onderwerp dat in de christelijke iconografie niet voorkomt. Hardwicke brengt het heel teder in beeld. Verbazing wekt de sterke acteerprestatie van de jonge Keisha Castle-Hughes, een zestienjarige actrice uit Nieuw-Zeeland die eerder al schitterde in Whale Rider en Star Wars. Episode III. Deze Maria is een jong meisje, geen twintiger zoals de traditie haar vaak voorstelt. De keuze sluit aan bij de meest recente Bijbelvertalingen die Maria inderdaad omschrijven als 'meisje'. Bovendien is Castle-Hughes deels van Maori-afkomst, wat haar duidelijk niet-westerse trekken bezorgde. De echte Jozef en Maria waren immers ook geen Europeanen. (…) De prent presenteert zich als een familiefilm, toch krijgt de kijker heel wat geweld over zich. We realiseren ons dat het leven van Jozef en Maria niet simpel was. De Romeinen leggen een juk op het arme volk. Meisjes worden als slavinnen ontvoerd wanneer hun familie de belastingen niet kan ophoesten. Op weg naar Elisabeth ziet Maria bebloede gekruisigden hangen. In deze diepe ellende komt de Messias ter wereld.

"Er zal altijd hoop zijn", zo drukt Anna haar dochter op het hart. Maria twijfelt: "Ook in Nazareth?" Jozef vertelt haar dat hij in een droom een engel zag die hem op het hart drukte niet bang te zijn. Maria vraagt hem: "En ben je bang?" Jozef antwoordt bevestigend. Met dergelijke kleine dingen maken de filmmakers van het echtpaar uit Nazareth levensechte mensen, die het formaat van plaasteren kerststalfiguren mateloos overstijgen. Scenarist Mike Rich is van katholieken huize en dat merk je aan een aantal symbolische verwijzingen. De opvliegende witte duif bijvoorbeeld, wanneer de engel zijn boodschap overbrengt aan Maria. Of de blauw-witte sluier die de Maagd draagt op weg naar Betlehem. Veel in de film biedt stof tot meditatie. Zo viel ons op dat Maria tijdens haar bezoek aan Elisabeth niet het bekende Magnificat reciteert. Pas in de laatste minuten van de prent leest Keisha Castle-Hughes de tekst off-screen voor, terwijl Jozef, Maria en de kleine Jezus de woede van Herodes ontvluchten. Daarmee krijgt de tekst een dubbele dimensie.

Uit Kerk en Leven, 22 november 2006, p. 16.

De Jezusfilm

Het probleem van de Jezus van de film

Zoals de figuur van Jezus (en de bijbel in het algemeen) doorheen de eeuwen vele auteurs en schilders heeft beïnvloed, zo is het onoverkomelijk geweest dat Jezus en de bijbel ook hun weg vonden in de moderne cinema.

Volgens W. Barnes Tatum houdt het medium film een dubbele belofte in om het verhaal van Jezus (en ook andere bijbelse verhalen) te vertellen. Enerzijds heeft het witte doek haar eigen capaciteit om gebeurtenissen, verhalen, personen, en zo ook Jezus, tot leven te brengen. Anderzijds heeft de film als artistiek medium zich ontwikkeld naast het onderzoek naar de historische Jezus. Naast een uitgebreider begrip van de evangeliën heeft dat onderzoek tevens een hernieuwde interesse in de figuur van Jezus als mens van vlees en bloed teweeggebracht. Het belang van dit onderzoek laat zich ook blijken in de film. Verschillende literaire perspectieven en historische bronnen zijn nu beschikbaar voor de filmmakers en deze kunnen op hun beurt op hun eigen wijze een afbeelding weergeven van het leven van Jezus, zoals het is doorgegeven via de geschiedenis. Ook het publiek draagt bij het bekijken van Jezusfilms deze bagage met zich mee.

Toch moeten we ook oog hebben voor wat W. Barnes Tatum "het probleem van de Jezus van de film" noemt. Dit probleem heeft op zijn minst vier dimensies, met name de artistieke, de literaire, de historische en de theologische.

1) De artistieke dimensie

We moeten er rekening mee houden dat Jezusfilms ook echt 'Films' zijn, en dat ze als dusdanig aan de filmische criteria moeten voldoen. Ze worden beoordeeld op script, regie, acteurs, soundtrack, belichting,… net als alle andere films. Bovendien brengen de kijkers en de critici ook een oordeel uit op basis van de concrete voorstelling van Bijbelfiguren (zoals in dit geval Maria, Jozef, de magiërs, Jezus,…) en in welke mate dit in overeenstemming is met het beeld dat zij zich reeds hadden gevormd van deze figuren.

2) De literaire dimensie

De voornaamste bronnen waarop de scenaristen zich baseren, namelijk de vier evangeliën, geven ons enkel in beperkte mate informatie over Jezus' geboorte en leven. Het probleem reikt nog verder, in die zin dat ook binnen de evangeliën ons verschillende beelden aangereikt worden. Het is voor elke filmmaker een uitdaging om de verschillende portretten tot een samenhangend geheel samen te voegen of er één te kiezen. Dit is misschien wel de eerste beslissing, de basisbeslissing die een filmmaker moet nemen bij het tot leven brengen van de bijbelse Jezus. In vele Jezusfilms wordt trouwens ook gebruik gemaakt van andere, niet-bijbelse geschriften over Jezus. Vaak worden zelfs romans als bronmateriaal gebruikt, waarbij dan weer de kwestie rijst of deze verhalen meer projecties zijn van wat de auteurs bezighoudt dan bespiegelingen over de historische Jezus.

3) De historische dimensie

Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen de verhalen over Jezus en de persoon van Jezus als historische figuur. Het is niet evident dat deze verhalen helemaal weerspiegelen wat zich concreet in het leven van Jezus heeft voorgedaan. Ze zijn altijd al gekenmerkt door interpretatie. Wij kennen Jezus maar in en door de geschiedenis, doordat hij in verhalen overgeleverd is. Pure feiten achterhalen is haast onmogelijk. Het wordt dan ook moeilijk om bij het maken van een film te bepalen wat wel en wat niet echt is gebeurd, en hoe men bepaalde zaken historisch exact op het scherm moet brengen. Doordat men, ook in The Nativity Story, alles zo authentiek mogelijk wil weergeven, is de kijker wel geneigd om te geloven dat alles werkelijk zo gebeurd is, wat natuurlijk tot misvattingen kan leiden.

4) De theologische dimensie

Heel wat theologische kwesties komen in bijbels geïnspireerde films naar voren, maar zijn niet altijd in overeenstemming met de christelijke leer. Bovendien behandelt de regisseur deze kwesties steeds vanuit zijn eigen persoonlijk geloof. Dit zie je al wanneer de filmmaker bijvoorbeeld de elementen van Jezus' publieke leven behandelt, maar komt nog sterker naar voren wanneer het gaat over het afbeelden van onder andere de mirakelen, de maagdelijke geboorte, de incarnatie en de verrijzenis.

Een artikel van professor Pollefeyt en professor Bieringer over de Jezusfilm

Andere bekende Jezusfilms

• The Passion of the Christ (2004)
• Jésus de Montreal (1989)
• The Last Temptation of Christ (1988)
• Jesus of Nazareth (1977)
• Jesus Christ Superstar (1973)
• The Greatest Story Ever Told (1965)
• King of Kings (1961)

Enkele websites met een lijst en besprekingen van Jezusfilms

• NTgateway: The Christ Film Web Pages
• Jesus: Real tot Reel

2. Bijbelteksten

Aankondigingsverhalen

De aankondiging van Isaak

Gen 17, 15-22: [15] Verder zei God tegen Abraham: 'Wat je vrouw Sarai betreft, voortaan moet je haar niet Sarai noemen maar Sara. [16] Ik zal haar zegenen en jou bij haar een zoon geven. Ik zal haar zo rijk zegenen dat er volken uit haar zullen voortkomen en er koningen van haar zullen afstammen.' [17] Abraham boog zich diep neer, maar lachte en dacht: Hoe zou iemand van honderd nog een kind kunnen krijgen? En Sara, zou zij op haar negentigste nog een kind ter wereld kunnen brengen? [18] En hij antwoordde God: 'Ik zou al gelukkig zijn als Ismaël onder uw bescherming mocht staan.' [19] Maar God zei: 'Nee, je vrouw Sara zal je een zoon baren, die je Isaak moet noemen, en met hem zal ik mijn verbond voortzetten. Het zal een eeuwigdurend verbond zijn, dat ook voor zijn nakomelingen zal gelden. [20] En wat Ismaël betreft, ik verhoor je: ik zal hem zegenen, hem vruchtbaar maken en hem veel, heel veel nakomelingen geven. Twaalf stamvorsten zal hij verwekken en er zal een groot volk uit hem voortkomen. [21] Maar mijn verbond zal ik voortzetten met Isaak, de zoon die Sara je volgend jaar omstreeks deze tijd zal baren.' [22] Nadat God zo met hem gesproken had, ging hij bij Abraham vandaan.

Gen 18, 1- 15: [1] De HEER verscheen opnieuw aan Abraham, bij de eiken van Mamre. Op het heetst van de dag zat Abraham in de ingang van zijn tent. [2] Toen hij opkeek, zag hij even verderop plotseling drie mannen staan. Onmiddellijk snelde hij de tent uit, naar hen toe. Hij boog diep [3] en zei: 'Heer, wees toch zo goed uw dienaar niet voorbij te gaan. (…)

[9] 'Waar is Sara, uw vrouw?' vroegen zij hem. 'Daar, in de tent,' antwoordde hij. [10] Toen zei een van hen: 'Ik kom over precies een jaar bij u terug en dan zal uw vrouw Sara een zoon hebben.' Sara, die in de ingang van de tent stond, achter de man, hoorde dat. [11] Nu waren Abraham en zij op hoge leeftijd gekomen en de jaren dat een vrouw vruchtbaar is, lagen al ver achter haar. [12] Daarom lachte ze in zichzelf. Zou de liefde voor mij dan nog weggelegd zijn? dacht ze. Ik ben immers verwelkt, en ook mijn man is al oud. [13] Toen vroeg de HEER aan Abraham: 'Waarom lacht Sara, waarom vraagt ze zich af of ze op haar leeftijd nog wel een kind ter wereld kan brengen? [14] Is ook maar iets voor de HEER onmogelijk? Op de vastgestelde tijd, over precies een jaar, kom ik bij je terug en dan heeft Sara een zoon.' [15] Geschrokken ontkende Sara: 'Ik heb niet gelachen.' Maar hij zei: 'Ja, je hebt wel gelachen.'

De aankondiging van Johannes de Doper

Lucas 1,5-25: [5] Toen Herodes koning van Judea was, leefde er een priester die Zacharias heette en tot de priesterafdeling Abia behoorde. Zijn vrouw, Elisabet, stamde af van Aäron. [6] Beiden waren vrome en gelovige mensen, die zich strikt aan alle geboden en wetten van de Heer hielden. [7] Ze hadden geen kinderen, want Elisabet was onvruchtbaar, en beiden waren al op leeftijd. [8] Toen de afdeling van Zacharias eens aan de beurt was om de priesterdienst te vervullen, [9] werd er volgens het gebruik van de priesters geloot en werd Zacharias door het lot aangewezen om het reukoffer op te dragen in het heiligdom van de Heer. [10] De samengestroomde menigte bleef buiten staan bidden terwijl het offer werd gebracht. [11] Opeens verscheen hem een engel van de Heer, die aan de rechterkant van het reukofferaltaar stond. [12] Zacharias schrok hevig bij het zien van de engel en hij werd door angst overvallen. [13] Maar de engel zei tegen hem: 'Wees niet bang, Zacharias, je gebed is verhoord: je vrouw Elisabet zal je een zoon baren, en je moet hem Johannes noemen. [14] Vreugde en blijdschap zullen je ten deel vallen, en velen zullen zich over zijn geboorte verheugen. [15] Hij zal groot zijn in de ogen van de Heer, en wijn en andere gegiste drank zal hij niet drinken. Hij zal vervuld worden met de heilige Geest terwijl hij nog in de schoot van zijn moeder is, [16] en hij zal velen uit het volk van Israël tot de Heer, hun God, brengen. [17] Als bode zal hij voor God uit gaan met de geest en de kracht van Elia om ouders met hun kinderen te verzoenen en om zondaars tot rechtvaardigheid te brengen, en zo zal hij het volk gereedmaken voor de Heer.' [18] Zacharias vroeg aan de engel: 'Hoe kan ik weten of dat waar is? Ik ben immers een oude man en ook mijn vrouw is al op leeftijd.' [19] De engel antwoordde: 'Ik ben Gabriël, die altijd in Gods nabijheid is, en ik ben uitgezonden om je dit goede nieuws te brengen. [20] Maar omdat je geen geloof hebt gehecht aan mijn woorden, die op de voorbestemde tijd in vervulling zullen gaan, zul je stom zijn en niet kunnen spreken tot de dag waarop dit alles gaat gebeuren.' [21] De menigte stond buiten op Zacharias te wachten, en de mensen vroegen zich af waarom hij zo lang in het heiligdom bleef. [22] Maar toen hij naar buiten kwam, kon hij niets tegen hen zeggen. Ze begrepen dat hij in het heiligdom een visioen had gezien; hij maakte gebaren tegen hen, maar spreken kon hij niet. [23] Toen zijn tempeldienst voorbij was, ging hij terug naar huis. [24] Korte tijd later werd zijn vrouw Elisabet zwanger. Ze leefde vijf maanden lang in afzondering en zei bij zichzelf: [25] De Heer heeft zich mijn lot aangetrokken. Hij heeft dit voor mij gedaan opdat de mensen me niet langer verachten.

De aankondiging van Jezus

Lc 1, 26-38: [26] In de zesde maand zond God de engel Gabriël naar de stad Nazaret in Galilea, [27] naar een meisje dat was uitgehuwelijkt aan een man die Jozef heette, een afstammeling van David. Het meisje heette Maria. [28] Gabriël ging haar huis binnen en zei: 'Gegroet Maria, je bent begenadigd, de Heer is met je.' [29] Ze schrok hevig bij het horen van zijn woorden en vroeg zich af wat die begroeting te betekenen had. [30] Maar de engel zei tegen haar: 'Wees niet bang, Maria, God heeft je zijn gunst geschonken. [31] Luister, je zult zwanger worden en een zoon baren, en je moet hem Jezus noemen. [32] Hij zal een groot man worden en Zoon van de Allerhoogste worden genoemd, en God, de Heer, zal hem de troon van zijn vader David geven. [33] Tot in eeuwigheid zal hij koning zijn over het volk van Jakob, en aan zijn koningschap zal geen einde komen.' [34] Maria vroeg aan de engel: 'Hoe zal dat gebeuren? Ik heb immers nog nooit gemeenschap met een man gehad.' [35] De engel antwoordde: 'De heilige Geest zal over je komen en de kracht van de Allerhoogste zal je als een schaduw bedekken. Daarom zal het kind dat geboren wordt, heilig worden genoemd en Zoon van God. [36] Luister, ook je familielid Elisabet is zwanger van een zoon, ondanks haar hoge leeftijd. Ze is nu, ook al hield men haar voor onvruchtbaar, in de zesde maand van haar zwangerschap, [37] want voor God is niets onmogelijk.' [38] Maria zei: 'De Heer wil ik dienen: laat er met mij gebeuren wat u hebt gezegd.' Daarna liet de engel haar weer alleen.

3. Afbeeldingen van het geboorteverhaal in de kunst

4. Je zou van minder schrikken! De onmogelijke boodschap van de engel aan Maria

Lucas 1,26-38 verhaalt over de boodschap van de engel aan Maria en zegt ons niet alleen iets over de roeping van Maria maar over elke roeping, en over het menszijn zelf als roeping en zending.

1. Geroepen worden

Maria is een geroepene in de letterlijke zin van het woord. Haar roeping begint niet bij haarzelf, maar bij God, die haar roept tot iets wat helemaal niet strookt met haar plannen. Maria koestert haar eigen dromen, haar persoonlijk levensproject (trouwen met Jozef, dromen over een eigen huis en kinderen). Hiermee drukt zij zoals elke mens haar gezonde zelfzorg uit. En deze zorg is getekend door verantwoordelijkheid voor zichzelf: dit kunnen we een verantwoordelijkheid in de eerste persoon noemen.

Soms breekt onaangekondigd en onvoorzien het andere in ons bestaan binnen met alle gevolgen vandien. In het verhaal is het de engel Gabriël die als het andere in het bestaan van Maria binnendringt. In de lijn van de oudtestamentische traditie is de engel een boodschapper (het woord engel betekent in het Grieks en Latijn 'bode') en ook diegene die voor God naar de mens toe optreedt. Zo komt God onder de mensen aanwezig, zonder zijn heiligheid nodeloos bloot te geven.

2. Roeping niet verwarren met ideaal

De bijbelse idee van roeping (en dus ook van Maria's roeping) is niet hetzelfde dan een ideaal. Een ideaal heeft te maken met de gedachte dat ik als bewust en vrij wezen een specifieke taak of levenskeuze ontwerp, die maar betekenis heeft als ze het beste van zichzelf waarmaakt. Dat kan de mens alleen door zijn individuele mogelijkheden en gaven te ontplooien en zichzelf te realiseren. De bijbelse roepingsidee gaat regelrecht in tegen deze idee van zelfrealisatie. De bijbel legt de klemtoon op het feit dat de roeping in tegenstelling tot een ideaal niet uit mezelf ontstaat maar vanuit het andere dan mijzelf.

3. Geroepen door een gevoelige God

Het geroepen worden ondanks zichzelf gaat niet terug op een anoniem principe maar op Iemand, die het woord richt tot de mens. Het gaat letterlijk om een roeping, met de klemtoon op de passiviteit van het geroepen worden. De roeping is een taalgebeuren, waarbij het gesproken woord centraal staat. Dat roepingswoord komt 'van buiten', komt van elders op mij af, maar gaat zich tegelijkertijd nestelen in mijzelf.

4. Roeping als uitverkiezing

Hoewel de roeping radicaal is, is ze nooit een uitschakeling van het zelf en van de eigen vrijheid. De roeping is steeds een uitverkiezing. Maria wordt persoonlijk aangesproken, tot twee maal toe. Niet de mens in het algemeen, maar Maria in het bijzonder wordt geroepen om persoonlijk te antwoorden. Hierdoor krijgt zij een uitzonderlijke plaats. Door een roeping en uitverkiezing wordt men als mens uniek.

5. Uitverkiezing als zending

De uitverkiezing is niet zomaar een voorrecht, mag geen aanleiding geven tot hoogmoed en pretentie maar ze moet verstaan worden als een zending naar de mensen toe. Dat roeping onmiddellijk ook zending inhoudt, wordt duidelijk in het verhaal van Maria. De zending die Maria opgedragen krijgt, is moeder worden van Jezus. Hier kunnen we spreken over een verantwoordelijkheid in de tweede persoon: ik word verantwoordelijk gesteld voor de ander.

6. Ondanks zichzelf aan het Goede toegewijd

God is de Goede bij uitstek. Hij is geen verre en onaantastbare maar een raakbare en geraakte God, die zich verbindt met kleine en kwetsbare mensen. Maria, en ook elke mens, is ondanks zichzelf aan het Goede toegewijd. Deze gehechtheid aan het Goede gaat aan de vrije keuze vooraf. De geroepene bevindt zich immers steeds al in een verbondenheid met het Goede.

7. Een roeping die een crisis veroorzaakt

De roeping en de zending doen de mens perplex staan. Het is niet verwonderlijk dat de mens dan vragen stelt, het niet begrijpt en zelfs weerbarstig is. Sowieso veroorzaakt een roeping een crisis bij de geroepene. Ook Maria lijkt helemaal niet gelukkig te zijn met de boodschap. Haar reactie op de boodschap van de engel is er in het begin één van schrik en terugdeinzen, maar dit maakt Maria precies zo menselijk.

8. Geroepen tot het onmogelijke

De crisis van Maria wordt veroorzaakt door wat de engel zegt, namelijk door zijn boodschap. Vooral de inhoud van de boodschap zorgt voor de nodige onrust bij Maria. Die boodschap houdt iets onmogelijks in: zwanger worden en toch geen gemeenschap hebben met een man. Sowieso klinkt de idee van een maagdelijke geboorte in onze oren heel vreemd en zelfs absurd. Men kan op zoek gaan naar een andere verklaring om het verhaal plausibel te maken, maar dit maakt misschien de sterkte van het verhaal zelf ongedaan. Het onmogelijke wijst juist op het andere dat onaangemeld en tegen alle wetmatigheden in van elders komt en ook echt iets nieuws tot stand brengt. Alleen het onmogelijke is het buitengewone waardoor de loop van de geschiedenis en van de wereld onomkeerbaar opengebroken wordt naar een radicaal nieuwe toekomst.

9. Een kind van de belofte

Het verhaal van de boodschap aan Maria is in de bijbelse traditie geen toevallige uitzondering. Het onmogelijke is een teken van Gods werkdadige transcendentie. Zo krijgt in het Oude Testament het koppel Sara en Abraham ook een zoon na een zegen van God, hoewel het koppel heel oud is (Sara is al negentig jaar oud!) en Sara bovendien onvruchtbaar is. Er is dus geen twijfel mogelijk of zij op natuurlijke wijze nog een kind kan krijgen. Maar het is juist door het onmogelijke dat het nieuwe en het andere kan binnengebracht worden. Het kind van Abraham en Sara, is, net zoals het kind van Maria, de zoon van de belofte en niet de zoon van de natuur.

10. Voor God is niets onmogelijk

Jezus is een kind dat door God toegezegd wordt. Het gaat letterlijk om een buiten-gewoon of ab-normaal kind. Precies door zijn anderszijn opent Jezus als het kind van de belofte de horizon van een nieuwe wereld. Precies de moeilijkheid en onmogelijkheid van dit verhaal houdt ons wakker en prikkelt ons om aandacht te besteden aan het openbarende dat door het onmogelijke wordt opgeroepen.

Vandaar ook dat de engel op de vraag van Maria (hoe zal dit geschieden?) niet reageert door wat hij aankondigt enigszins toegankelijk en begrijpelijk te maken, maar door te stellen dat voor God niets onmogelijk is. Het onmogelijke wordt mogelijk dankzij God.

11. Maria's kritische mondigheid

Maria antwoordt op de aankondiging van haar moederschap niet zomaar in blinde gehoorzaamheid of met een onnadenkend of slaafs ja maar zij stelt uitdrukkelijk vragen. Dit staat in contrast met de traditionele voorstellingen van de brave en gehoorzame Maria. We moeten zeker de 'brave' Maria in vraag stellen, want al schrikt Maria van de aanspraak door de engel en deinst ze terug, toch laat zij zich niet intimideren en verlammen door paniek. De goddelijke huivering slaat haar niet neer maar richt haar op en wekt haar tot moedige mondigheid. Zij is een volwassen jonge vrouw die beseft wat haar overkomt en daarom met open ogen en vanuit haar onherleidbare zelfstandigheid om toelichting durft te vragen.

12. Een vrij en geïncarneerd ja

De kritische vraagstelling door Maria betekent ook dat haar vrijheid allesbehalve schaakmat gezet is, maar integendeel helemaal ingeschakeld wordt. Dat zij om opheldering vraagt, betekent dat zij niet gedwongen wordt, maar vanuit zichzelf op de roeping kan reageren. In deze zin is haar zending geen dwang, die haar vrijheid negeert of vernietigt, maar een appel dat haar vrijheid aanspreekt en tegelijk vrijlaat. Hiermee raken we de kern van de ethische vrijheid: ik moet ja zeggen maar ik kan nee zeggen. En Maria zegt, na haar kritische vraag, in volle vrijheid ja op de zending, die haar van Godswege wordt toevertrouwd. Enkel door zichzelf volledig, tot en met haar lichaam, ter beschikking te stellen, kan ze de zending om de moeder van Jezus te worden volledig waarmaken. En dit geldt voor elke roeping: een opgenomen zending kan enkel reëel zijn als ze zich op een concrete en aardse wijze voltrekt als dienst voor het heil van mensen. Een roeping mag nooit introvert zijn, dat wil zeggen naar binnen gekeerd, maar ze moet integendeel steeds extravert worden, dat wil zeggen helemaal naar buiten toe gekeerd. Elke roeping is steeds ook zending, een betrokkenheid op het andere dan zichzelf.

Roger Burggraeve

5. Humor rond de geboorte van Jezus

6. Kindermoord

De kindermoord in Egypte en de geboorte van Mozes

[8] Er kwam in Egypte een nieuwe koning aan de macht, die Jozef niet gekend had. [9] Hij zei tegen zijn volk: 'De Israëlieten zijn te sterk voor ons en te talrijk. [10] Laten we verstandig handelen en voorkomen dat dit volk nog groter wordt. Want stel dat er oorlog uitbreekt en zij zich aansluiten bij onze vijanden, de strijd tegen ons aanbinden en uit het land wegtrekken!' (…)

[15] Bovendien gelastte de koning de Hebreeuwse vroedvrouwen, Sifra en Pua geheten, het volgende: [16] 'Als u de Hebreeuwse vrouwen bij de bevalling helpt, let dan goed op het geslacht van het kind. Als het een jongen is, moet u hem doden; is het een meisje, dan mag ze blijven leven.' [17] Maar de vroedvrouwen hadden ontzag voor God en deden niet wat de koning van Egypte hun had opgedragen: ze lieten de jongetjes in leven. [18] Daarom ontbood de koning de vroedvrouwen. 'Wat heeft dit te betekenen?' vroeg hij hun. 'Waarom laat u de jongens in leven?' [19] De vroedvrouwen antwoordden de farao: 'De Hebreeuwse vrouwen zijn anders dan de Egyptische: ze zijn zo sterk dat ze hun kind al gebaard hebben voordat de vroedvrouw er is.' [20] God zegende het werk van de vroedvrouwen, zodat het volk zich sterk uitbreidde. [21] En omdat de vroedvrouwen ontzag voor God hadden, schonk hij ook aan hen nakomelingen. [22] Toen gaf de farao aan heel zijn volk het bevel om alle Hebreeuwse jongens die geboren werden in de Nijl te gooien; de meisjes mochten in leven blijven.

[1] Een man uit de stam Levi trouwde met een vrouw uit diezelfde stam. [2] Zij werd zwanger en bracht een zoon ter wereld. Het was een mooi kind en ze hield het verborgen, drie maanden lang. [3] Toen ze geen kans zag haar zoon nog langer verborgen te houden, nam ze een mand van papyrus, bestreek die met pek en teer, legde het kind erin en zette de mand tussen het riet langs de oever van de Nijl. [4] De zuster van het kind ging een eind verderop staan, om te zien wat er met hem zou gebeuren. [5] Even later kwam de dochter van de farao naar de Nijl om te baden, terwijl haar dienaressen langs de rivier heen en weer liepen. Zij ontdekte de mand tussen het riet en liet die door een van haar slavinnen halen. [6] Ze maakte de mand open en zag daarin het kind. Het jongetje huilde, en vol medelijden zei ze: 'Dat moet een Hebreeuws kind zijn.' [7] Toen kwam de zuster van het kind haar vragen: 'Zal ik bij de Hebreeuwse vrouwen een voedster gaan zoeken om het kind voor u te voeden?' [8] 'Ja, doe dat maar,' antwoordde de dochter van de farao, waarop het meisje de moeder van het kind ging halen. [9] De dochter van de farao zei tegen de vrouw: 'Neem dit kind mee en voed het voor me. Ik zal u ervoor betalen.' De vrouw nam het kind mee en voedde het. [10] Toen het groot genoeg was, bracht ze het naar de dochter van de farao. Deze nam het kind aan als haar eigen zoon. Ze noemde hem Mozes, 'want,' zei ze, 'ik heb hem uit het water gehaald.'

De kindermoord in Bethlehem en de geboorte van Jezus

[1] Toen Jezus geboren was in Betlehem in Judea, tijdens de regering van Herodes, kwamen er magiërs uit het Oosten in Jeruzalem aan. [2] Ze vroegen: 'Waar is de pasgeboren koning van de Joden? Wij hebben namelijk zijn ster zien opgaan en zijn gekomen om hem eer te bewijzen.' [3] Koning Herodes schrok hevig toen hij dit hoorde, en heel Jeruzalem met hem. [4] Hij riep alle hogepriesters en schriftgeleerden van het volk samen om aan hen te vragen waar de messias geboren zou worden. [5] 'In Betlehem in Judea,' zeiden ze tegen hem, 'want zo staat het geschreven bij de profeet: [6] "En jij, Betlehem in het land van Juda, bent zeker niet de minste onder de leiders van Juda, want uit jou komt een leider voort die mijn volk Israël zal hoeden."' [7] Daarop riep Herodes in het geheim de magiërs bij zich; hij wilde precies van hen weten wanneer de ster zichtbaar geworden was, [8] en stuurde hen vervolgens naar Betlehem met de woorden: 'Stel een nauwkeurig onderzoek in naar het kind. Stuur mij bericht zodra u het gevonden hebt, zodat ook ik erheen kan gaan om het eer te bewijzen.' [9] Nadat ze geluisterd hadden naar wat de koning hun opdroeg, gingen ze op weg, en nu ging de ster die ze hadden zien opgaan voor hen uit, totdat hij stil bleef staan boven de plaats waar het kind was. [10] Toen ze dat zagen, werden ze vervuld van diepe vreugde. [11] Ze gingen het huis binnen en vonden het kind met Maria, zijn moeder. Ze wierpen zich neer om het eer te bewijzen. Daarna openden ze hun kistjes met kostbaarheden en boden het kind geschenken aan: goud en wierook en mirre. [12] Nadat ze in een droom waren gewaarschuwd om niet naar Herodes terug te gaan, reisden ze via een andere route terug naar hun land. [13] Kort nadat zij op die manier de wijk genomen hadden, verscheen er aan Jozef in een droom een engel van de Heer. Hij zei: 'Sta op en vlucht met het kind en zijn moeder naar Egypte. Blijf daar tot ik je weer roep, want Herodes is naar het kind op zoek en wil het ombrengen.' [14] Jozef stond op en week nog diezelfde nacht met het kind en zijn moeder uit naar Egypte. [15] Daar bleef hij tot de dood van Herodes, en zo ging in vervulling wat bij monde van de profeet door de Heer is gezegd: 'Uit Egypte heb ik mijn zoon geroepen.' [16] Toen Herodes begreep dat hij door de magiërs misleid was, werd hij verschrikkelijk kwaad, en afgaande op het tijdstip dat hij van de magiërs had gehoord, gaf hij opdracht om in Betlehem en de wijde omgeving alle jongetjes van twee jaar en jonger om te brengen. [17] Zo ging in vervulling wat gezegd is door de profeet Jeremia: [18] 'Er klonk een stem in Rama, luid wenend en klagend. Rachel beweende haar kinderen en wilde niet worden getroost, want ze zijn er niet meer.'

Eén-kind-beleid ligt in China formeel vast

(January 3, 2002) BEIJING - Vlak voor het aflopen van vorig jaar is in China een wet aangenomen die de praktijk rond het omstreden één-kind-beleid nu ook formeel vastlegt. In de praktijk heeft dit beleid, met onder meer ook gedwongen abortussen en sterilisaties, al sinds 1980 plaats. De wet rond de family planning is een lang bediscussieerde wet en werd uiteindelijk op de 25e zitting van het Nationaal Volkscongres aangenomen, aldus de staatsmedia.

Het één-kind-beleid was de afgelopen jaren geen wet in China, maar functionarissen uit wetgevende kring drongen er wel al langer op aan door het "codificeren van het beleid verwarring weg te nemen". Het, nu dus formeel bekrachtigde, beleid beperkt het aantal kinderen dat echtparen kunnen krijgen tot één als ze in een stad wonen, en tot twee als ze op het platteland wonen én het eerste kind een meisje is. Aan sommige etnische minderheden wordt toegestaan meer kinderen te krijgen, omdat ze kleine gemeenschappen vormen in vaak barre leefomstandigheden.

De Chinese regering heeft eerder al toegegeven dat dit beleid, in ieder geval in het verleden, heeft geleid tot excessen als kindermoord en gedwongen en/of selectieve abortussen. Dat laatste gebeurt op grote schaal op het platteland, door koppels die een meisje verwachten maar liever een jongetje willen. Deze selectie heeft in China inmiddels geleid tot een jongens-meisjes ratio van 117:100. Dat wil zeggen dat 117 jongens geboren worden voor iedere 100 meisjes. Internationaal ligt die ratio gemiddeld op 106:100. Volgens het staatspersbureau Xinhua, spreekbuis voor de regering, maakt de nieuwe wet de situatie er niet per definitie slechter op.

Kindermoord moet kunnen

Het doden van pasgeborenen kan gerechtvaardigd zijn. Dat vindt een van de meest vooraanstaande Britse ethici, professor John Harris. Harris is lid van de ethische commissie van de British Medical Association.

Harris deed zijn uitspraak tijdens een debat over geslachtskeuze. Hij reageerde op een vraag welke morele status een embryo heeft. Daarbij rechtvaardigde de professor bio-ethiek het doden van kinderen indien die een genetische afwijking hebben die tijdens de zwangerschap onopgemerkt bleef.

"Ik denk niet dat infanticide altijd ongerechtvaardigd is. Ik denk niet dat het plausibel is te denken dat er enige morele verandering optreedt tijdens de reis door het geboortekanaal." Harris weigerde in te gaan op de vraag tot welke leeftijd hij infanticide geoorloofd acht.

De ethicus staat nog steeds achter zijn uitspraak. "Mensen die denken dat er een verschil bestaat tussen infanticide en late abortus moeten zichzelf deze vraag stellen: wat is er met de foetus gebeurd tijdens het ter wereld komen waardoor zijn morele status is veranderd? Ik denk dat er in die tijd niets is gebeurd."

"Het is algemeen bekend dat waar ernstige afwijkingen niet zijn opgemerkt - als je een zeer ernstig gehandicapt of veel te vroeg geborene hebt met ernstige hersenbeschadiging - er stappen worden ondernomen om het niet in leven te houden. Er is een wijdverbreide en aanvaarde praktijk van infanticide in de meeste landen. Wij zouden veel eerlijker moeten zijn over de ethiek van dit alles en onszelf de ernstige vraag moeten stellen: wat denken wij eigenlijk wat het verschil is tussen pasgeborenen en late foetussen? Er is geen enkele duidelijke reden waarom men anders zou denken - vanuit de ethiek gezien - over een foetus binnen of buiten de baarmoeder."

Hij is niet bang voor de zo vaak genoemde 'glijdende schaal'. Daar komen we samen best uit, meent hij. Hij wil de beslissing overlaten aan de ouders en is niet bang voor infanticide om cosmetische redenen. De praktijk is echter dat er volop late abortussen plaatsvinden wegens bijvoorbeeld een hazenlip. Een anglicaanse vrouwelijke priester voert daar momenteel actie tegen. Als moeders in staat zijn hun voelbaar bewegende kinderen te laten doden, dan zullen zij ook na de geboorte een doodvonnis kunnen vellen. En dat alles omdat we kennelijk menen dat sommige categorieën mensen beter niet kunnen leven.

Waar voor de meest onbenullige zaken eindeloze voorschriften en bepalingen gelden, hangen kinderlevens steeds meer af van de grillen van hun eigen moeder. We staan erbij en we kijken ernaar. (JP)

http://www.katholieknieuwsblad.nl/actueel21/kn2118a.htm

Didactische suggesties

1. Over de film

* Vragen bij de film (op basis van de foto's uit de film)

• Zou je zelf naar deze film gaan?
• Wat denk je in deze film te zien, wat zijn je verwachtingen rond deze film?
• Had je er op voorhand al over gehoord?
• Welke passages uit het Bijbelverhaal/de film worden hier afgebeeld? Wie zie je op de foto's?
• Komen de personages realistisch over?
• Heeft het verfilmen van een Bijbelverhaal eigenlijk enig nut?
• Welk ander Bijbelverhaal zou je graag verfilmd zien en waarom?

* Er kan klassikaal (via het Internet) naar de trailer van de film en naar heel wat andere fragmenten uit de film gekeken worden, via http://www.nativityresources.com/video.html. Hierbij kunnen de leerlingen aangeven met welke elementen ze vertrouwd zijn en wat voor hen nieuw is. Verder kunnen zij op basis van de filmfragmenten een lijstje maken met de vragen, problemen, keuzes en conflicten waarmee Maria en Jozef te maken krijgen.

* In de achtergrondinfo is informatie te vinden over de figuren uit de geboorteverhalen. Men kan de leerlingen in groepjes laten verdelen en hen per groepje informatie laten verzamelen over één bepaald persoon (Elisabeth, Maria, Jozef, Herodes, de magiërs, de herders, Zacharias). Deze informatie brengen ze dan op een samenhangende manier voor de klas, zodat iedereen wat achtergrond heeft over de verschillende personen.

* Bij 'Het maken van een historisch epos'.

De leerlingen kunnen ter aanvulling kijken naar ON THE SET WITH...Director Catherine Hardwicke, ON THE SET WITH...Screenwriter Mike Rich, ON THE SET: THE NATIVITY STORY...Production and Costume Design, op http://www.nativityresources.com/video.html .

Vragen:

• Vanuit welke inspiratie werd de film gemaakt?
• Wat kan het verhaal van Maria en Jozef voor mensen van vandaag betekenen?
• Wat wordt bedoeld met epische intimiteit? Kan je hiervan voorbeelden geven aan de hand van de film(fragmenten)?
• Hoe zie je dat de regisseuse het leven van jonge mensen en de crisis en pijn die gepaard gaan met het opgroeien in beeld wil brengen?
• Waarom is het zo belangrijk om een film er authentiek uit te laten zien? Waarom is dat vooral in het geval van historische films belangrijk?
• Waaraan moet men denken wanneer men een film zo historisch correct wil maken? Hoe is men bij deze film te werk gegaan?

* Bij 'Kerstfilm met vrouwelijke toets'

De leerlingen gaan in eerste instantie op zoek in de tekst naar de voorbeelden die gegeven worden van de vrouwelijke toets in de film. Daarna kunnen ze deze voorbeelden aanvullen met andere voorbeelden uit de film(fragmenten).

In de tekst wordt gezegd dat de filmmakers van Jozef en Maria levensechte mensen willen maken. Ook hierbij zoeken de leerlingen naar voorbeelden uit de verschillende teksten en uit de film.

* Bij 'De Jezusfilm'

Een gesprek rond Jezusfilms kan gestart worden door de leerlingen in eerste instantie zelf even te laten opnoemen welke films die betrekking hebben op het leven van Jezus zij reeds gezien hebben. Vervolgens, nadat klassikaal de vier dimensies van "het probleem van de Jezus van de film" zijn overlopen, kunnen de leerlingen proberen om elk van de vier dimensies concreet in te vullen vanuit The Nativity Story. Aanvullend kunnen er ook fragmenten getoond worden uit andere Jezusfilms (zoals The Life of Brian van Monty Python of The Last Temptation of Christ van Martin Scorsese) waarbij de leerlingen dezelfde opdracht kunnen uitvoeren. Men kan dan achteraf deze films met elkaar vergelijken aan de hand van hoe de verschillende films rekening houden met de verschillende dimensies en hoe die vier dimensies vaak heel anders worden ingevuld binnen verschillende films.

* Een werkvorm kan erin bestaan om de leerlingen te vragen om de slagzin van de film "One family, one journey, one child who would change the world forever"

2. Bijbelteksten

* Bij de aankondigingsverhalen

Het is de bedoeling dat de leerlingen de analogie en gelijkenissen zien tussen verschillende aankondigingsverhalen in de Bijbel. Daartoe maken zij de vergelijking tussen de drie verhalen op basis van de volgende vragen en opdrachten:

• Waarover gaan de drie verhalen?
• Wat is, wanneer je de drie verhalen gelezen hebt, volgens jou een aankondiging?
• Op welke manier vindt deze aankondiging steeds plaats?
• Wat betekent het voor de drie kinderen om aangekondigd te zijn? Krijgen zij daardoor een speciale plaats in de geschiedenis/in de Bijbel?
• Welke omstandigheden maken een 'normale' zwangerschap in de drie gevallen onmogelijk?
• Hoe wordt er op de aankondiging gereageerd? Verandert de reactie mettertijd?
• Hoe wijst God/de engel van God terecht wanneer er niet geloofd wordt in de aankondiging?
• Heeft het een betekenis dat de drie verhalen op een gelijkaardige manier verlopen?

De grootste gelijkenissen zijn er te vinden tussen de aankondiging van Johannes en die van Jezus. Om dit duidelijk te maken kan men de leerlingen de zinsopbouw en de structuur van beide verhalen laten vergelijken, waarbij ze gelijkende zinnen en structuren naast elkaar plaatsen. Bijvoorbeeld: 2x wees niet bang, 2x belofte van zoon en naamgeving, 2x dat de beloofde zoon groot zal zijn, 2x worden de grootse daden van de zoon beschreven, 2x is er aanvankelijk ongeloof en de vraag naar hoe dat in godsnaam kan, gezien er fysieke onmogelijkheden zijn,…

* Onze tijdsrekening is gebaseerd op de geboorte van Jezus. Dat betekent dat deze gebeurtenis toch als een heel bijzonder en belangrijk feit werd gezien. Aan de leerlingen kan gevraagd worden of zij het er mee eens zijn dat deze gebeurtenis zó belangrijk was. Indien niet, kan aan hen gevraagd worden op welk feit of welke gebeurtenis zij de tijdrekening zouden baseren (met andere woorden: welke gebeurtenis voor hen de meest ingrijpende, belangrijkste, meest vernieuwende,… is geweest).

* Bij het Magnificat

Het Magnificat, één van de bekendste kerkelijke gebeden, wordt vaak in de liturgie gebruikt. Het is een lofzang van Maria op God die een inspiratiebron is geweest voor heel wat kunstenaars uit verschillende domeinen van de kunst. Een mogelijke opdracht voor de leerlingen is dat ze op zoek gaan naar verschillende kunstzinnige uitwerkingen en hertalingen van het Magnificat, die dan ter bezinning kunnen bekeken, gelezen, beluisterd,… worden door de klas.

Een andere opdracht kan zijn dat men de leerlingen het Magnificat laat herschrijven in meer gewone spreektaal, of dat men hen zelf een creatieve bewerking laat maken van het Magnificat. Dit kan bijvoorbeeld een rap-versie zijn, een gedicht, een schilderij die de gedachte van het Magnificat uitdrukt,…

* Men kan met de leerlingen ook aan bibliodrama doen rond het geboorteverhaal, waarbij men bijvoorbeeld ingaat op verschillende momenten situaties, waarbij telkens enkele leerlingen een rol kunnen opnemen.

Enkele voorbeeldsituaties:

• de drie magiërs die van Herodes komen en op weg zijn naar de stal
• Maria, Elisabeth en Zacharias in gesprek een dag na de aankomst van Maria
• Maria die de aankondiging van de engel aan Jozef vertelt
• Jozef en Maria die naar een slaapplaats zoeken
• het moment waarop de ouders van Maria (en de rest van de gemeenschap) te weten komen dat Maria ongehuwd zwanger is
• …

3. Afbeeldingen van het geboorteverhaal in de kunst

* De leerlingen laten in eerste instantie de beelden voor zich spreken en geven weer welke beelden hen juist wel aanspreken en welke helemaal niet en waarom. Vervolgens kunnen zij de afbeeldingen ordenen volgens de chronologie waarin wat afgebeeld wordt voorkomt in het geboorteverhaal (bijvoorbeeld eerst een afbeelding met de aankondiging en logischerwijze dan pas één van Maria die de pasgeborene vasthoudt). De leerlingen proberen hierbij elk kunstwerk ook te koppelen aan een bepaalde passage of vers uit het geboorteverhaal. Ze kunnen het betreffende vers eventueel neerschrijven onder de afbeelding.

* Het kan interessant zijn om de leerlingen de kunstwerken met elkaar te vergelijken voor wat betreft de afbeelding van Maria. Zij proberen te beschrijven hoe Maria op de verschillende kunstwerken wordt afgebeeld en waarin verschillende afbeeldingen van elkaar verschillen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door de leerlingen bij elk kunstwerk één adjectief of substantief te laten plaatsen dat weergeeft hoe Maria wordt voorgesteld (vb. devoot, nederig, angstig, trots, verlegen, afwijzend,…).

* Er zijn twee bijzondere kunstwerken, waarbij we niet alleen een verwijzing krijgen naar de geboorte van Jezus, maar ook (en vrij expliciet) naar zijn dood. De leerlingen halen deze kunstwerken eruit en geven weer hoe we hier de vermenging zien van nieuw leven en dood.

* Men kan de leerlingen ook een vergelijking laten maken tussen de Maria uit de film en de Maria volgens kunstenaars. Hierbij zoeken de leerlingen dan naar de kunstwerken die volgens hen het meest en het minst overeenkomen met de Maria van de film, en motiveren zij deze keuze.

4. Je zou van minder schrikken! De onmogelijke boodschap van de engel aan Maria

* Deze tekst van Roger Burggraeve, die niet zo gemakkelijk is, gaat dieper in op de betekenis van roeping en zending, aan de hand van de aankondiging van de engel aan Maria. Ter verwerking van de tekst worden hier enkele vragen gegeven die aan de leerlingen gesteld kunnen worden.

Vragen:

• Onderlijn de belangrijkste gedachten in de tekst (hoogstens 1 zin per onderdeeltje).
• In welke zin heeft roeping ook steeds met zending te maken?
• Wat is het verschil tussen verantwoordelijkheid in de eerste en de tweede persoon?
• Wat is het verschil tussen roeping en ideaal?
• Waarom veroorzaakt roeping steeds een crisis?
• Welke visie heeft Burggraeve op de maagdelijke geboorte? Kan je nog andere 'verklaringen' van of visies op de maagdelijke geboorte geven?
• In de achtergrondinfo werd een afbeelding geplaatst bij de maagdelijke geboorte. In welke zin geeft deze foto de idee van de maagdelijke geboorte weer? (zwangerschap gecombineerd met een lelie, die symbolisch verwijst naar maagdelijkheid)
• Vat in vijf zinnen samen wat een roeping inhoudt.
• Ken je mensen die zelf al een roeping hebben ervaren? Ging het dan om een roeping in de bijbelse betekenis van het woord of eerder een ideaal?

* Het is mogelijk om met de leerlingen een kort inlevingsspel te doen, waarbij zij zich moeten inleven in de gedachte dat zij, tegen hun eigen levensproject en verwachtingen in, geroepen worden om iets te doen voor anderen. Hoe zouden hun reacties zijn? Bij wie zouden ze ten rade gaan? Zouden ze de roeping aannemen? Men kan de leerlingen hiervoor ook andere voorbeelden laten zoeken van mensen die een roeping hebben gehad en in welke mate deze mensen al dan niet beantwoorden aan de kenmerken van een roeping waarover Burggraeve het heeft.

5. Humor rond de geboorte van Jezus

* Vragen bij de verhaaltjes:

• Welke stereotypen worden er hier aangehaald?
• Welke stereotypen en rolpatronen worden er doorbroken?
• Waarom zou je dit een hedendaagse versie van het geboorteverhaal kunnen noemen?
• Waar zit de humor in dit verhaal?
• Vind je dit oneerbiedige humor of kan het nog door de beugel?
• Zit er een moraal of een boodschap in deze verhalen?

* Vragen bij de cartoons:

• Welke cartoons vind je zelf scherpzinnig en welke zijn eerder flauw?
• Wat is de betekenis van de verschillende cartoons?
• Waarom is het geboorteverhaal (en zeker ook de figuren van de drie koningen) zo een populair thema voor cartoons?
• Naar welke passage van het geboorteverhaal verwijst deze cartoon?
• Vind je ook een bepaalde theologische gedachte terug in sommige cartoons?
• Zijn deze cartoons aanstootgevend naar gelovigen toe? Wanneer gaat het erover?

* Aan de leerlingen kan de opdracht gegeven worden om zelf een cartoon (die wel binnen de grenzen van het eerbiedige blijft) te maken rond een bepaalde passage van het geboorteverhaal. Dit dient misschien best wel te gebeuren tijdens de les, want anders bestaat het risico dat de leerlingen een cartoon die ze op het internet gevonden hebben, gaan overtekenen.

6. Kindermoord

* Bij de bijbelteksten

Ook bij de passage over de kindermoord zien we een duidelijke parallel tussen het geboorteverhaal en een ander Bijbelverhaal, met name dat van de geboorte van Mozes. Ook hier kunnen de leerlingen weer de vergelijking maken, vanuit de volgende vragen:

• Wat vormt de motivatie voor het overgaan tot de kindermoord?
• Wie vaardigt de kindermoord uit?
• Welke kinderen moeten vermoord worden?
• Hoe moeten de kinderen vermoord worden?
• Op welke manier ontsnappen Jezus en Mozes aan de moord?
• Wat is de betekenis van het feit dat Jezus en Mozes gered worden?

* Bij 'Eén-kind-beleid ligt in China formeel vast'

Vragen:

• Kan een regering bepalen hoeveel kinderen je als ouder hebt?
• Welke reden en doel heeft het één-kind-beleid? Wat probeert men hiermee op te lossen?
• Tot welke misbruiken en wansituaties kan dit leiden?
• In welke zin is er een duidelijke band tussen kindermoord en het één-kind-beleid?
• Over welke soort kinderdoding gaat het hier?
• Waarom denk je dat het vooral meisjes zijn die men aborteert en doodt?

* Bij 'Kindermoord moet kunnen'

Vragen:

• Wat is het standpunt van professor Harris?
• Welke argumenten worden door Harris aangehaald?
• Welke tegenargumenten kan je (mede op basis van de tekst) formuleren?
• Welke negatieve gevolgen kan infanticide met zich meebrengen?
• Is er een verschil tussen late abortus en infanticide? Is één van beide wel geoorloofd?
• Wat wordt verstaan onder de glijdende schaal? Denk je dat het risico van een glijdende schaal reëel is?
• Kan je vanuit de rechten van het kind een kritiek formuleren op de visie van Harris?
• Denk je dat er vandaag de dag een groter of een minder groot taboe ligt op kinderdoding, ook als je weet dat kinderdood bijvoorbeeld in de Romeinse samenleving heel vaak voorkwam?

* Men kan de leerlingen ook verschillende voorbeelden laten zoeken bij de verschillende soorten kinderdoding. Op basis van die oplijsting van verschillende soorten kinderdoding kan men een klassikaal debat aangaan rond vormen van kinderdoding die in de ogen van de leerlingen meer en minder geoorloofd zijn, rond de vraag of het steeds om kindermoord gaat (waarbij er toch een zekere intentionaliteit is) of dat er in sommige gevallen beter over kinderdoding wordt gesproken (waar de intentionaliteit niet zo groot is).

Reacties van collega's godsdienstleerkrachten

Werkt(e) u met dit thema in uw les? Heeft u bij deze impuls bijkomende opmerkingen of suggesties?

 Geef dan feedback (ervaringen en aanvullende suggesties) voor andere godsdienstleerkrachten. De reacties van alle bezoekers worden hieronder gebundeld.

Alle reacties, geschreven in een constructieve en collegiale geest zijn welkom! Reactieswaarin leerkrachten elkaar aanvallen, worden niet opgenomen.

Reacties op deze in de kijker

Momenteel zijn er nog geen reacties op deze in de kijker

Naam: E-mailadres: U bent: Selecteer één van onderstaande opties ------------------------------------------ Leerkracht(e) lager onderwijs Leerkracht(e) secundair onderwijs Leerkracht(e) hoger onderwijs Pastoraal medewerk(st)er op school Pastoraal medewerk(st)er in de parochie Geïnteresseerde Uw reactie/vraag/opmerking/suggestie: Indien gewenst, stuur hierbij een bestand mee: Vul bovenstaande code in: Als u een bestand meestuurt, kan het even duren vooraleer u op de volgende pagina terechtkomt. Gelieve toch maar één keer op 'Verzenden' te klikken.

Over Thomas - Contact - Links - Sitemap - Nieuwsbrief - Help

Ben je: Godsdienstleerkracht | in opleiding | leerling | docenten | ouder | inspecteur | directeur | gast

www.godsdienstonderwijs.be

© 2002 - 2011 - KU Leuven