Goed gelovig?

Als iemand belijdt dat Jezus de Zoon van God is,
blijft God in hem en blijft hij in God.

(1 Joh 4,15)

Inhoud

• Beginsituatie
• Hermeneutische knooppunten
• Aanknopingspunten bij het leerplan secundair onderwijs
• Achtergrondinformatie en theologische basisliteratuur
• Lesimpulsen
• Citaten uit de verklaring van de bisschoppen over het Credo
• Christelijke geloofsbelijdenissen
• ‘Geloofsbelijdenissen’ uit andere religies
• Alternatieve geloofsbelijdenissen
• Poëzie
• Citaten over geloof
• Liederen
• Didactische suggesties
• Reacties en ervaringen van collega’s godsdienstleerkrachten

Beginsituatie

Het kerkelijk jaarthema van 2009 staat in het teken van het Credo. De bisschoppen van België schreven voor deze gelegenheid een verklaring rond de geloofsbelijdenis: ‘De schone belijdenis. Over het Credo’. Hun brochure bestaat uit drie delen:

1. In een eerste deel gaat men dieper in op de daad van het geloven: ‘Wat houden geloof en geloven in?’ Christelijk geloven wordt in de eerste plaats als een relatie met een persoonlijke God beschreven.
2. Een tweede deel stelt de geloofsinhoud in de kijker: ‘Waarin geloven christenen?’. Het Credo wordt in dit deel toegelicht en verdiept.
3. Een laatste deel verduidelijkt welke rol het Credo in de liturgie speelt. Enerzijds heeft geloof belijden een persoonlijke dimensie (credo is Latijn voor ‘ik geloof’), anderzijds wordt geloof beleden in een gemeenschap, is geloof ingebed in een Kerk.

De verklaring van de bisschoppen is hoofdzakelijk bedoeld als een inhoudelijke steun voor christenen die willen groeien in hun geloof. Ze heeft echter ook belang voor het godsdienstonderwijs. Bij jongeren is het proces van levensbeschouwelijke identiteitsvorming immers volop aan de gang. Kennismaken met de geloofsschat van de christelijke traditie kan dit proces ondersteunen, uitdagen en verdiepen. Een kritische en ontvankelijke houding zijn daarbij uitgangspunt en doel van godsdienstonderricht dat gericht is op identiteitsvorming in dialoog.

Hermeneutische knooppunten

Het Credo als een gemeenschappelijke belijdenis
‘Credo’ betekent letterlijk ‘ik geloof’. Geloven is inderdaad een heel persoonlijke aangelegenheid. Geloof maakt deel uit van de eigen identiteit, kleurt de eigen levensgeschiedenis. Bovendien kan men zeggen dat het geloof van geen twee personen hetzelfde is. Iedereen gelooft op zijn/haar eigen manier.
Toch belijden christenen hun geloof gemeenschappelijk tijdens de eucharistie. Het Credo is niet enkel van het individu, maar van een hele gemeenschap. In het delen van het geloof voelen christenen zich gesterkt door elkaar. Christelijk geloven is geen individuele bezigheid. Of anders verwoord: christelijk geloof overleeft niet zonder gemeenschap.
De paradox van het geloven bestaat erin dat het een uiterst persoonlijke én radicaal gemeenschappelijke zaak is. Opgevoed in een maatschappij die de nadruk legt op trouw aan de eigen overtuigingen, zullen leerlingen waarschijnlijk vooral het individuele aspect van het geloven de voorkeur geven. Toch vinden de meesten het behoren bij een groep en het steun vinden bij elkaar zeker niet onbelangrijk.

(Christelijk) geloof in crisis?
Veel mensen hebben moeite met het geloof in een persoonlijke God, de katholieke Kerk, een persoonlijk voortbestaan na de dood, de verrijzenis van het lichaam,... Zo beschouwen sommigen God niet als een persoon (Iemand), maar als een kosmische kracht (iets) of als liefde tussen mensen. Bovendien gelooft een kleine, maar niet onbelangrijke groep van mensen in zaken zoals reïncarnatie en telepathie. Velen zullen zich bijgevolg niet kunnen identificeren met de christelijke geloofsbelijdenis.
Toch kunnen leerlingen het zinvol vinden het Credo (en het christendom) te bestuderen. Hierdoor krijgt men immers zicht op het geloof van een groot deel van de wereldbevolking; in het Westen, maar ook in vele niet-westerse landen waar het christendom en de Kerk het heel goed stellen. Het Credo geeft bovendien inzicht in een religie die mee aan de basis staat van onze westerse cultuur.
Anderen kunnen in het Credo ook een uitdaging en inspiratie ontdekken voor de uitbouw van hun eigen geloof en zinsysteem. Een persoonlijke en kritische verwerking van de inzichten van een eeuwenoude christelijke traditie zal de vorming van een eigen levensbeschouwelijke visie stimuleren en voeden.

Geloof versus ratio?
We zijn allen kinderen van een tijd waarin rationaliteit en logica hoog in het vaandel gedragen worden. De vraag rijst of er in deze tijd nog plaats is voor het geloof. Een aantal mensen zijn ervan overtuigd dat geloof en rede een absolute tegenstelling vormen. Men lijkt enkel nog de keuze te hebben tussen één van beide: ofwel kiest men voor de rede en keert men zich volledig af van alles dat met geloof te maken heeft, ofwel kiest men voor het geloof en laat men alle rationaliteit varen.
Anderen denken dat er sprake is van een schijntegenstelling. Men kan bijvoorbeeld zeggen dat het geloof in de rationaliteit ook een vorm van geloof is. Omgekeerd hebben veel gelovigen nood aan rationele gronden. Zij willen niet zomaar ‘in het ijle’ geloven. De ideeën van vele – christelijke en niet-christelijke – denkers vormen voor hen een verrijking en uitdaging. Het geloof vraagt als het ware om het denken. Toch is geloven ook altijd een sprong in het onbekende, een ‘geloven tegen beter weten in’.

Het Credo als Gods Woord en als woord van mensen
Het Credo wordt door de bisschoppen beschreven als ‘de schone belijdenis’. Deze Kerkelijke geloofstekst getuigt van de schoonheid van het geloof. Christenen geloven dat de werking van de Geest zich openbaart in de ontstaansgeschiedenis van het Credo. In het Credo (h)erkennen zij het Woord van God.
Toch weerspiegelt zich ook een menselijke geschiedenis in het Credo. Zo getuigt het filioque (‘en van de Zoon’) in het Credo van Nicea-Constantinopel van het tragische schisma tussen de westerse en oosterse kerk. In het filioque wordt door de Kerk van Rome beleden dat de Heilige Geest zijn persoonlijkheid ontvangt van God de Vader én van God de Zoon. De Oosterse Kerk aanvaardt dit niet. Niet enkel geloofsovertuigingen, maar ook wereldse macht speelden een rol bij het concilie van Nicea, dat overigens samengeroepen werd door een keizer. Het Arianisme werd niet alleen bestreden omdat het een bedreiging betekende voor de religieus-kerkelijke eenheid, maar omdat het de politieke eenheid (van het Romeinse rijk) in gevaar bracht.
Het is niet eenvoudig om met deze spanning tussen menselijkheid en goddelijkheid om te gaan. Kiest men ervoor om de Kerkelijke Traditie te beschouwen als het geopenbaarde Woord van God, zondermeer? Of verwerpt men deze tekst in zijn geheel als louter het product van menselijke vetes en machtsstreven? Het is steeds ook de taak van de gelovige en van de gehele kerkgemeenschap om een onderscheid te maken tussen wat van God en wat van de mens komt en te ontdekken hoe God recht kan schrijven op de kromme lijnen die door mensen soms getrokken zijn.

Aanknopingspunten bij het leerplan secundair onderwijs

In de terreinen voor 1b

• 3 SAMEN-LEVEN - Ingrediënten
  in de 1e paragraaf, die begint op p. 71:
  
  Eucharistie als bron en brandpunt van een geloofsgemeenschap;

In de terreinen voor het beroepsvoorbereidend leerjaar

• 2 NATUUR / LICHAMELIJKHEID
  in de 3e paragraaf, die begint op p. 74:
  
  Een christen gelooft dat de natuur schepping is van God.

In de terreinen voor het 1e jaar van de 1e graad

• 1 TIJD - Ingrediënten
  in de 6e paragraaf, die begint op p. 86:
  
  veranderingen in de eigen geloofsbeleving (o.a. god-, mens- en wereldbeeld)

In de terreinen voor het 1e jaar van de 2e graad ASO

• 2 BRONNEN VAN LEVEN - Doelen
  in de 4e paragraaf, die begint op p. 106:
  
  4. aangeven hoe bijbel en traditie inspirerend werken voor de ontplooiing van gelovigen en geloofsgemeenschappen;

In de terreinen voor het 2e jaar van de 2e graad ASO

• 2 EEN CULTUUR VAN ONTMOETEN - Ingrediënten
  in de 3e paragraaf, die begint op p. 111:
  
  hoe en waar elkaar ontmoeten rond leven en geloof(sverhalen);
• 2 EEN CULTUUR VAN ONTMOETEN - Ingrediënten
  in de 3e paragraaf, die begint op p. 111:
  
  geloven en geloofsgemeenschap.
• 3 OMGAAN MET VERSCHIL - Ingrediënten
  
  in de 5e paragraaf, die begint op p. 114:
  
  sekten en geloofsgemeenschappen situeren in de spanning openheid - geslotenheid voor het andere;

In de terreinen voor het 2e jaar van de 3e graad ASO

• 1 LEVEN ALS CHRISTEN - Ingrediënten
  in de 2e paragraaf, die begint op p. 122:
  
  geloof als engagement.
• 1 LEVEN ALS CHRISTEN - Ingrediënten
  in de 4e paragraaf, die begint op p. 122:
  
  De geloofsgemeenschap (kerk) is geroepen deze geest van dankbare aanvaarding te brengen tot bij ons vandaag: Joh 17, 20-26;
• 2 COMMUNICATIE VAN ZIN(VRAGEN) - Ingrediënten
  in de 2e paragraaf, die begint op p. 125:
  
  (christelijk) geloof in zwijgspiraal;
• 2 COMMUNICATIE VAN ZIN(VRAGEN) - Ingrediënten
  in de 3e paragraaf, die begint op p. 125:
  
  rede en geloof;
• 2 COMMUNICATIE VAN ZIN(VRAGEN) - Ingrediënten
  in de 6e paragraaf, die begint op p. 126:
  
  geloof vraagt om geloofsgemeenschap;
• 2 COMMUNICATIE VAN ZIN(VRAGEN) - Ingrediënten
  in de 6e paragraaf, die begint op p. 126:
  
  de plaatselijke geloofsgemeenschap als vrijplaats voor communicatie.

In de terreinen voor het 2e jaar van de 3e graad BSO

• 2 WAT BOEIT MIJ IN HET SAMENLEVEN? (Kijk op leven, vraag naar zin.) - terreinomschrijving
  in de 4e paragraaf, die begint op p. 149:
  
  Het geloof als inspiratie voor de zin van het leven.

In de terreinen voor het 1e jaar van de 2e graad TSO/KSO

• 2 BRONNEN VAN LEVEN - Terreinomschrijving
  in de 1e paragraaf, die begint op p. 158:
  
  Hoe zijn geloofsbronnen bronnen van leven?

In de terreinen voor het 2e jaar van de 2e graad TSO/KSO

• 2 OMGAAN MET VERSCHIL - Terreinomschrijving
  in de 1e paragraaf, die begint op p. 162:
  
  Hoe omgaan met verschillende geloofsbelevingen?
• 2 OMGAAN MET VERSCHIL - Terreinomschrijving
  in de 1e paragraaf, die begint op p. 162:
  
  Waarom samen denken en praten over de eigen geloofsbeleving?
• 2 OMGAAN MET VERSCHIL - Ingrediënten
  in de 1e paragraaf, die begint op p. 163:
  
  de impact van een veelheid van geloofsbelevingen binnen één traditie;

In de terreinen voor het 1e jaar van de 3e graad TSO/KSO

• 3 LIJDEN EN HOOP - Doelen
  in de 8e paragraaf, die begint op p. 171:
  
  8. geloofstaal bij lijden en hoop op verrijzenis herkennen en situeren.
• 3 LIJDEN EN HOOP - Ingrediënten
  in de 7e paragraaf, die begint op p. 171:
  
  verrijzenisgeloof.

In de terreinen voor het 2e jaar van de 3e graad TSO/KSO

• 1 GRONDERVARINGEN EN GELOOF - Ingrediënten
  in de 4e paragraaf, die begint op p. 173:
  
  hedendaagse geloofsgetuigenissen;
• 1 GRONDERVARINGEN EN GELOOF - Ingrediënten
  in de 4e paragraaf, die begint op p. 173:
  
  een veelheid van geloofsuitdrukkingen (literatuur, plastische kunsten, e.a.).
• 1 GRONDERVARINGEN EN GELOOF - Ingrediënten
  in de 5e paragraaf, die begint op p. 174:
  
  geloof en geloofwaardigheid;
• 1 GRONDERVARINGEN EN GELOOF - Ingrediënten
  in de 5e paragraaf, die begint op p. 174:
  
  de plaats van nadenken en communicatie in het omgaan met grondervaringen en geloof;

Achtergrondinformatie en theologische basisliteratuur

A. Achtergrondartikelen

"Ik geloof" - de geloofsbelijdenis

De geloofsbelijdenis, of Credo (dit betekent 'ik geloof'), is de samenvatting van het wezen van het katholieke geloof. Het wordt ook wel geloofssymbolum genoemd. De eerste belijdenis gebeurt bij de doop, een van de zeven sacramenten van de Rooms-Katholieke Kerk. Het doopsel wordt toegediend "in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest". Zo ook bestaat de geloofsbelijdenis uit drie delen, verwijzend naar de drie personen van de drie-eenheid. Deze zijn met elkaar verbonden, maar toch verschillend. De kerkvaders noemen de verschillende onderdelen van het Credo ‘artikelen van het geloof’. De heilige Ambrosius bevestigde dit reeds. Het bidden van het Credo betekent contact zoeken met God, Vader, Zoon en heilige Geest.

Verschillende vormen

Door de traditie van de Kerk heen, zijn diverse geloofsbelijdenissen ontstaan:

• Geloofsbelijdenis van de oude, apostolische kerken
• De belijdenis van kerkleraar Athanasius
• Geloofsbelijdenissen van concilies (zoals Nicea, Toledo, Lateranen en Trente)
• Geloofsbelijdenissen van verschillende pausen

Geen van de belijdenissen is achterhaald, maar zijn een antwoord op de tijd waarin ze zijn ontstaan. Er zijn echter twee belijdenissen die een bijzondere plaats innemen:

• Geloofsbelijdenis van de apostelen: Dit is de samenvatting van het geloof, zoals door de eerste volgelingen van Jezus beschouwd.
• Geloofsbelijdenis van Nicea-Konstantinopel: Een van de belangrijke resultaten van beide concilies (uit 325 en uit 381) is deze geloofsbelijdenis, die in de westerse en oosterse kerken wordt gebruikt.

(Bron:http://www.isidorusweb.nl/asp/default.asp?t=show&VAR=985)

‘DE SCHONE BELIJDENIS’

Nieuwe brochure over het Credo van de bisschoppen van België

BRUSSEL (KerkNet/Ipid) - ‘De schone belijdenis – Over het Credo’ is de titel van de brochure waarmee de bisschoppen van België het nieuwe werkjaar openen.

In het eerste van de drie delen – Wat is geloven? – komt geloven als handeling aan bod. Het geloof van een christen is niet zomaar het aannemen van iets. Het is zich toevertrouwen aan Iemand: binnentreden in een persoonlijke relatie met God, die spreekt door woorden, daden en gebeurtenissen, maar nog het meest door zijn Zoon. Het geloof vormt een antwoord – individueel (credo of ‘ik geloof’) en collectief - daarop. De twee belangrijkste formuleringen van dat credo zijn het Symbolum van de apostelen (doopselliturgie) en de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel (eucharistie). Het tweede en meest omvangrijke deel behandelt de geloofsinhoud: ‘Wat mogen we geloven?’. Daarin beklemtonen de bisschoppen de schoonheid van het geloof. Allereerst het geloof in God, de almachtige Vader en de schepper van hemel en aarde. Maar nog het meest het geloof in de Zoon: de menswording voltooit de schoonheid van Gods liefde voor de mens. Jezus, die gestorven is aan het kruis, maar op de derde dag verrezen is uit de dood en daarmee de vrede en verzoening tussen God en de mensen en tussen de mensen onderling bezegelde. En ten slotte het geloof in de heilige Geest, die de mens van binnenuit (om)vormt tot christen en de Kerk blijvend bewoont en inspireert. Het derde en laatste deel – ‘Het credo in liturgie en geloofsleven’ – gaat na hoe het credo werkzaam kan zijn in de geloofsgemeenschap en in het persoonlijke leven van elke gelovige. Het geloof is niet alleen een persoonlijke daad, het is en blijft ook het geloof van de hele Kerk, dat uitnodigt tot het zoeken naar eenheid met andere christenen.

‘De schone belijdenis – Over het Credo’, Verklaringen van de bisschoppen van België, Nieuwe reeks nr. 37, is een uitgave van Licap, Guimardstraat 1 in 1040 Brussel. Bestellen kan via de website: www.licap.be, e-mail: info@licap.be, of fax: 02 509 97 80. Prijs: 3,25 euro (verzending niet inbegrepen).

Maandag, 31 augustus 2009;
http://www.kerknet.be/actua/nieuws_detail.php?nieuwsID=87341

De schone belijdenis. Over het Credo

Verklaring van de bisschoppen van België - Nieuwe reeks - nr. 37. Licap: 2009

‘Volwassen worden in geloof’. Onder die titel hebben we [de bisschoppen van België] drie jaar geleden een verklaring geschreven. Het was een oproep tot de hele geloofsgemeenschap om te groeien in geloof. In onze moderne samenleving wordt de Kerk geconfronteerd met vele uitdagingen en kansen. Maar bovenal is onze tijd een tijd van bezinning en verdieping. Daarom kwam er vorig jaar een nieuwe brief God ontmoeten in zijn Woord.

Oorsprong en bron van alle geloof liggen in de godsontmoeting langs zijn Woord. Maar het geloof heeft ook een inhoud. Het geloof wordt niet alleen beleefd en gevierd, het wil ook verwoord en beleden worden. Daarom is het belangrijk om die geloofsinhoud beter te leren kennen en vooral om de schoonheid van onze geloofsbelijdenis te herontdekken.

http://www.licap.be/nl/catalogus/detail/29113/de-schone-belijdenis.-over-het-credo/all/0

Gids bij de geloofsbelijdenis

Interdiocesane Commissie voor Catechese. Licap, 2009.

Alle christenen, zowel heel betrokken en geïnteresseerd als veeleer aarzelend, ontmoeten de geloofsbelijdenis op hun weg, en worden dan gevraagd ze te onderschrijven en persoonlijk uit te spreken. Dat gebeurt vooral bij de drie sacramenten van het christen worden: het doopsel (en de paaswake die jaarlijks aan ons doopsel herinnert), het vormsel (met hernieuwing van de doopbeloften) en de eucharistie op zondagen en feestdagen. Soms weten gelovigen niet goed wat aan te vangen met een tekst die op het eerste zicht misschien vooral oud en moeilijk overkomt.

Dit kleine boekje wil voor allen die op hun weg de geloofsbelijdenis uitspreken - en dus voor alle christenen - wat meer achtergrond aanreiken. Niet alleen de opbouw en de inhoud van de geloofsbelijdenis zijn belangrijk. Je gaat die belijdenis ook beter begrijpen vanuit haar ontstaansgeschiedenis in de Kerk. En je kan ze meer met je hart uitspreken, wanneer je begrijpt dat ze niet louter uiteenzetting, maar vooral teken wil zijn.

Door haar woorden uit te spreken, ook zonder je alles tot in de details begrijpt, sluit je je aan bij de gemeenschap van christenen. De leden van Gods volk scharen zich rond de geloofsbelijdenis, een beetje zoals een volk zich verbonden weet rond zijn volkslied.

In het eerste deel staat deze gids stil bij het opduiken van geloofsbelijdenissen in de bijbel, en het tot stand komen van de twee grote belijdenissen van de Kerk: het Credo van de apostelen en de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel. In het langere, tweede deel wordt de lezer meegenomen door de twaalf artikelen van de apostolische geloofsbelijdenis, als twaalf stapstenen van het geloof in Vader, Zoon en Geest. Het derde deel gaat kort in op de plaats van de geloofsbelijdenis in de liturgie en het geloofsleven.

Deze gids richt zich tot:

• catechisten die, vooral bij het doopsel, de eerste communie en het vormsel, de geloofsbelijdenis ter sprake willen brengen bij ouders en de vormelingen zelf.
• (jong)volwassenen die de sacramenten van het doopsel, het vormsel of de eucharistie gaan ontvangen.
• christenen in parochies en andere kerkgemeenschappen die zich willen verdiepen in de geloofsbelijdenis.
• al wie interesse heeft in de geloofsbelijdenis en haar plaats in de liturgie.

http://www.licap.be/nl/catalogus/detail/29244/gids-bij-de-geloofsbelijdenis/all/0

B. Achtergrondinformatie

Over het Credo

• BISSCHOPPEN VAN BELGIË ,De schone belijdenis. Over het Credo. Groeien in geloof, in Verklaringen van de bisschoppen van België 37 (2009), Brussel, Licap.
• BISSCHOPPEN VAN BELGIË (ed.), Geloofsboek, Tielt, Lannoo, 2003.
• BRANTS, A. & WITTE, H. (ed.), Katholiek geloof gewogen. De Katechismus van de katholieke kerk over de geloofsbelijdenis, Zoetermeer, Meinema, 2003.
• DANNEELS, G., De vreugde van te geloven. Het credo, in Een woord bij … 52 (2007), Mechelen, Persdienst aartsbisdom Mechelen.
• INTERDIOCESANE COMMISSIE VOOR CATECHESE, Gids bij de geloofsbelijdenis, Brussel, Licap, 2009.
• Katechismus van de Katholieke Kerk, Brussel, Licap, 1995.
• KÜNG, H., Credo. De Apostolische Geloofsbelijdenis uitgelegd aan tijdgenoten, Kampen, Kok, 1993.
• VON BALTHASAR, H. U., Credo. Overwegingen bij de Apostolische Geloofsbelijdenis, Brugge, Tabor, 1991.

Over geloven

• BENEDICTUS XVI, De kern van ons geloof, Tielt, Lannoo, 2007.
• DANNEELS, G., Het kleine boek geloof, Tielt, Lannoo, 2004.
• DE SCHEPPER, J. ,Wat christenen geloven, Tielt, Lannoo, 2006.
• GRÜN, A., Geloof voor beginners, Tielt, Lannoo, 2007.
• JANSSEN, K., Help, ik geloof, Averbode, Averbode, 2000.
• JANSSEN, K., Ik geloof dat ik geloof, Averbode, Altiora, 1997.
• PRINCIPE, P., Geloof in beeld, Oegstgeest, Colombia, 2000.
• SESBOUÉ, B., Ik geloof. Een uitnodiging voor de 21ste eeuw, Averbode, Averbode, 2000.

Dichtbundels

• BOUMA, H.,Uw mens. 200 credo’s, Averbode, Altiora, 1999.
• DE JONG et al. (red)., Symbolen en cimbalen. De beste gedichten uit de christelijke traditie van de twintigste eeuw, Zoetermeer, Mozaïek, 2000.
• GIELEN, H. & THOMAS, P., God in gedichten. De mooiste religieuze poëzie van de twintigste eeuw uit de lage landen, Tielt, Lannoo, 2007.

Websites

• http://www.creeds.net/
  Engelstalige website met credo’s uit verschillende christelijke tradities.
• http://www.stvitus.nl/KKK/
  De Katechismus van de Katholieke Kerk online.
• http://www.annekekaai.nl
  Schilderes Anneke Kaai maakte een reeks van 12 kunstwerken rond het credo.

Op Thomas

Naar aanleiding van de Logos-studiedagen werden al verschillende ‘in de kijkers’ voor het secundair onderwijs gemaakt. Deze behandelen telkens een aspect van de geloofsbelijdenis:

• http://www.kuleuven.be/thomas/secundair_onderwijs/in_de_kijker/43_triniteit.php :
  ‘Triniteit: een kruis erover? Van leer tot leven: nieuwe perspectieven op een oeroude christelijke doctrine’ (Logos 2006)
• http://www.kuleuven.be/thomas/secundair_onderwijs/in_de_kijker/55_verrijzenis.php:
  ‘Wat mogen we hopen? Perspectieven op de verrijzenis van het lichaam’ (Logos 2007)
• http://www.kuleuven.be/thomas/secundair_onderwijs/in_de_kijker/64_schepping.php:
  ‘Wanneer de schepping kreunt in barensweeën. Hedendaagse reflecties over schepping’ (Logos 2008)
• http://www.kuleuven.be/thomas/secundair_onderwijs/in_de_kijker/72_kerk.php :
  ‘De K van Kerk. De pluriformiteit van katholiciteit’ (Logos 2009)

Lesimpulsen

Citaten uit de verklaring van de bisschoppen:
‘De schone belijdenis. Over het Credo’

DEEL I: WAT IS GELOVEN?

Geloven in …

Dan is christelijk geloven dus niet vooral het aanvaarden van een pakket waarheden en waarden, die ik niet uit mezelf heb gehaald. Het is al evenmin een vaag religieus gevoel, een spontane emotie die opwelt uit mijn eigen diepten. Het is me toevertrouwen aan Iemand – God – Hem beluisteren en beminnen, met Hem spreken en me voor Hem engageren.

In het christelijk geloof beluister ik niet datgene wat mijn diepe ik zegt of wat menselijke wijsheid heeft gevonden. Ik luister naar een Woord dat van elders is gekomen. Dat Woord is niet van mij noch van ons. Het is ons van elders toegesproken. ‘Nadat God vroeger vele malen en op velerlei wijzen tot de vaderen gesproken had door de profeten, heeft Hij nu, op het einde van de dagen, tot ons gesproken door de Zoon’ (Heb 1,1-2a). Gods spreken is niet louter taal. Ook door zijn daden spreekt God. We moeten niet enkel naar God luisteren, we moeten ook zien wat Hij onder ons heeft gedaan en nog doet. Doorheen de hele geschiedenis spreekt God evenveel door zijn daden als door zijn Woord. […]

God spreekt door woorden, daden en gebeurtenissen, maar Hij spreekt bovenal door zijn Zoon. Gods woord is dus een levend Iemand, zijn eigen Zoon. Johannes noemt dan ook die Zoon van God, het Woord. ‘In het begin was het Woord, en het Woord was bij God en het Woord was God.’ (Joh 1,1). En het Woord is mens geworden (cf. Joh 1,14). Gods Woord is een levende mens, de God-mens, Jezus Christus. Zo wordt het ook meteen duidelijk dat luisteren naar Gods Woord, meer is dan iets van het gehoor alleen, maar veel meer nog een beweging van het hart is: ja zeggen aan de Zoon die mens is geworden. Het is zelfs meer dan ja zeggen, het is ook naar dit jawoord handelen. Het is luisteren én zich engageren. Geloven is luisteren naar wat God zegt, maar ook hem liefhebben en volgen. Geloven is nooit vrijblijvend luisteren, het is ook gehoorzaam doen. ‘Het geloof komt dus voort uit de boodschap’ (Rom 10,17) maar ‘het geloof, op zichzelf genomen, als het zich niet uit in daden, is dood’ (Jak 2,17).

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 5-6.)

Geloof is altijd een ant-woord

Ons geloof is altijd ant-woord. Het is nooit het eerste woord, altijd maar het tweede. Eerst heeft Iemand anders al gesproken, God zelf. Maar als God tot ons spreekt, dan betekent het ook dat Hij om een antwoord vraagt. Ons geloof is nooit eerst, God is ons voor. Hij heeft het initiatief. Dat is trouwens altijd zo in de echte liefde: echte liefde is altijd voor.

Dat God een antwoord van ons vraagt, betekent dat Hij ons hoog inschat. Hij acht ons waardig om te antwoorden. Hij neemt van tevoren aan dat het antwoord ja of nee kan zijn. Hij treedt in partnerschap met ons, stelt zich bijna op gelijk niveau en respecteert onze vrijheid. We mogen Gods (gespreks)partners zijn. Zo hoog waardeert God ons. Hij beschouwt en behandelt ons als gespreksgenoten. Zo lief heeft hij ons, dat Hij blijft spreken, zelfs als wij niet antwoorden en zijn woord afwijzen.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 7.)

Maar er zijn obstakels

Het valt ons niet gemakkelijk om te geloven. Nu misschien zelfs minder dan in andere tijden. Ooit was het geloof in de onzichtbare wereld veel vanzelfsprekender. God was er gewoon. Daar twijfelde bijna niemand aan. Gods hemel en Gods wereld waren een evidentie, een postulaat dat voorop stond en niet eens bewezen hoefde te worden. Maar sinds de renaissance lijkt het erop, dat het hemelgordijn tussen God en ons dicht getrokken is. De deur naar God is toe. We kijken niet meer spontaan omhoog. We zijn veeleer benieuwd naar alles wat dichtbij en op de voorgrond te vinden is en hier te doen staat. Het essentiële is zo bijna onzichtbaar geworden. Alom heerst de verzoeking van de reductie: de hele werkelijkheid te herleiden tot wat onder de zintuigen valt en in het bereik is van ons natuurlijk denken. Alleen wat zichtbaar en maakbaar is, lijkt ons belangrijk. De rest is irrelevant. Dat juist maakt geloven voor ons zo moeilijk. Want ‘het geloof is de vaste grond voor wat wij hopen, het bewijs van wat wij niet zien’ (Heb 11,1). En hiervan overtuigd zijn, valt niet mee.

Maar er is meer. Dat we God niet meer in het oog krijgen, is niet alleen het gevolg van een blinde vlek op ons netvlies. Er zit ook een obstakel in ons hart: we zijn zondige mensen. Paulus legt in de Romeinenbrief duidelijk de link tussen zonde en kennis van de ware God (cf. Rom 1). De zonde verduistert het beeld van God in ons hart. Ze schaadt immers het beeld en de gelijkenis met God, waarnaar Hij ons heeft geschapen. De spiegel mag dan al niet gebroken zijn, hij is wel beslagen.

Maar bovenal is er het probleem van het kwaad en het lijden. Dat maakt geloven moeilijk. Hoe is dat te verzoenen met een volmaakte en algoede God? Ofwel kan Hij er niets aan verhelpen, ofwel wil Hij dat niet. In beide gevallen wordt het geloof zowat schaakmat gezet.

[…] Het antwoord op de vraag van het lijden biedt alleen God zelf aan: Jezus, die – zonder schuld – vrijwillig zijn lijden op zich neemt, zich in de dood vertrouwvol aan zijn Vader overgeeft en zo de dood overwint: Hij verrijst. Ons worstelen met het lijden biedt geen uitweg voor ons denken, wel voor het hart: door naar Jezus te kijken, in Hem te geloven en Hem na te volgen. Het verstand moet achterblijven, maar gelukkig, het hart is voor.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 8-9.)

Steunpunten

Maar er zijn ook steunpunten om te kunnen geloven. Er zijn wegen over de twijfels heen. Diep in ons verborgen zit de onweerstaanbare drang naar kennis, naar geluk, naar waarheid, goedheid en schoonheid. Die drang is onstuitbaar. En eindeloos. Elke nieuwe waarheid die we leren kennen, stelt vragen naar nog verdere kennis, elk geluk scherpt onze gelukshonger nog aan, elke schoonheidservaring wekt heimwee naar nog meer moois. We zijn zelfs ten diepste bewoond door het verlangen naar eeuwig leven, naar voortbestaan over de dood heen.

Geloven kan daarbij ook steunen op de aanwezigheid van ontelbaar vele geloofsgetuigen. Te beginnen met Jezus, die voor Pilatus het Schone getuigenis (cf. 1 Tim 6,13) heeft afgelegd. Maar daar zijn ook de ontelbare heiligen en in het bijzonder de martelaren. (Hun naam zegt het al. In het Grieks is martyrein: getuigen). Ze zijn de dood ingegaan zonder iets te zien, in het blinde geloof dat er iets was aan de overkant. ‘Anderen werden doodgemarteld en wezen hun vrijlating af, om een betere opstanding te verwerven’ (Heb 11,35b). Ja, ‘we zijn door zo’n wolk van getuigen omgeven’ (Heb 12,1).

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 10.)

Samen belijden

Credo zeggen we in de ik-vorm: ik geloof. Die persoonlijke noot is onmisbaar. Maar we zeggen het ook altijd met velen samen. Zo gaat mijn credo zich voegen in het grote geheel van het Credo van de hele Kerk. Het gaat wonen in de warmte en de gloed van een grote geloofsverbondenheid. Daarom zeggen we dit Credo allen samen op in elke zondagseucharistie. Rond de ene lezenaar en tafel schept het ene Credo verbondenheid, stevigheid en onmisbare wederzijdse steun. Het woord credo – ik geloof – klinkt nog krachtiger als het door velen samen wordt gezegd. Meer nog, als we het samen gaan zingen. Dan wordt de geloofsbelijdenis zelfs opgetild tot op de hoogte van een lofzang. Het Credo krijgt er de adel van een hymne.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 11-12.)

DEEL II: WAT MOGEN WE GELOVEN?

Ik geloof in God, de almachtige Vader
Schepper van hemel en aarde

Gij, verder af dan alles,
Is dit niet alles wat we kunnen zeggen?
Welke hymne kan u bezingen, welke taal?
Geen woord van ons krijgt u uitgezegd
Gij overtreft alles…
Alles wat bestaat komt tot u
En alles wat kan denken, denkt u
En richt tot u zijn lied van stilte.
Gij hebt alle namen en Gij hebt er geen,
Gij zijt de enige die we niet gezegd krijgen,
Gij boven allen uit
Is dit niet alles wat we kunnen zeggen
Van U?

(Gregorius van Nazianze, geciteerd in: Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 21)

Jezus Christus, zijn enige Zoon
die ontvangen is van de heilige Geest,

en geboren uit de maagd Maria

Maar waarom mens worden? Het was god zo al aan te zien: zozeer heeft Hij ons lief, dat Hij steeds dichterbij wil komen. Wie bemint, wil dicht bij zijn geliefde zijn. God had een huis en tuin voor ons mensen geschapen: zijn en onze wereld. Maar de liefde wou meer. Ze wou dichter komen: op gespreksafstand. Doorheen heel het eerste testament heeft God dit gesprek met ons gevoerd. Hij kwam bij ons door het woord van profeten en wijzen. Maar daarmee was de liefde nog niet aan haar laatste verlangen toe: zij wou onder ons komen wonen: Gods Woord werd vlees. Hij werd een van ons.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 28.)

Die geleden heeft onder Pontius Pilatus,

gekruisigd is, gestorven en begraven

Gekruisigd, gestorven en begraven

 

Jezus geeft geen enkele rechtvaardiging van het lijden: Hij legt het nergens uit en Hij bewijst niets. Geen rationeel antwoord op het schandaal van het lijden. Neen. Jezus doet alleen dit: Hij gaat dwars door lijden en dood heen en breekt die ergernis stuk van binnenuit. De laatste waarheid over het lijden is niet uit het lijden zelf af te lezen. Ze komt nadien. Ze licht maar op in wat op dit lijden volgt: de verrijzenis. De zin van het lijden is die van het verhaal van de graankorrel: hij sterft om te leven. Uit de wanhoop laat Jezus de hoop geboren worden, zoals de plant uit het zaad.[…]

 

Het lijden van Jezus en van het onze met Hem, geeft zijn geheim prijs: het laatste woord behoort aan liefde en leven. Liefde tot de dood toe, overwint de absurditeit van alle lijden. De liefde kan het lijden de baas, ze bergt een tegengif voor de beet van de dood in haar schoot.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 37-38.)

Nedergedaald ter helle,
de derde dag verrezen uit de dood

Met de woorden Jezus is neergedaald ter helle, belijdt het Credo dat Jezus werkelijk gestorven is. Maar ook dat Hij door af te dalen in het rijk van de dood, die dood heeft overwonnen.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 38.)

Hij is opgevaren ten hemel
en zit aan de rechterhand van de Vader

Hemelvaart is geen vaart en geen opstijgen als gold het een hete luchtballon. Die woorden roepen gewoon beeldend op dat de Verrezen Jezus weer thuiskomt in de wereld van zijn Vader, die hij trouwens – ook al werd hij mens – nooit had verlaten. Dat Hij zetelt aan Gods rechterhand betekent dat Hij werkelijk God is, zoals de Vader en de Geest.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 43.)

 

Hij zal wederkomen om te oordelen
de levenden en de doden

Het is inderdaad zo dat het oordeel betekent dat er een einde komt aan de tijden en dat we verantwoording zullen moeten afleggen over onze daden. Dat wel. God heeft ons geschapen als vrije mensen. We kunnen ja of neen zeggen op zijn aanbod en gebod. We zijn dus wel verantwoordelijk voor ons doen en laten. Daarbij zal de wederkomst van Jezus een eind maken aan elk moreel relativisme dat goed en kwaad door mekaar haalt. Goed en kwaad worden bevestigd. Het goede wordt onthuld en het kwade ontmaskerd. Dat is goed nieuws.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 45.)

Ik geloof in de heilige Geest

De Geest woont diep in ons. ‘U leeft in de Geest, omdat de Geest van God in u woont’ (Rom 8,9). Hij maakt ons zowel actief als ingetogen, handelend als biddend, stil als spraakzaam en getuigend. De Geest omvormt ons van binnenuit, van mens tot christen. Hij vervult ons van ‘liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, vertrouwen, zachtmoedigheid, zelfbeheersing’ (Gal 5,22-23a).

De Geest woont ook in de Kerk. Hij is haar ziel. En vanuit de Kerk vaart Hij als een Ademtocht over de hele, wijde wereld en heel de geschiedenis. ‘Want de Geest van de Heer vervult het aardrijk en Hij die alles omvat, weet wat er gesproken wordt’ (W 1,7). De Geest maakt alles anders.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 47.)

Ik geloof in de Kerk

De Kerk is er niet alleen bij toeval gekomen. Ze is door God gewild en heeft haar onvervangbare plaats in het plan van God. Jezus heeft de Kerk ook echt gewild.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 48.)

De gemeenschap van de heiligen

De Kerk is meer dan een zichtbare gemeenschap. Met onze ogen zien we een gemeenschap, maar met het oog van het geloof zien we dieper: de zichtbare en de onzichtbare gemeenschap. Het is zo’n vreugde nog broeders en zusters te hebben die we niet zien en te weten dat er een onzichtbare wereld bestaat van engelen en heiligen en van de ontelbaren die ons in de dood zijn voorgegaan. De wand die ons van hen scheidt is flinterdun: een vlies. Het sterkt ons te weten dat er zoveel heiligen zijn.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 51.)

De vergiffenis van de zonden

De heilige Paulus verkondigt in een geloofsbelijdenis die hij naar hij zegt ‘zelf als overlevering heeft ontvangen, namelijk dat christus gestorven is voor onze zonden, volgens de Schriften’ (1 Kor 15,3). Jezus’ kruisdood toont ons ‘Hem die geen zonde heeft gekend, heeft God voor ons tot zonde gemaakt’ (2 Kor 5,21a) opdat wij zouden verlost worden en geheiligd.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 52.)

De verrijzenis van het lichaam
en het eeuwig leven

Want dit eeuwig leven is niet zozeer vergoeding voor wat ons hier heeft ontbroken. Het is veel meer: de voltooiing van ons geluksverlangen, vér over wat we hadden kunnen dromen heen.

Zou ons geluk echter voltooid zijn als ook ons lichaam niet kon delen in dit eeuwig leven? Trouwens wat zijn we zonder ons lichaam? Geen vol mens meer. Onvoltooid. Zijn we zelfs nog echt mens? Want we hebben geen lichaam, we zijn het! Nee, de verrijzenis moet ook ons lichaam insluiten. Dat is eerst echt voltooiing en volmaakt geluk. We komen bij God thuis en Hij bezegelt en voltooit alles wat we aan liefde hebben beleefd en gerealiseerd: alleen de liefde blijft.
(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 53.)

 

DEEL III: HET CREDO IN LITURGIE EN GELOOFSLEVEN

Het doopcredo

De Kerk gebruikt in haar doopliturgie het Symbolum van de apo stelen. Driemaal wordt de doopkandidaat ondervraagd over zijn christelijk geloof. Ook de doopformule zelf is op zich al een credo: ‘Ik doop u in de naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest’. Daar wordt het hart van de geloofsbelijdenis kernachtig uitgesproken. Zo staat het trouwens in het doopbevel aan het eind van het Matteüsevangelie: ‘Ga, en maak alle volkeren tot leerling; doop hen in de naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest’ (Mt 28,19).

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 56.)

Het Credo als hymne en gebed

Confessio – of belijdenis – heeft meerdere betekenissen in het Latijn. Het betekent eerst en vooral proclamatie en belijdenis, maar ook schuldbelijdenis (biecht). Maar er is meer: confessio betekent ook lofprijzing en dankzegging. Zo gebruiken de Psalmen vaak het woord ik belijd de grootheid en liefde van God. Dan wordt belijdenis tot een daad van cultus en gebed. Dat is het Credo ook: een lofgebed voor God. Daarom wordt het Credo vaak gezongen. Het wordt dan tot een stuk lyriek, jubel en dankzegging. In de liturgie heeft het Credo een doxologisch (lofprijzend) karakter.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 57-58.)

Het Credo in de eucharistie

In de eucharistie komt het Credo meteen na de woordverkondiging en de homilie. Het is het zegel op de woordverkondiging. Nadat we eerst geluisterd hebben naar Gods woord, willen we het ook gelovig beamen. Het is ons antwoord op Gods spreken. Want geloof is uit het gehoor en is antwoord van ons op wat ons eerst door God werd toegesproken.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 58.)

Mijn geloof en het geloof van de Kerk

Het geloof is bezit van de Kerk en dat drukt ze uit in haar Credo’s: het Symbolum van de apostelen en dat van Nicea-Constantinopel. De geloofsdaad is persoonlijk, de geloofsinhoud is van de hele Kerk. Alternatieve credo’s kunnen waardevol zijn en de uitdrukking van oprecht persoonlijk geloof. Maar ze horen thuis in het persoonlijk geloofsleven en niet in de officiële liturgie. Daarbij komt nog dat alternatieve credo’s vaak subjectief kunnen zijn, partieel en fragmentarisch. Uiteindelijk dus ook verarmend. Vaak zijn ze zelfs een eenzijdige reductie die daarbij nog aan anderen wordt opgelegd. Het Credo is geen expressie van persoonlijke gevoelens, ideeën en emoties. Het is het beamen van wat God openbaart aan heel de Kerk.

(Verklaringen van de bisschoppen van België, De schone belijdenis. Over het credo, p. 60.)

Christelijke geloofsbelijdenissen

a. In de Schrift

[3] Dat evangelie spreekt over zijn Zoon, die naar het vlees is geboren uit het geslacht van David, [4] en die naar de heilige Geest is aangewezen als Zoon van God in kracht, door zijn opstanding uit de doden, Jezus Christus onze Heer.

(Rom 1,3-4)

We geloven in hem die Jezus, onze Heer, uit de dood heeft opgewekt: [25] hij die werd prijsgegeven om onze zonden en werd opgewekt omwille van onze rechtvaardiging.

(Rom 4,24b-25)

[9] Want als uw mond belijdt dat Jezus de Heer is, en uw hart gelooft dat God Hem uit de doden heeft opgewekt, zult u gered worden.

(Rom 10,9)

[3] In de eerste plaats heb ik u doorgegeven wat ik zelf als overlevering heb ontvangen, namelijk dat Christus gestorven is voor onze zonden, volgens de Schriften, [4] en dat Hij begraven is, en opgestaan op de derde dag, volgens de Schriften; [5] en dat Hij is verschenen.

(1 Kor 15, 3-5a)

[3] Daarom zeg ik u nadrukkelijk: niemand die onder invloed van de Geest van God is kan zeggen: ‘Jezus is vervloekt’, en niemand kan zeggen: ‘Jezus is de Heer’, tenzij onder invloed van de heilige Geest.

(1 Kor 12,3)

[15] Als iemand belijdt dat Jezus de Zoon van God is, blijft God in hem en blijft hij in God.

(1 Joh 4,15)

[14] Want Hij is onze vrede, Hij die de twee werelden één gemaakt heeft, en de scheidsmuur heeft neergehaald, door in zijn vlees de vijandschap, [15] de wet met haar geboden en verordeningen, te vernietigen. Hij heeft vrede gesticht door in zijn persoon uit die twee één nieuwe mens te scheppen, [16] en beiden in één lichaam met God te verzoenen door het kruis, waaraan Hij de vijandschap heeft gedood.

(Ef 2,14-16)

[6] Hij die bestond in de gestalte van God heeft er zich niet aan willen vastklampen gelijk aan God te zijn.
[7] Hij heeft zichzelf ontledigd en de gestalte van een slaaf aangenomen. Hij is aan de mensen gelijk geworden. En als mens verschenen
[8] heeft Hij zich vernederd; Hij werd gehoorzaam tot de dood, de dood aan een kruis.
[9] Daarom ook heeft God Hem hoog verheven en Hem de naam verleend die boven alle namen staat,
[10] opdat in de naam van Jezus iedere knie zich zou buigen, in de hemel, op aarde en onder de aarde,
[11] en iedere tong zou belijden tot eer van God, de Vader: de Heer, dat is Jezus Christus.

(Fil 2,6-11)

[19] Ga, en maak alle volkeren tot leerling; doop hen in de naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest.

(Mt. 28,19)

b. In de Kerkelijke traditie

1. Het symbolum van de apostelen (apostolische geloofsbelijdenis)

1. Ik geloof in God, de almachtige Vader,
Schepper van hemel en aarde.
2. En in Jezus Christus, zijn enige Zoon, onze Heer,
3. die ontvangen is van de heilige Geest,
en geboren uit de maagd Maria;
4. die geleden heeft onder Pontius Pilatus,
gekruisigd is, gestorven en begraven;
die neergedaald is ter helle,
5. de derde dag verrezen uit de doden;
6. die opgevaren is ten hemel,
en zit aan de rechterhand van God,
zijn almachtige Vader;
7. vandaar zal Hij komen oordelen
de levenden en de doden.
8. Ik geloof in de heilige Geest;
9. de heilige katholieke Kerk;
de gemeenschap van de heiligen;
10. de vergiffenis van de zonden;
11. de verrijzenis van het lichaam;
12. het eeuwig leven.
Amen.

• In het vet wordt de trinitaire structuur van het Credo verduidelijkt.
• De cijfers in het cursief duiden aan welke de twaalf artikelen van het geloof zijn.

Achtergrondinformatie voor de leerkracht: Deze geloofsbelijdenis werd ontwikkeld tussen de tweede en de negende eeuw. Ze is ontstaan uit de korte doopbelijdenissen die gebruikt werden in belangrijke christelijke centra (zoals Rome, Caesarea en Antiochië). De legende zegt dat de apostelen – voor het vervullen van hun zendingstaak – samenkwamen in Jeruzalem om deze belijdenis op te stellen. Elke apostel zou een artikel gemaakt hebben, vandaar: de twaalf artikelen van het geloof.

2. De geloofsbelijdenis zoals vastgelegd in de concilies van Nicea (325) & Constantinopel (381)

Ik geloof in één God, de almachtige Vader,
Schepper van hemel en aarde, van al wat zichtbaar en onzichtbaar is.
En in één Heer, Jezus Christus, eniggeboren Zoon van God,
vóór alle tijden geboren uit de Vader,
God uit God, licht uit licht,
ware God uit de ware God.
Geboren, niet geschapen, één in wezen met de Vader
en door wie alles geschapen is.
Hij is voor ons, mensen,
en omwille van ons heil uit de hemel neergedaald.
Hij heeft het vlees aangenomen
door de heilige Geest uit de maagd Maria,
en is mens geworden.
Hij werd voor ons gekruisigd,
Hij heeft geleden onder Pontius Pilatus
en is begraven.
Hij is verrezen op de derde dag, volgens de Schriften.
Hij is opgevaren ten hemel:
zit aan de rechterhand van de Vader.
Hij zal wederkomen in heerlijkheid
om te oordelen levenden en doden
en aan zijn rijk komt geen einde.
Ik geloof in de heilige Geest
die Heer is en het leven geeft,
die voortkomt uit de Vader en de Zoon;
die met de Vader en de Zoon
tezamen wordt aanbeden en verheerlijkt;
die gesproken heeft door de profeten.
Ik geloof in de ene, heilige, katholieke en apostolische kerk.
Ik belijd één doopsel tot vergeving van de zonden.
Ik verwacht de opstanding van de doden,
en het leven van het komend rijk. Amen.

Achtergrondinformatie voor de leerkracht:Het concilie van Nicea (325) werd door keizer Constantinopel samengeroepen en velde officieel het oordeel dat het arianisme een ketterij was. Deze stroming ging ervan uit dat Jezus niet gelijk was aan God, maar ondergeschikt (subordinationisme). Jezus was een schepping van God, aldus het arianisme. De geloofsbelijdenis die voortkwam uit het concilie van Nicea drukte het geloof uit in Jezus die ‘één in wezen met de Vader’ is, die geboren is (uit de Vader), ‘niet geschapen’. Met het concilie van Constantinopel (381) werd het Credo dat in Nicea was geschreven, bevestigd en uitgebreid. Men erkende dat ook de Geest van dezelfde substantie was als de Vader en de Zoon. Zo werd de leer van de triniteit officieel vastgelegd. In de elfde eeuw voegde men het filioque toe aan het Credo: de Geest kwam voort uit de Vader ‘en de Zoon’. Dit zorgde voor een schisma tussen de westerse en de oosterse kerk in 1054.

‘Geloofsbelijdenissen’ uit andere religies

Het joodse Sjema

Het Sjema - of Sjema Jisrael - is een gebed dat centraal staat in het jodendom. De naam van het gebed verwijst naar de (Hebreeuwse) eerste woorden ervan. Het gebed zelf is een vers uit de Thora. In het Nederlands luidt het als volgt:

“Luister Israël! De Heer is onze God, de Heer is de Enige.” (Dt 6,4)

Het Sjema maakt deel uit van het dagelijkse ochtend- en avondgebed. Het drukt het joodse geloof in één God uit en wordt daarom op belangrijke momenten uitgesproken. Aan het einde van de dienst op Jom Kippoer (de Grote Verzoendag) en bij het moment van overlijden wordt het Sjema uitgesproken.

Deze tekst zit ook in de doosjes aan de tefillien (gebedsriemen) en in de mezoeza (gebedskokers aan de deurposten van joodse woningen).

Het Sjema wordt door joden geen geloofsbelijdenis genoemd. Toch vormt deze tekst de hoofdgedachte van het joodse geloof en staat ze centraal in het joodse geloofsleven.

De islamitische Sjahada

De Sjahada is de islamitische geloofsbelijdenis. Het Arabische woord Sjahada betekent letterlijk ‘getuigenis’; men getuigt immers van het geloof. Deze getuigenis is één van de vijf zuilen van de islam en luidt in het Arabisch:

"Ashhadoe inna la ilaha illa Allah, wa ‘ashadoe inna moehammad arrasoeloe allah"
(Nederlandse vertaling: "Ik getuig dat er geen god is dan God en dat ik getuig dat Mohammed Zijn boodschapper is")

De Sjahada is een deel van het dagelijkse gebed (salaat). Veel baby’s uit een moslimgezin krijgen meteen na hun geboorte de Sjahada in hun oor gefluisterd en bekeerlingen spreken deze getuigenis zelf uit. Door het uitspreken van de Sjahada worden mensen moslim en lid van de gemeenschap van moslims, de oemma.

De oemma staat voor eenheid en gemeenschappelijkheid, gelijkheid en solidariteit tussen gelovigen. In deze gemeenschap worden aardse verschillen overstegen. Voor God zijn alle mensen immers gelijk.

Alternatieve geloofsbelijdenissen

Ik geloof in de God van Abraham, Isaak en Jakob, de God van Israël.
Hij heeft door Zijn woord de wereld en de mensen in het licht geroepen.
Hij heeft de mensen gezegend met levenskracht en levenskunst,

met levenszin en creativiteit,
om de schepping te beheren en te bewaren,
om geschiedenis te maken en de wereld vorm te geven.

Ik geloof in Jezus Christus,
de Zoon van de Vader en de Zoon des mensen,
die is gekomen als het Licht der wereld.
Nooit was er iemand die zichzelf zo totaal voor anderen opofferde.
Hij roept de mensen terug van hun dwaalwegen.
Hij heeft ons de Vader doen kennen als de Barmhartige.
Hij roept de mensen tot vrede met God.
Hij sprak woorden van liefde, troost en een nieuw begin.

Ik geloof in de Heilige Geest.
Hij inspireert de mensen met geloof en hoop.
Hij wijst de wereld de weg van de waarheid en de vrijheid.

Ik geloof in een wereldomvattende gemeenschap,
de kerk, de leerlingen en getuigen van Christus.
Een gemeenschap die drager is van de vrucht van de Geest.
Het evangelie is de bron van haar vreugde.
Liefde en vrede zijn haar kenmerken.
Haar woorden en daden spreken van goedheid, zachtmoedigheid en vriendelijkheid.
Zij heiligt het leven en de wereld door haar geloof en toewijding aan haar Heer.
Ik geloof dat de genade van God zo groot is, dat Hij wil dat alle mensen behouden worden
en tot erkentenis der waarheid komen en dat er niet één verloren gaat.
Ik geloof in de Voleinding der wereld,
in de dag van het Koninkrijk van God,
de jongste dag der opstanding,
de dag van oordeel en genade
en in het eeuwige leven, waarin God zal zijn alles en in allen.

(Arend Linde)

***

Ik geloof in een God die water en land,
dieren en dingen bewaart in Zijn hand.
Alles wat ademt houdt Hij in stand
en nooit verlaat Hij het werk van Zijn hand.
Ik geloof in een Schepper die ik niet ken.
Ik vertrouw op het woord, op het woord dat spreekt van Hem.

Ik geloof in een God die mensen bemint
zoals een vader zijn enige kind,
die iedereen kent en noemt bij zijn naam
en roept om steeds de weg van zijn Zoon te gaan.
Ik geloof in een Vader die ik niet ken.
Ik vertrouw op de mens, op de mens die spreekt met Hem.

Ik geloof in een God die mensen bevrijdt
en door de dood naar een toekomst leidt.
De aarde wordt eens het beloofde land
wanneer Hij afmaakt het werk van zijn hand.
Ik geloof in de Vader zoals in de Zoon,
ik vertrouw op de Geest, op de Geest die in ons woont.

***

Ik zal niet geloven
in het recht van de sterkste
in de taal van wapens
in de macht van de machtigen.

Maar ik wil geloven
in het recht van de mens
in de open hand
in de macht der geweldloosheid.

Ik zal niet geloven
dat liefde begoocheling is
dat vriendschap onbetrouwbaar is
dat alle woorden leugens zijn.

Maar ik wil geloven
in de liefde die alles verdraagt
in de weg van mens tot mens
in een woord dat zegt wat het zegt.

Ik zal niet geloven
dat oorlog onvermijdelijk is
en vrede onbereikbaar.
Maar ik wil geloven
in de kleine daad,
in de schijnbaar machteloze liefde,
in de vrede op aarde.

Ik zal niet geloven
dat alle moeite vergeefs is,
dat de dood het einde zal zijn.

Maar ik durf geloven
in de nieuwe mens,
en in Gods eigen droom:
een nieuwe hemel en een nieuwe aarde.

(F. Cromphout)

***

Belijdenis

In deze dagen van permanente oorlog
tegen de armen
tegen de arbeiders
tegen de aarde.
In deze dagen van
steeds minder rijken en steeds meer armen.
In deze dagen van toenemende vluchtelingenstromen
van fort Europa.
In deze dagen
waarin geld god geworden is
en het geloof in de vrije markt
wereldwijd doodt.

In deze dagen willen wij ons geloof belijden:

Wij belijden
dat een ándere samenleving mogelijk is,
dat vrede alleen mogelijk is
als gerechtigheid heerst op aarde.
Wij belijden ons geloof
in het verbond van de armen
in de samenzwering van de minsten
in de globalisering van de solidariteit wereldwijd.

Wij belijden ons geloof
in een samenleving en kerk
waarin de universele verklaring van de rechten
van de mens en de volkeren
geëerbiedigd worden.

Wat wij zoeken is:
huizen om in te wonen,
brood om met elkaar te delen,
een thuis voor vreemdelingen;
dromen om van te leven,
kinderen om van te houden.

Wij belijden ons geloof
in die Ene God
van Liefde en Leven
van Verbondenheid en Solidariteit.
Wij belijden ons geloof in Jezus Messias.
In hem heeft God zich ontdaan van macht en bezit en eer
en het bestaan aangenomen van een slaaf, van de minste mens.
Om die keuze werd hij vermoord.
In al wie zich verzetten
staat hij op,
vandaag.

Wij geloven in de heilige Geest,
die ons aanvuurt tot moed en fantasie,
Daarom leggen wij ons niet neer
bij wat in kerk en maatschappij
bestaande orde heet.
De Geest brengt vijanden ertoe
elkaar te vergeven.
De Geest drijft ons
tot een verbond vanuit de onderkant.
Zij geeft ons oog
voor al wie zwak zijn, verstoten en gebroken.
Wij geloven in de heilige Geest
die ons bijeen waait
tot mensen voor mensen
tot een gemeenschap in de geest van Jezus Messias.

(Remi Verwimp)

Poëzie

Nachtgod

Ik zal U maar God noemen.
Ik weet ook geen andere naam.
God dan! Ik ben zeer ver van de bloemen
en zo dicht bij het raam.
Ik kijk naar de sterren,
waar kinderen U zien,
maar mij zijt Gij ver en
Gij luistert misschien.
Ik erken het, ik ben maar een mens,
bestemd voor de sprong ver over zijn grens.

(Pierre Kemp)

Vragenderwijs

Ik vroeg het aan de vogels
de vogels waren niet thuis

ik vroeg het aan de bomen
hooghartige bomen

ik vroeg aan het water
waarom zeggen ze niets
het water gaf geen antwoord

als zelfs het water geen antwoord geeft
hoewel het zoveel tongen heeft
wat is er dan

wat is er dan
er is alleen een visserman

die draagt het water
onder zijn voeten
die draagt een boom
op zijn rug
die draagt op zijn hoofd een vogel.

(Guillaume van der Graft)

Dagsluiting

Eigenlijk geloof ik niets,
en twijfel ik aan alles, zelfs aan U.
Maar soms, wanneer ik denk dat Gij waarachtig leeft,
dan denk ik dat Gij Liefde zijt, en eenzaam,
en dat, in dezelfde wanhoop, Gij mij zoekt
zoals ik U.

(Gerard Reve)

Geloof

Nu alles faalt, heeft dit alleen nog waarde
Voor mij, die nooit één waarheid heeft ontdekt;
Ik zal van U niet scheiden als deze aarde
Mijn pover lichaam dekt.

Ik heb maar één geloof: nooit gaat verloren
Wat eens de liefde zalig heeft bevrucht,
En waar er twee elkander toebehoren
Is zelfs de dood geen vlucht.

(Jan van Nijlen)

Genesis I

Eerst vond hij de tijd uit die nooit had bestaan,
nam dan iets van het niets tussen de vingers,
blies. Uit zijn adem ontglipte de chaos.
Hij schrok. Een onmacht die eeuwig zou duren.

Want de tijd die hij schiep, was al verstreken.
Uit de chaos koos hij hemel en aarde
als decor voor hij nog aanrichten wou.
Hij lachte. Een grijns die nog niet is geweken.

Want hij wist al wat hierna moest gebeuren:
dat zijn schepping zichzelf zou verslinden,
langzaam van de zesde dag af. Toch blies hij
de mens op die aarde en zei: je bent vrij.

(Mark Naessens)

Er was het niets dat zich niet noemde,
Een leeg en donker huis waar nog geen
Muur om stond, dat zocht naar dingen
Om te doen en zuchtte van verveling.

Een diepe zucht, net zwaar genoeg
Om door de nacht te vallen. Wrijving,
Een vonkje vuur, een zon; het licht
Ging aan en bleef. En alles werd

Langzaam wakker, omdat het ging bestaan,
Verbaasd over wat er al was. Het zoeken
Naar de naam van de dingen begon en
De uitgevonden woorden werden over dit alles

Verdeeld, en bezworen: zon draait om aarde
Onder sterrenhemel, nee, aarde draait om zon
In heelal met hemellichamen. Niemand weet
Wat het betekent, maar het heet alvast.

(Ted van Lieshout)

Godsbegrip

God zit niet niet op een troon van chroom of nikkel –

Soms zit hij in een oude perenboom
en merelt,
soms staat hij op zijn hoofd in een klein kind
want hij is altijd soms.
Hij is geen kerk van holle eeuwigheid,
hij is geen kathedraal van hoge lege almacht,
hij is een nu, een hier, een altijd soms,
soms lust die schuimt,
soms een verliefdheid,
en wee de maagd.

Maar altijd is hij overal in alles
zoals het is,
zoals het soms en altijd anders is.

(Bertus Aafjes)

Psalm 1

Systeem! Gij spitst geen oog of baard
en draagt geen slepend kleed;
hij die in U een man ontwaart
misvormt U naar zijn eigen aard
waar hij ook niets van weet.

Systeem, ik noem U dus geen God,
geen Heer of ander Woord
waarvan men gaven en gebod
en wraak acht en tot wiens genot
men volkeren vermoordt.

Systeem! Lijf dat op niets gelijkt,
Aard van ons hier en nu,
ik voel mij diep door U bereikt
en als daardoor mijn tijd verstrijkt
ben ik nog meer van U.

(Leo Vroman)

Spiritual

Ik zal gaan
o met genoegen zal ik gaan
met diepe vreugde en trompetgeschal
ik zal gaan
Als jij roept zal ik gaan
mijn werk mijn eten en mijn handen
zal ik laten staan
als jij roept zal ik gaan
Als jij roept in de morgen
in de middag in de avond
in mijn dromen in mijn waken
als jij roept zal ik gaan
Ik zal gaan
al breken ze mijn benen
al moet ik kreupel gaan
engelen binden dan mijn wagen
vleugels aan
Ik zal gaan

(Remco Campert)

De kern van alle dingen

De kern van alle dingen
is stil en eindeloos.
Alleen de dingen zingen.
Ons lied is kort en broos.

En donker zingt mijn bloed,
van heimwee zwaar doorwogen.
Ik zeil langs regenbogen
Gods stilte tegemoet.

(Felix Timmermans)

Citaten over geloof

“Ook in het geloof gaan we hoe langer hoe meer zeggen: ík geloof. Ik geloof op mijn manier. Een ander doet het weer anders. Dat is de enige manier om nog te geloven binnen de minderheidskerken die we hoe langer hoe meer worden. Daar moeten we allemaal doen wat vroeger alleen de ketters deden: zelf nadenken, zelfstandig geloven, volwassen geloven, persoonlijk vorm geven aan het geloof, durven geloven wat je eigenlijk gelooft en niet wat je volgens een of ander kerkelijk gezag zou moeten geloven.” (Okke Jager)

"Ik denk dat dieptepunten in je leven kunnen leiden tot verdieping van je geloof." (Henk Binnendijk)

"Bijgeloof is het geloof van de andere." (Jacques C. Bloem)

"Hecht geen geloof aan datgene waaraan u door sleur gewend bent, geloof niet alleen op gezag van uw leraren of voorgangers." (Boeddha)

"Ik ben gaan inzien dat het geloof een organisme is dat groeit met de tijd. Blijft het stabiel, dan sterft het. Wil het voortleven, dan moet het kunnen veranderen." (Godfried Bomans)

"De mens een geloof geven betekent zijn kracht vertienvoudigen." (Gustave le Bon)

"Ik geloof in God zoals een blinde gelooft in de zon, niet omdat hij ze ziet, maar omdat hij ze voelt." (Phil Bosmans)

"Alleen geloven in wat mogelijk is, is geen geloof, maar eerder filosofie." (Sir Thomas Browne)

"Men kan heel weinig doen met geloof, maar zonder geloof helemaal niets." (Samuel Butler)

"Buiten het geloof dat uitmondt in liefde is er niets." (Gilbert Cesbron)

"Geloof is er niet om de wereld te verklaren, maar om het er in uit te houden." (A. van Egmond)

"Geloof degenen die de waarheid zoeken, twijfel aan degenen die haar hebben gevonden." (André Gide)

"Het geloof is niet het begin doch het einde van alle weten." (Johann Wolfgang von Goethe)

"Niet: ik geloof omdat ik begrijp, maar ik begrijp omdat ik geloof." (Jan Greshoff)

"Als je van het Evangelie overneemt wat je bevalt, dan geloof je meer aan jezelf dan aan het Evangelie." (Augustinus van Hippo)

"Geloof in een heilige zaak is voor een belangrijk deel een surrogaat voor het verloren gegane geloof in onszelf." (Eric Holler)

"Het geloof is net een doos lego: je kunt er iets moois van bouwen, of juist niet…" (Jan de Jong)

"Ik geloof in de God die de mensen heeft gemaakt, niet in de God die de mensen hebben gemaakt." (Alphonse Karr)

“Geloof steunt op ervaring en ervaring sterkt het geloof." (Krishnamurti)

"Het geloof is vrijwillig blind: het sluit de ogen om beter te kunnen zien." (Félicité de Lamennais)

"Het geloof is een stok om op te steunen, niet om anderen mee te slaan." (Eliza Laurillard)

"In het geloof zit voldoende licht voor degenen die willen geloven en voldoende schaduw om degenen die niet willen geloven te verblinden." (Blaise Pascal)

"Geloof zonder daden, is dat een oprecht geloof?" (Jean Baptiste Racine)

"Ik wil nooit sterven voor hetgeen waarin ik geloof. Want ik kan me vergissen." (Bertrand Russell)

"Aangezien de denkwijzen van mensen verschillen, zodanig dat sommigen gemakkelijker dan anderen de een of andere vorm van geloof omarmen, want wat de een leidt tot gebed kan de ander tot spotternij leiden, concludeer ik, dat iedereen vrij zou moeten zijn om voor zichzelf de basis van zijn overtuiging te kiezen, en dat geloof alleen zou moeten worden beoordeeld op de vruchten die het voortbrengt." (Spinoza)

"Ik geloof het omdat het absurd is." (Tertullianus)

"Twijfel is niet het tegendeel van geloof, maar een bestanddeel ervan." (Paul Tillich)

"’Het geloof kan bergen verzetten’ – ‘En staan ze dan op hun plaats?’" (Julien de Valckenaere)

"Het geloof bestaat in geloven wat het verstand niet gelooft." (Voltaire)

"Hoe minder een mens ziet, hoe groter zijn geloof." (Virginia Woolf)

Liederen

A. Klassieke muziek

• I. Stravinsky, ‘Credo’ voor koor; op de CD Sacred choral works. Mis voor koor, Philips, 1999.
• W.A. Mozart, Mis in C KV 257 ‘Credo’, Teldec, 1992.
• Credo, Naxos, 2001. (Verzamel-CD met Credo’s van verschillende componisten zoals Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart, Orlandus Lassus, Johannes Ockeghem, Johann Pachelbel, …)

B. Hedendaags / populair

Thé Lau – Brandende regen

De gloed in je ogen
In de glanzende nacht
Heeft me altijd bewogen
Mijn lot lacht

Het waren simpele woorden
Het was haast een gebed
En de woorden doorboorden
Mijn laatste verzet

En in de brandende regen
In de gloeiende kou
Voel ik mijn aardse zegen
En groot is mijn geloof in jou
Groot is mijn geloof in jou

Je dansende handen
In de wassende maan
Het is tijd om te landen
En op te staan

En in de brandende regen
In de gloeiende kou
Voel ik mijn aardse zegen
En groot is mijn geloof in jou
Groot is mijn geloof in jou

Geloof je mij
Ik geloof in jou

En in de brandende regen
En in de gloeiende kou
Voel ik mijn aardse zegen
En groot is mijn geloof in jou
Groot is mijn geloof

En in de brandende regen
En in de gloeiende kou
Voel ik mijn aardse zegen
En groot is mijn geloof in jou
Groot is mijn geloof in jou

Stef Bos – Zondag in Soweto

Het is zondag in Soweto.
De stad is stil. Niemand werkt.
Ik sta met veertig mensen in een kamer,
Vier op vier. Het is een kerk.

Ze bidden en ze dansen.
Ze geven mij het woord
Ik zeg: “Dit is de eerste keer
dat ik in iets geloof.”
Ik geloof. En vraag niet wat.
Maar ik geloof in deze dag
Ik geloof. Vraag niet in wie.
Maar ik geloof wat ik hier zie.
Ik geloof in wat ik zie.

Mijn huidskleur is het uniform
van de oude orde.
De vrijheid en gelijkheid zijn een wet geworden.

Maar hier zie je nog de sporen
van de blinde haat.
De tijden zijn veranderd,
voor sommigen te laat.

Ik zie een oude vrouw.
Ze bidt en ze beeft.
Zij zegt dat zij iedereen vergeeft.
Ik kan er met mijn hoofd niet bij.
Zij vertelt hoe voor haar ogen
een kind werd afgeschoten.

En ik sta hier.
En ik weet niet wat ik zeggen moet.
Ik zie de rode aarde. Ik voel het zwarte bloed.
De rode aarde. Het zwarte bloed.
De rode aarde. Het zwarte bloed.
De rode aarde. Het zwarte bloed.

Beluister dit nummer

snelle / trage verbinding

K's Choice - Believe Bravely I look further than I see Knowing things I know I cannot be, not now I'm so aware of where I am, but I don't know where that is And there's something right in front of me and I Touch the fingers of my hand And I wonder if it's me Holding on and on to Theories of prosperity Someone who can promise me I believe in me Tomorrow I was nothing, yesterday I'll be Time has fooled me into thinking it's a part of me Nothing in this room but empty space No me, no world, no mind, no face Touch the fingers of my hand and tell me if it's me Holding on and on to Love, what else is real A religion that appeals to me I believe in me Can you turn me off for just a second, please Turn me into something faceless, weightless, mindless, homeless Vacuum state of peace On and on … I believe in me Wait for me, I'm nothing on my own I'm willing to go on, but not alone, not now I'm so aware of everything, but nothing seems for real and As long as you're in front of me then I'll I watch the fingers of our hands And I'm grateful that it's me Holding on and on… I believe in me

Vertaling: K's Choice - Believe Dapper kijk ik verder dan ik zie, dingen wetend waarvan ik weet dat ik ze niet kan zijn, niet nu. Ik ben me zo bewust van waar ik ben, maar ik weet niet waar dat is. En er is iets recht voor mij en ik raak de vingers van mijn hand aan. En ik vraag me af of ik het ben. Ik blijf me vasthouden aan opvattingen over succes, iemand die me kan beloven dat ik in mij geloof. Morgen was ik niets. Gisteren zal ik zijn. Tijd heeft me wijsgemaakt dat het een deel van mij is. Er is niets in deze kamer, behalve lege ruimte. Geen ik, geen wereld, geen geest, geen gezicht. Raak de vingers van mijn hand aan en zeg me of ik het ben. Ik blijf me vasthouden aan liefde, wat anders is echt? Een religie die me aanspreekt. Ik geloof in mij. Kun je me voor even uitzetten alsjeblieft? Verander me in iets gezichtloos, gewichtloos, geestloos, thuisloos, een luchtledige staat van vrede. Verder en verder … Ik geloof in mij. Wacht op mij. Alleen ben ik niets. Ik ben bereid om verder te gaan, Maar niet alleen, niet nu. Ik ben me zo bewust van alles, maar niets lijkt echt. En zolang je voor mij staat, zal ik de vingers van onze handen bekijken. En ik zal dankbaar zijn dat ik het ben. Blijven volhouden … Ik geloof in mij.

Beluister dit nummer

snelle / trage verbinding

Lenny Kravitz – Believe I am you and you are me Why's that such a mystery? If you want it you got to believe Who are we? We're who we are Riding on this great big star We've got to stand up if we're gonna be free If you want it you got it You just got to believe Believe in yourself 'Cause it's all just a game We just want to be loved The Son of God is in our face Offering us eternal grace If you want it you've got to believe 'Cause being free is a state of mind We'll one day leave this all behind Just put your faith in God and one day you'll see it If you want it you got it You just got to believe Believe in yourself 'Cause it's all just a game We just want to be loved The future's in our present hands Let's reach right in Let's understand If you want it you've got to believe If you want it you got it You just got to believe Believe in yourself yeah 'Cause it's all just a game We just want to be loved

Vertaling: Lenny Kravitz – Believe Ik ben ik en jij bent jij. Waarom is dat zo’n mysterie? Als je iets wilt, moet je erin geloven. Wie zijn we? We zijn wie we zijn, We rijden op deze grote ster. We moeten ervoor opkomen als we vrij zullen zijn. Als je het wilt, heb je het. Je moet gewoon geloven, Geloven in jezelf. Want het is allemaal een spel. We willen alleen maar graag gezien worden. De Zoon van God is onder ons. Hij biedt ons eeuwige genade aan. Als je het wilt, moet je geloven Want vrij zijn is een geestesingesteldheid Op een dag zullen we dit alles achter ons laten. Stel je vertrouwen in God en ooit zul je het zien. Als je het wilt, heb je het. Je moet gewoon geloven, Geloven in jezelf. Want het is allemaal een spel. We willen alleen maar graag gezien worden. De toekomst is de handen van ons heden Laten we ze meteen grijpen. Laten we begrijpen: als je het wilt, moet je geloven. Als je het wilt, heb je het. Je moet gewoon geloven, Geloven in jezelf. Want het is allemaal een spel. We willen alleen maar graag gezien worden.

Beluister dit nummer

snelle / trage verbinding

Elton John – I believe in love I believe in love, it's all we got Love has no boundaries, costs nothing to touch War makes money, cancer sleeps curled up in my father and that means something to me Churches and dictators, politics and papers Everything crumbles sooner or later But love, I believe in love I believe in love, it's all we got Love has no boundaries, no borders to cross Love is simple, hate breeds Those who think difference is the child of disease Father and son make love and guns Families together kill someone Without love, I believe in love Without love I wouldn't believe In anything that lives and breathes Without love I'd have no anger I wouldn't believe in the right to stand here Without love I wouldn't believe I couldn't believe in you And I wouldn't believe in me Without love I believe in love I believe in love I believe in love

Vertaling: Elton John – I believe in love Ik geloof in liefde, het is alles dat we hebben. Liefde heeft geen grenzen, het kost niets om aan te raken. Oorlog brengt geld op, kanker slaapt genesteld in mijn vader, en dat betekent iets voor mij. Kerken en dictators, politiek en kranten, alles vergaat vroeg of laat. Maar liefde, ik geloof in liefde. Ik geloof in liefde, het is alles dat we hebben. Liefde heeft geen grenzen, geen grenzen om over te steken. Liefde is eenvoudig. Haat voedt degenen op die denken dat verschil het kind is van ziekte. Vader en zoon bedrijven de liefde en maken geweren. Families vermoorden samen iemand zonder liefde. Ik geloof in liefde. Zonder liefde zou ik niet geloven in alles dat leeft en ademt. Zonder liefde zou ik geen woede hebben, zou ik niet geloven in het recht om hier te staan. Zonder liefde zou ik niet geloven, kon ik niet geloven in jou. En ik zou niet geloven in mij zonder liefde. Ik geloof in liefde. Ik geloof in liefde. Ik geloof in liefde.

Beluister dit nummer

snelle / trage verbinding

Bon Jovi – Something to believe in I lost all faith in my God, in his religion too I told the angels they could sing their songs to someone new I lost all trust in my friends I watched my heart turn to stone I thought that I was left to walk this wicked world alone Tonight I’ll dust myself off Tonight I’ll suck my gut in I’ll face the night and I’ll pretend I got something to believe in And I had lost touch with reason I watched life criticize the truth Been waiting for a miracle I know you have too Though I know I won’t win I’ll take this one on the chin We’ll raise a toast and I’ll pretend I got something to believe in If I don’t believe in jesus, how can I believe the pope If I don’t believe in heroin, how can I believe in dope If there’s nothing but survival, how can I believe in sin In a world that gives you nothing We need something to believe in

Vertaling: Bon Jovi – Something to believe in Ik verloor al mijn geloof in mijn God en in zijn religie. Ik zei tegen de engelen dat ze hun liederen tegen iemand anders konden zingen. Ik verloor al mijn vertrouwen in mijn vrienden. Ik zag mijn hart verstenen. Ik dacht dat ik alleen op deze kwade wereld zou moeten wandelen. Maar vannacht zal ik mezelf een pak rammel geven. Vannacht zal ik mijn overtuigingen bedriegen. Ik zal de nacht onder ogen zien en doen alsof ik iets heb om in te geloven. En ik was het verstand uit het oog verloren. Ik zag hoe het leven de waarheid bekritiseerde. Ik heb gewacht op een mirakel, Ik weet dat jij dat ook gedaan hebt. Ook al weet ik dat ik niet zal winnen, Zal ik alles moedig verdragen. We zullen een dronk uitbrengen en ik zal doen alsof ik iets heb om in te geloven. Als ik niet geloof in Jezus, hoe kan ik dan geloven in de paus? Als ik niet geloven in heroïne, hoe kan ik in dope geloven? Als er niets anders dan overleven is, hoe kan ik dan geloven in zonde? In een wereld die je niets geeft, hebben we iets nodig om in te geloven.

Beluister dit nummer

snelle / trage verbinding

The Offspring – Something to believe in I believe that reality’s gone Disillusion’s real I believe that morality’s gone And there’s nothing to feel If you take the sacred things The things that we hold dear Empty promise is all you’ll find So give me something Something to believe in I believe in a changing of the guard Put our feet on the ground See it happen in your own backyard Everything breaks down Do you accept what you are told Without even thinking Throw it all and make your own And give me something Something to believe in Where they lead You will follow Well I guess that’s just the way it goes And if you look away You’ll be doing what they say And if you look alive You’ll be singled out and tried If you take home anything Let it be your will to think The more cynical you become The better off you’ll be Something to believe in

Vertaling Ik geloof dat de werkelijkheid verdwenen is. Ontgoocheling is echt. Ik geloof dat de moraal verdwenen is. En er niets meer te voelen. Als je kijkt naar de heilige dingen, de dingen die ons dierbaar zijn, dan zal lege belofte het enige zijn dat je vindt. Dus geef me iets, iets om in te geloven. Ik geloof in het aflossen van de wacht. Zet onze voeten op de grond. Zie het gebeuren in je eigen achtertuin. Alles gaat kapot. Aanvaard je wat je gezegd wordt zonder erover na te denken? Verwerp het allemaal en bepaal het zelf En geef me iets, Iets om in te geloven. Waar ze je leiden, Daar zul je volgen. Ik denk dat het er altijd zo aan toe gaat. Als je de andere kant op kijkt, zul je doen wat ze zeggen. En als je er levendig uit ziet, Zul je eruit gepikt en getest worden. Als je iets meeneemt naar huis, Laat het dan je wil om te denken zijn. Hoe cynischer wordt, hoe beter af je zult zijn. Iets om in te geloven.

Beluister dit nummer

snelle / trage verbinding

Didactische suggesties

Citaten uit de verklaring van de bisschoppen:
‘De schone belijdenis. Over het Credo’

De verklaring van de bisschoppen kan natuurlijk volledig besproken worden met de leerlingen (zie achtergrondinformatie). De volgende werkvormen zijn ook realiseerbaar met de citaten uit deze verklaring:

DEEL I: WAT IS GELOVEN?

Vóór het bespreken van het eerste deel van de verklaring vullen de leerlingen onderstaande ‘mini-enquête’ in. Zij beantwoorden de vragen telkens met één of meerdere van de gegeven keuzemogelijkheden en/of een eigen antwoord (op de stippellijn). Achteraf vergelijken de leerlingen hun eigen antwoorden met de antwoorden die de verklaring zou geven op de vragen:

• Welke opvallende gelijkenissen en verschillen zijn er?
• Welke zaken in de verklaring spreken je aan, inspireren jou?
• Met wat ga je niet akkoord?

Mini-enquête bij het eerste deel van de verklaring van de bisschoppen over het Credo

Wat is christelijk geloven volgens jou?

• Het aanvaarden van een geheel van waarden en waarheden.
• Zichzelf toevertrouwen aan een persoonlijke God.
• Ingaan op een religieus gevoel dat diep vanbinnen zit.
• …………………………………………………………………………………………

Gods Woord …

• komt uit mijn diepste zelf.
• komt niet van mijzelf, maar van buitenaf.
• vind je niet alleen terug in de bijbel, maar ook in de daden van mensen, in de natuur,…
• …………………………………………………………………………………………

Welke uitspraak gaat volgens jou het meest op voor het christendom van vandaag?

• God heeft zich helemaal laten kennen in zijn Zoon, Jezus Christus.
• Een geloof dat zich niet uit in daden is dood.
• Geloof is een gesprek tussen God en mens, waarbij de mens de vrijheid krijgt om persoonlijke antwoorden te geven.
• …………………………………………………………………………………………

Waarom zijn er in onze maatschappij steeds minder mensen die (christelijk) geloven?

• De hedendaagse mens gelooft enkel in wat zichtbaar is, in wat hij/zij met de zintuigen kan waarnemen.
• Omdat mensen zondig zijn, ontdekken ze God niet meer.
• Lijden en kwaad maken het geloof in een algoede en almachtige God bijzonder moeilijk.
• …………………………………………………………………………………………

Waarin kunnen mensen die (christelijk) geloven steun vinden?

• Het eindeloze verlangen van de mens naar geluk, leven, waarheid,… prikkelt het vermoeden dat er meer moet zijn dan wat voor onze ogen zichtbaar is.
• Jezus heeft in zijn boodschap en leven getuigd van geloof.
• Vele mensen voor ons geloofden en waren zelfs bereid hun leven te geven voor dat geloof.
• …………………………………………………………………………………………

DEEL II: WAT MOGEN WE GELOVEN?

In groepjes diepen de leerlingen een aspect/artikel van het Credo verder uit. Hiervoor kunnen (de citaten uit) de verklaring van de bisschoppen en de in de kijkers die al gemaakt zijn rond de inhoud van het Credo (zie achtergrondinformatie) van pas komen.

DEEL III: HET CREDO IN LITURGIE EN GELOOFSLEVEN

In een onderwijsleergesprek wordt vooral gezocht naar de plaats en betekenis die het Credo in het geloofsleven van christenen krijgt:

• Waarom wordt het Credo in de doopselliturgie gebruikt? Welke betekenis krijgt het hier?
• Welk Latijns synoniem wordt gebruikt voor ‘Credo’? Welke betekenissen heeft dit woord en hoe kun je dit verbinden met de geloofsbelijdenis?
• Op welk moment in de eucharistie wordt het Credo samen opgezegd? Waarom staat het op die plaats?
• Hoe staan de bisschoppen tegenover het gebruik van alternatieve, niet-officiële credo’s? Waarom?

De leerlingen kunnen de plaats die het Credo inneemt in het geloofsleven van christenen vergelijken met het belang van het Sjema in het jodendom en de Sjahada in de islam (zie: ‘Geloofsbelijdenissen’ uit andere religies).

Christelijke geloofsbelijdenissen

Geef de leerlingen de nodige uitleg over de kerkhistorische context van deze geloofsbelijdenissen. Op welke manier zien de leerlingen de ontstaansgeschiedenis van het Credo weerspiegeld in deze teksten?

De leerlingen kunnen de apostolische geloofsbelijdenis vergelijken met de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel:

• Wat zijn de verschillen en gelijkenissen?
• Op welke manier vullen deze geloofsbelijdenissen elkaar aan?
• Welke geloofsbelijdenis spreekt jou het meest aan? Waarom?

‘Geloofsbelijdenissen’ uit andere religies

Vraag de leerlingen wanneer joden / moslims het Sjema / de Sjahada uitspreken. Welke plaats krijgen Sjema / Sjahada met andere woorden in het geloofsleven?

De leerlingen krijgen de opdracht een ‘geloofsbelijdenis’ van een andere religie of levensbeschouwing te zoeken of op te stellen. Welke geloofspunten staan centraal? Probeer de kern van deze religie samen te vatten. Is dit eenvoudig? De opdracht wordt individueel gemaakt. Achteraf kunnen leerlingen die dezelfde religie/levensbeschouwing bestudeerden hun geloofsbelijdenissen met elkaar vergelijken.

Alternatieve geloofsbelijdenissen

In groepjes van drie à vier personen bespreken de leerlingen één van de alternatieve geloofsbelijdenissen. Ze vergelijken dit met het officiële Credo:

• Wat zijn de gelijkenissen en verschillen?
• Zijn er zaken die ontbreken in de alternatieve geloofsbelijdenis?
• Spreekt deze alternatieve geloofsbelijdenis over zaken die niet in het officiële Credo staan?
• Welke geloofsbelijdenis - de officiële of de alternatieve - spreekt jullie het meest aan? Waarom?
• Welke geloofsbelijdenis vat volgens jullie het christendom het beste samen?

Er kunnen nog meer alternatieve geloofsbelijdenissen gevonden worden via: http://www.kuleuven.be/thomas/pastoraal/vieringen/searchtext.php

Als persoonlijke verwerkingsopdracht schrijven de leerlingen een eigen geloofsbelijdenis. Deze hoeft in de plurale klascontext niet noodzakelijk christelijk geïnspireerd te zijn (zoals de alternatieve geloofsbelijdenissen):

• Waarin geloof jij?
• Wat geeft jou hoop?

Poëzie

Aan de muren van de klas (en/of aan het bord) hang je enkele gedichten. In de kantlijnen bij de gedichten kunnen de leerlingen hun persoonlijke commentaren schrijven:

• Waarin herkennen ze zichzelf?
• Waar hebben ze moeite mee?
• Wat verrast hen?
• …

Je kunt ook een internetforum openen rond de gedichten. Leerlingen die goed zijn met ICT kunnen je daarbij helpen. Op het forum kan (verder) gediscussieerd worden rond de gedichten en kunnen leerlingen eventueel zelf gedichten posten.

Citaten over geloof

Een goede opener bij de lessen is een carrouselgesprek rond enkele citaten over geloof. De leerlingen gaan in twee concentrische cirkels zitten, met de gezichten naar elkaar. Lees een stelling voor. De leerlingen die recht tegenover elkaar zitten, wisselen van gedachten rond deze stelling. Na enkele minuten wordt het gesprek afgesloten. Ga er klassikaal op in wat de leerlingen willen onthouden uit het gesprek. Daarna schuift de buitenste cirkel een plaats op in wijzerzin. Je leest een nieuwe stelling voor. De leerlingen praten er met hun nieuwe gesprekspartner over. Weer worden de bevindingen klassikaal besproken. Dit stramien kan enkele keren herhaald worden.

Liederen

Met de liederen kun je een ‘discoforum’ organiseren. Beluister enkele van de liederen – klassiek en/of hedendaags – met de klas en bespreek ze telkens:

• Welke visie op geloof/geloven spreekt uit deze liedtekst?
• Waarin gelooft men?
• Waarin gelooft men niet?
• Welke redenen heeft men om (niet) te geloven?
• Welke vragen roepen deze liederen bij je op?
• Welke antwoorden vind je in deze liederen?

Als persoonlijke verwerking van het discoforum kiezen de leerlingen achteraf het lied uit dat het beste bij hun eigen geloof past. In enkele zinnen verwoorden ze waarom ze dit lied gekozen hebben.