Logos 2016

Maandag 17 Augustus 2015 - 10:39:34

Leuvense Ontmoetingen rond
Geloof, Openbaring & Spiritualiteit

'Tussen Credo en Amen:
Geloven als Opdracht en Overgave

Maandag 2 mei 2016

Promotiezaal, Universiteitshal, KU Leuven

 

Maandag 17 Augustus 2015 - 10:57:33

De inhoud van de christelijke geloofsbelijdenis is voor gelovigen vandaag niet vanzelfsprekend meer. Voor sommigen is het zelfs een struikelblok om te geloven. Anderen zoeken hun heil in een spiritualiteit van de ervaring en belijden liever door goed te leven dan door een eeuwenoude geloofsinhoud te bevestigen. Maar horen de geloofsdaad en de geloofsinhoud niet bij elkaar? Kan het een wel zonder het ander?

De openings- en slotwoorden van de christelijke geloofsbelijdenis - Credo en Amen - zijn woorden van vertrouwen en hoop. Ze drukken uit dat de belijdenis voortkomt uit een betrokkenheid op God, wereld en kerk. En die betrokkenheid vraagt om positiebepaling en kleur bekennen.

Logos XI zal gaan over geloven vandaag: hoe gelovigen zoeken naar inhoud en hoe die inhoud vraagt om inzet en overgave. Sprekers zijn o.a. Dr. Valerie Kabergs, Dr. Stijn Van den Bossche (Algemeen secretaris van de Interdiocesane Commissie voor Catechese) en Prof. Dr. Stephan van Erp (Professor Fundamentele theologie, KU Leuven).

Woensdag 20 Januari 2016 - 11:05:11

Inschrijven

Inschrijven kan via volgende website: https://www.kuleuven.be/samenwerking/avlnascholingen/ca45.

Maandag 04 Januari 2016 - 09:38:00

Programma

9.30 Onthaal, registratie en koffie
10.00 - 10.05 Inleiding door decaan prof. Mathijs Lamberigts
10.05 - 10.45 Valérie Kabergs (vanuit de Bijbelexegese)
'Mijn Heer! Mijn God!' (Joh 20,28) Bijbelse belijdenissen van geloof.
10.45 - 11.25 Stijn Van den Bossche (vanuit de catechese)
'Wij hebben geloofd in de Liefde'. Over geloven en begeleiden naar en in geloof vandaag.
11.25 - 12.05 Stephan van Erp (vanuit de systematische theologie)
'Wijsheid die van de Heilige Geest komt'. Vertrouwen in zoekend geloven.
12.05 - 12.20 Gebedsmoment
12.20 - 14.00 Lunchpauze
14.00 - 14.50 Werksessies blok I
  • Lieven Boeve (vanuit het onderwijs) – Geloven in dialoog: de christelijke stem.
  • Marcel Braekers (vanuit de dominicanenorde) – Tussen spreken en zwijgen: een dominicaanse kijk op geloofsoverdracht vandaag.
  • Jacques Haers (vanuit de bevrijdingstheologie) – Martelaars in de spanning tussen credo en amen: Dietrich Bonhoeffer en Oscar Romero.​
  • Bert Vanderhaegen (vanuit de ziekenhuispastoraal) – Superdiversiteit, ziekenhuispastoraat en de functie van het credo.​
15.00 - 15.50 Werksessies blok II
  • Rob Faesen (vanuit de kerkgeschiedenis/mystieke theologie) – Godservaring en geloofsleer bij Middelnederlandse mystieke auteurs.
  • Erik Meganck (vanuit de filosofie) – Deugdzaam denken: geloof in filosofie en theologie.  
  • Hilde Pex (vanuit de catechese/Godly Play) – 'Ik vraag me af …' Van verhaal via verwondering naar persoonlijk antwoord.
  • Joris Polfliet (vanuit de liturgie) – 'Ja en amen': het Credo in de liturgie.

Maandag 04 Januari 2016 - 09:39:07

Meer uitleg bij de lezingen en workshops

Valérie Kabergs - ‘Mijn Heer! Mijn God!’ (Joh 20,28) Bijbelse belijdenissen van geloof

In deze bijdrage wordt er uitgegaan van een brede opvatting van het begrip ‘geloofsbelijdenis’. Als een verzameling van diverse geloofsgetuigenissen geeft de Bijbel tal van impliciete of expliciete geloofsbelijdenissen te kennen. Vooreerst zal er worden benadrukt dat Bijbelse geloofsbekentenissen voorafgegaan worden door een ontmoeting met een God die zich in de concrete realiteit van de menselijke geschiedenis openbaart. Ten tweede worden deze Bijbelse geloofsgetuigenissen verkend op een dieper niveau door de band tussen belijdenis enerzijds en moreel gedrag en liturgische beleving anderzijds te benadrukken en tegelijkertijd niet voorbij te gaan aan de worsteling die Bijbelse personages tegenkomen op hun weg naar geloof. Er wordt afgesloten met een pleidooi voor de noodzaak van hernieuwde Godsontmoetingen wil het geloof van kracht blijven in de eigen levensspiritualiteit.

Stijn Van den Bossche - ‘Wij  hebben geloofd in de Liefde’. Over geloven en begeleiden naar en in geloof vandaag

De vraag naar wat geloven ‘vandaag’ betekent, is een van de meest gestelde vragen aan de catechese. Zij verbergt bovendien vaak de andere vraag waarmee we eigenlijk worstelen: hoe kunnen we vandaag het geloof doorgeven…? Beide vragen kunnen elkaar belichten: je gaat het geloof beter begrijpen door het aan anderen aan te bieden, en om het te kunnen aanbieden dien je natuurlijk het geloof zelf te beleven, maar zal je de geloofsdaad liefst ook enigszins bereflecteren. Daartoe willen we een poging ondernemen in deze bijdrage. Daarbij willen we in de eerste plaats het accent leggen op het geloof als relatie, en van daaruit een houding van vertrouwen. Vervolgens reiken we een aantal geloofspedagogische elementen aan, zonder aanspraak op volledigheid weliswaar. Immers, de kerkgemeenschap lijkt nog op zoek naar een missionaire pedagogie van geloof en initiatie, nu het Godsgeloof niet langer tot het abc van ons mens zijn behoort en het geloof dus ook niet langer als behorend tot het mens-worden kan worden doorgegeven. Een bepaalde richting kan echter al wel worden aangegeven.

Stephan van Erp - ‘Wijsheid die van de Heilige Geest komt’. Vertrouwen in zoekend geloven

Voor veel gelovigen is het vandaag de dag een moeilijke opdracht om hun geloof uit te drukken in de traditionele taal van het credo. Het vinden van een nieuwe taal is een nog grotere uitdaging en vaak blijft het bij stamelend zoeken naar de juiste woorden of bij een stille verlegenheid. Het wordt steeds moeilijker om de inhoud van het geloof aan onze kinderen door te geven, of voluit over het geloof te praten in een geseculariseerde samenleving. Hiermee lijkt het geloof in onze tijd te verdampen. Toch zeggen velen spiritueel of religieus te zijn. Ook gaan er mensen naar de kerk die ondanks de verlegenheid om hun geloof in woorden uit te drukken, hun geloof toch op verschillende manieren belijden. Zijn er kansen voor kerk en theologie om in deze hedendaagse ‘belijdenissen’ iets te horen en te zien van Gods Geest? In de afgelopen jaren wordt in de kerk steeds vaker gesproken over sensus fidei, een aanvoelen van de waarheid van het evangelie. Wat is dit gelovige aanvoelen precies? En wat heeft het met de concrete inhoud van het bekende credo te maken?

Lieven Boeve – Geloven in dialoog: de christelijke stem

Op twee manieren pretendeert de katholieke dialoogschool katholiek te zijn. Niet alleen schraagt de christelijke traditie het project van de dialoogschool (want dialoog is geen neutraal begrip), tegelijk hoopt deze school de christelijke stem in de dialoog te laten klinken. In beide gevallen zijn geloof als houding en geloof als inhoud in het geding. Christenen geloven immers niet alleen dat er ‘iets meer’ is, maar dat dit ‘iets meer’ zich als liefde in de concrete geschiedenis geopenbaard heeft. Bovendien, het is in de concrete dialoog tussen mensen dat ze iets meer over deze God van liefde te weten (kunnen) komen, want het is misschien daar dat God zich vandaag aan ons openbaart. Ook op school?

Marcel Braekers – Tussen spreken en zwijgen: een dominicaanse kijk op geloofsoverdracht vandaag.

In deze werksessie wordt dieper ingegaan op de oude slogan die in de orde van de predikbroeders sinds Thomas van Aquino geldt, nl. contemplari et contemplata aliis tradere ('overwegen en de vruchten van dit overwegen doorgeven aan anderen'). We zullen elk woord uit deze slogan bespreken en op zoek gaan naar de betekenis die er vandaag de dag aan gegeven kan worden. Inspiratie hiervoor wordt aangereikt door de denkers Gianni Vattimo en Martin Heidegger. Zo zullen we proberen een antwoord te vinden op de vraag 'wat betekent echte verkondiging voor een predikbroeder vandaag?'

Jacques Haers – Martelaars in de spanning tussen credo en amen: Dietrich Bonhoeffer en Oscar Romero.

In de navolging van de mensgeworden God vertolken en ontdekken christenen hun geloof door in de wereld te treden en er zich, als mens, te engageren aan de zijde van de minst bedeelden onder hun medemensen. De woorden uit de belijdenis worden zo verhelderd vanuit de menselijke inzet. In deze werksessie willen we dit uitwerken aan de hand van twee concrete voorbeelden, nl. Mgr. Oscar Romero en de protestante theoloog Dietrich Bonhoeffer.

Bert Vanderhaegen – De superdiversiteit van de pastoranten in een ziekenhuis en de functie van het Credo

Wie als pastor in een ziekenhuis werkt, weet één ding zeker: elke ontmoeting zal anders zijn.  Niet alleen omdat de ziekte en de impact ervan op het leven voor elke pastorant anders is, maar ook omdat elke pastorant als gelovige anders is. Dé gelovige rooms-katholieke christen bestaat immers niet (meer). In de confrontatie met ziekte, lijden en dood duiken de zingevingsvragen evenwel onherroepelijk op. Hoe men met deze vragen omgaat, hangt sterk af van de spirituele ruggengraat die men in zijn of haar leven heeft opgebouwd. Pastores zijn namens een kerkgemeenschap aanwezig in het ziekenhuis om samen met de pastorant en vaak ook met diens naasten te zoeken naar – voorlopige – antwoorden op of manieren van omgaan met die zingevingsvragen. Het Credo lijkt hierbij compleet geen rol te spelen. Het klinkt maar al te vaak dat het immers de krachtbronnen in de pastorant zelf zijn die aangesproken moeten worden. Indien het hierbij zou blijven dan kan men beter de pastores vervangen door psychologen met een bijkomende vorming in aandacht voor spirituele vragen.  Pastores doen echter meer. Pastoraat is een betrekkingsgebeuren. Zij moeten spreken vanuit een identiteit en pastoranten verwachten dat ook. Die identiteit is de rooms-katholieke traditie. In het pastorale gesprek wordt het Credo wellicht zelden expliciet ter sprake gebracht maar impliciet is het wel een kader – maar ook niet het enige want de Traditie is immers rijker dan het Credo – waarbinnen de zingevingsvragen gesitueerd en benaderd worden. Desalniettemin mogen de pastorale contacten in de context van ziekte, lijden en dood niet verworden tot gijzelingsmomenten om de pastoranten te catechetiseren. Het zijn wel kansen om wat vaak slechts in de kiem aanwezig is te situeren, te duiden, te voeden en tot bloei te helpen komen. Let wel: het zijn kansen en geen zekerheden want in een transcendentieloze wereld lijkt elk godsgeloof weerloos, met of zonder Credo.

Rob Faesen – Godservaring en geloofsleer bij Middelnederlandse mystieke auteurs

In de mystieke literatuur krijgt de ervaring van God een belangrijke plaats. De geschiedenis van de middeleeuwse mystiek toont bovendien dat sommige mystieke auteurs – zoals Marguerite Porete of Meester Eckhart – veroordeeld werden omdat hun teksten in tegenspraak waren (of althans leken te zijn) met de christelijke geloofsleer. Dit leidt vandaag gemakkelijk tot de opvatting dat de mystici een alternatieve weg bieden tot God, naast de geloofsleer. Is deze opvatting terecht? In deze bijdrage richten we onze blik op Hadewijch en Jan van Ruusbroec en stellen we ons de vraag hoe in hun teksten godservaring en geloofsleer zich tot elkaar verhouden.

Erik Meganck – Deugdzaam denken: geloof in filosofie en theologie

De drie theologale deugden van Paulus bleven heel lange tijd exclusieve (moraal)theologische materie. Als de liefde al ter sprake kwam in de filosofie, was het als eros of filia. Hoop bracht het amper verder dan politieke categorie. Geloven werd sedert Descartes het zwakke broertje van het weten.  Door ontwikkelingen in de metafysica, namelijk de continentale kritiek, gebeurt echter iets merkwaardigs. Niet alleen komen geloof, hoop en liefde als legitiem thema in de filosofie terecht, maar vertrouwen, hoop en openheid worden zelf een religieus register van het denken. Misschien is dit een valabele invulling van de ‘retour de la religion’.

Hilde Pex - Ik vraag me af … Van verhaal via verwondering naar persoonlijk antwoord

Wanneer je met ouders spreekt over hun motivatie om hun kindje te laten dopen of om hun zoon of dochter zijn of haar eerste communie of vormsel te laten doen, dan geven zij heel vaak aan dat de christelijke waarden voor hen belangrijk zijn en dat ze die aan hun kind willen doorgeven. Rond die christelijke waarden kunnen ouders zich gemakkelijk vinden, voorbij het verschil in geloof en geloofsbeleving dat er tussen hen beiden als partners is en tussen hen en hun kinderen. En toch geloven zij vaak ook in Méér, ook al noemen zij de naam van God niet zo dikwijls expliciet. In deze werksessie reflecteren we aan de hand van de casus Godly Play over hoe inhoud en houding kunnen samengaan, hoe verwondering over het Woord aanzet is tot een persoonlijk antwoord, hoe taal en stilte, soberheid en traagheid het verhaal van God met mensen kunnen laten ervaren in plaats van erover te leren. We zoeken samen in welke mate deze weg van geloofscommunicatie nieuwe mogelijkheden biedt om de christelijke geloofstaal te leren kennen en het geloof te beleven.

Joris Polfliet - ‘Ja en amen’: het Credo in de liturgie

De liturgie is een belangrijke plaats waar mensen de inhoud van het christelijk geloof beter kunnen leren kennen: de manier waarop de Kerk bidt laat zien wat en hoe ze gelooft. Meer nog: in de liturgie kunnen mensen ‘aan den lijve’ de verbondenheid met God (Vader, Zoon en Geest) op een heel persoonlijke manier leren beleven en voeden. Maar dat is niet zo vanzelfsprekend in onze cultuur. Thuis komen in de liturgie vraagt immers overgave, ontvankelijkheid en de bereidheid om ‘binnen te gaan in een huis dat men niet zelf heeft gebouwd en waar Iemand ons verwelkomt’. De spanning tussen de persoonlijke invulling van ‘geloven’ en de liturgie als de objectieve ‘in-vorm-zetting’ en uitdrukking van de geloofsinhoud wordt heel duidelijk in de manier waarop het Credo in de liturgie functioneert. In deze werksessie bekijken we de eigen functie en betekenis van de geloofsbelijdenis in de doopliturgie van volwassenen en in de eucharistie op zondag. Dit reikt inzichten aan die kunnen helpen bij de beoordeling van de praktijk van ‘alternatieve’ geloofsbelijdenissen.

Volg Thomas op