De Groote Oorlog

node-header

100 jaar Wereldoorlog I

Beginsituatie

In 2014 is het precies honderd jaar geleden dat Wereldoorlog I uitbrak. Deze oorlog, die ook gekend staat onder de naam De Groote Oorlog, was de eerste oorlog in de geschiedenis waarin zovele, niet alleen Europese, landen in betrokken raakten. Deze oorlog was tevens de eerste waarin gevechtsvliegtuigen, tanks, vlammenwerpers, mitrailleurs en gifgas werden gebruikt. Door het gebruik van deze wapens kreeg deze oorlog een heel ander gezicht dan andere, voorgaande oorlogen en lag het dodental ook zeer hoog. Miljoenen mensen lieten het leven in deze oorlog die van 28 juli 1914 tot 11 november 1918 duurde.

De Eerste Wereldoorlog heeft de wereld in vele opzichten hertekend. Ontelbare gezinnen waren ontwricht door de dood, het verlies en de pijn. De materiële schade was onoverzienbaar en heel wat economische en maatschappelijke veranderingen drongen zich op.

Ook België raakte, tegen wil en dank, in deze oorlog betrokken. Zo werden onder andere de Universiteitsbibliotheek en de Sint-Pieterskerk in Leuven zwaar getroffen bij de doortocht van de Duitsers. Zeker 5000 Belgische burgers werden bij de inval door Duitsland vermoord. Toen de oorlog zich naar de loopgraven verplaatste, werd de Westhoek letterlijk één van de belangrijkste strijdtonelen van de Eerste Wereldoorlog. In de omgeving rond Ieper werden enkele grote veldslagen geleverd. Deze streek is tot vandaag de dag nog getekend door de oorlog. De vele soldatengraven, het museum In Flanders Fields, de Ieperse Menenpoort (die werd opgericht als herinnering aan de Britse oorlogsslachtoffers), het Talbot House in Poperinge,… herinneren allemaal aan de gruwelen van WOI.

Het herinneren en gedenken van de Eerste Wereldoorlog gebeurt elk jaar op 11 november, Wapenstilstand. Desondanks is WOI iets wat voor vele leerlingen niet meer tot hun parate kennis behoort. Onlangs flaterde een Miss België-kandidate door te beweren dat WOI tien jaar geleden begon. Blijkbaar is zij niet de enige met gebrekkige kennis over de Eerste Wereldoorlog.

Hoongelach toen een kandidate bij Miss België niets zinnigs wist te antwoorden op de vraag wanneer de Eerste Wereldoorlog begon.

Volt stelde samen met het In Flanders Fields-museum een basisvragenlijst op en legde die voor aan meer dan 1000 laatstejaarsstudenten van het secundair onderwijs. En alvast opmerkelijk: 5% van de leerlingen weet niet dat de Eerste Wereldoorlog in 1914 begon. Er wordt gegokt op 1830, 1903, zelfs 1968. Nog straffer bij het einde van de oorlog: 12% weet niet dat hij in 1918 eindigde.

Zowat 80% van de jongeren weet dat de IJzer een bepalende rol speelde. Gevraagd naar welke rol, blijft echter de helft van de leerlingen het juiste antwoord schuldig. ‘Omdat de Duitsers niet konden zwemmen’, gokt iemand, of ‘omdat de rivier vergiftigd werd en zo de vijand uitschakelde’.

Bron
Bekijk het fragment uit Volt

Het doel van deze In de kijker is niet zozeer de leerlingen alle kennis bij te brengen over Wereldoorlog I, maar wel om hen te laten nadenken over de levensbeschouwelijke vragen die opgeroepen worden door deze tragische gebeurtenissen (en door oorlog in het algemeen) én door het herdenken of vergeten ervan.

“De Eerste Wereldoorlog, tussen 1914 en 1918, wijzigde grondig de geschiedenis van ons land en van de hele wereld. “Meer dan welke moderne oorlog ook, leeft ’14-’18 in de herinnering voort als het ultieme voorbeeld van een onevenwicht tussen inzet en kosten. Het is de oorlog van de ‘opgeofferde generatie’, opgeofferd voor iets dat achteraf niet meer zo goed te achterhalen is” (Sophie De Schaepdrijver). Ondanks het feit dat de laatste menselijke getuigen overleden zijn, blijft deze oorlog voortleven in het collectieve geheugen van ons land. België speelde een belangrijke rol in deze oorlog, niet in het minst door de moedige weerstand van onze soldaten bij de Duitse invasie. “Poor little Belgium” had de bewondering van de hele wereld verdiend.

België zal dan ook een centrale plaats innemen in de herdenking van de 100ste verjaardag van deze oorlog. Deze herdenking zal onder meer gebeuren door enkele nationale herdenkingsplechtigheden met internationale uitstraling. Daarnaast zullen, op de verschillende bestuursniveaus binnen ons land, gedurende de hele periode 2014-2018, culturele, artistieke, historische en wetenschappelijke initiatieven genomen worden.”

Bron

Hermeneutische knooppunten

  • Is er een mechanisme aanwezig in de menselijke psychè of in het collectief onderbewustzijn dat oorlog mogelijk maakt? Hoe komt het dat mensen hiertoe aangezet worden en/of er aan kunnen meedoen? Wat zegt dit over hoe mensen omgaan met conflicten? Is oorlog iets wat alleen ontketend wordt door bijvoorbeeld machtswellustelingen of agressieve mensen of schuilt in iedereen het potentieel tot oorlogsvoering (zij het dan bijvoorbeeld op microniveau)?
  • In welke zin kan het geloof een steun bieden bij situaties van oorlog en een mentaal én ook fysiek (in de vorm van kloosters, kerken,…) toevluchtsoord zijn? Tegelijk was het tijdens WOI ook de Kerk die wapens zegende en de oorlog religieus trachtte te legitimeren, wat de vraag stelt naar de rol van de Kerk in dit alles.
  • Wat is het belang van het gedenken en herinneren van gebeurtenissen als WOI? Is dit een schandvlek op het blazoen van de geschiedenis die we maar best proberen te vergeten of is het juist belangrijk om hieraan te blijven denken? Als we dergelijke gebeurtenissen herinneren, waarom doen we dat dan? Valt er écht iets te leren uit oorlog of zullen mensen altijd dezelfde fouten blijven maken? Kan men ook te ver gaan in het herinneren en gedenken? Hoe kan men, te midden van al dat gedenken, ook een nieuwe identiteit terugvinden?
  • Oorlog wordt vaak gezien als iets dat louter negatief is, maar kan oorlog ook positieve kanten hebben? Bestaat er zoiets als een rechtvaardige oorlog of is oorlog te allen prijze te vermijden? Hoe moeten we het hedendaagse discours over rechtvaardige oorlog begrijpen? Wat is het effect van dit discours op jongeren vandaag?
  • Is in tijden van oorlog alles geoorloofd (vanuit de gedachte ‘All is fair in love and war’) of is er ook in oorlog een ethische code die niet verbroken mag worden?
  • Confronteert oorlog ons met de zinloosheid van het bestaan (de absurditeit van de dood, onmeetbaar menselijk lijden voor wat grond,…) of juist met de zinvolheid ervan (iets dat het waard is om voor te vechten,…)?
  • Kunnen mensen in tijden van oorlog (of achteraf) hun leed verzachten met poëzie, songs, kunst, geloof,… of zijn deze slechts een vlucht, een doekje voor het bloeden?
  • Zijn er in oorlogen goede en slechte kanten? Wie of wat bepaalt wat de juiste positie is in de oorlog? De geschiedenis wordt altijd door de overwinnaars geschreven maar is er ook objectief een ‘juist’ en ‘fout’? Is het enkel de afloop van een oorlog die bepaalt wie de oorlogshelden en de oorlogsmisdadigers zijn? Wat is de rol van propaganda in de beeldvorming rond ‘goed’ en ‘kwaad’? Is oorlog enkel mogelijk wanneer het wij-zij-denken wordt gestimuleerd?
  • Is de verering van oorlogshelden een moderne vorm van idolatrie of een terechte herdenking van het verleden? Wat maakt iemand tot een oorlogsheld?
  • Waarom zijn mensen zo gebiologeerd door oorlog (zie de vele televisieprogramma’s en films,.. over dit thema)? Is dit enkel omwille van een gezonde interesse in het verleden of vanuit een soort van sensatiezucht of plaatsvervangend ramptoerisme? Wat trekt mensen aan in geweld?
  • Welke invloed heeft oorlog op het gedrag van mensen? Haalt het het slechtste in hen naar boven of net het beste? Hoe leven mensen wanneer ze weten dat elke dag hun laatste kan zijn?
  • Hoe kan het dat soldaten die vechten voor hun leven en vechten tegen de vijand, op een gegeven moment elkaar wederzijds letterlijk de hand reiken, tijdens het zogenaamde Kerstbestand?


Een munitiefabriek - Bron: www.wereldoorlog1418.nl

Aanknopingspunten bij het leerplan

Leerplandoelen uit het leerplan rooms-katholieke godsdienst

Kennis maken met verhalen met een boodschap en met de sleutelfiguren in deze verhalen

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < 1b < Terrein < Sleutelfiguren in verhalen

Deze sleutelfiguren volgen (zich inleven) in hun beweging en/of bewogen worden van donker naar licht, van angst naar vertrouwen

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < 1b < Terrein < Sleutelfiguren in verhalen

In concrete levensverhalen aangeven hoe God mensen helpt in de beweging van donker naar licht, van angst naar vertrouwen

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < 1b < Terrein < Sleutelfiguren in verhalen

Het belang van een verhaal voor mensen (en hun levensbeschouwing) aangeven

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < 1b < Terrein < Sleutelfiguren in verhalen

Godsdienstige en niet-godsdienstige levensbeschouwelijke groepen in de eigen omgeving aanwijzen

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < 1b < Terrein < Samen-leven

'familiekenmerken' van een geloofsgemeenschap verkennen

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < 1b < Terrein < Samen-leven

Verhalen beluisteren van mensen die zoeken naar wie ze echt zijn en wat hen te doen staat

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < Beroepsvoorbereidend jaar < Terrein < Iemand zijn iemand worden

Beluisteren hoe mensen in verbondenheid met God en Jezus (o.a. in het bidden, het bijbellezen) zichzelf vinden, overstijgen en uitdrukken

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < Beroepsvoorbereidend jaar < Terrein < Iemand zijn iemand worden

'iemand zijn of worden' beschrijven als een zich zelf situeren als medemens zijn, als broer/zuster zijn van, als kind zijn van God

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < Beroepsvoorbereidend jaar < Terrein < Iemand zijn iemand worden

Aangeven hoe levensbeschouwingen en leefstijlen concreet invloed hebben op mijn omgaan met de natuur

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < Beroepsvoorbereidend jaar < Terrein < Natuur/lichamelijkheid

In teksten de natuur als vindplaats voor God kunnen aanwijzen

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < Beroepsvoorbereidend jaar < Terrein < Natuur/lichamelijkheid

De natuur en het lichaam als metafoor voor leven bespreken

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < Beroepsvoorbereidend jaar < Terrein < Natuur/lichamelijkheid

In kunstwerken verschillende houdingen tegenover de natuur en lichamelijkheid herkennen en verwoorden

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < Beroepsvoorbereidend jaar < Terrein < Natuur/lichamelijkheid

Aantonen hoe mensen/christenen omgaan met pijn in het leven

Leerplan Secundair Onderwijs < 1b en Beroepsvoorbereidend jaar < Beroepsvoorbereidend jaar < Terrein < Leven met grenzen

Het appellerende in enkele -ook bijbelse- verhalen aangeven

Leerplan Secundair Onderwijs < Eerste graad < Eerste jaar < Terrein < Verhalen

In vele concrete verhalen, christelijke e.a., de rode draad, dynamiek of sleutel aanduiden

Leerplan Secundair Onderwijs < Eerste graad < Eerste jaar < Terrein < Verhalen

Het verhaal 'Jezus' opbouwen en vertellen

Leerplan Secundair Onderwijs < Eerste graad < Eerste jaar < Terrein < Verhalen

Het verband aangeven tussen levensbeschouwing en groepsvorming

Leerplan Secundair Onderwijs < Eerste graad < Eerste jaar < Terrein < Groepen/Gemeenschappen

Het 'eigene' van een christelijke gemeenschap opsporen en verwoorden

Leerplan Secundair Onderwijs < Eerste graad < Eerste jaar < Terrein < Groepen/Gemeenschappen

Bespreken wat het betekent voor een christen in de actuele samenleving tot een minderheid te behoren

Leerplan Secundair Onderwijs < Eerste graad < Eerste jaar < Terrein < Groepen/Gemeenschappen

Aangeven hoe zich inzetten voor anderen, pijn kan meebrengen

Leerplan Secundair Onderwijs < Eerste graad < Tweede jaar < Terrein < Pijn

In het omgaan met lijden een kijk op leven en God aanduiden

Leerplan Secundair Onderwijs < Eerste graad < Tweede jaar < Terrein < Pijn

In verschillende levensbeschouwingen en godsdiensten de opvatting omtrent de relatie mens/aarde in kaart brengen en bespreken

Leerplan Secundair Onderwijs < Eerste graad < Tweede jaar < Terrein < Aarde en lichaam

Het omgaan met de natuur verduidelijken vanuit een christelijke kijk op leven en God

Leerplan Secundair Onderwijs < Eerste graad < Tweede jaar < Terrein < Aarde en lichaam

Verhalen bespreken van mensen die in Jezus' spoor vrij worden vanuit de ervaring van Gods liefde

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Tweede graad < Eerste jaar < Terrein < jezelf worden

Opsporen en bespreken waar mensen vandaag zoal leven, visie en kracht uit putten

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Tweede graad < Eerste jaar < Terrein < bronnen van leven

Aangeven hoe bijbel en traditie inspirerend werken voor de ontplooiing van gelovigen en geloofsgemeenschappen

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Tweede graad < Eerste jaar < Terrein < bronnen van leven

Onderzoeken in hoeverre godsbeelden levengevend of vernietigend kunnen zijn

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Tweede graad < Eerste jaar < Terrein < bronnen van leven

Aangeven aan welke evangelische sleutels christenen bij het maken van keuzes, vormgeven

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < Kiezen

Aangeven hoe christenen en anderen identiteitsvorming als een 'roeping' en een genade 'verhalen'

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < Kiezen

Geloven als een ontmoetingsgebeuren omschrijven

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < Een cultuur van ontmoeten

In concrete ontmoetingsverhalen verschillende vormen van transcendentie-ervaring opsporen

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < Een cultuur van ontmoeten

De omgang van Jezus en de christenen met anders-zijn opsporen en in verband brengen met het godsbeeld

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < omgaan met verschil

De christelijke voorkeur voor de arme, de vijand en de vreemdeling bespreken als inspiratie en uitdaging

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < omgaan met verschil

Aangeven hoe christenen omgaan met lijden en kwaad

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Derde graad < Eerste jaar < Terrein < Omgaan met grenzen

Het christelijk spreken over het zich door God bemind weten op het spoor komen en omschrijven

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Derde graad < Eerste jaar < Terrein < bemind worden en liefhebben

In ethische kwesties benaderingen opsporen vanuit de bijbelse en kerkelijke traditie

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Derde graad < Eerste jaar < Terrein < Levensbeschouwing en ethiek

Bespreken van waaruit mensen grijpend of gevend in het leven kunnen staan

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Derde graad < Tweede jaar < Terrein < Leven als Christen

De praktische consequenties voor christenen van het 'beeld van God zijn' op het vlak van sociale rechtvaardigheid, wereldgeweten en omgang met de (rijkdommen van de) aarde opsporen

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Derde graad < Tweede jaar < Terrein < Leven als Christen

Expliciteren welke betekenis christelijke gemeenschappen hebben voor christenen en voor de wereld

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Derde graad < Tweede jaar < Terrein < Leven als Christen

Bespreken hoe mens-, wereld- en godsbeelden bevrijdend of verlammend kunnen werken

Leerplan Secundair Onderwijs < Algemeen secundair onderwijs < Derde graad < Tweede jaar < Terrein < Communicatie van zin(vragen)

De werking van God in de levensgeschiedenis van mensen aangeven

Leerplan Secundair Onderwijs < Beroeps Secundair onderwijs < Tweede graad < Eerste jaar < Terrein < Waar sta je nu in je leven? (identiteit)

Verhalen beluisteren en bespreken van mensen die 'van God' leven

Leerplan Secundair Onderwijs < Beroeps Secundair onderwijs < Tweede graad < Eerste jaar < Terrein < Wat geeft je leven? (bronnen van leven)

Zien en aangeven hoe de inzet voor een ander in vele levensverhalen een bron van leven is

Leerplan Secundair Onderwijs < Beroeps Secundair onderwijs < Tweede graad < Eerste jaar < Terrein < Wat geeft je leven? (bronnen van leven)

Het verband kunnen leggen tussen levensverhalen van christenen en Jezus' levensstijl

Leerplan Secundair Onderwijs < Beroeps Secundair onderwijs < Tweede graad < Eerste jaar < Terrein < Wat geeft je leven? (bronnen van leven)

Onderzoeken waarom mensen kiezen voor christendom

Leerplan Secundair Onderwijs < Beroeps Secundair onderwijs < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < Wat valt er te kiezen in het leven? (keuzes)

Aangeven hoe gelovigen de geschiedenis en hun leven als de plaats van Gods aanwezigheid en openbaring ervaren

Leerplan Secundair Onderwijs < Beroeps Secundair onderwijs < Derde graad < Tweede jaar < Terrein < Wat boeit mij in het samenleven? (Kijk op leven, vraag naar zin)

Accenten van hedendaagse geloofsbeleving aangeven

Leerplan Secundair Onderwijs < Beroeps Secundair onderwijs < Derde graad < Tweede jaar < Terrein < Wat boeit mij in het samenleven? (Kijk op leven, vraag naar zin)

Aangeven hoe gelovigen de liefde van God als bepalende factor in hun identiteit ervaren

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Tweede graad < Eerste jaar < Terrein < Identiteit (persoon of groep)

Aangeven en illustreren hoe een gelovige gemeenschap bron van leven kan zijn voor een persoon

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Tweede graad < Eerste jaar < Terrein < bronnen van leven

Aangeven hoe mensen in de bijbel bronnen van leven vinden

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Tweede graad < Eerste jaar < Terrein < bronnen van leven

In verhalen mogelijke grondhoudingen die mensbevorderende keuzes mogelijk maken: op het spoor komen - expliciteren

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < Kiezen

Aantonen dat doorheen vele keuzes een levenskeuze groeit

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < Kiezen

In concrete levensverhalen aangeven hoe het anderszijn van de andere, het mysterie van (zijn/haar) bestaan raakt

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < omgaan met verschil

Aangeven hoe gelovigen God als de gans Andere benaderen

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < omgaan met verschil

Christenen als 'mensen van de weg' typeren

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Tweede graad < Tweede jaar < Terrein < op weg

De band aangeven tussen het 'zo leven, denken en handelen' van mensen en hun geloven

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Derde graad < Eerste jaar < Terrein < Goed mens zijn

Gemeenschappen van nu confronteren met een bijbelse kijk op samen leven

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Derde graad < Eerste jaar < Terrein < Samenlevingsopbouw tussen inspiratie en appèl

Voorwaarden voor de vitaliteit van een gemeenschap aangeven

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Derde graad < Eerste jaar < Terrein < Samenlevingsopbouw tussen inspiratie en appèl

De wisselwerking tussen het omgaan met de natuur en een mens-, wereld- en godsbeeld ontdekken en bespreken

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Derde graad < Eerste jaar < Terrein < Samenlevingsopbouw tussen inspiratie en appèl

Aangeven waarom christenen mensen van hoop willen zijn

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Derde graad < Eerste jaar < Terrein < Lijden en hoop

In levensgetuigenissen alleen-zijn en verbondenheid als grondervaringen aanduiden en bespreken

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Derde graad < Tweede jaar < Terrein < Grondervaring en geloof

In levensgetuigenissen de bestaanservaring als (nood)lot, geschiedenis, heilsgeschiedenis aanduiden en bespreken

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Derde graad < Tweede jaar < Terrein < Grondervaring en geloof

In levensgetuigenissen de diepte-ervaring van Aanwezigheid of Afwezigheid aanduiden en bespreken

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Derde graad < Tweede jaar < Terrein < Grondervaring en geloof

Concrete uitdrukkingen van christelijk geloven bespreken als een inspirerend omgaan met grondvragen van mens en cultuur

Leerplan Secundair Onderwijs < Technisch Secundair onderwijs / Kunst Secundair onderwijs < Derde graad < Tweede jaar < Terrein < Grondervaring en geloof

De christelijke partijdigheid voor de zwaksten funderen

Leerplan Secundair Onderwijs < Derde jaar en vierde graad < Terrein < Beginnend professioneel engagement: vragen en problematiek vanuit het werkveld < Spoor 2: Conflicten en ethische keuzen in werksituaties

Verwoorden hoe een christelijke levensstijl bepaalde engagementen inhoudt

Leerplan Secundair Onderwijs < Derde jaar en vierde graad < Terrein < Groeiend persoonlijk engagement: Waar sta ik? (inkeer) Wat doe ik? (inzet) < Spoor 2: Beginnend engagement(inzet)

Engagement als antwoord op een roeping en/of genade bevragen en bespreken

Leerplan Secundair Onderwijs < Derde jaar en vierde graad < Terrein < Groeiend persoonlijk engagement: Waar sta ik? (inkeer) Wat doe ik? (inzet) < Spoor 2: Beginnend engagement(inzet)

Speuren naar en verwoorden welke beweegredenen (christen) mensen aanzetten tot verschillende vormen van maatschappelijk en kerkelijk engagement

Leerplan Secundair Onderwijs < Derde jaar en vierde graad < Terrein < Beginnend maatschappelijk engagement: vragen en problematiek vanuit het maatschappelijk functioneren < Spoor 1: Het persoonlijk uitgedaagd worden door de maatschappij: Wat vraagt de maatschappij van mensen, van?

Verwoorden van de bestaansgrond van christelijke groeperingen en organisaties

Leerplan Secundair Onderwijs < Derde jaar en vierde graad < Terrein < Beginnend maatschappelijk engagement: vragen en problematiek vanuit het maatschappelijk functioneren < Spoor 2: De Impact van maatschappelijke groepen en organisaties: Welke invloed hebben ze op mensen op mij?

Aangeven hoe personen en gemeenschappen aan verhalen hun identiteit ontdekken

Leerplan Secundair Onderwijs < Derde jaar en vierde graad < Terrein < Beginnend levensbeschouwelijk engagement: je leven een verhaal in de tijd < Spoor 1: Je leven, een verhaal in de tijd

Aangeven hoe verhalen sporen naar God of transcendentie inhouden

Leerplan Secundair Onderwijs < Derde jaar en vierde graad < Terrein < Beginnend levensbeschouwelijk engagement: je leven een verhaal in de tijd < Spoor 1: Je leven, een verhaal in de tijd

Aantonen hoe verhalen mensen en gemeenschappen verbinden met het verleden, zin geven in het heden en richting voor de toekomst

Leerplan Secundair Onderwijs < Derde jaar en vierde graad < Terrein < Beginnend levensbeschouwelijk engagement: je leven een verhaal in de tijd < Spoor 2: Je leven, een verhaal in de tijd

Interlevensbeschouwelijke competenties

De leerling verplaatst zich in het levensbeschouwelijk perspectief van anderen.

Interlevensbeschouwelijke competenties < Ik, mijn levensbeschouwing en deze van de ander < Vaardigheden en attitudes

Achtergrondinformatie

Het onderwerp van de In de kijker kan in samenspraak met het vak geschiedenis (en eventueel aardrijkskunde) vakoverschrijdend aangebracht worden. Daarbij is het allicht aangewezen om het puur geschiedkundige in de lessen geschiedenis te behandelen.

Indien vakoverschrijdend werken niet mogelijk is, kan men de Eerste Wereldoorlog situeren aan de hand van de volgende links:

  • Op deze site wordt op zeer bevattelijke wijze de oorlog uit de doeken gedaan, onder andere ook met foto’s en filmpjes:
  • Een overzichtssite waar talloze links naar websites over WOI te vinden zijn.
  • Deze interactieve website laat je kennismaken met Wereldoorlog I in de Westhoek. De centrale database omvat alle monumenten, sites, locaties, begraafplaatsen, ... in de Westhoek. Verder vind je alle belangrijke evenementen die herinneren aan Wereldoorlog I, een literatuurlijst, de musea en logies, interessante websites en uitgebreide historische informatie.
  • Een site rond herdenking van de Eerste Wereldoorlog in België.
  • Een zeer uitgebreid forum rond WOI.
  • Het West-Vlaams provinciaal netwerk ‘Oorlog en vrede in de Westhoek’ bracht een Toetssteen uit rond ’14-’18, waarin ondersteuning wordt geboden aan mensen die rond WOI willen werken. In deze uitgave gaat men in op de drie aspecten van herinneringseducatie: kennis en inzicht, ten tweed empathie en verbondenheid en ten derde reflectie en actie. Dit gebeurt aan de hand van valkuilen, ideeën, kansen en concrete onderwijsprojecten, ondersteund door achtergrondinfo. Men kan dit digitaal bekijken of een gedrukt exemplaar bestellen.

Impulsen

1. Enkele beelden


Een aanval


Een kindsoldaat in WOI


Een oorlogskerkhof


Slachtoffers van een gasaanval (blind geworden)


Foto samengesteld uit drie verschillende foto’s, om de actie van het oorlogsgebeuren weer te geven


Een gruwelijke scène van een ‘gewone’ dag tijdens de oorlog


Bevrijding


Een verpleegster steekt de sigaret aan van een gewonde


Een lijk vervoeren in Vlaamse velden


Verwoest


De horror van de loopgraven


Slachtoffers van de oorlog


Doden die nog geen graf kregen

» Deze foto’s zijn afkomstig van GreatWar.nl waar heel wat uitzonderlijke en vaak ook zeldzame foto’s over WOI werden verzameld.

2. Getuigenissen

Een brief van Arthur aan het thuisfront

5 October 1916.

Lieve Ouders, Broers en Zusjes, 

[...] Ik heb geprobeerd eenige indrukken op te schrijven van het eerste gevecht en weet zelf niet, of ze de waarheid wel goed weêrgeven, ik was zoo bingoeng [= in de war].

De Eerste

Gedurende drie dagen en nachten reeds, duurde het ontzettende bombardement van de vijandelijke linie. De loopgraaf tegenover ons, in krijtgrond gegraven, kronkelde als een witte slang, zoo ver het oog zag. Het schijnt onmogelijk, dat menschen leven kunnen, waar tonnen staal en ijzer den grond omwoelen, en niettegenstaande alles wás er nog leven, en ’s nachts verlichtten de Duitsche vuurpijlen den hemel, als noodsignalen. 

De vijand was op zijn hoede, maar indien hij neergedrukt moest zijn door de geweldige ontploffingen, begon een zekere neergeslagenheid zich ook van ons meester te maken. De meest vroolijken verloren hun lach en hun spraakzaamheid, en wat men ook probeerde, altijd hoorde men het gebulder. 

Gedurende de weinige uren rust die wij in de onderaardsche kazematten doorbrachten, was het ons moerijk den slaap te vatten, en onwillekeurig luisterde men naar de machtige, diepe, ernstige stem van het kanon. Soms ontplofte een vijandelijke granaat vlak bij ons, dan dreunde de grond sterker en de luchtverplaatsing deed de kaars flikkeren.

De beslissende morgen brak eindelijk aan. Wij wisten dat de aanval plaats moest hebben om 10 uur min 40 minuten, 10 uur bleef nog geheim. Iedereen was in de loopgraaf en wij bereidden ons voor tot den stormloop. Soms kijk ik naar den overkant door een schietgat. Van de prikkeldraadversperringen is schijnbaar niets meer over, en de loopgraaf zelf, lijkt me toe, is met den bodem geëffend.

Dan vernemen wij dat ons nog 25 minuten overblijven, omdat de eerste ‘golf’ zal stormen. Boven onze hoofden is het een voortdurend gesuis van de kleine granaten, en het blazend gezucht van de middelbare. Van tijd tot tijd gaat een groote voorbij, met het geratel van een locomotief. Ik heb het mécanisme van mijn geweer nog eens nagekeken, me rekenschap gegeven dat de bajonet goed bevestigd is, en mijn vingers beefden. 

Ten allen koste beproevende mijn koelbloedigheid te bewaren, steek ik een sigaret op, maar na enige trekken word ik duizelig. Ik durf niet te spreken, uit angst mijn zenuwachtigheid te toonen. Mijn kameraden zijn trouwens in hetzelfde geval, onrustig, de oogen wijd open, als zagen ze iets ontzagwekkends. Sommigen bidden en ik benijd ze, één zag ik in een hoek gezakt, die stil weent. Een officier bijt zenuwachtig op zijn snor. Met beide handen omklem ik het geweer zoo stijf mogelijk. Mijn God, wat zijn de minuten lang!

Nu regent het; een kille, doordringende mistregen, die den krijtgrond in een oogwenk in een witte modder heeft veranderd. Het landschap is woestijnachtig, onbebouwde velden overal, nergens groen, een klein boschje links, is door het artillerievuur geheel vernietigd, eenige boomskeletten rekken ten hemel hun onbebladerde takken. Eindelijk heb ik de geestelijke kracht niet meer, op te merken wat er om mij heen voorvalt. Tegen de verschansing geleund, kijk ik strak voor mij, aan niets denkende. De regen druipt me in den nek, ik bemerk het niet, en soms, - een reflexbeweging - sidder ik bij een sterker ontploffing. Iemand duwt me op zij om voorbij te gaan, geloof ik; ik kijk niet op, het is een onderofficier misschien. Ik weet niet hoe lang ik zoo heb gesuft, als een schril gefluit me wakker schudt.

Ik kijk over de verschansing: de granaten ontploffen nu verder, en de eerste golf vormt zich. De manschappen, gescheiden door eenige meters, een lange lijn van blauwe vlekken, hollen voorwaarts, zonder een kreet, zonder trompetgeschal, in de grootste stilte. Ze rennen, maar het komt me voor dat ze kruipen. Ik zou ze onmiddellijk willen naloopen en inhalen, want de versuftheid heeft plaats gemaakt voor een plotselinge excitatie, maar ik ben van de tweede golf. 

Eenige minuten later is het onze beurt. Ik hijsch me op, val met het gezicht in de modder, sta op, glijd nog eens uit, alle angst is verdwenen. De eerste golf hypnotiseert mij, ik kan mijn oogen niet van haar afwenden, en voort gaan wij, als jonge dieven die men loslaat. De eersten hebben de vijandelijke loopgraaf bereikt, als plotseling boven onze hoofden, sst-boem, vliegen de shrapnells uiteen. Het gordijnvuur, te laat; wij zijn al voorbij. Maar ginder, rechts, hoor ik een regelmatig en onophoudelijk tak-tak-tak, in een razend tempo. Hier en daar vallen sommige blauwe vlekken, hoe langer hoe meer. Om mij heen slaan de kogels in den grond met een doffen slag, en een beetje modder spat dan op. De mitrailleuse schijnt onbereikbaar te zijn. Ik ben bij het ijzerdraad aangekomen, en wat mij van uit de verte geheel vernietigd toescheen, bestaat in werkelijkheid nog. Ik struikel, stap met moeite over allerhande paaltjes, en het angstzweet breekt me uit, want ik geloof dat tientallen mitrailleuses en geweren zich op mij richten, en mijn onhandige worsteling nooit zal eindigen.

Als een blok laat ik me in de loopgraaf vallen. Wij hebben de opdracht de loopgraaf ‘schoon te maken’, dat is te zeggen de verdedigers onschadelijk te maken, zoodat ze vooral niet in den rug van de eerste golf kunnen schieten. Het eerste wat ik zie, is een lijk, half bedolven onder verscheurde zakken met aarde. Dan begin ik de loopgraaf links te volgen, met koortsachtige haast, om den verdedigers de gelegenheid niet te laten, zich te hernemen. Nauwelijks heb ik eenige meters afgelegd, als ik, een hoek omdraaiende, tegen een levenden Duitscher stoot, gewapend, evenals ik.

Goede hemel, wat was hij jong, achttien jaar misschien, en zijn groote blauwe oogen waren zoo schichtig. Het scheen mij toe dat mijn armen lam geslagen werden, bij de gedachte zoo’n jong mensch te dooden. Ik zag dat hij zijn mond opende om iets te zeggen, of om te vloeken, misschien. Dit alles duurde echter minder dan een seconde, want voordat ik het wist, stak mijn bajonet reeds in zijn buik, en had ik eenige moeite het wapen terug te trekken. Mijn eerste stoot. Nooit zal ik den blik vergeten dien hij op me vestigde, en die mij een koude rilling in den rug joeg; een blik zóó vol pijn en verdriet, en zoo vol verwijt. Hij zeide niets, zijn mond bleef open, hij bloedde niet eens, en keek me immer aan. Toen kwam er een licht waas over zijn mooie oogen, en hij zakte langzaam in elkander, zijn geweer kletterde op den grond.

Alsof de duivel me op de hielen zat, zoo rende ik weg, zonder om te durven kijken, een moordenaar gelijk. Mijn hart sloeg als een trommel en ik hijgde, buiten adem, toen ik twee kameraden ontmoette, die uit een onderaardsch hol te voorschijn kwamen. Den tweeden onderscheidde ik niet goed in het halfdonkere gat. Maar de eerste droop van het bloed, zijn eigen bloed ook, want hij had zijn muts verloren, en zijn haren waren rood en kleefden tezamen. In zijn linkerhand hield hij een revolver, in de rechter een slagersmes. Ik kwam op adem, en de ontmoeting gaf mij een zucht van verlichting. - Kom, help ons een handje, jongen, er zijn er nog meer, verder op.

Schrijf jullie me gauw. Ik begin me te vervelen. 
Weest allen hartelijk omhelsd door jullie

ARTHUR

Bron

Odon

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/16(10).jpg

Opeens bemerkte ik dat de Duitsers langs het water slopen om ons te kunnen insluiten. Toen ik dat zag, nam ik mijn geweer en trok erop af. Onmiddellijk zag ik er een neervallen. Ik schrok. (…) Toen ik een blik op de straat wierp, zag ik daar het ene lijk naast het andere liggen. Ik kroop voorop door de gracht aan de rand van de straat. Ook die lag vol doden en zwaargewonden. Veel jongens smeekten ons om hen mee te nemen, wat onmogelijk was.

Midden op de weg zag ik een mitrailleurkarretje met daarop een officier die in de tranches gewond was geraakt. De commandeur, honden en officier waren allemaal gesneuveld. Logisch, want het regende hier kogels. Wij kropen geleidelijk naar de nabije huizen waar ik majoor Richard naartoe gedragen had. Zo geraakten we tot op een dertigtal meter van het eerste huis. Moe van het tussen de doden kruipen, vroeg ik aan de luitenant of hij meeliep tot achter de huizen. Zo verder kruipen was onmogelijk en we konden er toch niet meer uit geraken. De luitenant antwoordde dat hij blij was. ‘Loop naar voren, ik zal u volgen’, zei hij.

Zonder aarzelen sprong ik recht. Velen die ik passeerde, volgden mijn voorbeeld, zodat een twintigtal mannen mij volgde toen ik het eerste huis bereikte. De vijand had dit opgemerkt en schoot nog erger dan voorheen. Het was een echte stormregen van kogels. Een vijftal meter voor het huis durfde ik niet meer verder en liet ik mij vallen in de gracht. Het was een echt slagveld vol doden in die gracht. Twee grenadiers sprongen over mij en de doden heen en vluchtten achter het huis. Toen ik dat zag, sprong ik recht en rende eveneens tot achter het huis. De ene grenadier viel vlak voor mij op de grond, de andere zag ik niet meer. Ik liep verder naar de brug.

Tussen de huizen was er een opening waar juist een rij suikerbonen was geperst. Ik sloop ertussen tot aan het volgende huis. Overal hoorde ik gewonden om hulp roepen. Bij de brug zag ik hoe een soldaat van de 5de linie op de brug werd doodgeschoten. Ik dacht: hier kan ik toch niet passeren. De kogels floten langs alle kanten en de brug werd gebombardeerd. De luttele tellen dat ik daar stond, dacht ik aan Onze-Lieve-Vrouw en zei: ‘Mijn scapulier dient toch ergens voor’. Met nogmaals een inspanning van al mijn krachten liep ik zo snel mogelijk de brug over en bleef dicht bij de kant. Een piot die me volgde, geraakte ook de brug goed over.

Een honderdtal meter verder kon ik niet meer lopen. Het was net of er lood aan mijn benen hing. Ik was buiten adem. Ik bleef dicht tegen de huizen toen er opeens een obus net naast mij in een huis insloeg. Met een slag viel ik neer en werd meteen gewaar dat ik gewond was aan mijn rug. Onmiddellijk sprong ik recht en deed al het mogelijke om mij zo gauw mogelijk uit de voeten te maken. De piot heb ik niet meer gezien, me dunkt dat die ongelukkige jongen op slag dood moet zijn geweest. Ik trok verder naar de gemeente Rotselaar en zag hier en daar een soldaat. Velen waren gewond, anderen hadden geen kleren meer omdat ze door het water waren gezwommen. Slechts weinigen waren weggeraakt over de brug. Veel soldaten hebben het leven gelaten in het water.

Aan de andere kant van het gemeenteplein gekomen, kon ik niet meer verder. Hier legde ik me te rusten in een partij loof. Mijn wonde deed nog wel pijn, maar ik was blij in veiligheid te zijn. Na een tiental minuten zag ik de eerste kameraad van mijn compagnie afkomen, ook hij was gewond aan zijn been. Wij gaven elkaar de hand. Hij vroeg mij om verder te gaan, maar ik wou en kon niet. Plots zagen we onze luitenant afkomen. Hij kwam recht op ons af. Hij schudde mij de hand en zei dat hij niet mee had durven lopen omdat de vijand zo vreselijk schoot. Hij was niet gewond, een echt mirakel. Zijn sabel was door een kogel van het handvat losgeraakt en twee kogels hadden zijn ransel doorboord. Zijn lichaam vertoonde niet de minste kwetsuur.

Zo gingen wij gedrieën verder. Overal zagen wij hoe gewonden werden vervoerd. Wij zagen nog drie, vier zwaargewonde kameraden van onze compagnie. We trokken verder tot we aan een klooster kwamen, waar het Rode Kruis gevestigd was. Veel dokters waren bezig met het verzorgen van de gewonden. Onze geliefde luitenant nam hier afscheid van ons en wij werden naar het station van Aarschot gebracht. Ook dat stadje was zwaar verwoest door de vijand. Weinig huizen waren onbeschadigd gebleven. In het station moesten alle gewonden op dezelfde trein.

Men bracht ons wijn, koeken, sigaretten, enzovoort. Omstreeks 18.00 uur vertrokken we uit Aarschot naar Antwerpen. Daar kwamen we rond 20.00 uur aan. Het station was propvol mensen om de gewonden te transporteren. Buiten het station wachtten ontelbare trams die de gewonden naar de hospitalen brachten. Ik werd naar de Langepothoekstraat 142 gebracht, naar de Zusters van de Congo. Onmiddellijk kreeg ik een bed. De zusters wasten mijn voeten en gaven mij verse lakens. Zo ging ik meteen slapen en was de dag van 12 september voorbij.

Uit Odon. Oorlogsdagboek van een Ijzerfrontsoldaat van Ivan Adriaenssens

De allerlaatste getuigen van WOI getuigen voor de camera

3. Denken in termen van wij en zij

“Denken in termen van vriend en vijand is onmisbaar als brandstof voor de oorlogsmachine. Wie oorlog wil voeren, moet krijgers kunnen begeesteren. En wie een massale oorlog wil voeren, moet iedereen voor ‘de goede zaak’ kunnen winnen. Voor en tijdens de Eerste Wereldoorlog probeerden de machthebbers de hele bevolking te doen inzien dat deelnemen aan dit conflict een morele plicht was. De zaken werden telkens weer zo voorgesteld dat ‘zij’ als aanstokers en ‘wij’ als slachtoffers werden beschouwd. Systematisch werd de waarheid gefilterd, verwrongen of verdraaid om in het voordeel te kunnen spelen van het eigen belang; Voorgesteld als de ultieme verdediging van het eigen volk en land (op kleurrijke affiches, in spotprenten of hoogdravende persberichten) werd de oorlog ontegensprekelijk een nobele zaak. De plicht tot nationale deelname vond uiteindelijk ingang in de harten en geesten van honderdduizenden mannen en vrouwen die vrijwillig hun steentje én hun (jonge en zelfs veel te jonge) leven bijdroegen. Propaganda werd het machtigste wapen dat de oorlog ooit in handen kreeg. Voor velen die eraan ten prooi vielen, was de ontnuchtering na verloop van tijd groot. Maar nooit was er een weg terug.”

Uit De Groote Oorlog. Beleef het verhaal van 15 oorlogsgetuigen, een initiatief van Talbot House, In Flanders Fields Museum, Ijzertoren Vredesmuseum

Propaganda van tijdens WOI

Vandaag

4. Oorlog in je hoofd

My mind is a corridor

Shellshock

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/32(6).jpg

www.bbc.co.uk

Na de eerste slagen om Ieper tijdens de Eerste Wereldoorlog bleek er geen uitweg meer uit de oorlog. Aanvankelijk dacht men dat de oorlog slechts enkele maanden zou duren. Veel Britse soldaten keerden terug naar huis met shellshocksymptomen. Lichamelijk mankeerden ze niets, maar ze trokken zich terug in waanzin. Aangenomen werd dat deze problemen ontstonden door de luchtverplaatsing van te dichtbij ontplofte granaten, de zogenaamde shell-blast. Ze werden totaal aan hun lot overgelaten. Er werd vooral te weinig aandacht besteed aan de opvang van de patiënten omdat ze geen uitwendige verwondingen vertoonden. Sommigen werden zelfs terug naar het front gestuurd.

Begin 1915 gebruikte dr. Charles S. Myers, kapitein-arts van het Royal Army Medical Corps voor het eerst de benaming shellshock in zijn artikel in het medische tijdschrift The Lancet, voor de "ziekte" van soldaten die een granaatexplosie hadden overleefd. En vanaf maart werden in de veldhospitalen speciale afdelingen ingericht voor getraumatiseerden. In eerste instantie was er geen behandeling beschikbaar. Soldaten met het shellshocksyndroom werden naar huis gestuurd om daar geïnterneerd te worden in een zogenaamd "lunatic asylum" (krankzinnigengesticht). Voor het Britse leger stond de term shellshock nog steeds als een excuus voor lafheid en desertie. Veel soldaten werden zo voor verraad ter dood veroordeeld door de krijgsraad of gewoon teruggestuurd naar het front. In september 1915 werd er een decreet opgesteld door het Britse Lagerhuis om militaire zenuwgestoorden in daarvoor bestemde ziekenhuizen op te nemen.

Pas vanaf 1916 was er sprake van een echte behandeling. Op een medisch congres in Londen werden eindelijk richtlijnen opgesteld voor de behandeling van shellshockpatiënten, algemene lichamelijke verpleegkundige verzorgingsprincipes die het leed van de patiënten zo veel mogelijk moesten opvangen. De behandeling varieerde van hypnose, psychotherapie en elektroconvulsietherapie. Deze laatste therapie werd op veel verzet onthaald. Men vond het mensonterend, maar in sommige gevallen bleek het toch doeltreffend.

In 1917 kwam het eerste boek Shell-shock uit, waarin een beschrijving werd gegeven van het psychiatrisch zorgsysteem in Groot-Brittannië in de oorlogsjaren. Ook de verzorgingsrichtlijnen worden hier uitvoerig in beschreven. Eind 1917 wordt voor de wet gestemd dat executies enkel nog mochten uitgevoerd worden na grondig onderzoek van de beschuldigde, en als er symptomen van shellshock werden vastgesteld, dat de soldaat dan opgenomen zou worden in een daarvoor bestemd hospitaal.

Op 7 november 1918 wordt de laatste soldaat geëxecuteerd wegens desertie, er werd geen onderzoek ingesteld om zijn zwakke geestestoestand aan te tonen, zelfs niet na uitdrukkelijk verzoek van de veroordeelde zelf. Na de oorlog werd een onderzoekscomité opgericht om onderzoek te doen naar de neurosen om in de toekomst voorbereid te zijn op zulke voorvallen en om de militaire training hiernaar aan te passen. Ze ontdekten dat de shock ontstond door de stress die werd veroorzaakt door het zien van gewonde en dode vrienden op het slagveld, door angst en vermoeidheid.

In 2006 verleende de Britse overheid officieel eerherstel aan alle ruim driehonderd Britse militairen die tijdens de Eerste Wereldoorlog wegens lafheid en desertie waren gefusilleerd - waarbij vaak sprake was van shellshock. Het besluit kwam nadat nabestaanden van een deze soldaten, Harry Farr, er jarenlang strijd voor hadden gevoerd.

Bron

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictures_bottom_middle/_medium/33(2).jpg

http://data3.whicdn.com/images/87200114/large.jpg 

Oorlog in mijn hoofd

Via deze link kan een uitzending bekeken worden van ‘Oorlog in mijn hoofd’ over een jonge, succesvolle DJ die getraumatiseerd is door zijn deelname aan de oorlog in Bosnië.

Via 'uitzending gemist' kunnen nog meer gesprekken met oorlogsveteranen bekeken worden.

Gedichten

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/34(2).jpg

Soldaten marcheren
doelloos door
nevelige niemands
landen doordrenkt
met dood en verderf.

Offensieven breken
linies en defensie
scheurt. Lijken
liggen in prikkeldraad
tussen wolken van mist.

Bloedrood lopen
menige ogen door en
hakken in op houten,
onschuldige gezichten
met vergeten namen.

Een kleine wereld in
een groot lichaam.
Er woedt een oorlog
in mijn duister hoofd.

Bron

Schoten van verdriet

Overal zijn schoten,
schoten van verdriet.
Overal zijn kreten,
kreten van ik wil het niet.

Overal zijn soldaten,
soldaten vol van haat.
Overal is oorlog,
oorlog op de straat.

Overal zijn mensen,
maar ik voel me alleen.
Overal is kilte,
kilte om mij heen.

Overal zijn mensen,
maar niemand die mij ziet.
En daar zijn weer die schoten,
die schoten van verdriet.

Bron

5. Jong zijn tijdens WOI

Kindsoldaten

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureleft/_medium/35.jpg

Een soldaat van 13, tijdens WOI, genaamd Sidney Lewis

Zie ook de In de kijker rond kindsoldaten.

In Vlaamse Velden

In Vlaamse Velden vertelt in 10 afleveringen het verhaal van de Gentse familie Boesman die probeert te overleven tijdens de Eerste Wereldoorlog. De focus ligt op de vijf familieleden die gedurende vier jaar elk hun eigen oorlog meemaken.

Centraal in het verhaal staat de 15-jarige Marie, een naïeve puber die door haar ervaringen in de oorlog, ontpopt tot een gelouterde, volwassen vrouw die gelooft in de toekomst. De echte impact van de oorlog wordt voor de familie pas echt voelbaar wanneer de Duitsers hun huis bezetten.

Vader Philippe, gynaecoloog, ziet zijn kans om professor te worden in de door de Duitse bezetter gesteunde Vlaamse universiteit. Moeder Virginie probeert zo goed en zo kwaad mogelijk als het kan haar gezin bijeen te houden, maar de oorlog drijft hen uit elkaar. 

Marie's oudste broer Vincent vecht mee aan het front, uit idealisme...en zal daarvoor een zware prijs betalen. Guillaume, haar andere broer, probeert te deserteren, maar wordt soldaat tegen wil en dank.

Marie droomt ervan om dokter te worden, maar wordt verpleegster achter het front. Daar vindt ze uiteindelijk de kracht om op een genuanceerde manier naar de wereld en naar haar familie te kijken. 

De serie wordt begeleid door de prachtige muziek naar de hand van componist Jef Neve.

Bron

De trailer van de serie: 

...

War Horse

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/37(1).jpg

(c) Dreamworks

War Horse is een film van Steven Spielberg. Nu kenden we Spielberg natuurlijk al van zijn Tweede Wereldoorlog-films zoals Raiders of the Lost Ark, Empire of the Sun, Saving Private Ryan en Schindler's List. Met War Horse gaf de regisseur op indrukwekkende wijze een beeld van de verschrikkingen van het slagveld tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Het verhaal van War Horse begint een paar maanden voor het uitbreken van de oorlog. Albert Narracott woont met zijn ouders op een boerderij in Engeland. Op zekere dag is hij getuige van de geboorte van een Engelse volbloed. Albert is de enige die het in het wild geboren paard kan benaderen. Albert weet het vertrouwen te winnen van het paard en geeft hem de naam Joey. Dan breekt de Eerste Wereldoorlog uit. Alberts familie komt door omstandigheden in de schulden en zijn gedwongen om hun paard te verkopen. Joey wordt verkocht aan het Britse leger en gaat richting het front. Ondanks dat Albert te jong is om in het leger te mogen gaat hij toch naar Frankrijk om zijn vriend te redden.

War Horse werd gebaseerd op het gelijknamige boek van de Britse schrijver Michael Morpurgo uit 1982.

Bron

De trailer van de film: 

...

Jeugdig enthousiasme

Uit Afspraak in Nieuwpoort van Ivan Adriaenssens

6. Het noodlot

Het noodlot van de oorlog

Het noodlot van de oorlog sloeg zonder onderscheid toe, bij troepen van om het even welke herkomst, kleur of inzet, waar en wanneer het wilde. Dat geloofden alle soldaten. Dat mag niet verbazen, want de dood kwam vaak letterlijk uit de lucht vallen. Twee op de drie dodelijke slachtoffers in de Eerste Wereldoorlog kwamen om door artillerieprojectielen. Het was een oorlog van kanonnen die elke dag hun werk deden en mensen doodden en intussen een hele streek tot puin herleidden. Als je naam niet op de granaat geschreven stond, overleefde je, zo dachten velen. Stond hij er wél op, dan ontkwam je er niet aan. Hierdoor gingen mensen dingen doen die ze anders misschien wel hadden nagelaten, zoals heldendaden. Maar ook het doen en laten achter het front werd erdoor beïnvloed. Als morgen misschien je laatste dag op aarde was, waarom zou je dan niet eens buitenmatig drinken – of net waarom wel – waarom niet eens naar de vrouwen gaan – of waarom wel – waarom niet al je geld opmaken – of waarom wel…? In zulke omstandigheden werd elk gedrag vanzelf extreem.

Uit De Groote Oorlog. Beleef het verhaal van 15 oorlogsgetuigen,
een initiatief van Talbot House, In Flanders Fields Museum, Ijzertoren Vredesmuseum

Final Destination

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/39(5).jpg

De Final Destination-reeks zijn films waarin een aantal mensen aan een zwaar ongeluk ontkomen (waarin ze eigenlijk hadden moeten sterven) en waarin het Lot/ de dood toch nog hun leven komt opeisen, tenzij ze dit Lot eventueel te snel af zijn.

 
...

Alles gebeurt omdat het moet gebeuren

Alles gebeurt omdat het moet gebeuren. Dat geloof ik echt. Ik geef grif toe dat het gemakkelijk is zo te denken: je kunt een stuk verantwoordelijkheid op het lot afschuiven en je moet minder beslissingen nemen - niet onpraktisch voor een eeuwige twijfelaar als ik. Af en toe neem je natuurlijk de touwtjes in handen, maar dat je lot in hoge mate voor jou bepaald is, is voor mij een bron van rust. 

Als ik een tegenslag heb, laat ik die over mij komen en probeer ik die te aanvaarden. Ik probeer altijd te zien dat het me weer verder helpt. Ik heb al twee kleine ongevallen gehad, en natuurlijk was ik daar niet goed van, maar ik trok me meteen op aan de gedachte dat er één stoplicht verder nog iets veel ergers had kunnen gebeuren. Het is een manier om positiever door het leven te gaan. 

Ik besef dat ik een gelukzak ben. Ik heb de man en het kind van mijn leven gekregen, en heb een warme en oprechte familie waar ik heel graag bij ben. Soms lijkt het te mooi om waar te zijn, en wordt het zelfs beangstigend. Ik heb eens gelezen dat een mens zo veel miserie te verwerken krijgt als hij aankan. Dus ofwel vinden ze daarboven dat ik niet zo'n sterke persoonlijkheid heb, ofwel moet ik mijn portie nog krijgen. Daar kan ik best wakker van liggen. 

Cath Luyten, 't Groot Lot, De Standaard

7. Een toevluchtsoord

Een vredige plek in een dolgedraaide wereld

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/40(2).jpg

“Ons kerkje wordt stilaan bekend en het volk komt er vanzelf naartoe. Zo viel hier vanmiddag nog een volslagen onbekende binnen, een officier, en vroeg nogal verlegen of hij de stilte van de kapel mocht opzoeken. Ik informeerde of ik hem misschien een plezier kon doen door hem wat later achterna te komen. Hij knikte dankbaar en een poosje later stond ik bij hem. Toen bleek dat z’n vader enkele dagen geleden gestorven was, maar omdat mijn regiment overgeplaatst was, had hij het bericht pas nu ontvangen. De begrafenis zou plaatsvinden om drie uur diezelfde middag. Zo deed ik om drie uur in de kapel een begrafenisdienst, met als congregatie één stille man. En toen zijn leed wat verzacht was, ging hij terug naar zijn regiment.” (Philip Clayton, brief aan zijn moeder, 10 april 1916)

Uit De Groote Oorlog. Beleef het verhaal van 15 oorlogsgetuigen,
een initiatief van Talbot House, In Flanders Fields Museum, Ijzertoren Vredesmuseum

8. Oorlog als wil van God

Duitse predikanten over de Eerste Wereld-oorlog: “Dit is de heilige zaak van God”

‘De Geest van God is op ons Duitsers uitgestort.’
‘Dit is een stuk Bijbelse geschiedenis.’
‘Wij maken de geweldige Geest van de liefde mee, net zoals de eerste christenen op het Pinksterfeest.’

Deze woorden schalden na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 van de Duitse kansels. De miljoenen burgers en militairen die slachtoffer werden van deze bloedige oorlog ten spijt, de predikanten dankten God.

Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog is een bijzondere openbaring Gods. Althans, als je de Duitse predikanten uit die tijd moet geloven. Vier jaar lang blijven zij de oorlog zien als een nieuw Pinksterfeest.

Otto Dibelius, later een van de belangrijkste protestantse leiders, zei destijds in een preek: ‘Nooit zal God op zo’n indrukwekkende manier tot ons spreken als in deze maanden. Nooit zal Zijn genade en Zijn eis zo dichtbij komen als nu. Ook al staat Zijn vaderhart altijd voor u open, nooit zullen Gods engelen u meer op adelaarsvleugels dragen dan in deze tijd. Vindt u nu geen moed tot volledige overgave aan uw God, dan ontneemt u zichzelf de hoop dat u dit ooit nog zult vinden.’ (…)

Bron

‘The Bowmen’

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/42(3).jpg

Op 29 september 1914 plaatst de Londense krant ‘The Evening Post’ een artikel genaamd ‘The Bowmen’. Het bericht gaat over een raadselachtig voorval dat heeft plaats gevonden op 26 augustus 1914 in de buurt van het Belgische Mons. Een groep Britse soldaten van het 2de legerkorps werd door de sterke Duitse overmacht steeds verder terug gedreven. Op het moment dat voor de Britten alle hoop verloren leek te zijn riep een soldaat: “Adsit Anglis Sanctus Georgius” (vrij vertaald: ‘’Moge Sint Joris vandaag de Engelsen helpen’’). Zijn roep werd door zijn medesoldaten overgenomen waarop ineens, vanuit het niets, een leger van ‘engelen’ opdook. De figuren waren groter dan mensen en omgeven door licht. Ze waren in het wit gekleed, blootshoofds en leken over de grond te zweven. Even later zagen de Britten met verbazing hoe de vijand op de vlucht sloeg en hoe de door de engelen afgeschoten pijlen honderden slachtoffers maakten. Later zouden de Duitsers zich afgevraagd hebben wat de doodsoorzaak was van de gesneuvelden, want op geen van de doden zou een verwonding te zien zijn geweest. 

Meer info over de legende

Het zegenen van wapens bij oorlog

Tijdens WOI werden wapens dikwijls gezegend. Ook tijdens andere oorlogen en tot op de dag van vandaag zegenen geestelijken wapens.


In Vietnam


In Rusland

9. Het Kerstbestand


Een uitbeelding van het Kerstbestand in het museum In Flanders Fields in Ieper

Joyeux Noël - Oorlogsfilm met hoog knuffelgehalte

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/47(8).jpg

"Felix, waar kom jij opeens vandaan?", vraagt de Duitse soldaat aan de kat. "Nee, dat is Nestor!", probeert zijn Franse collega hem snel duidelijk te maken. Het feit dat de twee vijanden allebei dezelfde kat hebben geadopteerd, illustreert hoe dicht de loopgraven van de Britten, Fransen en Duitsers bij elkaar lagen tijdens de Eerste Wereldoorlog. En toch was die korte afstand nauwelijks te overbruggen. Tot op een zekere kerstavond in 1914.

Joyeux Noël begint met drie kinderversjes. Kinderversjes over het uitmoorden van complete volkeren, dat wel; propaganda om het volk klaar te stomen voor de oorlog. Uiteindelijk zeggen de drie versjes, voorgedragen door een Duits, Frans en Brits kind, precies hetzelfde: wij zijn goed, zij zijn slecht; wij moeten winnen, zij moeten dood. Het is meteen de belangrijkste boodschap van de Frans/Duits/Britse productie, die onder meer werd genomineerd voor een Oscar in de categorie Beste Buitenlandse Film: in wezen zijn we allemaal hetzelfde, dus waarom blijven we elkaar afmaken?

Doedelzakken en drank

Dat is precies de vraag die de drie partijen zichzelf stellen op de kerstavond van 1914. En dus wordt besloten een wapenstilstand af te sluiten, al is het maar voor een nacht. Langzaam komen de vijanden uit hun loopgraven en verzamelen zich op het stuk niemandsland dat hen eerst scheidde. Duitsers trachten geluid te krijgen uit de doedelzakken van de Schotten en er wordt chocolade en drank uitgewisseld. (…)

Joyeux Noël is op een aantal momenten net iets te sentimenteel en ongeloofwaardig. Sommige scènes zijn echter weer zo onverwacht dat ze juist aangrijpend zijn. Uiteindelijk zorgt het bittere eind ervoor dat de film toch redelijk in balans is. Want ook al zijn alle soldaten in wezen hetzelfde, in een oorlog is het helpen van de vijand blijkbaar nog altijd landverraad...

De trailer van de film:

...

Enkele scènes uit de film:

Vrede door muziek

...

Dromen van thuis

...

Een kerstbestand tegen de misdadige oorlog

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/50(5).jpg

Kerstmis wordt het feest van de vrede genoemd. Daar is niet altijd veel van te merken. Toch kreeg die referentie aan vrede een bijzondere betekenis in 1914, toen de vredesbeweging haar eerste grote stappen zette om te reageren op de gruwelijke en zinloze slachtpartijen tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Soldaten aan het westelijke front hielden een kerstbestand in 1914

Eind 1914 ondertekenden 101 Britse Suffragettes een open kerstbrief gericht aan de vrouwen van Duitsland en Oostenrijk. Het was een vredesboodschap gericht aan Duitse feministes die de oproep hadden gelanceerd dat de "misdadige oorlog die nieuw leven werd ingeblazen" de vrouwen in de wereld niet mag verdelen in hun "gemeenschappelijk streven naar persoonlijke en politieke vrijheid".

In hun kerstbrief antwoordden de Britse Suffragettes: "Is het niet onze missie om het leven te bewaren? Moet de menselijkheid en het gezond verstand er ons niet toe aanzetten om de handen in elkaar te slaan met de vrouwen van neutrale landen, om er bij onze heersers op aan te dringen verder bloedvergieten te stoppen?"

Op de brief kwam er opnieuw een antwoord van 155 Duitse feministes waarin ze hun solidariteit uitdrukten met de vrouwen van de andere oorlogvoerende landen. Op de briefwisseling volgde eind april 1915 een internationaal vrouwencongres in Den Haag waar verschillende voorstellen tot vrede werden bediscussieerd die uiteindelijk hun weg vonden in het Wisconsinplan. Dat plan zou later president Woodrow Wilson inspireren om zijn 'Veertien Punten' op te stellen gevolgd door de oprichting van de Volkenbond.

Het front

Ook aan het front was Kerstmis de periode voor de eerste haarden van verzet tegen de oorlog. Op Kerstavond 1914 begonnen Duitse troepen hun loopgraven rond Ieper te versieren, plaatsten ze kaarsen en zongen ze kerstliederen.

Vanuit de Britse loopgraven werd daarop geantwoord met kerstgroeten. Het kwam tot ontmoetingen in niemandsland en het uitwisselen van allerlei cadeautjes zoals voedsel, tabak en alcohol. Er vond zelfs een voetbalwedstrijd plaats die naar verluidt door de Duitsers werd gewonnen. Die nacht stopte de artillerie met haar beschietingen.

De geallieerde en Duitse opperbevelhebbers reageerden furieus en beschouwden de kerstbestanden als een vorm van muiterij en hoogverraad. Ondanks de dreigementen van officieren kwamen er het jaar daarop, in 1915, opnieuw kerstbestanden met taferelen van verbroedering.

In de herfst van 1916 dreigde de legerleiding met standrechtelijke executies en beschietingen van de eigen troepen indien ze zich vriendschappelijk met de vijand zouden inlaten.

De pers handhaafde aanvankelijk een embargo op het nieuws over de kerstbestanden. Dat werd voor het eerst doorbroken in The New York Times op oudejaarsavond. Pas dan volgde er voorzichtig positieve berichtgeving in enkele Britse kranten. Maar in Duitsland was de toon in de kranten over de kerstbestanden behoorlijk negatief en in Frankrijk zorgde de censuur er voor dat er weinig over te lezen viel.

De reactie van de legerleiding, politici en heel wat media was ongemeen fel, omdat de acties van het voetvolk aan het front de bestaande 'oorlogsorde' behoorlijk dreigden te ondergraven. In de late oorlogsjaren waarde bovendien de geest van de revolutie door de loopgraven en groeide het verzet tegen de waanzin van de oorlog.

De Amerikaans-Zweedse schrijver Carl Sandberg zal zich vermoedelijk door dit alles hebben laten inspireren toen hij zijn fameuze quote in 1936 neerschreef, "Sometime they'll give a war and nobody will come", die bekendheid kreeg als slogan van de Duitse Vredesbeweging: "Stell dir vor, es ist Krieg und keiner geht hin".

Irak, Afghanistan...

Stel je voor... oorlog is niet van, maar tegen het volk. Afghanistan, Irak, ... het zijn oorlogen die gevoerd worden in naam van nobele of noodzakelijke doelstellingen. In werkelijkheid zijn het oorlogen die voortspruiten uit het economisch systeem, oorlogen voor winstbejag en geostrategische dominantie. De strijd voor vrede is een strijd tegen uitbuiting en sociale onrechtvaardigheid. Dat was in 1914 zo en dat blijft de boodschap voor [nu].

Hierna, bij wijze van eindejaarsboodschap een stukje met het fragment uit het gedicht van Sandberg, "The People, Yes" dat een heel boek beslaat:

The little girl saw her first troop parade and asked,

"What are those?"

"Soldiers."

"What are soldiers?"

"They are for war. They fight and each tries to kill as many of the other side as he can."

The girl held still and studied.

"Do you know ... I know something?"

"Yes, what is it you know?"

"Sometime they'll give a war and nobody will come."

"The People, Yes" (1936)

Bron

10. Bestaat rechtvaardige oorlog?

Wat is een rechtvaardige oorlog?

Hugo de Groot (1583-1645) zag het volkenrecht als net zo'n stelsel van regels als dat van het maatschappelijk verkeer binnen een land. Hij telde zes voorwaarden aan voor het ius ad bellum, het recht om een 'gerechtvaardigde' oorlog te mogen beginnen: 

  1. Gerechtvaardigde reden: de oorlog moet worden aangegaan op morele gronden, niet puur uit eigenbelang. 
  2. Proportionaliteit: de ernst van de situatie moet het extreme middel van oorlog rechtvaardigen. 
  3. Redelijke kans op succes: het is ontoelaatbaar om soldaten op een zelfmoordmissie te sturen voor een onbereikbaar doel. 
  4. Openlijke oorlogsverklaring: degenen die aangevallen zullen worden moeten een waarschuwing krijgen, en de gelegenheid om het gewapend conflict nog af te wenden. 
  5. Legitieme autoriteit: een oorlog mag alleen door een erkende regering worden uitgeroepen. 
  6. Laatste toevlucht: alle vreedzame alternatieven moeten zijn uitgeput voordat tot een oorlog wordt overgegaan. 

Opmerkelijk veel van die voorwaarden vinden we terug in het moderne oorlogsrecht. Een oorlog mag niet uit 'agressie' worden begonnen, maar uitsluitend om zich tegen agressie te verdedigen. Een oorlog moet proportioneel zijn in die zin dat bijvoorbeeld bepaalde wapens niet mogen worden ingezet: biologische en chemische. Een oorlog moet openlijk worden verklaard, via de Verenigde Naties, door een wettige regering.

Maar er zijn ook stellingen van De Groot die als onwerkelijk zijn bekritiseerd - net zo onwerkelijk als veel van wat de VN nu vaak voorstelt. Zoals schrijft de oorlogsexpert Michael Walzer: 'Als we de "laatste toevlucht" letterlijk nemen, zou dat beginsel een oorlog moreel onmogelijk maken. Er is altijd nog iets dat gedaan kan worden: nog een diplomatieke brief, nog een resolutie van de VN, nog een conferentie.'

En over het beginsel van een rechtvaardige zaak zegt Walzer: 'Dat kan niet strikt worden genomen. In de Golfoorlog betoogden veel mensen dat de VS een "imperialistisch" doel had: de nieuwe wereldorde was niet meer dan een masker voor een verlangen om invloed en macht over de Golf uit te oefenen, vanwege het strategisch belang en de verdediging van de oliewinning. Ik neem aan dat dergelijke motieven een belangrijke rol hebben gespeeld in de Amerikaanse besluitvorming: zelfs rechtvaardige oorlogen hebben politieke zowel als morele redenen. En dat zal, denk ik, zo zijn tot aan de utopische tijd dat recht wordt gedaan alleen om rechtswille.'

Bron

» Voor meer informatie rond dit onderwerp, zie de In de kijker: Tussen onrechtvaardige oorlog en rechtvaardige vrede?

11. Zinloos of zinvol?

De zinloosheid van de Groote Oorlog

In de weekendeditie van De Morgen (26 januari 2013) doet Sophie De Schaepdrijver nog een schep bovenop haar stelling dat Vlaanderen een "radicaal pacifistisch discours" zou koppelen aan de herdenking van de Eerste Wereldoorlog: "De oorlog was niet zinloos. (...) Plichtsbesef en vaderland betekende toen nog echt iets. Als je daar geen aandacht voor hebt, lijken de mensen van toen allemaal dom of van slechte wil".

Daar valt toch een en ander tegen in de brengen.

Dat de oorlog "niet zinloos" was, zegt ook de Amerikaanse historicus David Fromkin in het slotwoord van zijn boek "De laatste zomer" (over de cascade van gebeurtenissen in de zomer van 1914): "de beslissing om in 1914 ten oorlog te trekken, werd doelbewust genomen en was - anders dan generaties historici beweerden - niet zinloos. Integendeel, de oorlog werd gevoerd om een essentieel vraagstuk in de internationale politiek uit te vechten: wie zal, in Europa en dus in de wereld de heerschappij veroveren?" De oorlog had dus inderdaad een politiek en economisch doel, namelijk het veroveren van macht en hulpbronnen. Of hij daarmee ook "zinvol", laat staan legitiem, was, is nog iets anders.

De Nederlandse hoogleraar Koen Koch heeft het in zijn "Kleine geschiedenis van de Grote Oorlog" over "de mythe van het oorlogsenthousiasme" en de "misleidende illusie van een korte oorlog". Hij stelt dat de meeste mensen die naar de oorlog getrokken zijn eigenlijk geen keuze hadden. En zij die enthousiast waren, zouden dat wellicht niet geweest zijn als ze geweten hadden dat de oorlog zo lang zou duren en zo veel slachtoffers en vernieling zou veroorzaken. In die zin waren de "mensen van toen" inderdaad dom, aangezien ze niet wisten wat wij vandaag weten. Anderzijds: "in de binnenkamers van kanselarijen en hoofdkwartieren heerste niet alleen grote somberheid over de gevolgen van de oorlog, men geloofde ook niet dat de oorlog kort zou zijn." In die zin was er ook "slechte wil": het volk werd op grote schaal misleid, en dat geldt voor de verschillende mogendheden die bij de oorlog betrokken waren.

In geen enkele andere oorlog in de geschiedenis werden zo veel militaire initiatieven genomen die, zeker achteraf gezien, als "waanzinnig" en "absurd" moeten worden gekwalificeerd, in die zin dat massaal eigen manschappen werden "geofferd" met slechts een beperkt militair resultaat tot gevolg. Bovendien werd daar ook niet (tijdig) mee opgehouden toen  dit overduidelijk werd. De Slagen om Gallipoli, Verdun, Passendale en de Somme, het Nivelle-offensief,... zullen voor altijd symbool staan voor oorlogswaanzin en militaire onmenselijkheid. In zijn oorlogsmemoires scheef de Britse eerste minister David Lloyd George: "for the disastrous loss of the finest manhood of the United Kingdom and Ireland, there was only a small gain of ground to show."

Het verlangen naar vrede, het verzet tegen de oorlogslogica en de zinloze offensieven, dateren niet van na de Eerste Wereldoorlog, maar waren al volop aanwezig tijdens de oorlog zelf. Er was de muiterij in het Franse leger in 1917, waarbij ongeveer de helft van dat leger betrokken was. En de Britse officier en dichter Winfred Owen schreef in januari 1917: "I censored hundreds of letters today, and the hope of peace was in every one of them". “Nooit meer oorlog” is dus geen Vlaamse uitvinding van na de oorlog.

Ik zie niet in waarom ook dit alles niet getoond of gezegd zou mogen worden tijdens de herdenking van de oorlog.

Auteur: Geert Bourgeois, Viceminister-president en Vlaams minister van Bestuurszaken, Binnenlands Bestuur, Inburgering, Toerisme en Vlaamse Rand

Bron

De visie van Gurdjieff op oorlog, geformuleerd aan het begin van WOI

Aan een moeder

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/65(4).jpg

Moeders van Kathe Kollwitz

Haar zoon viel op het slagveld

Je hebt me gezegd: jij hebt hem niet gekend, zijn voorhoofd niet,
of zijn lippen niet
of zijn handen; geen van allen
die nu naast mij zijn, hebben hem gekend,
maar enkel waar mijn zoon is gevallen,-
op het veld van eer.
Als ik stappen hoorde op de straat
zei ik: zo zal zijn heimkeer
zijn. Dat luisteren en verwachten hoeft nu niet meer.
De penningen die ik heb willen besparen
om hem een jas te kopen,
liggen nog in de kast, naast de oorlogprentjes
uit zijn jeugdjaren.
Je moest voor mijn zoon een gedicht maken,
dat leg ik dan naast de prenten in de kast.>

Ik weet, moedertje, je zou graag lezen:

want als een eervolle trits, heeft men je die woorden voorgespeld,
en van je zoon heb je niets meer dan dat.
Woorden die je troosten moeten,
omdat je je zoon niet meer zult wekken;
je zult zijn koffie niet meer bereiden,
steeds als de klok dezelfde uur slaat,
hem nooit meer nakijken als hij de straat langs gaat
en nou moet je niet meer de woorden bepeinzen
die je hem zeggen zou
in stervensnood.

Slagveld, veld van eer,
vaderland, en de zaak van het recht.
Maar ook staat dit geschreven:
Je zult niet liegen, niet bedriegen.
De laatste kreet van je zoon was: belieg mij niet, belieg mij niet.
Mijn vaderland is dood, in de zoenegloed
van mijn moeder die ik derven moet.> -

Je zoon, moedertje, viel niet voor een gerechte zaak,
maar zijn bloed werd hem afgeperst door allen,
omdat ons de menselike goedheid is ontvallen.
Maar ik, wij, wij allen zijn de moordenaars van je zoon
en elk woord als eer en held is smaad en hoon.
Elk soldaat die valt in de krijg, hij werd getroffen
door een sluipmoordenaar.
Dit zijn wij allen, allen die het geloof verloren.

Je zoon heeft me gezegd: dit is de goede weg,
en ik heb hem gewezen: ja, die weg is de ware.
Wij hebben gelogen.
: wij hebben bedrogen.

Als je zoons zoen aan de bloednatte Aarde
nu niet de waarheid heeft vrijgekocht, betaald met zijn warm vlees,
dan is er weer niets gebeurd.
Om je zoon, om je zoon die viel,
werp de glazen kralen van je dwaze woorden weg.
Als je zoon die viel,
als mijn broeder die nog in de kiel
staat van de loopgraven, als al de zoons en al de broers,
als de miljoenen verlossers,-laatste teken van de visfiguur,-
die weerom brengen de bloedige offerande op dit uur,
volgens de oude wet, als de miljoenen kruisen,
die zij niet te dragen hadden, dan enkel houten armpjes
en rij aan rij, niet hebben vrijgekocht
de nieuwe erfzonde van machtbegeren
en van waan,
dan wordt dit sakrifisie, volgens de oude wet gedaan,
weer nutteloos.

Alles is schoonheid. -Herinner je nog je zoon
toen hij tegenover je aan de ontbijttafel zat. -
wij moeien ons eigen geweten, ons begrijpen bevrijden
van de waanzonde.

De miljoenen zwarte fatum-kruisen
zijn zwijgend, maar hun zwarte, wijd-open wonde
heeft het woord gevonden: Alles is waan, alles is zonde;
levenden, vergaart de kleine krachten die u nog blijven
tot geloof in het levende leven.
Alles is zo grenzeloos schoon, luistert naar dit ontluikend begrijpen
in ons geweten.

Uit: Paul van Ostaijen - Het Sienjaal – 1918

Bron

12. Gedenken en herinneren

Volgens Margalit spruit onze morele plicht te herinneren “voort uit de poging van de radicaal kwade krachten om de moraal zelf te ondermijnen, door onder meer het verleden te herschrijven en de collectieve herinneringen te beheersen”. Vanuit moreel opzicht zijn we dus verplicht bepaalde zaken te herinneren. Toch ‘behoren’ we dit volgens Margalit ook vanuit ethische overwegingen te doen. Aangezien niemand verplicht is om ethische relaties aan te gaan, is dit geen ‘plicht’ maar wel een ‘aanmaning’ willen we de sterke relaties met anderen gezond houden. Om twee redenen behoren we vanuit ethische overwegingen te herinneren: “in het belang van het goede in de relatie en in het belang van het goede van de relatie”. De eerste reden houdt verband met het feit dat wij, volgens Margalit, allen hopen na de dood herinnerd te worden door onze dierbaren, en misschien zelfs door een gemeenschap. De tweede reden is om het goede van deze relatie op zich. Een ethische relatie kan enkel goed zijn, en blijven, wanneer zorg een belangrijke rol speelt in deze relatie. Volgens Margalit is deze zorg afkomstig uit “de herinnering aan vroegere emoties, aan grote solidariteit in moeilijke tijden, en misschien aan vijandschap tegenover een gemeenschappelijke vijand”.

Bron


Vrouwen bezoeken het graf van hun zoon


Glasraam in de kathedraal van Geraldton ter nagedachtenis van een soldaat die sneuvelde tijdens WOI - bron


Een houten kruisje herinnert aan het 'Kerstbestand' dat tijdens de eerste oorlogswinter in deze omgeving plaatsvond. - bron


Als helden vereerd - bron


Tyne Cot Cemetery in Passendale - bron


Een standbeeld op een Duitse begraafplaats in Langemark - bron


For evermore - bron

‘WO I-herdenking is geen Vlaamse Kermis'

Een herdenkingsbier of een gelegenheids-praline om de honderdste verjaardag van ‘de Groote Oorlog' luister bij te zetten. Paul Breyne, ex-gouverneur van West-Vlaanderen en federaal coördinator van de plechtigheden, gruwelt van het idee. ‘Laat ons de herdenking sereen houden. Ik kreeg al klachten uit het buitenland over te commerciële initiatieven.'

2,5 miljoen bezoekers verwacht de Westhoek tussen 2014 en 2018. Allemaal mensen die de Eerste Wereldoorlog willen herdenken, maar tegelijk ook toeristen. ‘Ik begrijp dat je de nodige voorbereiding moet treffen voor logies en vervoer. Maar benader deze mensen niet te commercieel. De nadruk mag niet op de toeristische opportuniteiten liggen', zegt Paul Breyne. Geen ongegronde vrees.

De commissaris-generaal van de herdenking van de Eerste Wereldoorlog kreeg al enkele kwade telefoons uit Nieuw-Zeeland. ‘Men had er een document onder ogen gekregen waarin men vanuit ons land sprak over het commercieel belang van de herdenking. Daar hebben ze heel sterk op gereageerd. Ze kregen de indruk dat ze hier werden beschouwd als toeristische melkkoeien, die zo veel mogelijk moeten opbrengen. Een gebrek aan respect. Terwijl we niet mogen vergeten dat één op de tien inwoners van Nieuw-Zeeland aan ons front is gesneuveld. Er zijn meer Nieuw-Zeelandse slachtoffers gevallen dan Belgische.'

'Ik begrijp dat er ook economische belangen spelen, maar men mag de essentie niet uit het oog verliezen. De waardigheid mag niet ten onder gaan. Ik hoorde dat iemand plannen had voor een 14-18-bier en een 14-18-kaas. Dat is een stap te ver.'

Bron

13. Oorlog en kunst

Oorlog is hard, oorlog veroorzaakt lijden en vechten voor vrede is absurd. Of zoals Holly Near, een Amerikaanse singer-songwriter, zingt: “Why do we kill people who are killing people to show that killing people is wrong?”. Oorlog is een lelijk iets.

Maar, wat lelijk is, inspireert. Zo ook in de kunst. Kunst kan een uitlaatklep zijn om met de gruwel van oorlog om te gaan. Beelden, belevenissen, gebeurtenissen en gevoelens zetten kunstenaars aan het denken en aan het werken. De kunst die hieruit voortvloeit kan gruwelijk, confronterend maar ook bijzonder mooi zijn. Of zoals Daniel Demoustier, Belgisch cameraman in oorlogsgebieden, het verwoordt: “ Als je oorlog en kunst samenbrengt, krijg je een perfect koppel”.

Dat oorlog inspireert, is iets van alle tijden. Doorheen de kunstgeschiedenis werden beroemde slagen afgebeeld, heroïsche oorlogshelden vereeuwigd en het lijden van de mens onder oorlog aangekaart. Zo schilderde Pieter Paul Rubens ‘Allegorie op de zegeningen der vrede’ en ‘De gevolgen van de oorlog‘. Eugène Delacroix verbeeldde de revolutie in ‘La liberté guidant le peuple’.Of denk aan de wereldberoemde Alexandermozaïek, waarop Alexander De Grote te midden van het strijdtoneel afgebeeld wordt. Luc Thuymans schilderde ‘gaskamer’ en ‘our new quarters’.

Bron

Kunst tijdens/over WOI

afbeelding-John Singer Sargent, Gassed

John Singer Sargent, Gassed

afbeelding-Wyndham Lewis, A battery shelled

Wyndham Lewis, A battery shelled

afbeelding-Alfred Munnings, Charge of flowerdew’s squadron

Alfred Munnings, Charge of flowerdew’s squadron

afbeelding-Eric Kennington, Gassed and wounded

Eric Kennington, Gassed and wounded

afbeelding-John Nash, Over the top

John Nash, Over the top

afbeelding-Jack Sullivan, The trenches

Jack Sullivan, The trenches

afbeelding-Frederick Varley, For what?

Frederick Varley, For what?

afbeelding-Otto Dix, Verwundeter

Otto Dix, Verwundeter

afbeelding-Christopher Richard Wynne Nevinson, Bursting Shell

Christopher Richard Wynne Nevinson, Bursting Shell

afbeelding-William Roberts, The first German gas attack at Ypres

William Roberts, The first German gas attack at Ypres

afbeelding-Käthe Kollwitz, De ouders

Käthe Kollwitz, De ouders

14. Perspectieven op oorlog in muziek

Johnnie (Bram Vermeulen)

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/84(3).jpg

Toen 'ie had gelogen van z'n leeftijd
(Hij was wel groot, maar pas veertien jaar)
Maar ze konden iedereen gebruiken, daar
Dus leeftijd, daar vroeg niemand meer naar

Z'n moeder huilde zachtjes bij 't afscheid
Z'n vader was al vechten aan 't front
Diens laatste brief dateerde van maanden geleden alweer
Dus Johnnie kon niet vragen wat 'ie d'r van vond

't Was niet nodig lang te trainen
Dat deden ze al maanden niet meer
Gewoon een pak, een helm en een geweer, meer niet
En Johnnie werd direct getransporteerd

Go, Johnnie, go
Go, Johnnie, be good

't Was heel anders dan ze 'm vertelden
Al 't lawaai en de verschrikkelijke stank
En dat ze altijd schreeuwden en altijd vloekten
En dan de verplichte sterke drank

Nee, er was niets prachtigs aan de oorlog
Zoals ze thuis zo fraai hadden beloofd
Elke bom maakte aarde meer tot blubber
En niemand die daar in vrede gelooft

En nergens is een vriend of een makker
En iedereen is minstens even bang
Dus drinken ze hun flessen en zingen hun lied
Dan duurt de angst tenminste minder lang

Go, Johnnie, go
Go, Johnnie, be good

Al na een week is Johnnie murw geslagen
Weet hij al nergens meer iets van
Verdoofd door koude modder en door bommen
Wou hij alleen dat er een einde aan kwam

Dus toen het bevel kwam van: 'ten aanval'
Was Johnnie zo gehoorzaam als een hond
Hij is toch twintig meter ver gekomen
Toen een kogel zijn vermoeide lichaam vond

Ze konden 'm niet redden, waar hij lag
Dus stierf hij daar na uren helse pijn
Tegen de stank bedekten ze hem met aarde, in de nacht
Dat moest dan maar 't graf van Johnnie zijn

Go, Johnnie, go
Go, Johnnie, be good

Een hoge officier kwam bij z'n moeder
En heeft haar 't verhaal verteld
Hoe hij voor't vaderland is gestorven
In vaders veld. Nee, haar zoon was werkelijk een held

En voor zijn durf en zijn getoonde moed
Kreeg zij voor hem een ere-metaal
Dat hing ze naast 't zelfde van z'n vader
Aan de muur. En dat is dan 't eind van 't verhaal

Van Johnnie, die dacht dat de oorlog mooi was
Omdat ze 'm dat steeds hadden verteld
Dat je door domme plicht, tucht en discipline
Werkelijk kan worden tot een held

Go, Johnnie, go
Go, Johnnie, be good
Go, Johnnie, go
Go, Johnnie, be good

Bram Vermeulen - Johnnie
Nummer: Johnnie
Artiest: Bram Vermeulen
Lengte: 5:52

One (Metallica)

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/85(1).jpg

I can't remember anything 
Can't tell if this is true or dream 
Deep down inside I feel to scream 
This terrible silence stops me 

Now that the war is through with me 
I'm waking up, I cannot see 
That there is not much left of me 
Nothing is real but pain now 

Hold my breath as I wish for death 
Oh please God, wake me 

Back in the womb it's much too real 
In pumps life that I must feel 
But can't look forward to reveal 
Look to the time when I'll live 

Fed through the tube that sticks in me 
Just like a wartime novelty 
Tied to machines that make me be 
Cut this life off from me 

Hold my breath as I wish for death 
Oh please God, wake me 

Now the world is gone, I'm just one 
Oh God help me 
Hold my breath as I wish for death 
Oh please God, help me 

Darkness imprisoning me 
All that I see 
Absolute horror 
I cannot live 
I cannot die 
Trapped in myself 
Body my holding cell 

Landmine has taken my sight 
Taken my speech 
Taken my hearing 
Taken my arms 
Taken my legs 
Taken my soul 
Left me with life in hell

Metallica - One
Nummer: One
Artiest: Metallica
Lengte: 7:15

This Is War (30 Seconds To Mars)

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/86(3).jpg

A warning to the people
The good and the evil
This is war

To the soldier, the civillian
The martyr, the victim
This is war

It's the moment of truth
And the moment to lie
The moment to live
And the moment to die
The moment to fight,
The moment to fight,
To fight, to fight, to fight

To the right, to the left
We will fight to the death
To the Edge of the Earth
It's a brave new world
From the last to the first

To the right, to the left
We will fight to the death
To the Edge of the Earth
It's a brave new world,
It's a brave new world

A warning to the prophet
To the liar, to the honest
This is war

To the leader, to the prior,
The victim, the Messiah
This is war

It's the moment of truth
And the moment to lie
The moment to live
And the moment to die
The moment to fight,
The moment to fight,
To fight, to fight, to fight

To the right, to the left
We will fight to the death
To the Edge of the Earth
It's a brave new world
From the last to the first

To the right, to the left
We will fight to the death
To the Edge of the Earth
It's a brave new world,
It's a brave new world,
It's a brave new world

I do believe in the light
Raise your hands into the sky
The fight is done
The war is won
Lift your hands toward the sun
Toward the sun, toward the sun,
Toward the sun
The war is won

To the right, to the left
We will fight to the death
To the Edge of the Earth
It's a brave new world
From the last to the first

To the right, to the left
We will fight to the death
To the Edge of the Earth
It's a brave new world,
It's a brave new world,
It's a brave new world

A brave new world,
The war is won,
The war is won,
A brave new world

30 Seconds To Mars - This Is War
Nummer: This Is War
Artiest: 30 Seconds To Mars
Lengte: 4:26

Een heel klein beetje oorlog (Noordkaap)

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/87(1).jpg

Zou een heel klein beetje oorlog
Soms niet beter kunnen zijn
Dan die luidgesproken woorden
En die nachten van de pijn

Zou een heel klein beetje oorlog
Soms niet beter kunnen zijn
Dan onuitgevoerde moorden
En die lachjes van venijn

Zou het niet
Zou het niet
Want dit verdriet
Gaat veel te diep

Een kort gevecht
Het hoeft echt niet lang te duren
Een korte stoot 
En dan weer verder

Een kort gevecht
Het hoeft echt niet lang te duren
Een korte stoot 
En dan weer verder

Zou het niet
Zou het niet
Want dit verdriet
Gaat veel te diep

Zou het niet
Zou het niet
Want dit verdriet
Gaat veel te diep

Zou het niet
Zou het niet
Want dit verdriet
Gaat veel te diep

Zou het niet
Zou het niet
Want dit verdriet
Gaat veel te diep

Zou een heel klein beetje oorlog
Dan niet beter kunnen zijn

Noordkaap - Een Heel Klein Beetje Oorlog
Nummer: Een Heel Klein Beetje Oorlog
Artiest: Noordkaap
Lengte: 3:21

Peace Train (10.000 Maniacs, origineel van Cat Stevens)

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/88(2).jpg

Now I've been happy lately
Thinking about the good things to come
And I believe it could be
Something good has begun

Oh, I've been smiling lately
Dreaming about the world as one
And I believe it could be
Some day it's going to come

'Cos out on the edge of darkness
There rides a peace train
Oh, peace train, take this country
Come take me home again

Now I've been smiling lately
Thinking about the good things to come
And I believe it could be
Something good has begun

Oh, peace train sounding louder
Glide on the peace train
Come on now, peace train
Yes, peace train, holy roller
Everyone jump on the peace train
Come on now, peace train

Get your bags together
Go bring your good friends too
'Cos it's getting nearer
It soon will be with you

Now come and join the living
It's not so far from you
And it's getting nearer
Soon it will all be true

Oh, peace train sounding louder
Glide on the peace train
Come on now, peace train, peace train

Now I've been crying lately
Thinking about the world as it is
Why must we go on hating
Why can't we live in bliss?

'Cos out on the edge of darkness
There rides a peace train
Oh, peace train, take this country
Come take me home again

Oh, peace train sounding louder
Glide on the peace train
Come on now, the peace train
Yes, peace train, holy roller
Everyone jump on the peace train

Come on, come on, come on
Yes, come on, peace train
Yes, it's the peace train
Come on now, peace train
Oh, peace train

10.000 Maniacs - Peace train
Nummer: Peace train
Artiest: 10.000 Maniacs
Lengte: 3:28

Children's Crusade (Sting)

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/89(2).jpg

Young men, soldiers, Nineteen Fourteen
Marching through countries they'd never seen
Virgins with rifles, a game of charades
All for a Children's Crusade

Pawns in the game are not victims of chance
Strewn on the fields of Belgium and France
Poppies for young men, death's bitter trade
All of those young lives betrayed

The children of England would never be slaves
They're trapped on the wire and dying in waves
The flower of England face down in the mud
And stained in the blood of a whole generation

Corpulent generals safe behind lines
History's lessons drowned in red wine
Poppies for young men, death's bitter trade
All of those young lives betrayed
All for a Children's Crusade

The children of England would never be slaves
They're trapped on the wire and dying in waves
The flower of England face down in the mud
And stained in the blood of a whole generation

Midnight in Soho, Nineteen Eighty-four
Fixing in doorways, opium slaves
Poppies for young men, such bitter trade
All of those young lives betrayed
All for a Children's Crusade

Sting - Children's crusade
Nummer: Children's crusade
Artiest: Sting
Lengte: 5:0

Paschendale (Iron Maiden)

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/90.jpg

In a foreign field he lay
lonely soldier unknown grave
on his dying words he prays
tell the world of Paschendale

Relive all that he's been through
last communion of his soul
rust your bullets with his tears
let me tell you 'bout his years

Laying low in a blood filled trench
killing time 'til my very own death
on my face I can feel the fallin' rain
never see my friends again
in the smoke in the mud and lead
the smell of fear and the feeling of dread
soon be time to go over the wall
rapid fire and the end of us all

Whistles, shouts and more gun-fire
lifeless bodies hang on barbed wire
battlefield nothing but a bloody tomb
be reunited with my dead friends soon
many soldiers eighteen years
drowned in mud, no more tears
surely a war no one can win 
killing time about to begin

Home, far away. From the war, a chance to live again
Home, far away. But the war, no chance to live again

The bodies of ours and our foes
the sea of death it overflows
in no-man's land God only knows
into jaws of death we go...

Crucified as if on a cross
allied troops, they mourn their loss
German war propaganda machine
such before has never been seen
swear I heard the angels cry
pray to God no more may die
so that people know the truth
tell the tale of Paschendale

Cruelty has a human heart
every man does play his part
terror of the men we kill
the human heart is hungry still

I stand my ground for the very last time
gun is ready as I stand in line
nervous wait for the whistle to blow
rush of blood and over we go...

Blood is falling like the rain
its crimson cloak unveils again
the sound of guns can't hide their shame
and so we die in Paschendale

Dodging shrapnel and barbed wire
running straight at canon fire
running blind as I hold my breath
say a prayer symphony of death
as we charge the enemy lines
a burst of fire and we go down
I choke I cry but no one hears
feel the blood go down my throat

Home, far away. From the war, a chance to live again
Home, far away. But the war, no chance to live again
Home, far away. From the war, a chance to live again
Home, far away. But the war, no chance to live again

See my spirit on the wind
across the lines beyond the hill
friend and foe will meet again
those who died at Paschendale

Iron Maiden - Paschendale
Nummer: Paschendale
Artiest: Iron Maiden
Lengte: 8:17

Didactische suggesties

  • Men kan deze lessenreeks eventueel starten met het filmpje van de Miss België kandidate die blunderde bij haar uitspraak over hoe lang WOI geleden is en/of met de enquête rond de kennis van leerlingen over WOI. Hier kan al even gepeild worden naar hoe de leerlingen denken over het belang van spreken over en blijven herinneren aan historische gebeurtenissen. Bestaat er zoiets als de plicht tot herinneren? In het onderdeel rond gedenken en herinneren wordt daar verder op ingegaan.

1. Enkele beelden

  • De foto’s van de gebeurtenissen tijdens WOI schetsen een beeld van de oorlog. Uiteraard geven zij niet het volledige plaatje van deze oorlog weer. De leerlingen bekijken de foto’s en geven aan welke gedachten, gevoelens,… deze beelden bij hen oproepen. Men kan dit aan bord brengen. Vanuit de woorden die aan bord staan, kan men dan een gesprek hebben over de implicaties en facetten van oorlog (en meer specifiek WOI).
  • Aan de hand van de foto’s formuleren de leerlingen zelf een vijftal levensbeschouwelijke vragen. Deze vragen kunnen in de rest van de lessenreeks meegenomen worden en verder uitgediept worden.
  • De foto’s kunnen de aanleiding zijn om de leerlingen wat meer te vertellen over WOI. Het is interessant als dit ook zou kunnen gebeuren in samenspraak met de leerkracht geschiedenis/PAV.

2. Getuigenissen

  • Deze getuigenissen maken de gruwelen van de oorlog heel tastbaar en reëel. De leerlingen lezen/bekijken de getuigenissen en beantwoorden de volgende vragen:
    • Waar vind je in de getuigenissen elementen van hoop en wanhoop?
    • Wanneer voelen de personen uit de getuigenissen zich alleen en wanneer voelen ze zich verbonden?
    • Welke levensvragen stellen deze personen zich?
    • Speelt het geloof van deze mensen een rol in hun beleving van de oorlog?
    • Wat helpt hen door de moeilijke tijden? Hoe houden ze zich staande?
    • Hoe gaan ze om met de gruwelen van de oorlog (die ze eventueel ook zelf moeten begaan)?
  • De leerlingen kiezen één getuigenis die hen bijzonder aanspreekt en schrijven een brief naar deze persoon, waarin ze de persoon in kwestie een aantal vragen stellen, hun mening geven over wat de persoon vertelt,…
  • Ook hier kan men de vraag stellen waarom en of het belangrijk is dat overlevenden van oorlogen getuigen over wat er is gebeurd. 

3. Denken in termen van wij en zij

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/91(1).jpg
  • Oorlog teert op zwart-wit denken, op denken in termen van wij en zij, van vriend en vijand. Om dit duidelijk te maken aan de leerlingen kan men hen enkele propagandaposters laten analyseren. Wat zien zij op de foto’s, hoe wordt het ‘wij’ voorgesteld en hoe het ‘zij’. Is dit een correcte voorstelling van de realiteit? Wat wil men met deze posters bereiken? Hoe worden mensen door middel van deze posters gemanipuleerd? Kan men mensen zomaar opdelen in ‘een goede partij’ en ‘een slechte partij’? Zijn sommige mensen ‘duivels’?
  • Hier kan men het hebben over visies op het kwaad en daders. De propagandaposters zijn duidelijke voorbeelden van diabolisering van de andere partij en ethisering van de eigen daden. Meer info over deze visies is te vinden via http://www.kuleuven.be/thomas/page/ethiek-kwaad-en-vergeving/#57010 in het onderdeel ‘Reflecties over het kwaad’. Men kan de leerlingen deze visies ook laten toepassen op concrete casussen met betrekking tot WOI.
  • Ook vandaag gebeuren dergelijke vormen van manipulatie. Bij de impulsen wordt al een voorbeeld gegeven aan de hand van een affiche van het Vlaams Belang, waarbij de leerlingen kunnen aangeven in welke zin hier een zelfde ‘beeldtaal’ wordt gebruikt als tijdens WOI, maar de leerlingen kunnen ook op zoek gaan naar andere voorbeelden.
  • Leerlingen zijn zelf niet vrij van het denken in termen van wij en zij. Daarom kan het interessant zijn om hen zelf te laten nagaan wanneer zij er dergelijke gedachten op nahouden. Men kan hierbij eerst de tussenstap nemen om de foto’s bij de impulsen te duiden (vakjesdenken, jezelf als goed zien en de ander als slecht, hooliganisme, pesten,…) en daar een aantal vragen bij te stellen, om zo te komen tot redenen waarom mensen dit gedrag vertonen en domeinen waarop de leerlingen dit ook doen. In een verdere stap kan men ook zoeken naar manieren om dit wij-zij denken te overstijgen.

4. Oorlog in je hoofd

  • We kunnen en mogen de psychologische effecten van het deelnemen aan een oorlog niet minimaliseren. In de tekst bij de impulsen wordt geschreven over shellshock. De leerlingen lezen de tekst en geven aan wat shellshock precies betekent en wat dit zegt over de gruwelen van de oorlog. Hoe zou het komen dat mensen dit vaak niet of nauwelijks kunnen verwerken? Wat zegt dit over de mens? Men kan de leerlingen ook zelf laten zoeken naar actuele voorbeelden van post traumatische stress bij oorlog. Hierbij kan men ook bespreken in welke mate het ethisch verantwoord is om mensen aan dergelijke horror bloot te stellen.
  • Dezelfde vragen kunnen ook besproken en uitgediept worden aan de hand van de gesprekken met oorlogsveteranen. Bij de uitzending rond de jonge DJ geven de leerlingen aan in welke mate de oorlog zijn leven heeft getekend en zijn relaties met andere mensen en met zichzelf heeft aangetast. Wat houdt deze man toch boven water, ondanks alles? Wat is de rol van muziek hierbij?
  • Oorlog in je hoofd is niet alleen iets wat oorlogsveteranen meemaken. Ieder van ons heeft wel eens het gevoel dat er een oorlog in ons hoofd woedt. De leerlingen schrijven op wanneer zij hier zelf al last van gehad hebben. Eventueel kunnen ze dit vormgeven als een gedicht, zoals de voorbeelden bij de impulsen, waarin ze aan militaire beeldspraak ook een symbolische betekenis geven. Hoe komt het dat oorlog een beeldapparaat is dat zich leent tot het beschrijven van de eigen emoties als het wat minder goed gaat? De leerlingen geven ook aan wie of wat hen helpt of zou kunnen helpen om de vrede weer te vinden in dergelijke situaties.

5. Jong zijn tijdens WOI

  • Wij leven in onze Belgische samenleving vandaag in een relatief vredevolle situatie. We hoeven niet voortdurend voor ons leven te vrezen. De impulsen in dit onderdeel tonen wat het betekent om jong te zijn tijdens WOI. De leerlingen proberen dit te omschrijven aan de hand van de impulsen. Ze geven aan welke uitdagingen, problemen, vragen,… de jongeren in die tijd gehad moeten hebben en op welke manier zij, vaak onwetend, werden ‘ingezet’ tijdens de oorlog. Ze vertellen daarbij ook met welke uitdagingen, problemen, vragen,… zij zelf als opgroeiende jongere worden geconfronteerd.
  • Helaas kunnen het jong zijn ten tijde van oorlog ook vandaag de dag toepassen op andere gewapende conflicten waarin kinderen en jongeren een rol spelen en/of er het slachtoffer van zijn. Men kan hier dieper ingaan op de kwestie van de kindsoldaten, aan de hand van de In de kijker rond kindsoldaten waarnaar bij de impulsen verwezen wordt. 

6. Het noodlot

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/93(1).jpg
  • Het tekstje over noodlot tijdens WOI getuigt van een bepaalde visie op het leven. De leerlingen geven aan welke levensvisie hier in schuilt. Wat voor mogelijke gevolgen heeft een dergelijke visie op het leven voor het concrete leven en handelen van mensen (zowel tijdens WOI als vandaag de dag). De leerlingen geven hier ook andere denkpistes aan dan diegene die in het tekstje wordt voorgesteld.
  • De gedachte die achter de tekst schuilt, is dat er zoiets is als een vaststaand lot, waaraan je niet kan ontkomen. Vele leerlingen scharen zich vandaag de dag achter die gedachte, vandaar dat een gesprek over deze thematiek zeker aan de orde is. Deze gedachte vormt, in extreme vorm, het uitgangspunt van de Final Destination-films. De trailer van de film kan het aanknopingspunt zijn voor een gesprek over het lot. Ook de uitspraak van Cath Luyten kan hierin betrokken worden.
    • Bestaat er zoiets als een vaststaand lot?
    • Ligt al vooraf vast wat er met ons gaat gebeuren?
    • Wie of wat bepaalt dat?
    • Speelt God hier een rol in?
    • Kan je dan aan dat lot ontsnappen?
    • Bestaat toeval?
    • Is er zoiets als de vrije keuze van mensen?
    • Kunnen het lot en ‘af en toe de touwtjes in handen nemen’ toch samengaan?
    • Welke gevolgen heeft een dergelijk denken voor hoe je in het leven staat?
    • Hoe kan geloven in het lot je zowel gelukkiger als ongelukkiger maken?
    • Is geloven in het lot een makkelijkheidsoplossing?

7. Een toevluchtsoord

  • Het tekstje toont aan dat mensen ten tijde van WOI nood hadden aan een toevluchtsoord en dat dit toevluchtsoord vaak de kerk was. Men kan hier even stilstaan bij de context die heel anders was honderd jaar geleden, aangezien het geloof een veel grotere rol speelde in de samenleving. Hoe zou het komen dat mensen in het geloof en in de kerk een toevlucht vonden en vinden? Wat in het geloof zorgt ervoor dat mensen het zien als een toevluchtsoord?
  • De leerlingen vertellen of schrijven neer wat hun eigen toevluchtsoord is. Waar vinden zij vrede en rust en stilte? Wat is de plek waar zij zichzelf kunnen zijn? Is dit een plek waar ook andere mensen kunnen komen of een plekje waar alleen zij toegelaten zijn? Waarvan of van wie moeten ze soms vluchten?

8. Oorlog als wil van God

  • In het spreken over en verantwoorden van oorlog wordt God vaak in de retoriek betrokken. Men ziet/gebruikt God als diegene die de oorlog wil of rechtvaardigt. De Duitse predikanten die tijdens WOI over de oorlog als de heilige zaak van God als ook de Engelsen die zagen dat engelen hen hielpen tijdens de oorlog, zien in God een medestander van hun zaak. Het zegenen van wapens is iets wat tot de dag van vandaag gebeurt.
  • Dit roept een aantal vragen op, niet in het minst de vraag of men God zomaar kan gebruiken of misbruiken bij het legitimeren van een oorlog. Een klasgesprek kan opgestart worden aan de hand van vragen als: Kan God echt oorlog willen? Waarom brengen mensen God binnen in politieke kwesties? Hoe verhouden geloof en politiek zich tot elkaar?
  • De leerlingen kunnen naar actuele voorbeelden zoeken van hoe God in verband gebracht wordt met oorlog, met politieke standpunten,… 

9. Het Kerstbestand

  • Het Kerstbestand is een bekend gegeven. Tijdens WOI was er op verschillende plaatsen aan het front een tijdelijk staakt het vuren en een verbroedering onder soldaten. Aan de hand van de foto’s en de scènes uit de film Joyeux Noël wordt dit Kerstbestand geïllustreerd. De leerlingen geven aan hoe het komt en kan dat in een oorlogssituatie ‘vijanden’ elkaar toch de hand reiken. Wat is de rol van Kerstmis in dit gegeven? Wat is de betekenis van Kerstmis voor mensen (vroeger en vandaag)? Hoe zijn vrede en muziek met elkaar verbonden?
  • Men kan de leerlingen iets laten neerschrijven over momenten waarop zij hun eigen ‘vijanden’ de hand hebben gereikt. Wat betekende dat ‘vrede sluiten’ voor hen en is die vrede ook blijven duren?
  • Het Kerstbestand roept de vraag op naar wat individuen kunnen betekenen in situaties als oorlog of andere maatschappelijke kwesties. Hebben mensen de kracht/macht om dergelijke situaties zelf in handen te nemen en iets te veranderen. Hoe kunnen mensen dat doen? Hoe hebben mensen dit al gedaan? Het artikel uit De Wereld Morgen gaat over deze kwestie. De leerlingen zoeken zelf naar voorbeelden van hoe kleine groepen mensen al voor verandering hebben gezorgd in de samenleving, niet alleen ten tijde van oorlog, maar ook bij andere zaken. Bij leerlingen heerst vaak de eerder pessimistische gedachte dat mensen in hun eentje niets kunnen veranderen (noch met kleine groepjes), maar het is belangrijk dat zij inzien dat individuen en zeker groepen mensen wél verandering teweeg kunnen brengen. Het lied ‘I was here’ van Béyonce (met inbegrip van de videoclip) kan hier ook een aanzet vormen tot gesprek en bezinning.

10. Bestaat rechtvaardige oorlog?

  • Wanneer men wat dieper wil ingaan op het concept ‘rechtvaardige oorlog’ en de ethische implicaties, kan men daarvoor terecht in de In de Kijker over deze thematiek. Men kan dan ook eventueel de leerlingen de voorwaarden voor rechtvaardige oorlog laten toepassen op WOI.

11. Zinloos of zinvol?

afbeelding-/thomas/cms2/uploads/image/pictureright/_medium/95(1).jpg
  • In het debat rond WOI en oorlog in het algemeen zijn er verschillende visies op de zinloosheid en zinvolheid ervan. Uit de tekst van Geert Bourgeois halen de leerlingen alvast verschillende standpunten. Men kan de klas in ‘kampen’ verdelen, waarbij de ene groep het standpunt verdeelt dat oorlog (of meer specifiek WOI) zinvol is en de andere het standpunt verdedigt dat oorlog zinloos is. Hiervoor is het belangrijk om eerst even stil te staan bij wat ‘zin’ betekent. Zinvol is bijvoorbeeld niet hetzelfde als nuttig. Wat bepaalt of iets zinvol is?
  • Gurdjieff formuleerde een interessante visie op oorlog, die wordt weergegeven via de foto’s die geknipt werden uit een Youtube-filmpje. De leerlingen verwoorden welk standpunt Gurdjieff inneemt en welke mens- en wereldvisie hij vertolkt. Wat is zijn visie op het kwaad en op de redenen voor het ontstaan van oorlog? De leerlingen vullen aan met mogelijke andere visies op het kwaad en andere redenen voor het ontstaan van oorlog. Men kan de leerlingen zelf hun eigen mens- en wereldvisie laten formuleren.
  • Men kan de leerlingen zelf een tekst laten schrijven over de quote over de krukken voor benen die nog niet waren geamputeerd. Wat zegt dit over oorlog, de zin of zinloosheid ervan, over de manier waarop mensen met elkaar omgaan,…?
  • Het gedicht ‘aan een moeder’ is een kritiek op de oorlog én een uiting van rouw en verdriet. De leerlingen halen uit het gedicht de elementen waarmee de dichter de oorlog bekritiseert. Wat is de boodschap die de auteur hier wil meegeven, welk gevoel wil hij overdragen?
  • In het gedicht zitten ook verwijzingen naar het christelijke geloof en naar de kruisdood en het offer van Jezus. De leerlingen zoeken in de tekst die verwijzingen. Het is best mogelijk dat de leerkracht hierbij moet helpen, omdat sommige termen, zoals visfiguur, erfzonde, offerande, sakrifisie,… niet goed gekend zijn.
  • Hier kan men met de leerlingen ook praten over de betekenis van een ‘offer’. Is het terecht om te zeggen dat Jezus werd geofferd (voor onze zonden)? Kan men van mensen eisen of verlangen dat zij zich opofferen of willens nillens geofferd worden voor een groter doel (zoals een oorlog)? Is het leven geen veel te groot offer voor eender welk doel? 

12. Gedenken en herinneren

  • Nu WOI honderd jaar geleden is, staat veel in het teken van het herinneren en het gedenken ervan. Misschien vinden sommige leerlingen dit wel overbodig, vanuit de gedachte dat wij vooral in het nu moeten leven en dat het verleden toch geen nut of zin meer heeft. De leerlingen kunnen hun eigen standpunt uitleggen.
  • Toch spreken filosofen over de plicht om te herinneren. De leerlingen lezen het tekstje en geven weer wat het verschil is tussen de morele plicht om te herinneren en het ethisch behoren te herinneren. Waarom zijn beide belangrijk en hoe worden beide geïntegreerd in het herdenken van WOI? Kunnen de leerlingen nog andere redenen geven waarom het belangrijk is om te herinneren?
  • Er is een verschil tussen herinneren en gedenken. De leerlingen proberen dit verschil onder woorden te brengen en geven van beide voorbeelden.
  • De leerlingen bekijken de foto’s rond het gedenken van WOI en geven aan hoe en waar zij zelf al geconfronteerd werden met het herdenken van WOI (bijvoorbeeld bij een bezoek aan de Westhoek, op een kerkhof, op Wapenstilstand,…).
  • Hoe gaan de leerlingen zelf om met het herinneren van belangrijke (negatieve en positieve) gebeurtenissen in hun leven. Hoe zorgen zij ervoor dat ze zich die dingen herinneren of proberen ze die net te vergeten? Gedenken zij soms ook sommige dingen of mensen? Kan je ook te ver gaan in het herinneren of het gedenken? Wat gebeurt er dan?
  • Tijdens de eucharistie worden de woorden ‘blijf dit doen om mij te gedenken’ uitgesproken. Wat zou hiermee bedoeld worden? Wat is het belang van gedenken in het christendom en in elke religie? 

13. Oorlog en kunst

  • De leerlingen bekijken de kunstwerken over WOI en proberen onder woorden te brengen waarom en op welke manier oorlog mensen aanzet tot kunst. Wat zijn andere mogelijke manieren om lijden te verwerken? Hoe gaan de leerlingen zelf om met hun eigen lijden?
  • De leerlingen verwoorden bij de kunstwerken welke facetten van de oorlog hier getoond worden. Welk standpunt wordt hier ingenomen tegenover oorlog. Vanuit wiens ogen wordt de oorlog hier getoond? Welk kunstwerk geeft volgende leerlingen het beste het gevoel van oorlog weer en welk helemaal niet?
  • Uit de kunstwerken kiezen de leerlingen er eentje dat ze in detail bespreken en waarop ze wat aan bod kwam in de lessen betrekken. Hierbij ligt de nadruk op levensbeschouwelijke vragen (eventueel de vragen die ze aan het begin van de lessenreeks hadden genoteerd). 

14. Perspectieven op oorlog in muziek

  • De leerlingen beluisteren (een selectie van) de songs en geven weer welk standpunt in elk van deze songs ten opzichte van oorlog wordt ingenomen. Zijn er songs die pro oorlog zijn, songs die anti oorlog zijn? Wordt het verhaal verteld vanuit het standpunt van iemand die deelneemt aan de oorlog of iemand die de oorlog beschouwt? Welk van de thematieken die in de lessen aan bod kwamen, komen in de songs naar boven? Welke mensvisie komt in het lied naar boven? Wat is de rol van God en het geloof in de songs?
  • Men kan de songs ook gebruiken als illustraties van sommige thema’s uit de In de kijker. Zo kan men de songs van Bram Vermeulen en Sting gebruiken bij de thematiek van jong zijn tijdens WOI of het lied van 30 Seconds to Mars bij wij versus zij.
  • De leerlingen krijgen de opdracht (eventueel in samenspraak met de lessen PO) om bij een van de songs zelf een tekening te maken, die het gevoel dat spreekt uit het lied of de situatie die erin beschreven wordt, weergeeft. 

Reacties

Geen reacties gevonden

Reageer op deze pagina:

Mijn reactie:

Volg Thomas op

Download de Thomas-app