Mededelingen

Mededelingen overzicht Stuur eigen mededeling op

Symposium Wat W.I.L. jij?

Actuele stand van zaken met betrekking tot Waarden, Identiteit en Levensoriëntatie in Nederland

Vanouds kent Nederland een eigen identiteit waarin (religieuze) tolerantie en solidariteit centraal staan. Deze kernwaarden zijn niet zonder slag of stoot tot stand gekomen, getuige ook de executie van Johan van Oldenbarnevelt op het Binnenhof in 1619, precies vier honderd jaar geleden. Het lijkt wel alsof deze kernwaarden in Nederland zijn veranderd, net zoals in andere landen van Europa lijkt te zijn gebeurd. Migratiestromen vinden hun weg naar West-Europa, maatschappelijke protesten (‘gele vestjes’) verharden zich, populistische partijen winnen aan aanhang. Ook in Nederland verhardt het publieke debat, neemt polarisatie toe (onder andere de zwartepietendiscussie, het anti-islam ‘gesprek’), en is een omslag naar een participatiesamenleving waarneembaar in de sociale zekerheid en in de zorg. Zijn de waarden rondom tolerantie, solidariteit, identiteit  en levensoriëntatie veranderd in Nederland? En zo ja, hoe en waardoor komt dit?

‘Waar je staat, is wie je bent’, aldus de Canadese filosoof Charles Taylor. Jongeren of adolescenten zijn lang niet altijd in staat dit aan te geven omdat het hun ontbreekt aan woorden of taal waarmee of waarin ze ‘de existentiële dimensie van hun waarden en normen’ kunnen uitdrukken. Dat heeft gevolgen voor het onderwijs over levensoriëntatie. Hoe kan jongeren vandaag de dag worden geleerd om onder woorden te brengen waar ze staan, ook in relatie tot hun professionele identiteit?

Leerlingen van confessionele scholen worden om de vijf jaar geënquêteerd over hun religieus gedrag zoals kerkgang, bidden en hun godsbeelden. Het blijkt dat de relevantie van deze begrippen afneemt, behalve bij fundamentalistische leerlingen (reformatorisch en moslim). De concepten ofschoon ‘verouderd’ moeten vanwege de herhaalbaarheid van het onderzoek worden gehandhaafd. Jongeren die zichzelf niet religieus of gelovig noemen blijken niet minder sociaal te zijn dan hun gelovige peers. Wat zijn hun waarden en wat inspireert hen? Kan hieruit een nieuwe zingevingstaal ontstaan die relevant is voor persoonsvorming binnen onderwijs en religieuze vorming?

De meest recente resultaten van het onderzoek naar waarden in Nederland en naar religie van jongeren en ander daar aan verwant onderzoek staan centraal in het symposium. Daarnaast wordt van de deelnemers een actieve bijdrage verwacht in de workshops.

In een speciaal themanummer van het tijdschrift Religie & Samenleving worden de lezingen en andere bijdragen opgenomen. Dit themanummer is voor de deelnemers verkrijgbaar aan het einde van de dag.

Ochtendprogramma Dante Building (DZ2)

10.00 - 10.30 Ontvangst
met koffie/thee in Dante Foyer
10.30 - 10.35 Opening dagvoorzitter
Monique van Dijk - Groeneboer (Tilburg School of Catholic Theology)
10.35 - 11.05 Waarden, identiteit en levensoriëntatie in Nederland 1981-2018
Inge Sieben (Departement Sociologie, Tilburg University)
11.10 - 11.40 Levensoriëntatie: waar sta jij?
Edwin van der Zande (Instituut Theo Thijssen, Hogeschool Utrecht)
11.45 - 12.10 Zoomsessies
12.15 - 12.30 Samenvattende afsluiting
Lammert Gosse Jansma (Religie & Samenleving)
12.30 - 13.30 Lunch
Dante Foyer

Middagprogramma tevens themadag van de TST, Dante Building (DZ2)

13.30 - 13.35 Welkomstwoord
Marcel Sarot (Decaan van de TST)
13.35 - 14.15 Jongeren en hun waarden
Monique van Dijk - Groeneboer
Elke vijf jaar worden de studenten van confessionele scholen geïnterviewd. De meest recente onderzoeksresultaten worden gepresenteerd. Het blijkt dat de betekenis van concepten als kerkgang, bidden en godsbeelden afneemt.
Welke waarden die hun leven richting geven vinden zij belangrijk?
14.20 - 15.05 Workshops ronde 1
  1. Jongeren en hun waarden door Monique van Dijk - Groeneboer & Briene van Herpen - de Regt
  2. Een toenemende opleidingskloof in Nederland? door Tim Reeskens
  3. Europese waarden in de les levensbeschouwing door Gijs van Gaans
  4. Naar een maximale invulling van Burgerschapsvorming voor ieder kind! door Angelique Heijstek - Hofman
15.05 - 15.20 Theepauze
15.20 - 16.05 Workshop ronde 2
  1. Europese waarden in het basisonderwijs door Inge Sieben
  2. Persoonsvorming in het voortgezet onderwijs: een pleidooi voor een contemplatieve pedagogiek door Juliëtte van Deursen - Vreeburg
  3. Op naar nieuwe kernwaarden van het openbaar onderwijs! door Eline Bakker
  4. Dialoogwerkvorm voor het vak Godsdienst & Levensbeschouwing door Natascha Kienstra
16.10 Plenaire afsluiting & preview digitaal Handboek Vakdidactiek Levensbeschouwing
Monique van Dijk - Groeneboer
16.20 - 17.00 Borrel
Dante Foyer

Wanneer & waar

Donderdag 20 juni 2019
Campus Tilburg University, Dante Gebouw (D) Warandelaan 2, Tilburg

Registratie & informatie

Kosten deelname Publiekssymposium: €10,- , incl. bundel: €25,-
Informatie over het Publiekssymposium en aanmelden: www.tilburguniversity.edu/symposium-watwiljij
Mail: symposium2019@tilburguniversity.edu

Aanmelden Themadag

Informatie over de themadag en aanmelden: https://tiu.nu/themadag2019

Bereikbaarheid

De universiteit ligt op loopafstand (5 minuten) van het station.Reizigers die met de sneltrein of intercity reizen, kunnen uitstappen op Tilburg Centraal Station. Vandaar kan per stoptrein, bus (lijn 2,3,4 en 131) of taxi verder worden gereisd naar de universiteit.

Samenvattingen

Inge Sieben (Departement Sociologie, Tilburg University)

Waarden, identiteit en levensoriëntatie in Nederland 1981-2018

Net als veel andere Europese landen, lijkt de Nederlandse samenleving de afgelopen tijd enorme veranderingen te hebben ondergaan. Een economische recessie lijkt achter de rug, grote migratiestromen zoeken hun weg naar Europa, het maatschappelijke debat lijkt te verharden  en te polariseren (denk maar aan de zwartepietendiscussie), populistische partijen winnen aan aanhang, en een omslag naar een participatiesamenleving is zichtbaar in de sociale zekerheid en in de zorg. Al deze maatschappelijke veranderingen gaan samen met de verwachting dat ze een grote impact hebben op de manier waarop mensen denken en handelen. Aan de hand van gegevens van de European Values Study (1981-2018), waarbij iedere negen jaar een representatieve steekproef van de bevolking van alle Europese landen bevraagd wordt over hun waarden, houdingen en gedrag, ga ik in deze bijdrage na of en hoe verandering of stabiliteit zich heeft voorgedaan onder de Nederlandse bevolking. Ik kijk daarbij met name naar waarden rondom tolerantie en solidariteit, van oudsher gezien belangrijke kernwaarden in Nederland, maar ook naar identiteit en religie. Mogelijke verschillen tussen cohorten worden ook in kaart gebracht.

Edwin van der Zande (Instituut Theo Thijssen, Hogelschool Utrecht)

Levensoriëntatie: waar sta jij?

De Canadese filosoof Charles Taylor stelt ‘Waar je staat, is wie je bent’, hetgeen ook te maken heeft met wat je wilt. Onder woorden brengen waar je staat is het doel van onderwijs in levensoriëntatie. Deze lezing betreft een kwalitatief onderzoek naar dit onderwijs, waarbij waarden op een narratief-dialogische wijze verzameld worden. Deze inductieve benadering heeft als doel jongeren en adolescenten te ondersteunen in het beschrijven van hun persoonlijke levensoriëntatie. Het ontbreekt adolescenten veelal aan woorden en taal om de existentiële dimensie van hun waarden en normen te articuleren.

Monique van Dijk - Groeneboer (Tilburg School of Catholic Theology)

Jongeren en hun waarden

Iedere vijf jaar wordt een enquête gehouden onder leerlingen van confessionele scholen. Mede vanwege de herhaalbaarheid gebeurt dit met verouderde concepten rond religie zoals kerkgang, bidden en godsbeelden. De afname van de relevantie van deze begrippen wordt duidelijk behalve bij reformatorische en moslimleerlingen. Tegelijk blijken de waarden die jongeren belangrijk vinden zeker niet minder sociaal gericht  te zijn en ook wat leerlingen die zichzelf niet religieus of gelovig noemen inspireert, is meer dan de moeite waard zichtbaar te maken. Hieruit kan een nieuwe zingevingstaal ontstaan die relevant is voor persoonsvorming binnen onderwijs en religieuze vorming.

 

Workshops

Eline Bakker (onderwijsadviseur bij VOS/ABB)

Op naar nieuwe kernwaarden van het openbaar onderwijs!

De kernwaarden van het openbaar onderwijs worden in 2019 herijkt. In deze workshop wordt u uitgenodigd kritisch mee te denken over de nieuwe kernwaarden, die zijn gestoeld op het actief-pluriforme en democratische karakter van het openbaar onderwijs. Tevens wordt met elkaar onderzocht hoe de nieuwe kernwaarden het beste merkbaar, voelbaar en zichtbaar kunnen worden gemaakt op scholen.

Binnen de nieuwe kernwaarden van het openbaar onderwijs wordt uitgegaan van het feit dat het openbaar onderwijs van en voor de gehele democratische samenleving is. Iedereen is immers welkom op de openbare school. Dit maakt de openbare school de ontmoetingsplaats bij uitstek. Democratische waarden zoals gelijkwaardigheid, vrijheid, diversiteit en participatie zijn daarom het fundament onder de nieuwe kernwaarden. Tijdens deze workshop worden de nieuwe kernwaarden (al dan niet ‘met potlood’) aan u gepresenteerd en wordt u geactiveerd kritisch mee te denken over (het proces rondom) de herijking van de kernwaarden van het openbaar onderwijs. Het openbaar onderwijs is immers van en voor iedereen, dus ook uw mening telt!

Juliëtte van Deursen - Vreeburg (Fontys Hogeschool Theologie Levensbeschouwing Utrecht & Tilburg School of Catholic Theology)

Persoonsvorming in het voortgezet onderwijs: een pleidooi voor een contemplatieve pedagogiek

De laatste jaren wordt er in het onderwijs veel gesproken en gepubliceerd over het belang van persoonsvorming van leerlingen. Er is een breed gedeeld onbehagen over ons onderwijssysteem dat te eenzijdig wordt beheerst door het streven naar meetbaarheid en controle. De Onderwijsraad, het SLO en het Platform Onderwijs2032 benadrukken het belang van persoonsvorming en proberen grip te krijgen op de betekenis ervan. Ook onderwijspedagogen en godsdienstpedagogen houden zich bezig met de vraag wat het begrip persoonsvorming nu eigenlijk inhoudt. In deze workshop wordt een definitie van persoonsvorming geïntroduceerd voor het voortgezet onderwijs. Een definitie die is gebaseerd op een analyse van de visies van de Onderwijsraad, Biesta, Roebben en Van der Ven. Deze definitie van persoonsvorming legt de nadruk op persoonsvorming als een open omvormingsproces gericht op zowel de existentiële als de morele vorming van leerlingen als onderdeel van de brede pedagogische opdracht van de school. Op de vraag hoe de (confessionele) school dit omvormingsproces bewust en actief kan bevorderen, wordt een contemplatieve pedagogiek voorgesteld vanuit de kiemcellen (Quartier) van de monastieke traditie, zoals bijvoorbeeld de contemplatieve praktijk van de lectio divina.

Monique van Dijk - Groeneboer (Tilburg School of Catholic Theology) & Briene van Herpen - de Regt (Tilburg School of Catholic Theology)

Jongeren en hun waarden

Welke taal gebruiken jongeren voor dingen die zij van belang vinden in hun leven, voor wat en wie hen inspireert? Het lijkt erop dat de meer traditionele taal waarin concepten als religie of zingeving voorkomen niet meer van deze tijd is. We bekijken nieuwe onderzoeksdata van middelbare scholieren en proberen samen de woorden te vinden voor wat hen ‘heilig’ is uit die survey data.

Gijs van Gaans (Fontys Lerarenopleiding Tilburg, vakgroepen geschiedenis en levensbeschouwing)

Europese waarden in de les levensbeschouwing

Er is op dit moment veel aandacht voor de plaats van burgerschapsvorming in het onderwijs en daarmee voor waardeneducatie. In het schoolvak levensbeschouwing spelen waarden van oudsher al een grote rol, maar over welke waarden hebben we het? Over nationale, re- gionale, Europese of mondiale waarden? De kennis in het Nederlands onderwijs omtrent de waarden binnen Europa, maar ook omtrent de verschillen tussen landen op dit vlak, lijkt beperkt. We weten eigenlijk maar weinig wat Europeanen, zeker buiten West-Europa, denken over belangrijke zaken als relaties, politiek, samenleving en religie. In 2011 presenteerde het European Value Education-project een website met bruikbare bronnen rond deze vraagstukken, bronnen die geschikt gemaakt zijn om het onderwerp te bestuderen in het middelbaar onderwijs. Vooralsnog is er vanuit het vak levensbeschouwing weinig met deze bronnen gedaan. In deze workshop wil ik een werkvorm presenteren die dat wel doet. In de werkvorm worden leerlingen op een activerende, onderzoekende wijze uitgedaagd, niet alleen de verschillen in waarden en normen binnen Europa te herkennen, maar deze tevens te verstaan.

Angelique Heijstek - Hofman (PhD-student Faculteit Katholieke Theologie)

Naar een maximale invulling van Burgerschapsvorming voor ieder kind!

Het vak Burgerschap krijgt veel aandacht van de politiek en zou in het openbaar onderwijs moeten worden ingevoerd. Tevens staat het vak levensbeschouwing onder druk in het confessioneel onderwijs. Wat kan geleerd worden uit het vak Levensbeschouwing voor Burgerschapsonderwijs? En kan op haar beurt het vak Levensbeschouwing verrijkt en geactualiseerd worden door meer aandacht voor burgerschap? Zo ontstaat er Burgerschapsvorming voor ieder kind.

Natascha Kienstra (Tilburg School of Catholic Theology / Radboud Universiteit Nijmegen)

Dialoogwerkvorm voor het vak Godsdienst en Levensoriëntatie

De vakspecifieke werkvormen die de Tilburg School of Catholic Theology zowel ontwerpt als waarnaar zij onderzoek doet, worden ingebed in een theologisch (in plaats van een religiewetenschappelijk) discours. In deze workshop wordt gewerkt aan zo’n werkvorm en de meest essentiële elementen daarvan worden besproken. Deze elementen zijn waarden, verhalen en rolmodellen/voorbeelden, wie ben ik van binnen, wie wil ik zijn en waarom?

Labels: Symposium

Mededeling ingezonden op 31/05/2019 door Stijn Van Baekel

Volg Thomas op

Download de Thomas-app