Ga verder naar de inhoud
Foto: Rob Stevens

Universiteitshal

Naamsestraat 22, 3000 Leuven

Dit monumentale gebouw in de Naamsestraat is vaak de allereerste plek waar nieuwe studenten in Leuven belanden. Hier immers moeten ze zich komen inschrijven om aan de Leuvense universiteit een opleiding te kunnen beginnen. Al vele eeuwen is deze hal hét zenuwcentrum van de universiteit.

Lakenhal wordt Universiteitshal

Hoewel de stad het gotische pand in 1317 door de bouwmeesters Jan Stevens, Art Hore en Goert Raes liet optrekken om als lakenhal te dienen, gaf zij al snel een almaar groter deel van het gebouw in bruikleen aan de in 1425 gestichte universiteit. Die richtte er eerst collegezalen en nadien onder meer ook vergaderlokalen en een centrale universiteitsbibliotheek in. Twee eeuwen lang mengden in de hal professoren en studenten zich onder de handelaars en hun klanten.

Lakenhal
Ets van de lakenhal (uit: Joannes Baptista Gramaye, Antiquitates illustrissimi ducatus Brabantiae (Brussel, 1610) / Universiteitsarchief KU Leuven)

In 1679 kocht de universiteit de hal van de stad. Vanaf toen kreeg het gebouw een uitsluitend universitaire invulling. Het onderging toen ook een grondige facelift, waarbij bovenop de gotische onderbouw een barokke bovenbouw verscheen.

Enkele decennia later volgden opnieuw grootschalige bouwactiviteiten. Zo kwam er in 1723 op de Oude Markt een nieuwe vleugel bij in classicerende barok. De toevoeging van die nieuwe vleugel was vooral de verdienste van rector en medicus Hendrik Jozef Rega – vandaar dat hij de Regavleugel wordt genoemd. De intussen sterk aangegroeide universitaire boekencollecties kregen er onderdak in een indrukwekkend interieur van gesculpteerde eikenhouten boekenkasten, blinkende parketvloeren, weelderige stucplafonds en levensgrote beelden van historische figuren. Onder de bibliotheek richtte de universiteit een aantal bestuurskamers in. Helemaal beneden in de nieuwe vleugel kwam een bier- en wijnkelder, waar de leden van de universitaire gemeenschap accijnsvrij drank konden aankopen.

In 1797 schafte het Franse bewind de Leuvense universiteit af. Door een keizerlijk decreet van Napoleon kwam de Universiteitshal nadien terug in handen van de stad. Die heropende de bibliotheek en stelde die later ten dienste van de in 1817 opgerichte Rijksuniversiteit. Toen de in 1834 in Mechelen gestichte Katholieke Universiteit het jaar daarop naar Leuven verhuisde, ging zij de hal gebruiken. De decennia nadien werd het hele gebouw almaar meer door boeken ingepalmd.

Pronkzaal
De fraaie bibliotheek in de Universiteitshal (Universiteitsarchief KU Leuven)

Brand van de Universiteitshal

Dat de Universiteitshal met haar omvangrijke boekencollecties tijdens de Eerste Wereldoorlog – in de nacht van 25 op 26 augustus 1914 – door de Duitsers quasi volledig in de as werd gelegd, lokte grote internationale verontwaardiging uit. Deze daad van 'barbarij' zou een belangrijk element worden in de propaganda van de geallieerden tegen de Duitsers.

Lithografie door willem segers uit september 1914
Lithografie van Willem Segers uit september 1914 van de brand van de Universiteitshal in de nacht van 25-26 augustus 1914 (Universiteitsarchief KU Leuven)

Na de oorlog werd de hal heropgebouwd en kreeg zij een museumfunctie. Elders in de stad – op de Volksplaats (vandaag het Monseigneur Ladeuzeplein) – verrees een groot nieuw bibliotheekgebouw. Tijdens de Tweede Wereldoorlog liep de Universiteitshal opnieuw aanzienlijke schade op. Die raakte pas tegen het midden van de jaren 1970 volledig hersteld.

Ravage
Sporen van vernieling in het Museum voor Klassieke Oudheidkunde in de Universiteitshal na de Tweede Wereldoorlog (Universiteitsarchief KU Leuven)

Wist je dat...

° er enkele eeuwen geleden met de opbrengst van de verkoop van drank in de bier- en wijnkelder van de Universiteitshal boeken werden aangekocht voor de bibliotheek die ook onderdak vond in het gebouw.

° dat een steen van de Universiteitshal ingemetseld werd in het gebouw van de Faculteit Wetenschappen van Lovanium, de koloniale afdeling van de Leuvense universiteit bij Leopoldstad (het huidige Kinshasa) tussen 1954 en 1971.

° de universiteit het gebouw in erfpacht heeft van de stad, die nog steeds de eigenaar is van de hal.

Universiteitshal vandaag

Wie langs de Naamsestraat de Universiteitshal binnengaat, vindt meteen rechts de Museumzaal. In deze grote ruimte is er een onthaal, een universiteitswinkel en koffiebar KUp. Aan de linkerzijde huist de studentenadministratie. Een monumentale marmeren trap leidt bezoekers naar de eerste verdieping. Daar bevindt zich de Promotiezaal, waar in een statig houten interieur openbare doctoraatsverdedigingen en ook heel wat andere academische activiteiten plaatsvinden. Aan de muren prijken portretten van voormalige rectoren van de universiteit. De Jubileumzaal, aan de overzijde, is de plek voor onder meer recepties, banketten en posterbeurzen. Er staan een aantal stukken uit de erfgoedcollecties van de universiteit tentoongesteld. Het gaat om Chinees en Europees porselein uit de collectie van burggraaf Charles Victor de Spoelbergh en om sculpturen en andere voorwerpen uit de Afrikacollectie. Op de zolderverdieping zetelt het rectoraat.

Op de eerste verdieping van de Regavleugel bevinden zich vandaag de Rectorale Salons. Die worden onder meer gebruikt voor plechtige ontvangsten en voor de ondertekening van universitaire akkoorden. De drie aaneensluitende salons – elk in een andere kleur geschilderd – hebben een historiserend interieur en aan de muren hangen professorenportretten.

In 2007 werd de Universiteitshal aan de kant van de Zeelstraat uitgebreid met een glazen trappen- en liftgebouw. Helemaal boven heb je daar een weids zicht over Leuven en de omgeving van de stad. Deze bijbouw maakte de hal een stuk beter toegankelijk. VBM Architecten zorgde voor het ontwerp en ontving daarvoor in 2008 de Architectuurprijs Leuven.

Meer weten over de Universiteitshal: Mark Derez, Universiteitshal 1317-2017 (Leuven: KU Leuven, 2017).

Erfgoedwandelingen langs dit monument

Sint Catharina MG 9823s2 Copy 2

Honderd jaar vrouwelijke studenten in Leuven

Duurtijd: 3u - Afstand: 10 km
Wandeling bekijken
Amerikaans college MG 4801 Rob St Copy

In steen gebeiteld

Duurtijd: 1u30 - Afstand: 4,5 km
Wandeling bekijken
Foto: Rob Stevens

Romero en Latijns-Amerika in Leuven

Duurtijd: 2u - Afstand: 6 km
Wandeling bekijken